albert hofmann januara w badenje aargau wum apryla w basel jo był šwicaŕski chemikaŕ a nadejźaŕ wědobnje šyrjeceje substance lsd wuznamjenili su jogo z titulom cesnego doktora albert hofmann jo wótrosł ako nejstaršy wót styrjoch bratšow a sotšow jogo nan jo był rucnikaŕ jěsno jo swójo pśekupowarske wuwucowanje absolwěrował a jo akle zachopił chemiju na uniwersiśe w zürichu studěrowaś a jo promowěrował styri lěta pózdźej z wuznamjenjenim pśizamknuła jo se za wěcej ako styri lětźasetki až do wuměńka jogo slěźarska źěłabnosć pśi firmje sandoz w baselu w lěśe jo nadejšeł halucinogenu statkownosć lsd až do smjerśi jo bydlił na górskej łuce rittimatte pśi kšomje šwicarskeje jury psi góźbje jogo narodnego dnja jo se wót do januara w baselu sympozium lsd sorgenkind und wunderdroge wótměwał w ramiku slěźenjow nad spórišom a z wótglědanim kołoběgowy stimulans wuwiś jo hofmann wšakorake amidowe deriwaty lysergoweje kisaliny syntetizěrował mjaz nimi ako substancu rěda teke jeje dietylamid we wopytach ze zwěrjetami jo substanca njeměrnosć mjazy zwěrjetami zawinowała ale njejo farmakologiski relewantne abo zajmne kakosći pokazała dla togo njejo se lsd wěcej pśepytował w lěśe pak jo se hofmann rozsuźił lsd wóspjet syntetizěrowaś pśi źěle w laborje jo wón njezjapkego njederjeměśa a njeměrnosći dla nuzkany był ze swójim źěłom wopśestaś a domoj jěś ako jo doma pśišeł jo wiźeł za zamžerjonyma wócyma za něźi dwě góźinje barwojte geometriske mustry pseudohalucinacije ako su jogo na take z kaleidoskopom widobne dopomnjeli wón sam z togo wuchada až jo se mimowólnje tšošcycka lsd do jogo śěła zadobyła alfred měškank nim alfred müiggang alfred meschkank roź oktobra w droždźiju w górnej łužycy wum januara w chóśebuzu škódowje serbski sorabist rěcywědnik a pśełožowaŕ z pólšćiny a serbiskeje rěcy pó drugej swětowej wójnje wuknuł w gymnaziumje w českej lpje w lětach jo studěrował na uniwersiśe we wrocławje ako ceptaŕ za fyziku wón jo napisał mjazy drugim zakłady dolnoserbskeje rěcy za pólakow a teke zakłady dolnoserbskeje rěcy we warianśe za górnoserbow wón jo pśełožowaŕ z pólskeje literatury do górnoserbskeje abo nimskeje do kóńca swójogo žywjenja jo pśestajał knigły a pśinoski z pólskeje nimskeje do dolno a górnoserbskeje rěcy wósebnje wjele z jogo pśełožkow namakamy w kulturnem casopisu rozhlad až do smjerśi jo bydlił w chóśebuzu prof dr arnošt muka nimski ernst mucke měrca we wjelikem wósyku oktobra w budyšynje jo był serbski spisowaśel gymnazialny profesor rěcywědnik ludowědnik organizator serbskego narodnego kulturnego žywjenja a załožaŕ serbskego muzeuma wón jo dobył sorabistice internacionalne pśipóznaśe arnošt muka jo se naroźił na w górnej łužycy we jsy wjeliki wósyk pśi biskupicach wón jo był syn jurija muki a maśerje marije muki wót do jo wuknuł na gymnaziumje w budyšynje jo zastupił do serbskego gymnazialnego towaristwa societas slavica budissinensis tam jo organizěrował wulět do błotow z tym muka jo se z dolneju łužycu wopóznał how wón jo słyšał k prědnemu razoju dolnoserbsku rěc a dolnoserbske spiwy jo wiźeł teke drastwy dolnych serbow a płonu pěskowatu krajinu jo se zmakał z pśijaznymi luźami w dolnej łužycy na to wón jo nawuknuł rěc dolnych serbow w lěśe jo kóńcył gymnazialne kubłanje wót do jo studěrował teologiju filologiju a slawistiku w lipsku jo załožył z jakubom bartom ćišinskim serbske studentske zmakanje schadźowanka a literarne kulturne zmakanje młodych serbow lipa serbska wónej stej wjadłej młodoserbske gibanje wónej stej paliłej teke narodne wědobnje serbow pśez srědki wuměłstwa kultury literatury a wědomnosći mimo togo muka jo zběrał dolnoserbske słowa ludowe pěsni pśisłowa a powěsći pśisamem wšykne wjelike prozniny jo pśedrogował serbske strony nazgromaźony material jo se głownje w serbskem wědomnostnem casopisu časopis maćicy serbskeje wózjawił wót lěta jo muka jadno lěto ako pomocny ceptaŕ na gymnaziumje w žytawje źěłał jo złožył wuše wucabnikojske pśespytowanje muka jo był aktiwny w serbskem lajskem źiwadłowem gibanju a stwóriśel edicije prěnja serbska dźiwadłowa zběrka kenž jo wót do wudawał wót lěta jo źěłał ako wušy gymnazialny wucabnik na budyšyńskem gymnaziumje rownocasnje muka jo pśistupił zjadnośeństwoju budyska bjesada w kótaremž jo serbske patriotiske zaměry slěźił muka jo do chemnitza pśesajźił tam jo pśebył až do a pótom wón jo wucył na gymnaziumje albertinum w freibergu zaprědka jo źěłał ako wucabnik a pótom jo był wót konrektor a wót studijny raźc w lěśe jo šeł na wuměńk a lěto pózdźej jo se wrośił do budyšyna muka jo póznał minu witkojc wón jo był wjelgin zajmowany na minu witkojc pśez wšake pósrědnjenja pśez politikaŕja arnošta barta jo była mina witkojc priwatna wuknica a jo wuknuła serbsku rěc cytaś a pisaś wóna jo była wjelika dolnoserbska spisowaśelka a to jo była wjelicka zasłužba muki arnošt muka jo zemrěł na w budyšynje arnošt muka jo nejwuznamnjejšy sorabist staršeje generacije a jo był wjelebocny spěchowaŕ serbstwa dłujke lěta jo był funkcionaŕ maćice serbskeje wót cesny cłonk a wót jeje cesny pśedsedaŕ wót jo był teke cłonk maśice serbskeje w lětach wót do jo źěłał ako redaktor łužice a wót do ako redaktor časopisa maćicy serbskeje pó smjerśi smolerja a hórnika jo muka był nacolna wósobina narodnego gibanja a jo zastupował pozicije antiimperialistiskeje demokratije pśez cełe žywjenje jo wón we wukraju pjenjeze zběrał za zaměry serbow głownje źěkowane jogo pomocy jo se serbski dom natwarił a wótewrěł dalšny statk muki jo zarědowanje serbskeje etnografiskeje wustajeńce w drježdźanach ako jo zjawnje dokumentěrowała eksistencu serbow a jo wugranjała wólu serbow swóju kulturu a rěc zdźaržaś w casu antiserbskeje šćuwańce w imperialistiskej nimskej prědny wětšy rezultat mukowego zběrańskego a slěźeńskego źěła jo było wózjawjenje statistki serbow z nadrobneju etnografiskeju kórtu w lětach w časopisu maćicy serbskeje w toś tej statistice jo muka wšykne serbske wósady dolneje a górneje łužyce dokradnje wopisał ale teke stawizny namócneje germanizacije a woboranja serbstwa w jadnotliwych jsach toś tym antiimperialistiskim wótmyslenjam su teke słužyli jogo onomastiske slěźenja wjele studijow wó městnostnych stroninych a wósobowych mjenjach w serbskich stronach abo w južo germanizěrowanych něga serbskich regionach wažne źěła togo wobłuka su serbske městnostne mjena a jich wuznam slavia occidentalis bausteine zur heimatkunde des kreises luckau luckau serbske ležownostne mjena a jich woznam slavia occidentalis pinoški k stawiznam peněmčenych stron delnjeje łužicy čms ako jo w lěśe towaristwo wjercha jabłonowskego w lipsku wupisało wuběźowanje wó spisanje dolnoserbskeje gramatiki w pśirownowanju z górnoserbskeju stej mjertyn moń kenž jo póchadał z turnowa a jo tencas był wucabnik na realnem gymnaziumje w eislebenje a arnošt muka swójo źěło wó toś tej temje zapódałej wót muki pśedpołožone źěło jo se dnja apryla z mytom wuznamjeniło styri lěta pózdźej jo pón samske towaristwo źěło ako dolnoserbsku gramatiku pód nadpismom historische und vergleichende laut und formenlehre der niedersorbischen niederlausitzisch wendischen sprache wudało bokow gramatika muki glěda na tegdejšy nałog rěcy a jo historiske orientěrowana togodla jo měła teke wjelicki wliw na pisanu dolnoserbsku rěc pak gramatika njejo měła jano wliw na górnoserbsku rěc ale teke a druge słowjańske rěcy wjerašk wědomnostnego źěła arnošta muki jo pak był wjeliki tśizwězkowy słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow kótaryž jo wujšeł w lětach do w njom jo bogaty a wobšyrny słowoskład zdźaržany syntaksa a frazeologija stej wobjadnanej a hyšći k tomu jo w njom wjelika encyklopedija dolnych serbow muka jo teke był etnograf a folklorist jo wudawał ludowe pěsnje a pśisłowa jo pśedstajał socialne struktury wobydlaŕstwa jadnotliwych jsow a jo pódał wuznamne fakty za ludowědne slěźenja wón jo wózjawił cełu mań studijow wó staršych rěcnych pomnikach a jo edicije takich pomnikow pśigótował wón jo napisał nastawki wó jadnotliwych zjawjenjach tegdejšeje serbšćiny a tež wobšyrne studije wó drjewjanopołobšćinje a klasiskich rěcach za jogo statkowanja su muku wšakorake akademije a wědomnostne towaristwa ako cłonka pśiwzeli a su jomu rědy a myta pósćili arnošt muka jo dostał rěd swětego save ruski rěd sankt stanislaus rěd danila ruski rěd st annenine a saksojski albrechtowy rěd w chóśebuzu jo droga ernst mucke strae pó njom se pomjenjowała a w budyšynje jo droga doktor ernst mucke strae pó muce se pomjenjowała barliń berlin jo głowne město a stolica nimskeje a ma wěcej wobydlarjow a wěcej płoni ako kužde dalšne nimske město wón jo měsćański stat a stakim jaden tych krajow nimskeje zwězkoweje republiki barliń jo jadno z nejwětšych městow pó wobydlarjach w eu ako jaden tych centrow z nejwětšym politiskim wliwom w europskej uniji a ze swójim kulturnym derbstwom jo barliń jadna tych nejwěcej wobglědowanych metropolow kontinenta město jo wuznamny wobchadny suk a wažny góspodaŕski kulturny a kubłański centrum nimskeje institucije ako uniwersity slěźeńske institucije źiwadła muzeje ale teke festiwale nocne žywjenje a architektura barlinja su swětosławne historiski barliń jo był wěcej raz głowne město nimskich statow ako markgrobojstwa kurwjerchojstwa bramborskeje kralojstwa pšuskeje nimskego rajcha abo nimskeje demokratiskeje republiki jano pódzajtšny źěl města wót nimskego zjadnośenja dnja oktobra jo barliń głowne město cełeje nimskeje a z głownoměstnem wobzamknjenim nimskego zwězkowego sejma wót město jo wót teke sedło nimskego parlamenta a zwězkowego kněžaŕstwa wót januara w barlinju jo měsćańskich źěłow bruno schulz roź julija wum nowembra w drohobyczu jo był pólsko žydojski spisowaśel literaturny kritikaŕ kreslaŕ a grafikaŕ schulz jo skóro cełe žywjenje bydlił w prowincielnem měsće drohobyczu wón pak jo był wjelgin a wjelebócnje wobeznaty w kreslenju a pisanju jo był kradu wobdarjony a słuša do nejlěpšych pólskich spisowaśelow bruno schulz jo se naroźił w galiciskem drohobyczu źinsa ukraina wón jo był tśeśe góle pśekupca sukniny jakuba schulza a henrietty kuhmrker jo to była jadnora pólsko žydojska familija bźez intelektualneje tradicije bruno schulz jo dogromady jano dwě lěśe architekturu studěrował awtodidaktiski jo sebje nawucył kresliś w lěśe jo jogo nan bankrotěrował a wumrěł pó wójnje jo schulz był dłujko bźez źěła wót do jo wucył na šulach w drohobyczu kreslenje a rucne źěło wót do jo drohobycz pśisłušał k sowjetskemu zwězkoju bruno schulz jo musał propagandistiske wobraze wó stalinje mólowaś pó tom až su nimce do drohobycza zamaršěrowali jo był schulz žywy w getśe běły kukol silene latifolia poir jo rostlina ze swójźby nalchenkowych rostlinow caryophyllaceae běły kukol jo jadnolětne abo dwójolětne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina njaso pak muske pak žeńske kwiśonki běły kukol jo swětłowa rostlina korjeń jo rěpojty a wopśimjejo saponiny kijašk jo kósmaty pśeśiwo stojece łopjena su lancetojte kwiśo wót maja až do awgusta wót junija až do septembra jadnorodne kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót až cm a stoje w kisćach žeńske kwiśonki maju brjuchaty keluch mjaztym až muske kwiśonki maju cylindriski keluch kronowe łopjeńka su dwójowogonkowe a njasu na póžerawje spjerchlinu keluškowa rorka dośěgnu dłujkosć wót až mm wódnjo wupadaju kwiśonki sprěte ale su wót póznego wótpołdnja až do rana wócynjone a intensiwnje wónjaju a se wót nocnych mjatelow wopytuju zubki płodoweje kapsle zrownane stoje jo běły kukol na wótsypkowych městnach na kšomach drogow a pśi rolach błota spreewald su lěsowata krajina w dolnej łužycy kołowokoło sprjewinych tšugow błota su ako wjelike strony nižynow tak teke historiska a kulturska krajina na krotkem zajtšu bramborska wažne su how tšugi a grobli kotare su wuzrědłe z sprjewje pśi brjazynje a se zjadnośiju w starem škodowje serby kotarež bydle w błotach su twarili kanaly błota su něnto wětše ako něga mjazy kanalemi jo bagnišćo błota su wjelgin wažne a zajmne za pśijaśelow pśirody ornitologow a teke za turistow błota su we wokrejsach sprjewja nysa górne błota łužyca a dubja błota wobstoje z dolnych a górnych błotow pódpołdnjowa granica górnych błotow jo łužyski granicny nasyp na pódpołnocy jo góla wokoło luboraza na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica górnych błotow njejasna wót lubina gronimy wó dolnych błotach w lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga sprjewi akle pód lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi nowsańskem jazorje błota su we wokrejsach sprewja nysa górne błota łužyca a dubja błota wobstoje z dolnych a górnych błotow pódpołdnjowa granica górnych błotow jo łužyski granicny nasyp na pódpołnocy jo góla wokoło luboraza na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica górnych błotow njejasna wót lubina gronimy wó dolnych błotach w lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga sprjewi akle pód lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi nowsańskem jazorje tšugi a grobli su km dłujke za regionalna gospodaŕstwo jo se załožyło wirtschaftsraum spreewald ako zjadnośeństwo wikowarje su pśedali gorki kśen a druge regionalne produkty w eu ma mě błota šćit za wirtschaftsraum kotary jo wetšy ako pśirodne błota błota su km wjelike a maju wobydlarjow wažne městna su tšupc lubin lubnjow lědy wětošow borkowy w powěsći jo gronił až cart jo worał swojo polo woł stoj a cart chyśi šapku za nim woł jo se zapłošył a źo do wšykny směry a wora błota z to powesću serby su wopytali nastanje błośe wusjasniś ale wědomnistniki maju teke pśirodne wujasnjenje za nastanje w lodowje dobje sprewja jo bežoś mjazy tšugi lodojce wodu błota su nastali w błotach njedaju gory wo sto metrow wjedro jo dobre za wšykny turistow w nalěšu lešu a nazymje temperatury su mjazy c a c w tom casu ale w zymje mjazy c a c spadki su dłymoki mm m w leše w błotach eksistěrujo družynow zwěrjetow a rostlinow domy w błotach su na wjelike źěl z drjewa bolane domy a wobwězbowy domy typiske su teke kšywa kotarež su z słoma abo sćiny pokońce stej pyšniś z głowu wužowego krala za serbow to jo symbol gluki take pyšnjenje na domach su znamje błotow głowny wobchad błotow jo na woźe ze cołnami w cełych błotach su cołny z motorom zakazane wuwześe wobstoje na dłymokich tšugach a za bury na drogach a sćažkach možoš derje kolasowaś dokulaž w błotach jo mało gorkow a žedne gory wjele městow možośo z awtom dośěgnuś ale młoge městna jano z cołnom cołny goni z wjasłom to jo žerź m kotara štapi do wody woda njejo dłymoki cesto jano cm cm a pon wotstarcyś se dalej na lědach jěźo apryla až do oktobra postowy cołn to jo jadnoraznje w nimskej turisty mógu tam same padlowaś abo w kupce cołnowaś kólasowaś a se pśechójźowaś pśiroda jo wjelgin rědna a jadnorazna w nimskej meine lausitz moja łužica christian schneider ludowe nakładnistwo domowina bautzen carnogórska teke montenegro we słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow arnošta muki carna góra carnogórski serbiski crna gora jo njewótwisna republika w pódwjacornem źělu balkańskeje połkupy w krotkozajtšnej europje lažy w dinariskich górinach pśi jadrańskem mórju stolica a nejwětše město carnogórskeje jo relatiwnje mała podgorica carnogórska jo była mjaz a z źělom jugosłowjańskeje a bu junija pó wótgłosowanju zasej njewótwisny jo z cłonkom zjadnośonych narodow a zastupowański kandidat europskeje unije carnogórska granicujo ze serbiskeju na pódpołnocy z kosowom na pódzajtšu z albańskeju na pódpołdnju a z chorwatskeju a bosniska hercegowinu na pódwjacorje nejwušy wjeršk kraja jo zla kolata m nad normalneju nulu kótaraž se namaka w górinach prokletije pśi albańskej granicy durmitor jo druge wusoke góriny w kraju a sławny turistiski cil njedaloko durmitora namaka se žłobina rěki tara kótaraž płaśi ako nejdłymša w cełej europje turistiski wuznamne su pak pśedewšym strony pśi jadrańskem mórju wósebnje boka kotorska kotorski zalew chóśebuz cottbus chotěbuz chociebu choćebuz jo nejwětše město dolneje łužyce a wažne město za wědomnosć kulturu a słužby w zwězkowem kraju bramborskej to móžośo zgóniś nic jano pśi cytanju studijnych pórucenjow pśi wuchójźowanju pó modelowem měsćańskem źělu abo pśi błyšćatych premjerach statnego źiwadła teke nowo wugótowane internetowe boki łužyskego wušego centruma gótuju zaśišć žywego duchno kulturnego žywjenja wobšyrnych turistiskich pórucenjow a słužbow zjawnego zastojnstwa wirtuelny měsćański běrow ma až do źinsajšnego dnja južo wěcej ako słužbow a wušej dokumentow za was pśigótowanych internet móžo derje póraźowaś a pomogaś weto njamóžo wón chóśebuzaŕkam a chóśebuzarjam kuždy woglěd do zastojnstwa zežariś chóśebuz lažy něźi km na krotke zajtšo wót barlinja pśi sprjewi serby su wobsednuli wokolinu wokoło źinsajšnego chóśebuza w źasetem stolěśu ako su natwarili grod na pěskatej kupje w sprjewi nimce bydle pódla serbow w chóśebuzu wót tśinastego stolěśa chóśebuz jo był prědny raz dokumentariski naspomnjony nowembra chóśebuz jo kulturny centrum dolnoserbow sedło dolnoserbskego gymnaziuma a serbskego muzeja wšykne nadrozne tofle a oficielne napise měsćańskich institucijow su mimo někotarych wuwześow dwójorěcne w nimšćinje a dolnoserbšćinje dolnoserbšćina dolnoserbska rěc niedersorbisch abo teke wendisch jzyk dolnołuycki dolnolužick srbština jo jadna z dweju rěcowu serbow kotaraž se wužywa w dolnej łužycy w pódpołdnjowej bramborskej na pódzajtšu nimskej dolnoserbšćina gromaźe z górnoserbšćinu słušatej k kupce serbskeju rěcowu w ramiku pódwjacornosłowjańskich rěcy licba powědajucych dolnoserbski wucynijo něnto wokoło luźi dolnoserbšćina jo pódwjacornosłowjańska rěc a pokazujo wšykne za toś te rěcy charakteristiske znamjenja na pś zdźaržanje kupki kv gv kwět gwězda pśirownaj ruski cvět zvězda a metatezu likwidow z wobchowanim slěznego wokala na pś prasł gs ds gord hród grod w rusojskej rěcy gorod w českej rěcy prězny wokal hrad wósebne wuwiśa dolnoserbskeje rěcy mjazy drugimi rěcami su eksemplarnje prědne śišćane knigły w dolnoserbšćinje jo natwarił w lěśe faraŕ z tšupca albin moller to jo byli wót njogo z nimskej rěcy pśełožone psalmy a kjarliže a mały katechizm martina luthera domowina amtski zwězk łužyskich serbow z t zwjazk łužiskich serbow z t nim bund lausitzer sorben e v jo kšywowy zwězk serbskich towaristwow a ma swójo sedło w budyšynje domowina jo se załožyła oktobra we wórjejcach w casu nacionalsocializma jo była wuswójona a zakazana južo maja bu w chrósćicach wótnowotki załožona zaměr domowiny jo politiske a kulturne zajmy serbow na regionalnej krajnej a zwězkowej rowninje zastupowaś dokulaž pódlažyjo pšawidłam towaristwow a njejo politiska strona su móžnosći k sobustatkowanju na pśikład pśi kazniskich iniciatiwach wobgranicowane domowina pśisłuša towaristwoju za wobgrozone ludy europskemu běrowej za mało rozšyrjone rěcy eblul a federalistiskej uniji europskich narodnych kupkow feuv emblem domowiny jo serbska lipa běły bom z tśimi łopjenami na cerwjenej slězynje co jo wuźěłała hanka krawcec domowinje pśisłušaju slědujuce towaristwa giovanni melchiorre bosco w becchi castelnovo w turinje znaty pód mjenim don bosco jo był italski mjeršnik a załožaŕ rěda salesianow don bosca wón pomjenjujo se teke pósoł spušćoneje młoźiny don bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w becchi piemont awgusta gaž jo był lěśe stary jo jogo nan wumrěł don bosco jo měł staršego pśirodnego bratša ako jo don bosco kśěł hyś na wucbu katechizma jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał až musy na póli źěłaś pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił gaž jo don bosco był źewjeś lět stary jo měł cesto samske cowanje jo stał wósrjejź garujucych źiśi we wjelikem dwórje někotare źiśi su tšašnje sakrowali z pórokami a pukami jo wopytał jich změrowaś na to jo se běły woblacony muž zjawił a jo gronił nic z biśim ale ze zmilnosću a lubosću buźoš musaś swójich pśijaśelow zdobyś źiśi su se mjaztym měrnje wokoło toś teje wósoby zesedali don bosco jo měł wurědny dar což jo raz cytał abo słyšał to jo se naraz markował dokulaž jo wjelgin chudy był jo musał se pśecej swój klěb a pśebytk ze źěłom zasłužyś pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca šlodarja a pjakarja lěcrownož jo měł cesto pjenjezne problemy njejo žednje naźeju a swóju pśinaroźonu wjasołosć zgubił pó gymnaziumje jo do mjeršnikojskego seminara w chieri zastupił a su jogo na mjeršnika wuswěśili pótom jo do turina šeł źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow jo zachopił se wó nich staraś w katechizmje pisanju a cytanju a drugich wědomnosćach jo jich wuwucował jo zarědował rucnikarske źěłarnicki źeń a wěcej gólcow jo k njomu pśichwatało wšykno což jo sam wuměł jo jich wucył wšykno což jo wobsejźeł jo za swóje młoźinske źěło wužywał jo nagromaźił pjenjeze a jo za nich dom w valdocco pśedměsće turina kupił don bosco jo casy za nich warił jich crjeje płatał a drastwu šył pózdźej jo teke jogo maś pśišła do valdocco a jo jomu pomagała wót jo don bosco pśidatnje pósłał misionarjow do pódpołdnjoweje ameriki staraju wó chude źowća ako jo don bosco zemrěł jo eksistěrowało domow w europje a pódpołdnjowej americe w kótarychž jo statkowało bratšow a mjeršnikow wót do jo se dogromady něźi kubłańcow w europje a w pódpołdnjowej americe pśiwzeło z toś tych jo se wucabnikow wukubłało a su wustuděrowali na mjeršnika don bosco bu zbóžny a swěty wurjaknjony drjewjanopołobšćina abo drjewjańšćina jo pódwjacornosłowjańska rěc wóna słuša do lechiskeje pódkupki ako pólšćina abo kašubšćina wóna jo se powědała w regionje źinsajšnego wendlanda pla hannovera w nimskej slědna wósoba kenž jo wuměła drjewjański powědaś jo zamrěła wažnej žrědle drjewjanopołobšćiny stej vocabularium venedicum wustrowskego fararja pastora christiana henninga a wendlandchronik jano ako wótpis zdźaržana süthenskego šołty johanna paruma schultza wažne źěła pśi pśeslěźenju drjewjańšćiny su wugbali gottfried willhelm leibnitz serbski rěcywědnik dr arnošt muka a slawist a filologa prof dr reinhold olesch kenž jo zestajił thesaurus linguae dravaenopolabicae problem pśi pśespytowanju drjewjańšćiny stej njejadnotny pšawopis a felujuca ortoepija wětšynu zdźaržanych tekstow a fragmentow su napisali luźe kenž su mjaztym zgubjonu nižonimsku narěc powědali togodla njejo móžno pšawe wugranjanje rekonstruěrowaś mimo togo ma kužde žrědło se wót drugich wótchylajucy pšawopis k tomu pśiźo až su póspyty drjewjańšćinu napisaś a tak zdźaržaś akle zachopili gaž jo jeje rěcny system južo zachopił rozpadowaś na to teke pokazuju kradu wobgranicowany zdźaržany wokabular a wjelika licba požyconkow francojska france cytaj fs oficielnje francojska republika rpublique franaise cytaj epyblik fsz jo wjeliki njewótwisny stat w pódwjacornej europje stolica a nejwětše město jo paris k francojskej słušaju teke wšakorake kupy a teritorije na drugich kontinentach francojska se rozpśestrějo wót srjejźnego mórja do engelskego kanala a do pódpołnocnego mórja wót ryna do altantiskego oceana wobydlarje francojskeje cesto gronje až jo francojska heksagon jeje geometriskeje formy dla francojska granicujo z belgiskeju luxemburgskeju nimskeju šwicaŕskeju italskeju monaco andorru a špańskeju w někotarych ze swójich departementow na drugich kontinentach ma wóna teke granicu z brazilskeju surinamom francojska guyana a nižozemskimi antilami saint martin francojska jo teke zwězana z wjelikeju britaniskeju z tunelom kenž wjeźo pśez engelski kanal hanzo njepila teke nepila awgusta w rownem junija w rownem jo był serbski ludowy spisowaśel wón jo wótrosł we wjelgin chudych póměrach cesto jo był głodny jo wupórěźował rodny dwór a jo se naźěłał pó casu status połbura pla wejsańskego šlodarja jo nawuknuł w zymskich mjasecach pisaś a cytaś pisanje jo wordowało jogo wósobinske wjasele pśi śěžkem žywjenju tak jo nastało wěcej ako zešywkow zwětšego z awtobiografiskim abo nabóžninskim wopśimjeśim wětšy źěł z nich su ale wejsańske luźe jomu sobu do rowa dali jano pěś rukopisow su se zdźaržali pózdźejšny slěpjański faraŕ matej handrik jo je zdźěla wudał w casopisu maśice serbskeje někotare wětše awtobiografiske pasaže ale njejo wudał dokulaž su wopisowali njedobre swójźbne póměry wósebnje za cas wusokego starstwa njepile wótpowědujucy tekst jo spśistupniła hlne brijnen w lěśe w rěźe spisy serbskego instituta institut za sorabistiku na filologiskej fakulśe lipsčańskeje uniwersity jo se załožył ako wusokošulska kubłańska a slěźeńska institucija na uniwersiśe w lipsku alma mater lipsiensis załožona wón se zaběra wědomnostnje z górno a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami z literaturu a kulturu serbow kaž teke z kulturno historiskimi etnologiskimi a mjeńšynopolitiskimi pšašanjami ako jadnučke uniwersitne kubłanišćo w nimskej a teke na cełem swěśe póbitujo institut kompletne směry studija na pólu sorabistiki a ceptarstwa serbšćiny ze zakóńcenim bachelor of arts bachelor of education master of arts master of education mimo togo jo móžno how pód fachowym nawjedowanim disertaciju ze sorabistiskej temu zeźěłaś irska ire ireland łatyńske mě hibernia jo kraj na kupje irska w pódpołnocnem atlantiskem oceanje oficialne mě jo republika irska poblacht na hireann republic of ireland stolica a nejwětše město irskeje jo dublin w irskej stej iršćina a engelšćina oficielnej rěcy ale prědna rěc wobydlarjow jo engelšćina oficielne institucije wěsći dokumenty tofle w městach a awtobusach na lětanišću a drogach su dwójorěcne premierminister irskeje pomjenijo se taoiseach dwójokomorowy parlament irskeje jo oireachtas eirann sejmoju se groni dil eirann a senatoju se groni seanad eirann ire jo pomjenjona pó keltiskej bogowce iru irskej maśeri zemje symbole irskeje su kwiśinowe łopjeno shamrock keltiska harfa a zelena barwa republika irska lažy na wětšem źělu kupy irska a pór mjeńšych kupach na pódwjacor wót europskego kontinenta republika irska granicujo z wjelikeju britaniskeju pódpołnocna irska nejwuše městno jo carrantuohill m nad normalneju nulu a nejniše jo atlantiski ocean m nad normalneju nulu nejwětše města su ludy jo bydlili na irskeju kupu wót lět irska jo była keltiska wót casu antiku a jo měła staro keltiske mě weri staro grichiske irn irska jo stała se kśesćijańska wót stolěśa a mnichy jo spisali keltiske stawizny nałogi mitologija a keltiski folklora wót do stolěśa w irskej jo byli teke normańske wikingi zrazom z irskimi kralami w stolěśu była how engelska inwazija na irskeju irska jo była pód engelskem kněstwom wót lěta do engelska okupacija jo był špatny cas dla irskeju a irskich katolikow pśez englandarjow how wót do jo był wjeliki głod irska r an gorta mór engelska r the great famine z milionow irskich wobydlarjow miliony irskich luźi jo wumrěło z głoda a chórosćow a miliony luźi jo pśiśěgnuło nejwěcej do zsa prezident zsa john f kennedy jo był z irskeju familiji takich emigrantow w lěśe irske republikanarje jo rebelěrowali z jatšownym zběžkom pśeśiwo englandarjam był jo irski sejm wót irskich zapósłańcow załožony slědowałej stej irska wójna wó njewótwisnosći a wobydlaŕska wójna wót jo był how lichotny stat irska a wót lěta jo how republika irska wót casa irskeju njewótwisnosći w jano pódpołnocna irska jo hyšći źěłom zjadnośonego kralojstwa wót wezymskego jo irska w europskej uniji jan chojnan nimski johannes choinan us jo był serbski rěcywědnik a teolog wón jo napisał nejstaršu znatu dolnoserbsku gramatiku a ma wjeliki późěl pśi wuźěłanju dolnoserbskeje pisneje rěcy w srjejźi stolěśa jo chojnan był ewangelski duchowny w cerkwicach pla lubnjowa swóju gramatiku na zakłaźe chóśebuskeje narěcy jo chojnan dopisał wóna se ale njejo śišćała pśi tom jo był chojnan prědny kenž jo srědki rěcnego pśirownowanja wužywał na njogo dopomina napis na z lěta póchadujcej dupje we wejsańskej cerkwi w cerkwicach w toś tej jsy kótaraž słuša źinsa k lubnjowoju jo teke gasa pó nim pómjenjona jurij koch roź septembra w hórkach jo serbski spisowaśel žurnalist dramatikaŕ a pśełožowaŕ jurij koch jo se naroźił septembra w hórkach wokrejs kamjenc ako syn skałarja wót do jo chójźił na ludowu šulu wót do na serbski gymnazij we warnoćicach varnsdorf wót do na serbsku wušu šulu w budyšynje a wót do na serbsku wušu šulu w chóśebuzu tam jo teke złožył maturu pótom jo šeł styri lěta do na studij žurnalistiki na uniwersiśe karla marxa w lipsku a jo wótzamknuł ako diplomowy žurnalist jo hyšći dalšny diplomowy studij dalokostudij wótzamknuł pśi źiwadłowej wusokej šuli w lipsku w běgu žywjenja jo statkował ako žurnalist a rozgłosowy redaktor a dalej statkujo ako lichotny spisowaśel a žurnalist tśi raze jo dostał literarne myto domowiny a a dwa raza myto ćišinskego w kolektiwje a źinsa wón bydli w chóśebuskem měsćańskem źělu žylowje jogo spisowaśelske statkowanje jo kradu wobšyrne georg julius justus sauerwein januara w hannoverje decembra w kristianiji źinsa oslo jo był ako nimski publicist rěcny wědomnostnik a humanist zašćitowaŕ mjeńšynowych rěcow dolnoserbski litawski w nimskem kejžorstwje georg sauerwein serbski juro surowin jo se naroźił ako syn fararja w hannoverje a jo w gronauje leine wótrosł ze lětami jo złožył maturu a jo šeł na studij rěcnych wědomnosćow a teologije do gttingena jo pak chójźił teke na cytanja fyziki chemije a botaniki pó tśich lětach jo studium bźez wótzamknjenja pśetergnuł a jo pór lět we walesu a engelskej pśežywił tam jo wupytnuł swój rěcny talent za cas swójogo žywjenja jo nawuknuł wěcej ako rěcow a dialektow ze lětami jo wózjawił engelsko turkojski słownik wót jo był priwatny ceptaŕ princesny elisabethy z neuwieda kótaraž jo była pózdźej kralowka rumuńskeje a znata ako spisowaśelka pód pseudonymom carmen sylwa groni se až jo zwězało jeju někotare lěta pótajmne lubstwo wót do jo statkował ako lichotny sobuźěłaśeŕ w britaniskem biblijowem towaristwje a jo se wobźělił na wjele pśełožkach biblije do wšakich rěcow a dialektow surowin jo płaśeł ako nejwětšy rěcny wucony swójogo casa ako se wuznawajucy pacifist jo se angažěrował pśeśiwo imperializmoju kejžorstwa a jo wózjawił mjazy drugim dwójorěcne basnje pśi góźbje měrowego kongresa w parisu w kótarychž jo napominał k měroju kalendaŕ maya su maya wužywali w pódpołnocnej americe w praksy stej byłej dwa kalendarja rituelny tzolkin a solarny haab a teke dłujke licenje rituelny kalendaŕ tzolkin lěto jo měło dnjow kótarež se groniły kombinaciju mjena dnja a licby jo było dwaźaśca mjenow imix ik akbal kan chicchan cimi manik lamat muluk oc chuen eb ben ix men cib caban eznab cahuac i ahau a tśinaśco licbow wót do prědny źeń se gronił imix drugi ik tśeśi akbal stworty kan pěty chicchan atd až do ben a dalej wótnowotki zachopiś wót licby a mjena ix togodla dalej su były ix men cib caban etznap caunac a ahau a dalej wótnowotki zachopiś mjena dnjow ale dalej jo był imix solarny kalendaŕ haab lěto jo měło dnjow mjasecow z dnjami a jaden mjasec kótaryž jo měł jano dnjow mjena mjasecow w haab pop uo zip zotz tzec xul yaxkin mol chen yax zac ceh mac kankin muan pax kayab cumhu a pěśodnjowy uayeb mjena dnjow jo były twarjone kak w gregorjaniskej pratyji jano licenje jo trěba było zachopiś wót pśikład pop pop pop atd co lěta haab jo była adicija dnjow maya su datěrowali źeń mjenim z tzolkina a haaba pśikład imix pop ik pop akbal pop kan pop atd mě jo se wóspjetowało co dnjow ale to jo było lěta haab abo lěta tzolkin mimo togo maye su měli hyšći jadnu systema licenja casa dłujke licenje jo to było licenje dnjow wót zachopnego datum w rěcy mayow kin to źeń kin to uinal uinal to tun tun to katun katun to baktun hyšći jo byli wětše jadnotki pictun calabtun kinchiltun i alautun pśikład datum dłujkego licenja to jo cib yaxkin w kalendarje w prakse to jo baktun katun tun unial i kin to jo dnjow wót zachopnego datuma kardamom elettaria cardamomum jo rostlina ze swójźby jumbjerowych rostlinow zingiberaceae kótaraž se ako wěrca wužywa kardamom jo wěcejlětna rostlina z mócnym ricomom jadnotliwe spła z wjele łopjenami su zwětšego metrow wusoke rědko su až do m wusoke wogonk z kwiśonkami wurosćo z nadzemskich wogonkow a jo až do metrow wusoki kwiśonki su zrědowane w grankach a maju swětłomódre łopjena ze žołtymi kšomami płody su zeleno žołte słomowate kapsle z tśimi bokami w kuždej kapsli jo cerwjenobrunych semjenjow kótarychž formy se rozeznawaju kardamom póchada z pódpołdnjoweje indiskeje a z kupy sri lanka indiski kardamom jo mjeńšy ale wěcej aromatiski kardamom se źinsa teke z guatemale tanzanije a vietnama importěrujo w kardamomowych semjenjach jo eteriski wólej cogoždla maju wěrcojtu słodkowótšu aromu dokulaž kardamom swój aroma malsnje pózgubijo se góźi jen w kapslach wobchowaś a semjenja akle pśed wužywanim wuprojś a zetrěś kardamom jo rozšyrjony pśedewšym w aziatiskej kuchni w europskej kuchni se wužywa pśi pjacenju gódownego pjacywa na pś paprjeńca mimo togo se wužywa teke za jěšnice likery a ako źěl wěrcowych měšańcow pśi gótowanju arabiskego kafeja jo rozšyrjony nałog kafej z kardamomom wěrcowaś rowno tak se wužywa za gótowanje teja z mlokom kótaryž se tradicionelnje pó islamskem zajtšnem bjatowanju póstaja kirgiziska jo kraj w srjejźnej aziji wóna jo górski kraj kótaryž jo k prědnemu z nomadiskimi narodami wobsedlony był kirgiziska jo pśed lětom była źěl zssra wokrejs źinsajšneje kirgiziskeje jo w a stolěśu wobsedlony wót kirgizow nomadiski turkojski narod kótaryž jo pśed lětami w dłujkozajtšnem źělu mongolskej pśisol a kótaryž jo se k prědnemu do pódpołdnjoweje siberiskeje gnul a pón do regiona tuwa do stolěśa wětšyna kirgizow su sunnitiske muslimy wót hanafitskeje šule kirgiziska jo kraj w srjejźnej aziji wobdana wót chinskeje na pódzajtšnem a krotkozajtšnem źělu wót kazachstana w pódpołnocnem źělu na pódwjacorje wót usbekistana a wót tadžikistana na krotkem wjacorje kirgiziska ma pśestrěń wót km a njama pśistup do mórja kirgiziska jo pśisamem górski kraj na pódzajtšu jo rjeśaz tien shan kótaryž markěrujo granicu z chinskeju a jogo nejwětšy wjeršk pobedy jo metrow wusoki te górske cony źěle kraj na dwa źěla pódpołnocny a pódpołdnjowy města w kirgiziskej laže w nejnišych źělach kraja a na pódpołnocy głowne město biškek weto na metrow na krotkem pódwjacorje lažy nejnišy dypk kraja doł kara darya z wusokosću wót metrow kirgiziska ma km dłujke granice rozdźělone mjazy kirigiziska jo pśecej była chudy kraj kótaregož góspodaŕstwo se koncentrěrujo na rolnikaŕstwo pśed rozpadom procentow eksporta jo było za sowjetski zwězk znicenje sowjetskego zwězka jo znicyło produkciju kraja na kóńcu lěta wažne reformy su se zachopili aby se pólěpšyło góspodaŕske połoženje kraja rolnikaŕstwo jo głowny sektor góspodaŕstwa zakładne kultury su žyto cukor z rěpy bałma tubak zelenina a sad wałma a měso bip miliony us dollary pśirost procentow w lěśe srjejźne mjasecne myto usd w lěśe w lěśe wobydlaŕstwo kirgiziskeje jo licyło luźi stolica biškek licy oficielnje wobydlarjow kito fryco stempel jo był serbski duchowny spisowaśel a pśełožowaŕ wón jo se naroźił nowembera w parcowje wót jo chójźił na gymnazium w budyšynje źož jo se zeznał teke z bjedrichom wylemom mičku w lětach jo studěrował teologiju na uniwersiśe w lipsku ned pó prědnem studijnem lěśe jo załožył sobu tak pómjenjony korps lusatia jo zastupił do serbskego prjatkarskego towaristwa pśedchadnego zjadnośeństwa źinsajšneje sorabije lipsk w lětach jo był domacny ceptaŕ nježlic až njejo był powołany za fararja w malinje w toś tej wósaźe jo statkował źaseś lět nježlic až njejo se stał wušy faraŕ w lubnjowje wjelicku wósadu jo zastarował někotare lětźasetki nježlic až njejo se pódał na wuměńk pó nim njejo se wěcej žeden serbski faraŕ w lubnjowje pśistajił což jo na kuždy pad malsnjejšu asimilaciju serbojstwa w toś tych stronach pódpěrało stempel jo wumrěł februara w lubnjowje w běgu mnogich lět swójogo statkowanja za swóje wósadne jo napisał stempel teke ceły rěd originalnych basni mj dr epos te tśi rychłe tšubały nejdlěšu znatu serbsku baseń w njezwuconem sylabiskem systemje komponěrowany epos jo płaśił něźi lět ako zgubjony ota wićaz jo jen zasej namakał rudolf jenč jo jen zjawnosći spśistupnił w rěźe pomniki serbskego pismojstwa ako diplomatiske wudaśe dalšny epos pytanje za starym mjasecom abo łužyskich serbow pótłocenje njejo se bóžko wěcej namakał a płaśi dalej ako zgubjony mimo swójogo basnjenja jo wustupował stempel teke ako pśestajaŕ antikskich basnikarjow to pótrjefijo wósebnje fedrusowe fabule z łatyńskeje rěcy a theokritowe idyle krakow kraków krakau jo město w pódpołdnjowej pólskej w małopólskem wójewódstwje nad rěku wisłu krakow jo stolica wójewódstwa a teke samostatny wokrejs powiat toś to město jo wažny turistiski a kulturny centrum krakow jo historiska stolica a nejwětše město małopólskeje w lěśe jo w krakowje bydliło luźi šołta města jo jacek majchrowski w lětach a jo krakow był stolica pólskeje w krakowje jo w lěśe nejstarša pólska uniwersita uniwersytet jagielloński nastała wót do a wót do jo krakow pód kněžaŕstwom awstriskeje był wót do jo pód kněžaŕstwom awstrisko hungorskeje był něnto jo w krakowje wusokošulow uniwersity uniwersytet jagielloński uniwersytet ekonomiczny uniwersytet rolniczy techniskej šuli akademia górniczo hutnicza politechnika krakowska a teke akademia sztuk piknych akademia muzyczna państwowa wysza szkoła teatralna adademia pedagogiczna papieska akademia teologiczna a akademia wychowania fizycznego historiski centrum krakowa źěl pśi głownych wikach a teke źěl kazimierza jo na lisćinje unesco w krakowje ma sedło narodny muzeum w krakowje biblioteka jagiellońska jo jadna z nejwětšych w pólskej pódla krakowa lažy mjazynarodne lětanišćo balice w krakowje grajotej nejstaršej kopańcowej kluba pólskeje załožonej w lěśe cracovia a wisła kraków w lětach razow mejstaŕ dalšny kopańcowy klub jo hutnik nowa huta źěl nowa huta w krakowje jo nejwětša hala w pólskeje tauron arena kraków lisabonske elektriske portugalski elctricos twórje gromaźe z busami seś zjawnego wósobowego wobchada w portugalskem głownem měsće pśedewześe carris pórucyjo casowe jězdnicki kótarež płaśe teke w pódzemskej zeleznicy metropolitano de lisboa abo w lifśe elevador de santa justa wobchad na prědnej kónjecej měsćańskej zeleznicy jo se zachopił nowembra prědna elektriska linija jo była natwarjona awgusta jadno lěto pózdźej jo była ceła kolejowa seś z rozpněśim mm pśetwarjona a elektrificěrowana až do lěta jo był system elektriskich dalej rozšyrjany a jo dojśpił swóju maksimalnu wjelickosć w toś tom casu jo w měsće jězdźiło linijow šesć z nich z wokolicneju drogu cysła linijow su byli rozdźělone teke pó směrje jězda pótakem jo se jadnało faktiski jano wó linijow stagnacija elektriskich w lisabonje jo zachopiła z twarjenim seśi pódzemskeje zeleznice polytechniska federalna šula w lausanne a wobchadniski zawod w zürichu stej źe dopórucyłej seś elektriskich zdźaržaś a hyšći dalej rozšyrjaś ale proces roztwarjenja kolejow pókšacujo až do źinsajšnego dnja dajo pak plany za znowawótcynjenje linije carmo campolide eksistěrujuca seś z pěś linijami ma źe kšuty jězbny plan praktiski ju pak wužywaju jano turisty ako popularnu atrakciju wósebnje woblubowana jo legendarna linija e wóze lisabonskich elektriskich wuglědaju kradu zastarske wšykne pak su byli w lěśe pónowjone pśetwarjone techniski lěpjej wugótowane a zawěsćone na liniji wjeźecej z centruma do belm algs jězdźe pón nejmodernjejše wóze marki siemens caf sorefame z niskim zachodom mato kósyk junija we wjerbnje nowembra w albionje dolnoserbski basnikaŕ spisowaśel faraŕ farmaŕ klasikaŕ dolnoserbskeje literatury roźony ako syn srjejźnego bura jo kósyk w lětach do chójźił na gymnazium w chóśebuzu pótom jo tśi lěta dłujko statkował ako zeleznicaŕ w lipsku pózdźej jo wopytał se žywiś ako literat we wjerbnje a wót jo sobu redigěrował bramborski casnik do jo w ameriskem springfielźe a chicagu študěrował teologiju wótglědajucy wót krotkich woglědow we łužycy jo basnikaŕ pón až do kóńca žywjenja wóstał w pódpołnocnej americe wót jo był faraŕ we wellsburgu wót do jo statkował we wšakorakich wósadach w staśe nebraska ridgeley princeton roca stamford ohiowa wót až do wuměńka jo był faraŕ w el renou w oklahomje pótom jo žywy był ako farmaŕ w albionje w lichem casu w lipsku ako zeleznicaŕ jo se kósyk awtodidaktiski zakłady poetiki nawucył jogo prědne zdźaržane basnje su ze slědnego lěta w lipsku dla chórosći jo kósyk musał swójo źěło pśi zeleznicy skóńcyś a se domoj nawrośiś w tom casu su se teke wuwijali jogo kontakty z drugimi serbskimi procowarjami ako m hórnikom h jordanom a a muku mimo togo jo nawězał kontakt z jurom surowinom kenž jo jogo do dalšnego literarnego źěła pógnał a z pólskim spěchowarjom alfonsom parczewskim kenž jo sobuiniciator załoženja maśice serbskeje na kótaremž jo se teke kósyk wobźělił dłujke pśebywanje w rodnej jsy wjerbno jo było nejpłodnjejšy cas literarnego twórjenja mata kósyka wón jo napisał wjele lyriskich basnjow a baladow kótarež su se pózdźej do cełkow zarědowali pytajcy duch źiśecy raj wóstań pobožny z paradiza wšyknych swětow ze stwórjenja jo mój spiw cysta roža serbojska serbskich duchow kralejstwo do šyršeje epiki słušatej jogo w heksametrach spisana tśiźělowa idyla serbska swajźba w błotach wórjejce a jogo historiska trilogija serbskich wóścow śerpjenja a chwalba z episkimi spiwami pśerada markgroby gera čms branibora pad a jacsław kósyk jo se teke póspytał w dramatice cesć łužyskego ryśarja a bóžemje serbskich wójakow wjele proce jo teke inwestěrował do pśeglědowanja a basnikarskego wuspórjeźowanja dolnoserbskich spiwaŕskich knigłow a do redigěrowanja casnika do kótaregož jo teke dodał swóje pśinoski dokulaž njejo spisowaśelske źěło za zežywjenje dosegało jo wón do ameriki wudrogował tam jo teke študěrował teologiju což jomu w nimskej bźez matury njejo móžno było teke w americe jo na zachopjeńku dalej basnił tak jo nastał cyklus w cuzej zemi z wjele nowymi impresijami bóžko njejo wóstał taki produktiwny w běgu dalšnego žywjenja w americe jo jano hyšći napisał dwa cyklusa serbske bratśi pśistupimy a droga do njebja weto jo měł wjeliki wuznam za dolnoserbsku literaturu a jo jej wugótował městno mjazy drugimi słowjańskimi literaturami eksistujo wěcej ako pśełožkow jogo jadnotliwych twórbow do drugich słowjańskich rěcow marti r wud mato kosyk materialije prědneje kosykoweje konference wjerbno budyšyn r dalitz g stone mato kosyk in amerika lp a str f mětšk zu einigen fragen der legendenbildung in der kosyk biographie zfsl str ts serbski basnikaŕ kónčaceho so lětstotka w americe r str str ts wo kosykowej episkej trilogiji ze serkeje starodawnosće r str ts aktualnosć kosykoweje biografije wčera a dźens r mecklenburg pśedpomorska nim mecklenburg vorpommern dolnonimski mkelborg vrpommern jo zwězkowy kraj zwězkoweje republiki nimska jogo stolica jo zwěrin w mecklenburg pśedpomorskej lažytej nejwětšy jazor a nejwětša kupa nimskeje jazor se groni nimski müritz kótaregož mě póchada wót słowjańskego słowa morica a kupa jo rujany pśez mecklenburg pśedpomorsku běže wjelika rěka łobjo a teke małe rěki elde habola warnow a peene elde a habola do łobja běžytej ale warnow a peene do baltiskego mórja łobjo běžy pśez zwězkowy kraj šleswig holštejnska pśez hamburg a pótom zasej pśez šleswig holštejnsku a skóńcnje do pódpołnocnego mórja nejwětše města su mecklenburg pśedpomorska jo se zasej w lěśe załožył toś ten zwězkowy kraj jo eksistěrował juž raz mjazy lětami a w lěśe bu rozwězał a pótom su se wobwody rostock zwěrin a neubrandenburg nastali w lěśe jo se nastał z mecklenburgskeje a pódwjacorneje źěla pomorskeje na pódwjacor źinsajšneje granicy mjaz nimskeju a pólskeju w mecklenburg pśedpomorskej eksistěrujo wjele mjenjow kótarež ze słowjańskeje rěcy póchada toś ta słowjańska rěc wěcej njeeksistěrujo ale wóna jo była pśiswójźbna z kašubšćinu pólšćinu ale tež z górnoserbšćinu dolnoserbšćinu češćinu a słowakšćinu wóna słuša k lechiskej kupce pódwjacornosłowjańskich rěcow pak tež mjenja z nimskego póchada eksistěruju tam michał frencel teke brancel w februarje w běčicach pla hodźija w górnej łužycy junija w budestecach jo był faraŕ rěcywědnik a sobuzałožaŕ górnoserbskeje pisneje rěcy wón jo se naroźił ako syn wejsnego sudnika a zastojnika pó tym až jo wuchójźił wjerchojsku šulu w mišnju jo se pódał na studium teologije do lipska a wytparka wittenberg jo dostał prědne farske městno w kózłom pó jadnasćo lětach jo se pśesedlił z familiju do budestec źož jo źěłał až do swójeje smjerśi frencel płaśi ako załožaŕ górnoserbskeje pisneje rěcy ze swójimi pśełožkami ewangelium sw mateja a marka mały katechismus knigły psalmow nowy testament kaž teke z originalnymi wuźěłami budestečańska dupa list rusojskemu caroju wšake basni jo wuwiśe górnoserbskeje rěcy wósebnje wobwliwował ako prědny jo zawjadł diakritiske znamuška pó českem pśikłaźe njejo ale mógał swóje pśedstajenja wó serbskem pšawopisu pśesajźiś a jo se jogo pózdźej zasej wóstajił ako prědny znaty serb jo frencel se wuznał ku zgromadnosći słowjańskich narodow což njejo zwuraznił jano w lisće rusojskemu caroju z lěta ale teke w pśedsłowach k swójim spisam mina witkojc wilhelmine wittka maja w bórkowach nowembra w popojcach jo była dolnoserbska spisowaśelka casnikaŕka pśełožowaŕka a patriotka nejsławnjejša spisowaśelka kótaraž jo pisała w dolnoserbskej rěcy wóna jo była starša źowka gósćeńcarja fryco poleńca fritz polenz a źowka marjany witkojc marianne wittka maś jo njemanźelske źowćo póroźiła w maju mój nan jo młodyma źowćoma kótarejž stej byłej jadno za drugim w jogo słužbje manźelstwo lubił mej smej źowći a mój nan teke ma gólca wón jo był lěto młodšy ako ja we wobej poměroma jo se dała njewjesta a wóna jo měła tolaŕ pódomka rozsud wót nana njejo był wjelgin śěžki na prědnem městnje su byli pjenjeze pśekupowanje góspodaŕstwo a twarjenje kótarež su byli chałupe mója maś jo była lět stara ale jeje młodosći a žywjenja stej byłej brojtej marjana witkojc jo była rěšaŕka w barlinju mina jo pśi staryma starjejšyma wótrosła wóna jo žywa była w chudej wobstojnosći wóna jo póznała samobyśe bujka abo wóz njamam mina jo lubiła staru mamu a jo pomjeniła ju mama wóna jo žywiła teke jadno lěto pśi nanje dom wót nana jo był gósćeńc wokoło poł góźiny wót lipje daloki cesto som sejźiła śicha na wokno wótpołdnja a som glědała góźiny dłujko lěc gósć se zabłuźijo w samotnosći pótom ja som buźiła nana ze spanja styri lět stare źowćo njejo se cuło doma pśebywanje pśi nanje jo było wjelike pśewobrośenje we mójom žywjenju tam wóni su powědali jano nimski a we prědnem casu ja som njejo rozměła jano stara mama mama wót nana kótaraž jo była serbski drastwiś powěda zazdaśim serbski wóna jo sejźiła pśecej myslata na kamjenju w zagrodce ja som była sobu stergnuła wót doma a wjele tšugow groblow a łukow su źělili mě wót pśi swójźbnej a bliskej luźu pśiźo źeń pśiźo maś wopšawdny a wóna jo sobu wzejo mě doma pśi starej mamje skóro som se rozměła serbsku rěc zasej pśiźo źeń se wusunuś słowa dort liegt eine nadel und ich dachte na jetzt kann ich es ja wieder mina jo woglědała až do šulu w bórkowach my smy wuknuli wjelgin derje gódła w šuli jo było pśirownowanje woł małe pótom kněz wucabnik jo wupytał pómjenjenja wót wšakich cuzabnikojskich styrinogacow a my smy byli kopylce dromedary zwětšego abo rhinozerose jo škóda až njejsmy njazgónili wěcej wót śeśkach naš wucabnik kněz brodak jo był howacej dobry luź na wukazanje wót šulskego zastojnstwa wón jo musał se rozgranjaś nimski z nami rownož my źiśi njejsmy njerozměli nic abo mało dla togo prědne šulske lěta su w kurjawje zawobalili ja wěm jano pitśitśku mina jo wuknuła dwójorěcnosć ale wóna móžo jano na nimski cytaś a pisaś w lěśe wóna pisała prědne basni až jo rukopisnych basnjow na nimski zdźaržane basnikaŕka jo cytała rada goethe a heine wóna jo dostała pakety z knigłami wót pśijaśelki a wótkubłaŕki valeski raedsch w basni wót zběranjo źěkowanje an frau r pó šulskem casu wot wóna jo źěłała w barlinju ako słužabna rěšaŕka a wězaŕka kwětkow wob cas prědneje swětoweje wójny mina jo źěłała teke w wojnskej industriji něźi w lěśe wóna jo se wrośiła do rodneje jsy bórkowy až do wóna jo była najamnica a rolnikaŕska źěłaśeŕka w bórkowach w septemberje wóna jo zmakała dr arnošta muku ernst mucke pód jogo wliwom w februarje mina witkojc jo se pśesedliła do budyšyna tam wóna jo była wuknica na priwatnej šuli a wuknuła cytanje a pisanje na serbski pod nawjedowanim a muki wóna jo se teke z serbskeju literaturu a stawiznami wopóznawała w tom casu wóna sebje wuwědobnijo serbsku narodnosć teke wažny luź jo był za nju jan cyž w budyšynje mina witkojc jo źěłała pśi serbskem casniku witkojc jo pisała komentary ako mysli wó wójnje gedanken über krieg a serbska žeńska rowryjaŕka swojogo narodna die wendische frau eine totengrberin des volkes rozpšawu drogowanje pó českosłowaskej reise durch die tschechoslowakei poetisku prozu nalětna noc w błotach frühlingsnacht im spreewald ironiski sarkastiska glosa něco wót wuzwolowanja kralowkow rědnošći etwas über schnheitswettbewerbe mina witkojc jo se wopóznała sotšy lizu a marjanu domaškojc we jsy cazow zahsow w tom casu jo nastało wjele basnjow wót až do basnikaŕka jo źěłała pśi wudaśu wót lětnego kalendaŕja pratyja ale mina witkojc jo organizěrowała lubjej serbske nocy a jo naceriła muster za drastwy wóna jo pisała basni dokulaž wóna móžo cuśe šyroku drogu daś a wóna jo zasłužyła mału pśizasłužbu mina jo pisała wjelgin njeorganizěrowanje a wóna jo měła wjele cwiblowanjow wóna jo rozpšawiła otu wićaz a dokulaž wón jo skoboźił basnikaŕku něnto mam taki njepórěd w mójej smužce až njewěm kak wjele pópšawem jo a źo wóni su za knigły to njejo dosć njamam wjele měra za to mina witkojc jo pisała z brjucha w lěśe wóna jo pisała wulicowańko wětš der wind wulicowańko ma bokow ale wóna njoco twórbu wózjawiś to njejo něco wót poměrja wót miny znate ale basni wót miny powědaju wót zgubjoneje lubosći jo wózjawił prědny zwězk dolnoserbske basńe tam jo basni a pśestajenja zwězk jo měł wjeliku rezonancu w zjawnosći mina jo pódprěła emancipaciju žeńskich ale někotare luźe su měli mjenjenje až to źo pśedaloko na pśikład kito lorenc a druge serbske fararje a wucabniki a maćica serbska zał w aprilu jo była diktatura wót nacijow w serbskem duchnem žywjenju mina witkojc jo była z redakcije wótwónoźeła a dostała zakaz pisanja witkojc jo se wrośiła do domownje w błotach basnikaŕka jo stojała pód policajskim wobglědowanim a wóna jo źěłała w rolnikaŕstwje až wóna jo wudawała rědko serbske knigły a casniki pód pseudonymom to jo zachopjeńk som dostała kórtu až som źom k gestapo mam tšach a pótom powěwobinuś se da luź až som se wobinujom někotare jsy a města pótom wón jo dopowědał bórkowy som powědała tam som roźona tam jo mója domownja ty musyš se wobinuś som pšosyła až som mogu wóstaś wóni grónje gaž ty se njeminuš ty pśidu na městno kótaryž njespódobaš wóni su měnili koncentraciske lěgwo na zachopjeńku lěta gestapo jo grozyła minje witkojc wóna jo dejała spušćiś swóju rodnu wjas borkowy togodla mina witkojc jo bydliła wót až do w erfurśe tam wóna jo nosyła serbsku drastwu dalej w tom casu wóna jo pisała znatu twórbu erfurtske spomnjejśa w tej twórbje wóna śěgnjo bilancu swójogo žywjenja a pišo wó kóńcu wójny ze zamaršěrowanim amerikanarjow erfurtske spomnjeśa jo ako jaden dnjownik wót miny witkojc w eksilu a ma štuckow w erfurśe mina witkojc jo źěłała ako pśistajona w jadnej zagrodnikarni w eksilu wóna jo woplěwała dwa kontakta wjelgin intensiwnje jaden jo był dolnoserbski faraŕ bogumił šwjela a drugi jo był mólaŕ fryco latk wón jo był teke wjegin znaty a jo bydlił we weimarju pó kóńcu wójny mina witkojc jo se wrośiła do swójeje domownje w lěśe mina witkojc jo była sobuźěłaśeŕka w budyšynje pla domowiny w samskem lěśe nimska policija jo popajźiła minu witkojc dokulaž wóna jo pśilipnuła serbske wólbne plakaty to jo było pózdatny česka propaganda popajźeństwo jo trało južo małe dny pótom mina witkojc jo była na kurje w českej a njejo se wrośiła tam wóna jo pśestajiła erfurtske spomnjeśa a śěgnuła k swójej sotšy do chibskeje pózdźej wóna jo śěgnuła do pragi a jo bydliła tam blisko karlowego mósta w lěśe šef wót domowiny pawoł nedo jo kšěł wrośenje miny witkojc z pomocu wšakorakich kontaktow wóna jo dostała nowy pas a jo se wrośiła do domownje ako prědny bad schandau pózdźej borkowy w bórkowach wóna jo namakała swóju staru drastwu a knigły ale wšykne woblacenja a pisma su byli dokusow mina witkojc jo pśeśěgnuła do nowego domu ten domcyk jo znaty ako domcyk pód kastaniju w lěśe wóna jo zasej wózjawiła někotare basni k swětłu a słyńcu pótom mina witkojc jo wjelgin wuznamna za drugich wuměłcow we łužycy na pśikład jurij koch a jan cyž stej pósćiłej wjele basni miny witkojc w lěśe mina witkojc jo była lět stara a wóna jo pśeśěgnuła do starcownje w popojcach dokulaž wóna njejo měła familiju tam wóna jo pisała jano mało pśinoskow za nowy casnik mina witkojc jo bydliła w stawnej tešnicy a njejo namakała pokoj jaden źeń wóna jo groniła sobuwobydlarjam w starcownji mě wjerch na dušu tłocy w nowembrje lěta wóna jo wumrěła w popojcach mina witkojc ma wjeliki wuznam w dolnoserbskej lyrice jeje basnje wusku zwězanosć k serbskemu ludoju domownju a błota wugronju wóna jo pódpěrała ze swojim źěłom ako redaktorka za dolnoserbski casnik serbski casnik a za serbski kalendaŕ pratyja sebjerozmeśe wót serbow charakteristiski za jeje basnistwo jo ceste wužywanje wót pśirodowego wobraza na pśikład słyńco mjasec mórjo w nastupanju na stawk serbskeje ludnosći mina witkojc jo była nosaŕka myta čišinskego mina witkojc jo była kšuty angažěrowana wóna jo pśewzeła serbski casnik wót bogumiła šwjele mina witkojc jo powušyła licbu cytarjow wót do wóna z redakcije pušćiła dla demokratiskego zasadnego nastajenja mina witkojc ma teke wjele bajkow na pśikład jaden znatu błośańsku bajku nykus a źowćo der nix und das mdchen wóno wopśimjejo źowćo kenž jo štapało pó błotach nykos jo wiźeł źowćo kenž jomu jo se spódobało a jo śěgnuł ju do w swojogo wodnego swěta ten swět jo był rědnučki ale źowćo domowinu niźi jo njebyło na to nykus jo pušćił to pód wuměnjenim až wono žednje se njewrośišło wjasele źowćo jo se domoj wrośilo tam wóno jo padnuło drogotne kamuški a palary ze swojich włosow jogo familija jo se gorjela dla pokład a jo nuzkala źowćo ten droga pokazaś wono njejo kśeło dla wuměnjenja nyka a tak woni su hyšli k městnoju napśiski źowćo jo minuło dokulaž nykos na pśecej jo měł a jo było jogo žeński mnichojstwo jo wót asketiskich idealow formowana nabóžna praktika z kótarejuž co mnich w tom až se wót swěta wótwobrośijo a se swětnym celam wótrjaknjo swójo žywjenje dopołnje danemu spirituelnemu celoju woprowaś we wšakorakich nabóźninach eksistěruju wšakorake formowanja mnichojstwa pśedewšym w buddhismje a kśesćijaństwje teke w hinduizmje a daoismje nic pak na pśikład w islamje słowo mnich se wótwóźijo wót grichiskego słowa monachos kótarež jo wótwóźone wót grichiskego monos sam to pak njewóznamjenijo až jo mnich sam žywy ale až jo jano na boga wusměrjony žywy na boga samego wusměrjony to wuswětlijo regula swětego benedikta z nursije kap družyny mnichow mnich resp jogo žeński pendant mnichowka kněžnicka abo rědniska sotša jo asketiski žywy cłonk nabóžniny kótarež se nachylnje abo na cas swójogo žywjenja do słužby swójeje wěry stajijo głowny zaměr mnichojstwa jo mystiske procowanje tenbocnje se zjadnośiś ze wšo wopśimujucym bogojstwom resp dojśpijucy połnu nutśikownu proznosć njepósrědnje nazgóniś bogojsku transcendentnu realitu kótaraž zwucone cłowjeske zamóžnosći dopóznaśa pśesega tomu celoju mógu słužyś na pśikład meditacija ekstatiska zagóritosć bjatowanje askeza spót marskanje se a techniki wójowanja mnich móžo byś žywy ako eremit abo anachoret sam za sebje pak blisko sedlišćow pak daloko w źiwiznje lěsow abo w samotnosći pusćiny irske a galiske mnichy su w a lětstotku wuběgnuli na wubocne kupy abo su se pśewóstajili mórju w małych cołnach w tibeśe daju se mnichy hyšći źinsa zamurjowaś do śamneje jamy z jano jadnučkeju źěrku za pódawanje piśa a jěźe druge mnichy tak pómnjenjone koinobity su w kloštarjach zgromadnje žywe grichiski koinos bios ako vita contemplativa se rozmějo w tradiciji benedikta z nursije mnichojski ideal wótśěgowanego žywjenja pó kótaremž su južo buddhistiske mnichy w lětstotku do chr a teke eremity w a lětstotku pó chr žywy byli vita contemplativa se pomina aby mnich se wótwobrośił wót swětnych wěcow na pśi bogatstwo cesć móc a seks a se pśiwobrośił bogoju napśeśiwne zapśijeśe vita activa wuzwignjo statkownu lubosć k blišemu w dožywjenjach prědnych kśesćijańskich samotarjow wopisujo acedia pógniłosć wutšoby abo ducha wustatkowanja śěžkich myslow kótarež wobgrozyju wósobinu a depresiju wuwołaju spisowaśel evagrios pontikos jo rozměł depresiju ako nadměru wobuze žadanja a sytnosći pisał jo wó tšašnem wósłabjenju duchnych mócow kótarež wjedu mnicha do błudnosći a jogo prócowanja zanicujo wuchadajucy ze žywjeńskich wašnjow swětego antoniusa su kśesćijańske mnichy wuwili program w kótaremž stojtej źěło a bjatowanje w strowem poměrje napśeśiwo źěło jo šćitało mnicha pśed pśegnatym koncentrowanim na sebje samogo a jo słužyło dwěma celoma pla bjatowanju mysli wězaś aby do dali njewuběgali a k drugemu aby mnichy zasłužyli což za žywjenje trjebaju wjele buddhistiskich šulow wótpokazujo źěło a mnicham njejo dowolone aktiwnje pšosyś mógu jano braś což se jim dobrowólnje dawa w zen buddhizmje jo źěło pak źěl prakse za tym ako su buddhistiske mnichy w chinskej wupytnuli až dłujka meditacija kšejnemu wobběgoju škóźi jo mejstaŕ bodhidharma na zakłaźe indiskeje techniki wójowanja wuźěłał pógibowański program za swóje mnichy kótaryž jo se pózdźej ke kung fu wuwijał skóro su byli kung fu mnichy woblubowane sobuwójowarje we wójowanjach wó móc lokalnych knězow a kejžorow teke w orientalisko kśesćijańskem mnichojstwje su nastali južo w pózdźejšej antice wobronite mnichojske rědy kótarež su pódpěrali aleksandrinske biskupy pśi wójowanju napśeśiwo tatanjam a riwalizěrujucym kjacarstwam na kśesćijańskich idealach bazěrujuce wójowańske mnichojstwo tempelowe ryśarje rěd nimskich ryśarjow bu za cas kśicnych wójnow jaden ze słupow pśi dobyśu a zašćitowanju swětego kraja nimšćina teke nimska rěc jo germaniska rěc nimski powěda milionow luźi na cełem swěśe milionow maju nimšćinu ako maminu rěc status oficielneje rěcy ma nimšćina w nimskej awstriskej šwicaŕskej luxemburgskej liechtensteinskej a belgiskej regionalnje teke w italskej pódpołdnjowa tirolska a dańskej we vatikanje powěda nimski šwicaŕska garda nimšćina jo jadna z oficielnych rěcow europskeje unije mimo togo jo pódla francojšćiny a engelšćiny teke źěłowa rěc eu a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u ü v w x y z a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u ü v w x y z nowy casnik ndash jo dolnoserbski tyźenik nastawki publikuju se głownje w dolnoserbskej ale teke nimskej rěcy głowna redaktorka tyźenika jo tuchylu stefanie krawcojc nowy casnik nakładujo ludowe nakładnistwo domowina nakład casnika jo był w lěśe eksemplarow nowy casnik jo naslědnik bramborskego serbskego casnika kótaryž jo zachopił wuchadaś w lěśe jo se nakładanje casnika skóńcyło dla financielnych problemow bogumił šwjela slědny redaktor zacynjonego casnika jo januara załožył nowy tyźenik serbski casnik w lětach zagronita za tyźenik jo była mina witkojc w casu nacionalsocializma pśi pówołanju fryco rocha ako šefredaktora serbskego casnika w lěśe jo zachopił tyźenik jasnje pódpěrowaś politiku kněžaŕstwa a samo žydow a komunistow atakěrowaś ned pótom junija jo se serbski casnik zacynił wó pjenjeznej njamócy pišucy pó swětowej wójnje załožył se nowy casnik nejpjerwjej ako pśiłoga górnoserbskeje noweje doby wót měrca wuchada nowy casnik zasej ako samostatny tyźenik slědny šefredaktor kenž jo měł dolnoserbšćinu ako maminu rěc jo był wylem bjero w lětach jo tu městno měł horst adam w lětach gregor wieczorek pón za krotki cas dr viktor zakar a wót januara stefanie krawcojc organiska chemija chemija se rozrědujo tradicionalnych pśicynow dla na organisku a anorganisku chemiju k dalšnemu rozrědowanjeju na fyzikalisku analytisku technisku atd chemiju jo dojšło akle po historiski su licyli do organiskeje chemije wšykne maśizny kótarež mógu twóriś jano žywe organizmy a do anorganiskeje chemije te ako nježywy swět natwarjaju wědomnostniki su se tegdy myslili až jo za twórjenje organiskich maśiznow wěsta žywjeńska móc notna pó tom až jo friedrich whler zgótował mokś ako organisku maśiznu z anorganiskego zwězanja ammoniumcyanata nhocn su granice mjazy maśiznami z nježyweje a žyweje pśirody splěli źinsa wěmy až žywe stwórjenja teke wjele anorganiskich maśiznow gótuju mjaztym až móžomy w laborje syntetizěrowaś pśisamem wšykne organiske maśizny weto jo rozrědowanje zmysłapołne dokulaž se mechanizmy reakcijow a struktury maśiznow w anorganice a organice wjeleserje rozeznawaju źinsa wopśimjejo organika wšykne zwězanja wuglika z drugimi elementami jo jich wušej mil zwězanjow a to hyšći njejsu wše módrina hcn wuglikowa kisalina a jeje soli cyanidy a karbonaty se pak licytej k anorganice swójeje struktury dla to wósebne na wugliku jo až ma styri walencowe elektrony to su elektrony na wenkownej cerje orbiśe elektronoweje wobalki kótarež su głownje zagronite za wězby mjazy atomami wuglik móžo togodla wutwóriś njepolarne wězby z jadnym dwěma tśimi abo styrimi wuglikowymi atomami z tym mógu nastaś linearne abo roznogate dłujke abo krotke wuglikowe rjeśaze ze lichymi walencowymi elektronami se nejcesćej zwězujo wóźik ale teke elementy ako kislik syrik dušyk abo fosfor to wujasnijo pśewšo wjeliku mań organiskich molekulow zakładne maśizny za syntetizěrowanje pśisamem wšyknych organiskich zwězanjow se źěłaju ze zemskego płuna a wóleja techniski wažne wobłuki organiskeje chemije su plasty laki barwy a lipki osijek hungorski eszk nimski esseg abo essegg jo stwórte nejwětše město chorwatskeje osijek lažy póla brjoze drawje na pódzajtšu historiskego chorwatskego regiona sławonskeje něźi km pśed wulewa drawy do dunaja a ma pó ludlicenju wót lěta wobydlarjow pewažaca wětšyna wobydlaŕstwa su z chorwaty pó ludlicenju su byli z pśedměstami wobydlarjow jo zastojniske sedło gespanschaft osijek baranja chorwatski osječko baranjska županija a góspodaŕski a kulturelny centrum sławonskeje město ma wšake něga samostatne centrumy stare město abo twardnica chor tvra górne město gornji grad źinsa wopšawdny centrum a dolne město donji grad mimo wjele muzejow a źiwadłow wobsejźi osijek teke uniwersitu osijek wobsejźi wjeliku licbu parkow blisko jo pśirodny park kopački rit kótaryž drje nejwětšy pśirody wóstajana bagnowa krajina w srjejźnej europje a winowe město erdut osijek pěstujo ze slědujucymi městami měsćańske partnarstwo pólska jo kraj w srjejźnej europje oficielna rěc w pólskej jo pólska pólska granicujo z nimskeju na pódwjacorje českeju a słowakskeju na pódpołdnju z ukrainu na krotkem zajtšu z běłoruskeju na dłujkem zajtšu z rusojskeju kaliningradski wobcerk litawskeju a baltiskim mórjom na pódpołnocy nejwuše městno jo góra rysy w górach tatry m nad normalneju nulu a nejniše uławy wiślane m pód normalneju nulu nejwětše města su junija pólska źěli se na wójwodstwa kótarež źěle se na powiaty wokrejsy kótarež źěle se na gmejny wójwodstwem kněže se wojewoda a krajny sejm wót jo w pólskej wójwodstwow wót do jo w pólskej było wójwodstwow to jo teke telefoniske cony byli dla togo něnto su w pólskej telefoniske cony prezident pólskej jo andrzej duda ministaŕski prezident jo mateusz morawiecki prawo i sprawiedliwość apryla prezident lech kaczyński jo zemrěł we lětadłowej katastrofje w smoleńsku w źinsajšnem parlamenśe su strony platforma obywatelska prawo i sprawiedliwość sojusz lewicy demokratycznej polskie stronnictwo ludowe zachopjeńk pólskej jo z kněžaŕstwom mieszka i był w lěśe jo dupjenje pólskej było prědny kral pólskej jo był w bolesław chrobry wón jo zebrał łužycu wót nimskej w lěśe kótaraž wóstała pśi pólskej do lěta wót jo pólska z litawskej uniju stwóriła unija ta jo teke rzeczpospolita obojga narodów republika dweju narodowu pomjenjowana była aristokratija w pólskej szlachta w běgu casa jo wjele pšaw dostała wót xv lětstotka jo źěłał w pólskej parlament sejm wót lěta wše krale pólskej su byli wuběrane wót aristokratiji njejo źěłał princip slěda trona w dynastiji njejo było móžne aristokrata bźez wusuda suda popajźiś w a pólska a sakska twóriły uniju w lěśe jo pólska pśestała eksistěrowaś a zemje pólskej su pšuska rusojska a awstriska wzeli pólska jo njewótwisnosć slědk dostała pó prědnej swětowej wójnje w cas drugeje swětoweje wójny jo pólska luźi populaciji z zgubiła w lětach pólska běšo komunistiska pólska republika ludowa pól polska rzeczpospolita ludowa prl wót jo pólska w nato wót maja jo pólska w europskej uniji rzeszów łat resovia ukr i jid jo město w pólskej a stolica podkarpackego wójewódstwa rzeszów jo dostał měśćańske pšawo w lěśe w lěśe jo how bydliło a w něnto jo to město w pólskej pó wobydlaŕstwje město lažy pśi rěce wisłok na něga bagnitem terenje pśez rzeszów wjeźotej zeleznicowa cera wót wrocławja a krakowa k ukrainskej a droga e wót zgórjelca do korczowej pla ukrainskej wokoło lěta jo planěrowana awtodroga a drježdźany kijow w rzeszowje su wuše šule mjazy drugim uniwersytet rzeszowski a politechnika rzeszowska politechnika rzeszowska jo jadna z dwěju wusokeju šulowu w pólskej źož móžoš wuknuś ako pilot za ciwilne lětarstwo pśed drugu swětowu wójnu w rzeszowje jo była wuwita industrija za wójsko jo se producěrowało kanuny a lětanišća něnto firma wsk pzl rzeszów producěrujo wšakorake produkty za lětarstwo mjaz drugim motory za wójaŕske lětadło f ako jadnučka firma mimo zjadnośonych statow ameriki pla rzeszowa lažy mjazynarodne lětanišćo rzeszów jesionka wót njogo lěta do londona mjazy drugim linija ryanair rzeszowske sportowe kluby su nejwěcej wuspěšne w volleyballu muske mustwo asseco resovia rzeszów kopańcowej kluba stej stal rzeszów a resovia rzeszów popularny jo speedway stadion kluba zks stal rzeszów jo m dłujki a jaden z nejdlejšych w pólskej serbski institut z t ze sedłom w budyšynje a z wótnožku w chóśebuzu jo se wutwórił ku januaroju wót lichotnego stata sakska gromaźe z krajom bramborska wón kontinuěrujo źěło instituta za serbski ludospyt kenž jo se załožył a jo pśisłušał wót do nimskej akademiji wědomnosćow wót akademiji wědomnosćow ndr k nadawkam instituta słuša pśespytowanje rěcy stawiznow a kultury serbow w górnej a dolnej łužycy w zachadnosći a pśibytnosći integrěrowanej stej serbski kulturny archiw a serbska centralna biblioteka w instituśe pśewjeduju se teke interdisciplinarne slěźenja wó aktualnem połoženju a wósebnosćach łužyskich serbow w pśirownanju z tamnymi małymi rěcami a kulturami w europje w dolnoserbskem wótźělenju w chóśebuzu wobźěłuju se głownje słownikarske projekty ale teke slěźenja k stawiznam dolneje łužyce serbski institut kooperěrujo z drugimi wědomnostnymi institucijami w tu a wukraju jogo fachowce wuwucuju teke na uniwersitach a wusokich šulach kužde druge lěto wugótujo institut mjazynarodny ferialny kurs za serbsku rěc a kulturu serbski rěcny atlas krotceńka sra nimski sorbischer sprachatlas krotceńka ssa jo jadno z nejžwažnjejšych dialektologiskich wuźěłow na pólu sorabistiki mimo swójogo wuznama za dialektologiju narowna nimski spisany rěcny atlas do wěsteje měry do źinsajšnego felujucu resp jano pó źěłach eksistěrujucu historisku gramatiku to pśitrjefijo wósebnje za górnoserbsku rěc za dolnoserbsku rěc ga eksistěrujo mukowa historiska gramatika na pólu fonetiskego a morfologiskego systema sra pśedlažy w zwězkach z kótarychž jo wujšeł prědny a slědny na wjelelětnem slěźarskem projekśe su źěłali głownje helmut faska helmut jenč a frido michałk wjele dalšnych teke wukrajnych wědomnostnikow jo se wobźěliło pśi zběranju rěcnego materiala w cełkownje informaciskich dypkach jsach w górnej a dolnej łužycy nazběrany material jo se wědomnostnje wugódnosćił a prezentěrujo se z pomocu rěcnogeografiskich kartow ku kótaremž pśedlažy stawnje wobšyrny wědomnostny komentar w prědnych źaseś zwězkach dokumentěrujo se dialektalna leksika pśi tom zjima se w jadnotliwych zwězkach leksika wšakich wobłukow glědaj bibliografija jědnasty a dwanasty zwězk wobjadnawatej morfologiju prědny z toś teju zwězkowu jo wěnowany gramatiskim kategorijam a paradigmatice substantiwow drugi ale fleksiji adjektiwow pronomenow a werbow w tśinastem zwězku wopisujo se synchroniska w styrnastem historiska fonologija slědny zwězk zaběra se ze syntaksu serbskich dialektow serbski rěčny atlas sorbischer sprachatlas siddhartha gautama sanskrit siddhrtha gautama do chr w lumbini do chr jo ako buddha wucył dharmu pówucbu a jo togodla naglědany ako załožaŕ buddhizma jogo smjertne lěto do chr jo dłujko płaśeło ako nejstarše wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo historikarje z togo wuchaduju až jo něźi lětstotk pózdźej wumrěł siddhartha jo było spócetne mě kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej wóno wóznamjenijo ten kenž jo swój cil dojśpił siddhartha gautama jo sanskritowa forma mjenja w pali w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma zni wón siddhattha gotama mě gotama resp gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej ako jo był asket z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił aby ze swójskich mócow namakał drogu na kótarejž se wuswětlijo pódla pomjenjenja ako buddha pó słowje wócuśony su se siddharśe gautamje teke druge cesne mjenja pósćili mjazy nimi tathagata sanskrit tathgata ten kenž jo se tam dostał a shakyamuni sanskrit śkyamuni mudry z roda shakya rozpšawy wó žywjenju siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow sanghi zgromaźeństwa dharma prakticěrujucych a su se dłujko jano wustnje dalej dawali slědujucy tekst pódawa tradicionelnu powěsć wó žywjenju siddharthy wiźaŕ jo nanoju zwěšćił až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty aby syn raz mógał byś z kralom njejo nan jogo dał kubłaś w nabóžninje a njejo dopušćił až syn górje wiźi južo ako góle jo siddhartha był pśez wšu měru mudry a wobdarjony ze lětami jo se z princesnu yasodharu wóženił stej bydliłej w kšasnem palasće źož jima materielnje njejo nic felowało siddharthu pak to njejo wupołniło daniž spokojało toś jo se pušćił ze lětami pó póroźe jadnučkego syna rahule na krotke drogowanja na nich jo zmakał starca chórego a asketa a jo wuglědał tłajucego wumarlika siddhartha jo spóznał až su chóroba starstwo górje a smjerś kšuśe ze žywjenim spleśone bogatstwo a derjeměśe tomu njewótpomagatej tak jo se rozsuźił namakaś wudrogu z górja a śerpjenja wón jo wopušćił familiju a bźezstarosne žywjenje w palasće toś jo se wótwobrośił wót tradicionelnych nabóžninow a metodow swójogo casa aby nastupił swóju drogu ako lětny jo sejźeł raz dłymoko zanurjony pód figowcom a jo se wuswětlił jo se wulichował wót gramoty póžedanjow a njewědy wót toś togo wokognuśa jo był buddha ten kótaryž jo wócuśeł lět dłujko jo něnto lud rozwucował wó dobrych pócynkach meditaciji a mudrosći jo jich wucył srjejźnu drogu žywjenje mjazy luksusom a askezu droga kótaraž wjeźo do wócuśenja kśesćijan by gronił do raja skopje jo głowne město pódpołnocneje makedońskeje skopje lažy pśi górnem źělu rěki wardara ze swójimi wobydlarjami móžo se skopje zarědowaś do wjelikich městow europy to jo politiski kulturny góspodaŕski a akademiski centrum kraja w romskem casu jo było skopje znate ako scupi město jo se wuwiło pó drugej swětowej wójnje ale ten trend jo se skóńcył w lěśe z mócnym zemjerdžanim źinsa jo skopje moderny centrum městno modernego skopje jo było zasedlone pśed christom neolitiske sedlišća su se namakali teke na starej twardnicy kale w stolěśu su tam južo pajonce byli scupi jo pó pórazce generala andriscusa macedona w lěśe prědny raz było źěl romskeje prowince makedońskeje bycantiniski mócnaŕ justinian jo se naroźił blisko scupi w tauresium w lěśe w lěśe jo było pśisamem znicone pśez jadnogo zemjerdžanje justiniam jo pomagał luźam natwariś nowe sedlišćo z mjenim justiniana prima pódpołnocnje wót scupi howacej justiniana prima jo teke była znicona pśi zasedlenju słowjńskich rodow na kóńcu sedymego stolěśa słowjany su město pomjenili skopje w běgu casa jo město było pśecej zasej wopor mjazy bycantiniskim a bulgaŕskim mócnarstwom do jo měło skopje wobydlarjow w lěśe jo se w skopje naroźiła romokatoliska sotša agnes gonxha bojaxhiu znata ako maś tereza skopje jo był centrum rewolty pśeśiwo otomańskemu mócnarstwoju pózdźej serbiska a bulgaŕska stej se wótměnjałej pśi wobkněženju skopje w lěśe jo było póstajone skopje ako głowne město nowonatwarjoneje narodneje republiki makedońskeje a teke jugosłowjańskeje socialistisikeje republiki makedońskeje w lěśe jo wjelike zemjerdžanje skopje znicyło njabogich a bźez doma pó pśewrośe w lěśe jo skopje głowne město samostatneje makedońskeje sorabija jo studentske towaristwo w lipsku z dłujkeju tradiciju załožyło jo se na zymskem w lěśe ako prjatkarske towaristwo historia societatis studentum soraborum lipsiensis quae sorabija dicitur stawizny sorabije dwa lětstotka po reformaciji lutherowe pominanje ewangelij cełemu ludoju w maminej rěcy pórucyś jo se teke w serbskej łužycy pśesajźiło a serbske studenty teologije na alma mater lipsinensis su chłošćili za zwučowanjami w maminej rěcy aby mógli pózdźej we łužycy prjatkowaś po pogónjowanju jadnotliwych profesorow su wóni serbske prjatkowanja spisali a jo sebje mjazsobnje pednjasli dnja jo šešć serbskich studentow nabožniny z dowolnosću senata alma mater prědne serbske towaristwo załožyło wendisches predigerkolloquium zakład ako tež postrowjenje stej byłej soraborum saluti dekanat teologiskeje fakulty jo pśizwólił towaristwoju wendisches predigerkolloquium sobotu wót až do góźin w cerkwi swětego pawoła prjatkowanje zwucowaś w slědujucych lětach pak jo towaristwowe žywjenje skóro dospołnje wusnuło euforija zachopjeńka jo se zgubiła nowe impulsy w budyšynje jo wujšła prědna dospołna śišćana biblija na to jo se wjele serbskich młoźeńcow za studij teologije rozsuźiło towaristwowe žywjenje jo se zasej zbuźiło a se stawnje dalej wjadło wósebnje serbske prjatkowańske zwucowanja z lěta su se teke serbsky studenty drugich fakultow a zajimowane nimske studenty ako pśicłonki do towaristwa pśiwzeli skóro jo se teke wutwariło statkowanje towaristwa njejsu jano prjatkowanje zwucowali ale mimo togo teksty pśestajali a to wósebnje z nimšćiny do serbšćiny toś te teksty su pón pśednjasli na mjasecnych zmakanjach a su wó nich diskutěrowali dalej su se po pśikłaźe lichych murjarjow stwórili slěbornu trianglu z napismom soraborum saluti ten znak jo se směł jano internje nosyś take pótajmne pocynki pak njejsu se spódobali kurwjerchojskemu krajnemu kněžaŕstwoju w drježdźanach togodla jo rektor dr plaz na pśikaz w lěśe wšykne znaki wótwezeł w jubilejnem lěśe jo dało towaristwo wendisches predigerkolloquium krotke stawizny swójogo mjaztym lětnego wobstaśa śišćaś źeń załoženja jo se swěśił z božeju mšu w pawołej cerkwi pśizamknyła jo se swěźeńska rěc a jěza mjaztym jo dostało prjatkarske towaristwo tež pódpěru z łužyce někotare serbske duchowne mjazy nimi wjele něgajšnych sobustawow kaž jurij mjeń z njeswačidła su pisali list na prědnego profesora teologiskeje fakulty wěstego christiana augusta crusiusa w kotremž su jogo pšosyli pśedsedaŕstwo prjatkarskego towaristwa pśewześ crusius jo pšosbu pśiwzeł wótněnta jo měło prjatkarske towaristwo stawnje profesora za prezesa kótaryž njejo jano zwucowanja nawjedował ale jo se teke powšyknje wó pšawidła a pórěd towaristwowego statkowanja starał a pśez swóju reputaciju njemało prestiž pówušył ale w swěźeńskim pismje k jubilejoju towaristwa pišo korla awgust jenč až w slědowacem casu liwkosć a njeporěd stej pśiběrałej a ako nejwětšy źěl sobustawow towaristwa lipsk jo wopušćił jo musało se prjatkarske towaristwo sam rozpušćiś akle w lěśe jo swóju źěłabnosć zasej wožywiło prědne zjawne serbske prjatkowańske zwucowanje jo se wótměło zasej w pawołej cerkwi kaž jo to južo z lěta z wašnju było pó tom jo se pśizamknuł swěźeń z wjacerju muziku piwom a tobakom ako jenč jo wopisujo až do zachopjeńka lětstotka jo se prjatkarske towaristwo z měnjaceju angažowanosću dalej wjadło a jo wuwijało žywe wědomnostne źěło pód wjednistwom profesora carusa jo se towaristwo w lěśe rozšyriło což jo se wjelgin wustatkowało na pśichod k prědnemu jo se pórucyło nimskim studentam kotarež su było až doněnta jano pśicłonki móžnosć k połnogódnym sobustawam póstupiś k drugemu jo pśemjenował carus wendische predigergesellschaft prawźepódobnje pód wliwom zgorjelskego towaristwa oberlausitzer gesellschaft der wissenschaften do lausitzer predigergesellschaft a jo dał k tśěśemu dwěju staršeju seniora wuzwóliś jadnogo za serbske tamnego za nimske nastupnosći to jo trěbne było dokulaž njejo wěcej teliko serbskich studentow do lipska pśišło ako hyšći pśed lětami w lěśe na pśikład njejo był daniž jaden serb sobustaw towaristwa zamólenja napoleońskich wójnow su źěłabnosć towaristwa wótnowotki wochromili z čim wjetšim entuziazmom bu lausitzer predigergesellschaft w lěće wožiwjena najprjedy poča so natwarić zamóženje towarstwa kotrež so tež w dalšim času rozmnoži zo by so zaměrnišo a efektiwnišo wědomostnje dźěłać mohło załožichu so dale mnohe podtowartswa kotrymž tak mjenowani subseniorojo pedstejachu tak eksistowaše na pikład eksegetiske homilitiske psychlogiske philologiske a katechetiske towarstwo wosebje intensiwnu dźěławosć wuwi serbske towarstwo sorabicum respektiwnje sorabija tak započa so pod seniorom lubjeńskim serbsko němski słownik zestajeć w dwacetych lětach jako handrij zejler w lipsku studowaše zesylni sorabija swoju aktiwitu serbske ludowe spěwy pisłowa a bajki so hromadźachu sobustawojo komponowachu basnjachu spisachu serbske pojednanja a wudachu mjez a rukopisnu tydźensku nowinu serbska nowina w slědowacym času pak zhubi so serbskosć stajnje a bóle z towarstwa lausitzer predigergesellschaft z jedneho boka studowachu zasej měnje serbow w lipsku a z tamneho wěnowaše so prědarske towarstwo we wjetšej měrje teologiskim a druhim wědomostnym dźěłam w swojich němskich towarstwach tak bóle a bóle wudokonjene seminarne dźěło wupłodźi kaž pisa cyrkwinski stawiznar gerhard graf pez dalše wotewrjenje smědźachu z lěta tež mužojo kotiž njeběchu z łužicy do towarstwa zastupić tući dóstachu wot samo połne prawa ale kak jara smědźeše so nowym prudam w kotrychž so stajnje bóle zwjazkownosć manifestěrowa wotewrić wotmołwa na prašenje bu čim nuzniša ćim bóle w druhej połojcy lětstotka zwjazki rozkěwachu woni skoro wšitke druhe studentske zjednoćenstwa wustorčichu prědarske towarstwo procowaše so spadowaceje ličby sobustawow dla atraktiwnosć zwyšić ale problematiske zwosta hač hodźeše so zwjazkowe wašnje žiwjenja tak lochce na prědarske towarstwo penjesć naposledk so towarstwo módźe podwoli lausitzer predigergesellschaft bu bijaca korporacija wotmě so prěnje tesakowanje w samym času załoži so kaž bě to za tajke zwjazki z wašnjom altherrenverband kotryž polěpši financielnu situaciju towarstwa tak zamóh zwjazk do swójskeho domu zaćahnyć hladajo na lětny jubilej uniwerzity da sej towarstwo nowe mjeno z toho časa mjenowaše so wóno jenož hišće sorabija mjeno měješe bóle krajerski charakter wuzběhnyć hač zo woprawdźity poćah k serbskemu zwurazni z tutym noworjadowanjom pak so wědomostne a wobsahowe dźěło pomjeńši doniž so spočatk lětstotka cyle njezhubi jako mały zwjazk měješe pak sebi sorabija w sćěhowacych lětach jara ćežko dokelž dyrbješe so napećo druhim zjednoćenstwam pesadźić zo njeby so sorabija wot ns zarjadnišćow zakazała pizamkny so wona w lěće k deutsche landsmannschaft kotraž pak so dwě lěće pozdźišo pod ćišćom ns hamtow rozpušći tak žiworješe sorabija jenož hišće w swojim zwjazku starcow altherrenverband ale tež tutón bu do ns altherrenverband zarjadowany a tohodla zakazany suspektny a njepewidny wotrězk towarstwowych stawiznow so z tym skónči w lěśe su se serbske studenty wótnowotki pód mjenim sorabija w lipsku zgromaźili k prědnemu razoju w swójskem serbskem internaśe a to ako lokalna kupka domowiny z tym jo nastała intensiwna a derje organizowana źěłabnosć kuždy mjasec su se zarědowanja wótměwali na pśikład cytanja abo pśednoski teke sorabija jo musała plan pó socialistiskej wašni społniś a centralnemu komitejoju domowiny pšawidłownje rozpšawjowaś pśeśiwo procowanjam snm sorabiju pód swójsku kontrolu dostaś su se studenty z wuspěchom wobórali w sedymźasetych lětach jo sorabija wušej cłonkow měła ze změnu a z tym zwězanym pśestrukturěrowanim domowiny jo se lokalna kupka w lipsku rozpušćiła z lěta eksistujo sorabija ako zapisane towaristwo nic jano serbskich studentow teke lět pó załoženju jo głowny nadawk woplěwanje serbskeje rěcy a serbskich nałogow kužde lěto swěśi se na pśikład kjarmuša chódotypalenje chytanje maje abo druge serbske nałogi casy pśepšosujo sorabija teke znate serbske spisowaśele na literarne wjacorki źinsa ma sorabija aktiwnych cłonkow a jadnogo cesnego cłonka srjejźne mórjo jo mórjo kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy europu afriku a aziju srjejźne mórjo ma płoninu mio km na pódwjacor jo srjejźne mórjo zwězane pśez gibraltarski pśelew z atlantiskim oceanom na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez dardanele marmarske mórjo a bosporus w dłujkem zajtšu z carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez suezski kanal z cerwjenym mórjom a pótakem teke z indiskim oceanom na wódu nejbogatšej pśiběga srjejźnego mórja stej rhne w francojskej a nil w egyptojskej mimo togo dośěgnjo wóda někotarych wjelikich pódzajtšnoeuropejskich rěkow pśez bosporus srjejźne mórjo kaž na pśikład dunaja dnjepra a dona w srjejźnem mórju lažy wjele kupow kótarež słušaju k rozdźělnym statam nejwětša kupa srjejźnego mórja jo siciliska pśibrjogi srjejźnego mórja słušaju k cełkownje krajam wót togo wósym cłońskich statow europskeje unije pśibrjozne kraje su w směrje casnika špańska francojska monako italska słowjeńska chorwatska bosniska a hercegowina carna góra albańska grichiska turkojska syriska libanon israel egyptojska libyska tuneziska algeriska a marokko mimo togo lažatej kupowej stata malta a cypriska w srjejźnem mórju w samym pódwjacorje se britiski teritorij gibraltar namaka wotrow nimski ostro jo stare sedlišćo na to pokazujo teke nimske mě ostro wóno njejo pópšawem nimske ale zdźaržane staroserbske pomjenjowanje ostrow kupa insula pśir rusojske teke wjelike wotrowske groźišćo pokazujo na to až su byli toś te strony jěsno wobydlone lětstotki jo słušał wotrow do wósady hodźij bliskosći dla jo ale wjele luźi z źinsajšneje wotrowskeje wósady chójźiło do chrósćic namšu pó reformaciji jo wotrow se pśirědował chróšćańskej wósaźe status samostatneje wósadneje jsy jo dostała wjas w lěśe cerkwja jo se dotwariła pó załoženju wósady su se wótměwali namše nejžpjerwjej na farje swóju cerkwju maju wotrowske wót jo se pśitwariła pód fararjom justom wołtarnišćo cerkwja jo wuswěśona swětemu benoju kótaryž jo zrazom patron mišnjańskego biskupstwa a katolskich serbow póstawa swětego jo teke na wołtarnem wobrazu wiźeś do wotrowskeje wósady słušaju źinsa slědujuce jsy wotrow kanecy kašecy krěpjecy žuricy wujězd mały wosyk jědlica wulki wosyk hłupońca bukowc nowy dwór njeradecy ledźborjecy panecy na wotrowskem kjarchobje jo zakopowany serbski basnikaŕ a procowaŕ jakub bart ćišinski mimo cerkwinego źěła eksistěrujo we wotrowje młoźinski klub o ob origem kótaryž jo pśistupił domowinje we jsy eksistěrujo źiśownja kótaraž jo pśejšła do nosarstwa sšt w lěśe pód biskupom wóskim natwarjona a wěcej razow pówětšona šula južo njeźěła wrocław jo z něźi wobydlarjami stwórte nejwětše město pólskeje a jo stolica wójwodstwa dolnošlazyńska wrocław twóri ze sedłom romsko katolskego arcybiskopa ewangelskego dioceznego biskopa wusokošulami z studentami kopicu slěźerskich institucijow źiwadłami muzejami jadneju operu a filharmoniju kulturne a wědomnostne srjejźišćo cełego šlazyńskego ruma město lažy pśi odrje wósrjejź wunosnego rolnikaŕskego a górnistwowego regiona jo pak teke we wobłuku mašinotwari a metaloweje industrije wuznamne stojnišćo wrocław jo nejwětše město a historiska stolica šlazyńskeje mě se wótwóźijo wót českego wójwody wratislawa i kótaryž jo był zazdaśim załoźaŕ města inicial w namakajo se we woponje města kótaryž jo kejžor korla v městu pósćił wopon jo kwadrěrowany šćit w prědnem pólu jo česki law w drugem šlazyński hodlaŕ w tśeśem inicial w a w stwórtem głowa jana ewangelista srjejźi jo głowa jana dupjarja na slobranem talarju wobej jana stej pódla swěteje jadwigi wósebnej patrona šlazyńskeje město wratislawa se prědny raz w lěśe naspomnjejo w stolěśu su nimske sedlarje zachopili se na městnje źinsajšneje uniwersity zasedlowaś jo město dostało magdeburske měsćańske pšawo wót srjejź stolěśa jo wrocław słušał k českej a z tym teke k swětemu romskemu mócnaŕstwu wót su habsburgske kněžyli nad wrocławom jo awstriska wrocław pšuskej pśepódała južo bu wrocław z wobydlarjami wjelike město wót jo wrocław był stolica nowo wutwórjoneje prowince dolnošlazyńska pó drugej swětowej wójnje jo se zastojnistwo města a cełeje šlazyńskeje pólskej pśepódało wšykne nimske wobydlarje su musali wrocław wopušćiś južo jo jano hyšći nimcow we wrocławju bydliło załožba za serbski lud ze sedłom w budyšynje jo se wutwóriła z pomocu wukaza dnja na zachopjeńku njejo była pšawniski zamóžna z wukazom jo pśipóznała nimska až serby njamaju za granicami zrn žedyn maminy kraj wukaz jo se rownocasnje zepěrał na protokolowu noticu co k artikloju zjadnośeńskego dogrona pšawnisku zamóžnosć jo dostała załožba gaž bramborska a sakska stej pódpisałej statne dogrono wó wutwórjenju załožby za serbski lud w samskem casu su wótzamknuli financěrowańske dogrono mjazy zwězkom bramborskeju a sakskeju kótarež płaśi do pśedsedaŕka załožboweje rady jo susann šenkec a direktor załožby jo jan budaŕ załožba financěrujo se wót zwězka tamna połojca njaso se wót sakskeje a bramborskeje w poměrje ku konfliktam jo došło w slědnem casu gaž zwězk a zdźěla teke bramborska stej wopytałej swój późěł znižyś to wustatkujo se wósebnje pśi jadnanjach wó nowe financěrowańske dogrono astronomija ze starogrichiskeje astronoma wobglědowanje gwězdow nastało ze starogrichiskego stron gwězda njebjaske śěleso a nómos nałog kazń jo wědomnosć wó njebjaskich śěłach wóna pśepytujo z pśirodowědomnostnymi srědkami kakosći objektow we uniwersumje pótakem njebjaskich śěłow planety mjasec gwězdy inkluziwnje słyńca gwězdowe gromady galaksije a galaksijowe gromady interstelarneje materije a we swětnišću wustupujucego promjenjenja mimo togo pyta wóna za rozměśim uniwersuma ako cełka jogo nastaśa a jogo natwari lěcrownož se jano na mało šulach wuwucujo wubuźujo astronomija a jeje slěźeńske wuslědki wjeliki zajm w zjawnosći a jo daloko rozpśestrěty hobby glej amaterowa astronomija to zwisujo na jadnom boce z pózwigujucym zaśišćom ako gótujo gwězdne njebjo teke gaž jano z wócyma glědaš na drugem boce pak teke z jeje tematiskeju bogatosću dotyknjenim filozofiskich pšašanjow a zwiskom z kosmonawtiku astronomija njedej se z astrologiju zaměniś grich astrologa wěda wó gwězdach ako jo měła w antice samski wóznam ako astronomija astronomija płaśi ako jadna z nejstaršych wědomnosćow zachopjeńki astronomije laže wěrjepódobnje w kultiskem cesćenju njebjaskich śělesow w lěttysacy trajucem procesu su se źělili nejpjerwjej astronomija a pśirodowa religija pózdźej astronomija meteorologija a kalendarjowe licenje w pózdnem srjejźowěku potom astronomija a astrologija bytostne mrocniki za našu wědu wó swětnišću su byli wunamakanje teleskopa pśed něźi lětami kenž jo kopernikowy pśewrot dokóńcył ako teke pózdźej w stolěśu wunamakanje fotografije a spektroskopije wót srjejźi stolěśa mógu astronomy z bźezwobsadkoweju a wobsadkoweju kosmonawtiku zemsku atmosferu pśewinuś a bźez jeje wobgranicowanjow wobglědowaś to groni we wšyknych wobłukach elektromagnetiskego spektruma k tomu pśiźo hyšći móžnosć pśespytowanym objektam direktnje woglědaś a tam dalšne nic jano wobglědujuce měrjenja gótowaś paralelnje se twarje pśecej wětše teleskopy za wobglědowanje ze zemje astronomiska wědomnosć se źěli powšyknje pó pśepytowanych objektach a pó tom lěc jo slěźenje teoretiskego abo wobglědujucego razu wažne zakładne wobłuki su astrofyzika astrometrija a njebjaska mechanika nejwažnjejše póla su fyzika słyńcnego systema wósebnje planetologija galaktiska astronomija kótaraž pśeslěźujo ptaškowu drogu a jeje centrum ekstragalaktiska astronomija kótaraž pśepytujo natwaŕ drugich galaksijow a jich aktiwne jědra abo błyski gammapromjenjow ako nejwěcej bogate na energiju procese uniwersuma ako teke relatiwistiska astrofyzika kenž se na pśikład z carnymi źěrami zaběra stelarna astronomija pśepytujo naroźenje wuwiśe a smjerś gwězdow kosmologija se zaběra ze stawiznami a nastaśim uniwersuma a kosmogonija wopisujo stawizny našogo słyńcnego systema dla integracije wjelich metodow se źěli wobglědujuca astronomija pśecej mjenjej pó wužywanych wobłukach žwałowych dłujkosćow radijowa astronomija infracerwjena astronomija wizuelna astronomija ultrawioletna astronomija roentgenowa astronomija a gammapromjenjowa astronomija dokulaž slěźeńske kupki a w idealnem paźe teke jadnotliwe wědomnostniki mógu wužywaś informacije ze wšyknych tych žrědłow tencasnje nejnowšy wobłuk jo eksoplanetologija wusčejše metody klasiskeje astronomije su ako poziciska astronomija z pomocu astrometrije a njebjaskeje mechaniki njebjaske śělesa katalogizěrowaś gwězdowy katalog efemeridy a w astrofyzice fyziku swětnišća a we njom zdźaržanych objektow pśeslěźowaś pódla togo se móžo kosmonawtika ako eksperimentelna astronomija wobglědowaś a kosmologija ako teoretiska disciplina wusko z astronomiju zwězanej stej fyzika a matematika tej fachowej wobłuka stej se cesto mjazsobnje wopłoźowałej a wobglědujotej se teke w studiumje astronomije ako cełk uniwersum se wopokažo we wjele padach ako laboratorium fyziki wjele jeje teorijow se móžo jano w jogo dalokosćach a na górucych na energiju bogatych objektach pśepytowaś mimo togo su byli wobšyrne wobliceńske nadawki astronomije nastark až do numeriskeje matematiki a pśeźěłanja datow pó tradiciji źěła astronomija gromaźe z geodeziju astrogeodezija zwěsćenje městna a zwěsćenje casa póśěgowańske systemy nawigacija z licenim casa a kalendarjowym licenim astronomiska chronologija ako teke z optiku wuwijanje astronomiskich instrumentow a sensorow dla instrumentow a metodow jo teke wjele paralelow k technice kosmonawtice a matematice měrjeńske srědki satelitowa technika modelěrowanje drogow njebjaskich śělesow geodetiske metody se wužywaju teke za zwěsćenje grawitaciskego póla a figurow drugich njebjaskich śělesow w slědnych lětźasetkach jo nabyło na wažnosći zgromadne źěło astronomije z moderneju geologiju a geofyziku pśeto se kšyjo źěłowe pólo geowědomnosćow ze źělami planetologije mineralogija analyzěrujo kamizny zemje z pódobnymi metodami ako te drugich njebjaskich śělesow kosmochemija ako źěl chemije pśepytujo nastaśe a rozdźělenje chemiskich elementow a zwězanjow w uniwersumje a chemisku ewoluciju eksobiologija pak wobstojnosći nastaśa a eksistence žywjenja zwenka zemje dalej pśiběra mjazydisciplinowe slěźenje z něga skerjej duchownowědomnostnje wusměrjonymi wědomnostnymi disciplinami astronomiske stawizny ako źěl stawiznowědomnosćow pśepytuju stawizny astronomije twarjenja a namakanki z pśedstawiznoweje a jěsnostawiznoweje doby se gódnośe źeń a wěcej w astronomiskem zwisku archeoastronomija dokulaž astronomija se zaběra mimo togo we wobłuku kosmologije z pšašanjami za nastaśim wuwiśim a kóńcom uniwersuma su teke zrězki z teologiju a filozofiju z telewizije alpha centauri glej teke w astronomiski objekt jo objekt pśepytowanja astronomije a astrofyziki astronomiske objekty su njebjaske śělesa w swětnišću lětajuce objekty kosmologiske objekty a astronomiske elementy njebjaskeje mechaniki njebjaske śělesa jo zapśimjeśe za wšykne zwenkazemske pśirodne śělesa ako planety satelity asteroidy komety meteroidy gwězdy na pś słyńco a gwězdowe systemy w dalšem zmysle teke za wšykne kosmiske objekty inkluziwnje zemje glej teke planemo objekty w zmysle kosmonawtiki su kosmonawtiske śělesa zawód do temy kosmonawtiska misija to su objekty kosmologije ako principielne struktury swětnišća filamenty a proznoty a až doněnta hyšći hypotetiske abo hyšći dosć njerozjasnjone objekty ako carne źěry śamna materija glej teke prabuch tšunowa teorija orientacija we wšakorakich fachowych wobłukach astronomije objekty w bliskosći zemje solarne objekty ekstrasolarne objekty objekty zwenka granicow našogo słyńcnego systema deep sky objekty astronomiske elementy su wubrane njematerielne objekty geometriskego raza wóni słuže definiciji astronomiskich koordinatowych systemow a jich mjazsobnemu połoženjeju pśelicenjeju koordinatow referencěrowanjeju a woblicenjeju cerowych elementow a datow jadnogo objekta zwěsćenjeju casowego dypka astronomiskich tšojenjow a pógibowanjow a jich połoženjow relatiwnje k stojnišću wobglědowarja efemeridy w licenju se z nimi wobchada rowno tak ako z materielnymi objektami referencowe dypki referencowe linije rumowe kśiwule idealne a oskulěrujuce na aktualnje znatu gódnotu se pśitłocujuce kśiwule referencowe rowniny rowniny kenž wopisuju srjejźne stawy mólonych cerow ako połožeńske rowniny objekta abo drugich datow referencowe płonje śělesa kenž powšyknje tomu słuže fiktiwne srjejźne objekty definěrowaś cerwjena lěsna mroja formica rufa jo zastupnik familije mrojow wóni słušaju do kupki insektow toś te wobydlarje góle licymy do pórěda insektow z kóžnymi kśidłaškami pilne zwěrjeta a jich gnězda su šćitane pó zwězkowem póstajenju za šćit družynow mroja jo holometaboliski insekt to su insekty kótarež maju cełu metamorfozu cerwjene lěsne mroje twórje stat ako pla pcołki su kralowki źěłaśeŕki a tšuty mužyki w mrojowišću kótarež se něźi metra pód zemju wupśestrěwa a w kótaremž jo někak zwěrjetow žywe nejwětšy źěl luda mrojow wucyniju źěłaśeŕki mm wjelike kenž pak njamógu se rozpłoźowaś wóni wugbaju wšykne trjebne źěła to jo na pśikład twarjenje drogow a komorow w gnězdźe mimo togo se staraju wó carobu a wó młode zwěrjeta a zašćituju swóju twaŕ pśeśiwo winikam mužyki mm wjelike su wažne jano za wobsemjenjenje a wopłoźenje kralowki pó tradicionalnem swajźbnem lěśe wóni zamrěju mroje se zežywiju pśedewšym wót insektow a drugich małych zwěrjetow ako su na pś muški listowe wšy kótarež mjodnicu wótedawaju kenž jo za mroju wjelgin wažne zežywjeńske žrědło mimo togo trjeba mroja mězgu bomow a płodow a tucne semjenja rostlinow kenž teke dalej rozšyrja lud mrojow zežerjo wšednje někak insektow mroje su wjelgin wužytne dokulaž wjele škódnych insektow a chóre abo marłe zwěrjeta žeru a togodla su pód šćitom pśirody cerwjenu mroju namakajomy w europje w sibirskej a w pódpołnocnej americe chemiska wězba jo pomjenjowanje za kšutu zwězanosć mjazy nejmjeńšymi źělkami a to mógu byś atomy iony abo molekule zwězanje a wótwjezanje chemiskich wězbow jo zakład za pśetwórjenje maśiznow rozrěduju se do sylnych a słabych wězbow sylne wězby se do slědujucych typow rozrěduju w periodiskej tabulce pśiběra metalowy charakter wót pšawa na lěwo a wót górjejce dołoj pśechody mjazy njemetalami a metalami su togodla běžne rowno tak jo z pśechodami mjazy toś tymi tśimi wězbowymi typami metale a njemetale z diferencu elektronegatiwity wušej ako wutwóriju ionowu wězbu dokulaž maju metale nišu elektronegatiwitu ako njemetale pśepódaju wóne wše swóje walencowe elektrony na njemetal pótakim zwězuju se metale ako pozitiwne lodowane iony kationy z negatiwnje lodowanymi ionami aniony njemetalow iony se mjazy sobu elektrostatiski pśiśěguju a twórje ionowy pśeplet šym wušej su iony lodowane a šym mjeńše su jich radiuse śim stabilnjejšy jo pśeplet a śim wětšy jo toś škrějny dypk toś togo zwězanja ionowe pśeplety wóźe milinu jano w škrjeńcu a w rozpušćonce njejsu to pak elektrony kótarež wóźe milinu ale rozpušćone iony wšykne zwězanja kótarež su z ionowych pśepletow natwarjone se pomjenjuju w chemiji soli pśikłada stej nacl a alcl metale maju nisku elektronegatiwitu a togodla su wenkowne elektrony słabje na metalowe atomy wězane wóne se lažko wót atomow pušćaju atomowe rumpy metala atomy bźez wenkownych elektronow se zwězuju k metalowemu pśepletoju elektrony se ako tak pomjenjony elektronowy płun w pśepleśe licho pógibuju togodla mógu metale wjelgin derje milinu a śopłotu wóźiś jo to teke pśicyna za duktilnosć daju se lažko formowaś licho se pógibujuce elektrony mógu wše žwałowe dłujkosći swětła kótarež zapromjenjuju zasej njepśeměnjonje wótpromjeniś emitowaś togodla se metale tak błyšće wšo swětło se rozmjej reflektujo njemetale wěžu se mjazy sobu pśez elektronowe póriki pó toś tej wašni zwězane atomy pomjenjujomy molekule atomowe wězby mógu byś polarne abo njepolarne to wótwisujo wót diference elektronegatiwity wobźěloneju njemetalneju elementowu pla polarnych wězbow jo wětšyna gustoty wězbowych elektronow pla njemetala z wušeju elektronegatiwitu molekule maju niski škrějny dypk a su izolatory njewóźe milinu synonyma za atomowu wězbu stej kowalentna wězba a wězba elektronowych pórikow słabe wězby se w zasaźe mjazy molekulami wutwóriju a wobwliwuju fyzikaliske kakosći ako škrějny abo zawarjeński dypk pla słabych wězbow njepśechadaju elektrony wót jadnogo atoma na drugi a se teke njewutwóriju wězbowe elektronowe póriki jadna se how wó pśesunjenje negatiwneje lodunki w molekulu pśi tom nastanjo elektriski dipol to groni až ma molekul w sebje pozitiwnje lodowany a negatiwnje lodowany pol dipol móžo druge dipole pśiśěgowaś a tak se wutwórijo słaba wězba mjazy molekulami słaba wězba jo na pśikład ako jo wóźik na kislik dušyk abo flur wězany pśesuwa se gustota wězbowych elektronow k toś tym elementam dokulaž maju wóne wušu elektronegatiwitu ako wóźik wutwórijo se pótakem dipol z pozitiwnje lodowanym wóźikom a negatiwnje lodowanymi atomami kislika dušyka abo flura kislik dušyk a flur maju mimo wězbowych wenkownych elektronow teke liche elektronowe póriki na wenkownej cerje elektronoweje wobalki pozitiwnje polarizowany wóźik móžo něnto tak pomjenjone wóźikomóstowu wězbu z toś tymi lichymi elektronowymi pórikami wutwóriś dalšne słabe wězby su van der waalsowe mjazsobne wobwliwowanje a dipol dipolowe mjazsobne wobwliwowanje zakład wšyknych wězbow jo pótakem elektrostatiske pśiśěgowanje tabulka dajo pśeglěd sylnych a słabych wězbow glědajo na pozitiwnje a negatiwnje lodowane partnarje drama z grich drma jadnanje jo pódla epiki a lyriki jadna z tśoch zakładnych literarnych družynow analogiski se teke groni dramatika ale teke jadnotliwym twórbam se groni drama drama jo źiwadło z tekstowym zakładom ako rozdźěł k improwizowanemu źiwadłoju głownje pśiznamjenja dramy pó aristotelesu jo pśedstajanje jadnanja w dialogach z tym jo se rozeznawała wót antikskego wulicujucego eposa w nowšem casu wósebnje wót romana w modernem rozměśu su dramy za to spisane aby je grajarje w źiwadle pśedstajili cesto su togodla pódla dialogowych tekstow ned pśikaze za grajarjow pódla wót stolěśa teke za režisera cytańska drama jo wósebna forma dramy ako se w prědnem rěźe njepśedstajijo ale dej se ako roman cytaś jadnanje dramy jo cesto do aktow źělone ako su sam zasej do scenow abo wustupow źělone klasiska francojska drama racine corneille źěli se do pěś aktow italska kšuśe z operu zwězana tradicija metastasio ma cesćej jano tśi forma z jadnym aktom jo wujšła z mjazygraśow mjazy aktami dramow z tśimi abo pěśimi aktami europska drama jo nastała w casu grichiskeje antiki w stolěśu pś chr w athenje aischylos sophokles a euripides su byli nejwažnjejše basniki tragedije aristoteles jo w na to slědujucem stolěśu w swójej poetice dramu do tragedije a pózdźej nastateje komedije źělił akle wót renesance jo se antiska drama dalej wuwijała starše dramy su zwětšego w smužkowej formje w nowšem casu ma proza pśewagu w powědanych źělach až se drama powěda njejo samorozmějucy opera wót něźi jo se rozměła ako wózroźenje klasiskeje grichiskeje dramy epika z grichiskego k eposu słušajuce basnjenje jo pódla dramatiki a lyriki jadna z tśoch družynow literatury a wopśimjejo wulicujucu literaturu we weršowej abo prozowej formje do poetiki stolěśa jo była epika pomjenjowanje za wuměłstwo eposa z pśiběrajucym rozrědowanim episkego basnistwa w stolěśu a wuwijanju proze jo se chopiło wšykne žanry wulicujuceje literatury do epiki licyś epika se rozeznawa wót dramatiki a lyriki w zakładnych pśiznamjenjach wugótowanje komunikacija a wašni funktioněrowanja do tych pśiznamjenjow słušaju do prědnych episkich formow słušaju na pśikład napisma na wěcach kenž tu wěc rozkładu epigram a teke wuše formy gnomy gronka elegije w kosmogonijach a teogonijach a mystiskich wucbach wó gójenju dostanjo epika tšochu wěcej poetiski raz pśeto se pśedstajijo pśirodne tšojenje w personifikowanych statkach a tšojenjach za formy bajka powěsć a legenda płaśi to tejerownosći až do kóńca stolěśa póstajujo epos pśiznamjenja toś tych formow w pśechodnej fazy wót feudalneje do byrgarskeje towarišnosći jo se epika zasadnje změniła a jo w europje pśejšła wót weršoweje do prozoweje epiki aby ten diferencěrowany swět se zapśimnuł a wulicowaś dał su byli notne nowe wulicowańske formy k nim słuša na pśikład roman rownocasnje su nastali dla industrializacije lěpše móžnosći za rozšyrjowanje a twórjenje literatury z tym jo se póspěšyło wuwiśe literarnych formow tak su nastali nowela glosa krotkopowěźeńko a short story epika groni nagrono abo wulicowańko krotkopowěźeńka wulicowańka nowele a romany su nejwěcej woblubowane a rozšyrjone episke formy wó kótarychž se tež w medijach rozpšawja a diskutěrujo casniki a tyźeniki wobjadnawaju pšawidłownje nowe wudaśa z recensijami w telewiziji se wusćełaju diskusijne koła wó knigłach a awtorach nejwěcej wuznamnej tšojeni wokoło knigłow stej knigłowe wiki w frankfurśe na zachopjeńku oktobra a pósćenje nobelowego myta za literaturu fonem jo nejmjeńša wóznam rozpóznawajuca jadnotka rěcnego systema wón se pśespytujo w rěcywědnem wobłuku fonologije pśirodne rěcy maju mjazy a fonemow dolnoserbšćina ma fonemow hawajańšćina jo z jano fonemami nejchudša fonemowy koncept jo wuwił jan niecislaw baudouin de courtenay pózdźej jo se dalej wuwił pśez nikolaja trubetzkoja co jo fonem móžo se z pomocu tak mjenowaneje analyze minimalnych pórikow zwěsćiś k tomu pytatej se pśecej dwě słowje kenž se jano pśez jaden zuk rozeznawatej tej dwa rozdźělnej zuka stej pón fonema pśikłady za minimalne póriki w dolnoserbšćinje źěłaś źiwaś se pólo póla muka łuka pśi tom jo wažne až njerowna se fonem grafemoju za grafemoma ł a w chowa se w dolnoserbšćinje na pśikład jaden fonem gaž raz wuzamknjomy wósebnu dialektalnu wariantu realizacije ł ako twarde l ł a twarde l a teke o a ó stej pótakem na fonetiski kontekst wězanej warianśe samskego fonema w takem paźe gaž su wšykne warianty komplementarnje distribuowane powědamy wó alofonach dalšny pśikład w dolnoserbšćinje jo rozdźěl mjazy copikowym a jězykowym r su pak teke pśikłady kenž pokazuju na fonematiskosć ó na pśikład namakamy minimalne póriki łoni wóni łoński wójński wótwisujo wót wašni wugranjanja ł w prědnem a j ako pazuk pśed ń w drugem póriku fonemy mógu se we wěstych pozicijach neutralizowaś w dolnoserbšćinje źo to na pśikład pśez asimilaciju to móžo wustupowaś na kóńcu słowa źož spiwne konsonanty se pśeměniju na njespiwne mimo togo se spiwne a njespiwne konsonanty w dolnoserbšćinje regresiwnje asimilěruju molekul jo źěl kótaryž wobstoj z dweju abo wěcej atomow zwězanych pśez kowalentnu wězbu dajo molekule kótarež su z jadnogo elementa natwarjone cl s ale wětšyna molekulow su zwězanja njemetalow z drugimi njemetalami abo z połmetalami pódla tośteje atomistiskeje definicije dajo hyšći kinematisku molekul jo kupka atomow kótaraž se w płunowej fazy dlej ako s gromaźe pógibujo atomy su w molekulach pśez zgromadne elektronowe póriki zwězane toś tym wězbam se groni atomowe wězby abo kowalentne wězby rozrěduju se do natwaŕ molekulow wopisujomy na wšakorake wašnje za jadnore molekule wužywamy sumowu formulu na pś chchoh ethanol pśedewšym za kompleksne molekule w organiskej chemiji jo sumowa formula njegódna eksistěruju rozměj molekule ze samskeju sumoweju formulu ale z hynakšeju strukturu konstituciju tak pomjenjowane izomery w tom paźe wužywa se strukturna formula dokulaž natwaŕ grafiski wopisujo mordarstwo jo wótglědane wusmjerśenje jadnogo luźa pśez drugego pód wěstymi winu póśěžujucymi wuměnjenjami pśeśiwo zwuconemu měnjenjeju pak njekwalificěrujo se w nimskej mordarstwo napśeśiwo drugim deliktam wusmjerśenja pśez planowane póstupowanje stgb ga rědujo ten delikt tak do dolnoserbskeje rěcy pśestajone kšajźojski abo na groznu wašnju abo z pomocu towarišnosć wobgrozujucych srědkow abo aby drugi njestatk zmóžnił abo zatajił drugego luźa dorosćone mordarje maju se zasuźiś k popajźeństwoju na cas žywjenja což wóznamjenijo njewusuźijo li sudnistwo na wósebnje śěžku winu až zasuźony se pó lětach na wupokazowanje do lichoty pušćijo młoźeńce mógu se w nejžwušem paźe k lětam popajźeństwa zasuźiś za delikt mordarstwo njejo zalětnjenje pśedwiźone połobske rěcy su byli wjelgin swójźbne pódwjacornosłowjańske rěcy abo jadna rěc kótaraž jo měła cełu mań narěcow wó jadnej rěcy jo wěcej znate wó połobšćinje kótarejž se teke groni drjewjańšćina abo drjewjanopołobšćina drjewjańska rěc jo se powědała wót stolěśa až do na zemje drjewjańskich słowjanow aita nos t toi jis w nebesai sjtü wordoj tüji jaim tüji rik komaj tüja wüa mo s üńot kok w nebesai tok no zemi nos wisedanesn saib doj nam dns a wütdoj nam nose greche kok moi wütdojeme nosim gresnarem ni bringoj nos w warsükong toi losoj nos wüt wisokag chaudag pritü tüje j tü endztwü un müc un cst warchni büzac nekda in nekdisa amen nahuatl na wat jo indiańska rěc z uto actekiskeje rěcneje swójźby nahuatl powěda luźi w srjejźnej americe kótarež pśedewšym w mexikańskich zwězkowych statach puebla veracruz hidalgo a guerrero su žywe nejwětše su dwójorěcnje ze špańšćinu a nahuatl wótrosli źinsajšny nahuatl ma wjele narěcow nahuatl ma konsonantiskich ale teke kuždy raz pěś krotkich a dłujkich wokaliskich fonemow typiski za nahuatl su substantiwy kótarež se na tl skóńcyju kaž na pś popocatepetl axolotl abo metl agawa pśi comž se su tl we wjele źinsajšnych dialektach k l abo t wuwili kužde nahuatl owe słowo se na pśedslědnej złožku pśizukujo jadnučke wuwześe jo wokatiw kótaryž se na slědnej złožku pśizukujo pśikład k wugronjenju colhua mxihcah nahuatl jo aglutinujuca polysyntetiska rěc z wariabelnym satzstellung om kótaryž se móžo mjaz pso pos a spo pśeměnjuja słowo znutśika nahuatl sady jo zwětšego z jadnogo abo wšakich prefiksow cesto rozšyrjonego słownego zdonka a jadnogo abo wšakich sufiksow zestajone konjugacija se njewobrośuju jano pó subjekśe ale teke pódobnje kaž na pś w hungoršćinje abo w kečua pó objekśe pśikład nimitzittaz budu śi wiźeś toś ta sada wobstoj w nahuatl z jadnučkego słowa zestajone ze słownego zdonka itta wiźeś prefiksa resp prefiksowego subjekta ni ja prefiksowego objekta wósoby mitz śi a sufiksa z futur toś ja budu śi wiźeś pśez gromadu zastajenje wšakich słownych zdonkow a afiksow se mógu wjelgin dłujke słowa twóriś kótarež w europskich rěcach pśez dłujke sady z wjele słowami zwuraznjaju tak se groni na pś nehualmoyecastemojmolunijtzinutinemisquini tetelcingo nahuatl wy cesći gódne cłowjeki byšćo pśiś a wam waše nose starcyś mógli tak až kšawje ale wopšawdu wy njejsćo to cynili někotare słowa zgubuju pśi twarjenju plurala drje singularow kóńcowku pódwójuju pak pótom prědnu złožku kaž na pś ticitl gójc titici gójce pśi někotarych słowach se kóńcowka z pódwójenju kombiněrowana kaž na pś citlalin gwězda cicitlaltin gwězdy pśi wjele słowach na tl kótarež cłowjekow pomjeniju se město togo kóńcowka h wužywa kaž na pś mexicatl mexikanaŕ mexicah w narěcach mógu wótchylajuce formy wustupowaś na pś se jawi pótom město regularnego plurala wót calli dom caltin domy warianta calmeh na městnje pomocnych werbow a modalnych werbow se w nahuatl substantiwy a adjektiwy kaž werby konjugěruju w tśeśej wósobje singular teke plural wóstanjo substantiw njepśeměnjony pśikład pilli princ zemjan nipilli som princ pó słowje ja princ tipilli sy princ ty princ pilli wón jo princ wón princ tipipiltin smy prince my prince anpipiltin sćo prince wy prince pipiltin wóni su prince wóni prince wjele městnych mjenja w mexiko kóńcy na co pan abo tlan pśi tom źo wó městno pokazujuce kóńcowki lokatiwne sufikse nahuatl kóńcowka tzinco w městnych mjenjach źinsa zwětšego cingo pisana jo z nahuatl afiskowu tzin respektowa forma a co zestajona kóńcowka tenanco teke tenango wobstoj ze substantiwa tenmitl městna murja a lokatiwnego sufiksa co póśěgujo se toś na něga wobtwarźone městno twórjenje z afiksow resp zdonkow te wobsejźenje pokazujuce nantli maś a co lokatiw njejo dla notneje pozicije posesiwnego pronomena na zachopjeńka słowa móžne interpretacija až toś te městne mjenja na stare bogowki abo kněžnu maria pokazuju njejo togodla wobstawna spócetne licbniki nahuatl bazěruju kaž něga pśi wšych rěcach srjejźneje ameriki konsekwentnje na systemje na bazy dwaźastki źinsajšny źeń se su zwětšego licbniki wót abo teke juž wót styrjoch abo pěśoch wótzabywali tak až samo jadnorěcne zwětšego na špańšćinje lice serbisko chorwatska rěc abo chorwatsko serbiska rěc słuša do kupki pódpołdnjowosłowjańskich rěcow serbisko chorwatska rěc jo była oficielna rěc jugosłowjańskeje gromaźe z makedońskeju a słowjeńskeju rěcu prědny raz jo se zapśimjeśe serbisko chorwatska rěc naspomniło w lisće słowjeńskego rěcywědnika jerneja kopitara oficielnje jo se zachopiło wužywaś wót do lěta ako termin kótaryž wopisujo dialekty powědane w serbiskej chorwatskej carnej górje a w bosniskej a hercegowinje zakład toś teje rěcy jo štokawski dialekt ale su teke ekawske jekawske a ikawske wugranjanja dopušćone gaž jo se jugosłowjańska rozpadnuła su dostali serbiska chorwatska bosniska a na kóncu carnogórska rěc status samostatneje rěcy źinsa jo słowo serbisko chorwatska rěc kontrowersne pšašanje dla stawiznow politiki a měnjatego wóznama słowa rěc někotare mysle až jo to jadna rěc druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy mjazy sobu rozmějobne formy toś teje rěcy wužywaju se z drugimi mjenjami w źinsajšnej serbiskej carnej górje chorwatskej a bosniskej a hercegowinje a teke se derje rozměju w makedońskej a w słowjeńskej w drugej połojcy stolěśa serbiske spisowaśele na cole z wuk stefanowićom karadźićom a chorwatske spisowaśele na cole z ljudewitom gajom a dźurom danićićom su se rozsuźili wužywaś štokawski nejwěcej rozšyrjony dialekt ako zakład standardneje formy serbisko chorwatskeje rěcy wuk jo reforměrował serbiski cyriliski alfabet a gaj a danićić łatyński chorwatski alfabet z pódpisanim wienskego dogrona w lěśe mjazy serbiskimi a chorwatskimi spisowaśelami a rěcywědnikami jo se stwóriła jadna rěc na zakłaźe dialektow serbisko chorwatska abo chorwatsko serbiska rěc to jo była kumštnje zjadnośona rěc w kralojstwje serbow chorwatow a słowjeńcow jo jugosłowjańšćina była oficielna rěc w drugej komunistiskej jugosłowjańskej stej matica srpska a matica hrvatska pódpisałej novosadske dogrono z prědnym artiklom narodna rěc serbow chorwatow a carnogórjańcow jo jadna rěc literarna rěc wuwita na zakłaźe dweju zakładneju centrowu beograd a zagreb jo togodla zjadnośona z dwěma wugranjanjoma jekawskim a ekawskim nowosadske dogrono jo było zakład rěcneje politiki w jugosłowjańskej howacej su chorwaty byli pśeśiwo tomu dogronoju dokulaž su wobglědowali ako wopyt serbizacije chorwatskego idioma po napnětosćach w lěśe a pó rozpaźe jugosłowjańskeje wětšyna powědajucych pomjenjujo swóju rěc serbiska pak chorwatska pak bosniska pak carnogórska rěc serbisko chorwatska rěc ma cełu mań narěcow kótarychž granice njemakaju sez granicami krajow su tśi głowne narěcy w serbisko chorwatskej rěcy w bosniskej hercegowinje carnogórskej a serbiskej stej wužywane łatyńske pismiki a cirylica w chorwatskej jano łatyńske zastojnstwowy komunikat z bosniskeje hercegowiny sonet z łatyńšćiny sonare zněś klincaś jo forma basni jeje mě groni mały tonowy kus sonety maju metriski rědowanych smužkow kenž su w originalnej italskej formje do styrich štuckow rozrědowane dwa kwarteta ze styrimi smužkami a dwa se pśizamkujucej terceta ze tśimi smužkami jadnotliwe smužki italskego soneta maju jadnasćo złožkow zwětšego ze žeńskeju kadencu voi ch as col tat e in ri me spar se il suo no tomu wótpowědujo w nimskej rěcy jambiski pentameter kótaregož kadenca móžo pak žeńska złožkow pak muska złožkow byś in spie gel bil dern wie von fra go nard ist doch von ih rem wei und ih rer r te do špańskeje a portugalskeje lyriki jo se sonet ceło po italskej wašni pśewzeł w francojskej klasice a w prědnej recepciskej faźe w nimskej w baroku jo było pśedewšym wužywany metrum tak pomjenjony alexandriner ze šesćimi akcentami a z cezuru w srjejźi do engelskeje literatury jo se sonet dostał w šesnastem stolěśu malsnje jo se forma změniła tśi kwartety wjedu do coupleta z dwěma smužkoma metrum jo był jambiski pentameter ze žeńskeju abo muskeju kadencu a migh ty wo man with a torch whose flame engelski sonet jo teke znaty ako sharespeare sonet teke w nimskej płaśi wót casa a w schlegela jambiski pentameter z muskeju tupeju abo žeńskeju znějuceju kadencu a z rymoweju šemu w tercetoma pak jo wjele wšakorakich wariantow engelski sonet ma šemu cesto se zestajiju někotare sonety do wětšych cyklusow tencone waźenje dwěju basnikowu w kšutej formje se wobjadnawaju rymowe kóńcowki pśedchadajucego soneta sonetowy wěnc ma jadnotliwych sonetow kuždy sonet pśewzejo slědnu smužku pśedchadajucego z tych kóńcnych smužkow wujźo w njezměnjonem pórěźe tak pomjenjony mejstarski sonet sonetowa seś pśez tomasa krügera dalej wuwita forma sonetowego wěnca bazowych sonetow njejsu tak zwězane ako we wěncowej formje ale jich paralelne smužki daju seś z kótarejež nastanjo nowych sonetow idealne wopśimjeśowe struktury su w italskem soneśe teza w prědnem kwarteśe antiteza w drugem kwarteśe synteza w tercetoma teza w kwartetoma antiteza w tercetoma w engelskem soneśe teza w prědnyma kwartetoma antiteza w tśeśem kwarteśe aforistiska synteza w coupleśe spócetk soneta lažy w italskej prědneje połojce stolěśa zazdaśim jo se pśi apulisko siciliskem dwórje kejžora friedricha ii pśed wuwiło tam jo była dwórska siciliska šula za basnikow ako jo pisała minnelyriku w siciliskej rěcy lingua volgare giacomo de lentini kenž jo měł nacolne městno na šuli by mógał byś prědny wužywaŕ teje formy a stakim wunamakaŕ soneta basnje z prědneje połojce stolěśa maju wšykne samski muster kenž su pózdźej pśewzeli mejstarje sonetow petrarca a jogo naslědniki te sonety maju smužkow z jadnasćo złožkami ako su do oktawy a seksteta rozdźělone oktawa ma dwójosmužkowu strukturu z alterněrujucym rymom abababab wobej kwarteta abo oktet a slědujucej terceta abo sekstet źěli nowy retoriski zachopk rymowa šema tercetowu jo rozdźělny zwětšego pak cde cde ta kupka nejstaršych znatych sonetow wopśimjejo basnjow wót giacomo a da lentini a jaden wót jacopo a mostacci a a pier a della vigna teke pietro de vinea a dwa dalšnej wót abta kloštarja tivoli dokradne datěrowanje zdźaržanych tekstow basnikojskego krejza wokoło friedricha ii teke wón jo basnił ale žedne sonety njejo móžne znaty jo sonetowa forma dla francesca petrarca jogo basniska zběrka canzoniere jo nastała w prědnej połojcy stolěśa a jo wujšła ako śišćane knigły ta twórba zachopjeńk drugego wjelikego erotiskego lyriskego systema pódwjacornych literarnych stawiznow pódla minnesanga tak pomjenjony dolce stil nuovo wobstoj z wětšego źěla ze sonetow za basnikowu madonnu angelicatu za lauru stakim jo dobry zakład a pśikład za wjele drugich basnikow až do zachopjeńka stolěśa tak pomjenjony petrarkizm petrarkowy rownik antonio da tempo jo wopisował w swójich knigłach summa artis rithmici šesnasćo wšakich rymowych wariantow soneta styri z nich licymy do wušego sonetowego basnistwa te styri ako jo petrarca w swójom canzoniere wužywał wobejmujucy rym abba abba alterněrujucy rym za oktawu tśirymowu formu cde cde a alterněrujucu formu cdc dcd za sekstet pó prědnem kwiśenju pla petrarci a dante a pózdźej teke pla michelangela jo se sonet rozpśestrěwał w cełem romaniskem kulturnem rumje w šestnastem stolěśu teke w engelskej a nimskej tšochu pózdźej w nižozemskej a skandinawiskej nejstaršy nimski sonetowy cyklus jo wót johanna fischarta w romantice jo sebje sonet teke w słowjańskich krajach popularnosć wudobył wokoło jo se dostał petrarkiski sonet do špańskeje igo lópez de mendoza w srjejźi stolěśa do portugalskeje francisco de s de miranda luz vaz de camoes a do francojskeje joaquim du bellay clment marot pierre de ronsard a na kóńcu stolěśa teke do nižozemskeje a nimskeje w francojskej ako pózdźej w nimskej jo se rěcny rytmus kradu změnił w italskej wužywany jadnasćozłožkowy metrum endecasiilabo njejo měł w francojšćinje wótpowědnika francojske basniki su togodla wužywali alexandriner což su teke nimske basniki baroka pśewzeli w engelskej jo było wuznamna sonetowa kultura w elizabetańskej dobje thomas wyatt henry howard earl of surrey sir philip sidney edmund spenser michael drayton samuel daniel john donne wósebnje william shakespeare jo dał wósebnej formje engelskego petrarkiskego soneta slědne kwiśenje wuznamnej za zawjeźenje soneta w nimskej stej byłej georg rudolf weckherlin a martin opitz ako samostatna forma jo pak był akle wuznamny pla andreasa gryphiusa lěcrownož w francojskej alexandrinskej formje petrarkizm pak jo pla gryphiusa južo dawno swój wuznam zgubił wón jo zjadnośił sonet ze zaměrami religioznego basnistwa a jo wobjadnawał w soneśe tšašydła tśiźasćalětneje wójny wósebnosć w spócetnem kraju soneta su byli sonetti romaneschi romskego ludowego basnika giuseppe a gioacchino a belli a belli jo wužywał sonet w starej formje aby na mejstarsku wašnju we wěcej ako sonetach realistiski wó swójej romskej wokolnosći rozpšawjał pó toś tom wjelikem casu jo slědowała doba w kótarejž basniki su se wobinuli teje pśeliš cesto wužywaneje formy abo su wědobnje łamali jeje pšawidła akle we stolěśu jo se póněcom zasej namakała wopšawdny wóznam jo sonet zasej dostał ze zběrku gottfrieda augusta bürgera bürger jo wužywał za swóje sonety jambiski pentameter jogo wuknik august wilhelm schlegel jo ze swójeju poetiku a basnjami wuzwignuł sonet ako wósebnu paradigmu nimskeje romantiki temy soneta su se wobrośili na wuměłsku filozofiju su nastali sonety na mólby abo muzikowe kuse ako do togo pak jo wuwołała ta naglědna forma stawny směch lubowarje a pśeśiwniki sonetow su wjadli pśisamem wójnu pód tymi wuměnjenjami jo teke johann wolfgang von goethe kradu wuspěšne sonety pisał w casu antinapoleońskich wulichowańskich wójowanjow jo nastał politiski sonet friedrich rückert geharnischte sonette młoda nimska a pśedměrc stej wucyniłej sonet na nejcesćej wužywanu lyrisku formu teje doby w dobje symbolizma su stefan george hugo von hofmannsthal a rainer maria rilke sonette an orpheus sonet dalej wuwijali teke w lyrice ekspresionizma namakajomy sonety tam jo dejał zginjenje starych gódnotow abo grotesknosć a źiwnosć wótbłyšćowaś reinhold schneider jo złosniskej namócy nacionalsocialistiskego stata napśeśiwo stajał kśesćijańske zmyslenje w kšutem pórěźe rěcy jogo sonetow tegdy su se ze samisdatom njeoficialnym casnikom rozšyrjali a su akle pó wójnje do śišća pśišli we a pó drugej swětowej wójnje su se pśeslědowane a zawrjone luźe albrecht haushofer moabiter sonette emigranty a znanki wójny źaržali kšuteje formy soneta wopšawdnu złotu dobu pak njejo sonet wěcej dojśpił robert gernhardt jo jen teke wusměšował w ndr jo měł sonet hyšći krotke rozkwiśenje ale w pódwjacorje jo se zwětšego zgubił sonet jo był teke znaty w twórjenju serbskich awtorow górnoserbski spisowaśel jakub bart ćišinski jo był z mejstarjom serbskego soneta wón jo r wudał knigły sonetow gsb kniha sonetow sonetu su teke pisali mj dr handrij dučman handrij zejler jan skala korla awgust fiedler a w dolnoserbšćinje mato kósyk a juro surowin špańska espaa jo kralojstwo kótarež lažy zwětšego na iberiskej połkupje w krotkowjacornej europje jogo susedy su francojska a andorra na pódpołnocy portugalska na pódwjacorje a k zjadnośonemu kralojstwu słušajuca połkupa gibraltar na pódpołdnju k špańskej słušaju mimo teritorijow na europskej twardej zemi teke baleary w srjejźnem mórju kanariske kupy w atlantiskim oceanje a enklawje ceuta a melilla w pódpołnocnej africe kótarejž granicujotej z marokkom w zajźonosći jo słušała špańska k nejmócnjejšym kolonialnym mócnarstwam swěta cogoždla se až do źinsajšnego pśedewšym w pódpołdnjowej a srjejźnej americe kaž teke na filipinach špański powěda wót januara jo špańska cłonk europskeje unije špańska stolica jo madrid kótaryž se pśisamem w srjejźišću kraja namaka zapśijeśe žanr jo zapśijeśe typologije z kótarejuž se rozeznawaju wšakorake formy wuměłstwa pó rumowem a casowem pósegu wuměłskego wopśimjeśa to su napśikład žanry twórjecego wuměłstwa pśedstajajucego wuměłstwa a filmow muziki a literatury ale teke žurnalistiskich pśedstajajucych formow a mimo togo computerowych graśow tak stej na pśikład žanra sciencefiction a western w filmje ako w literaturje znatej žanrowe mólowanje se zaběra ze scenami wšednego dnja abo anekdotiskimi scenami wěstego wobłuka na pśikład kjarcma w žanrje su wšakorake stile ako su mócnje wót wótpowědnych družynow wobwliwowane a pokazuju kakosći indiwiduelnego wuměłca cesto se žanry hyšći dokradnjej wopisuju z pomocu pódžanrow togodla wóni se cesto wjelgin roznogaśiju jolic za twórby su pódžanry móžne dejali pak skerjej wó kategorijach powědaś hierarchiju žanrow a družynow mólowanja jo zestajił w lěśe francojski architekt a stawiznaŕ andr flibien wóna jo wótbłyšćowała śěžkosć wuměłstwow a jo była we francojskej až do kóńca stareje kněžaŕstwoweje formy ancien rgime wažny źěł wótkubłanja a pósuźowanja studentow kralojskeje akademije rědnych wuměłstwow acadmie royale des beaux arts pó flibienje su žanry wót nejnadobnjejšego do nejjadnorjejšego na slědujucu wašnju rědowane w spinkoma wótpowědujuca družyna wobrazow źiwadłowe žanry su za europsku muziku se namakaju dokradnjejše informacije we wucbje wó formach a družynach teke muziku drugich kulturnych krejzow móžomy wótpowědujucy zarědowaś na pśikład za afroamerikańsku muziku blues jazz gospel a rhythm and blues filmy maju wjele wšakorakich žanrow ako se do dalokeje měry ze žanrami literatury rownaju krimi film horor sciencefiction erotika satira wobšyrna lisćina jo pód wótkazom filmowe žanry žedne pśikłady rozgłos znajo ako žanry na pśikład dokradne wopisowanje žanrow literatury jo pód wótkazom družyna poezija literatura lisćina pśikładow za žanry w žurnalistice powědamy źinsa wó pśedstajajucych formach žurnalistika ndr jo měła dokradnu žanrowu teoriju žurnalistiskich formow pó pśikłaźe sowjetskeje žurnalistiki jo rozeznawała pó teke pla computerowych graśow mamy wšake žanry žedne pśikłady alofon z grich allo hynac ako fone głos jo pomjenowanje z rěcywědy za wšakorake zukowe warianty jadnogo fonema dalšnej pomjenowani stej fonemowe warianty abo subfonemowe warianty rozeznawamy mjazy alofonom a fonemom dokulaž jo móžno jaden fonem we wšakorakich zukowych alofoniskich wariantach wugranjaś bźez togo až toś ten rozdźěl se wustatkujo na wóznam togo fonema z pomocu systematiskich pśespytowanjow fonetiskich kakosćow na pódobnosć z drugimi wariantami wósebnje z analyzu minimalnych pórikow móžomy zuki ako alofony jadnogo fonema zarědowaś kótara zukowa warianta se wugranja wótwisujo wót dialekta wót koartikulaciskich efektow abo wót zukoweje wokolnosći fonema což w jadnej rěcy płaśi ako alofoniska warianta jadnogo fonema móžo w drugej rěcy byś drugi fonem licha wariacija warianty su rownopšawne realizacije jadnogo fonema na pś jězykowe r abo copkowe zaměnjenje wariantowu njezměnijo wóznam kombinatoriska wariacija warianty wustupuju w rozdźělnych fonologiskich wokolnosćach na pś k abo g w dolnoserbšćinje pśed prědnymi wokalami e ě a i se wugranjatej palatalne k a g pśed slědnymi wokalami a o ó u pak wóstanjotej k a g y njewustupujo w tej poziciji wóno jo w serbšćinje alofon wokala i atom jo nejmjeńšy strukturny źělk materije kótaryž se njedajo chemiski dalej źěliś pśisamem ceła nas wobdawajuca žywa a nježywa materija wobstoj z atomow abo ionow kosmologiski wiźone jo to ale rědša forma materije pśewažujo plasma z kótaregož wobstoje gwězdy a hypotetiska carna materija atom wobstoj z jědra a elektronoweje wobalki jědro wobstoj z protonow pozitiwnje lodowane a neutronow neutralnje lodowane wobalka wobstoj z elektronow negatiwnje lodowane elektrony wobkružuju jědro na wšakich cerach kótarež wótpowěduju rozdźělnym energetiskim niwowam elektronow radius toś tych cerow resp elektronoweje wobalki jo z jadnab m źaseś tysac razow wětšy ako radius jědra m atomy su pótakem wjelgin małke włos cłowjeka jo na pś něźi milion wuglikowych atomow šyroki gaby był atom tak wjeliki ako jedna katedrala by jědro było małke ako mucha ale skóro ceła masa atoma koncentrěrujo se w jědrje kótarež zaběra jano biliardowy źěl cełego atoma to wóznamjenijo až wobstoj atom pśisamem jano z proznego ruma jolic rowna se licba elektronow licbje protonow jo atom dogromady neutralnje lodowany nawopak jadna se wó iony kation pozitiwnje lodowany ion abo anion negatiwnje lodowany ion atomy ze samskeju licbu protonow słušaju k tomu samskemu elementoju toś tu licbu pomjenijomy licba pórěda pó licbje pórěda su elementy w periodowym systemje rědowane tšocha neutronow jadnogo elementa móžo wariěrowaś jadna se pón wó rozdźělne izotopy elementa izotopy wóźika chemiski symbol h su protium jano jaden proton deuterium proton a neutron a tritium proton a dwa neutrona protium jo z nejcesćejšy izotop wóźika azija abo teke aziska něgajšne mě jo pó pśestrěni a wobydlaŕstwje nejwětšy kontinent na swěśe a granicujo z europu na pódwjacorje ze śichym oceanom na pódzajtšu z indiskim oceanom na pódpołdnju a z afriku na krotkem wjacorje w aziji jo cełkownje wěcej ako styri miliardy luźi žywe wót togo wěcej ako miliardy w chinskej a indiskej to wucyni něźi procentow swětowego wobydlaŕstwa w krajach azije powěda se wokoło wšakich rěcow mimo pó wobydlaŕstwje a pó pśestrěni nejwětšego kraja chinska a rusojska namakaju se w aziji teke nejwušy górski rěd himalaja nejdłymšy a zrazom nejstaršy jazor bajkal nejwětšy jazor kaspiske mórjo nejdłymša mórska grobla marijanowa grobla nejdłymšej lažece wódy wumarłe mórjo a sedym wót źaseś nejwětšych metropolowych regionow swěta tokio yokohama jakarta šanghaj seoul mumbai manila a delhi někotare wótwisne abo okupěrowane teritorije chorwatska jo stat w krotkozajtšnej europje na balkańskej połkupje rozpśestrěwa se wót jadrańskego mórja na pódwjacorje až k dunajej na pódzajtšu a granicujo ze słowjeńskeju hungorskeju serbiskeju bosniskeju a hercegowinu carnogórskeju a italskeju až do lěta jo była chorwatska z źělom hungorskeje połojcy awstrisko hungorskeje pó rozpušćenju dwójneje monarchije pśiźo k nowozałožonej jugosłowjańskej za cas drugeje swětoweje wójny jo eksistowała tak pomjenjowany njewótwisny stat chorwatska fašistiski režim kótaryž jo stojał pód šćitom nacionalsocialistiskeje nimskeje pó jo była chorwatska jadna z šesć jugosłowjańskich republikow pó rozpušćenju młogonarodnostnego stata a chorwatskej wójnje zachopjeńk tych lět bu kraj k prědnemu razoju pó pśisamem tysac lětach njewótwisny wót julija jo chorwatska z cłonkom europskeje unije stolica a nejwětše město chorwatskeje jo zagreb druge wjelike města su split osijek rijeka zadar slavonski brod dubrovnik šibenik varaždin vinkovci bjelovar atd wuznamna góspodaŕska gałuz jo turizm wósebnje podłu jadrańskego pśibrjoga mjaz istriskej a dalmaciju donald franciszek tusk roźony apryla w gdańsku jo góspódarskoliberalny pólski politikaŕ a sobuzałožaŕ liberalnokonserwatiwneje strony platforma obywatelska po a wót nowembra do septembra teke premierminister pólskeje ako cłonk pólskego sejma jo wón zastupujucy pśedsedaŕ wšykne jogo stare starjejše su słušali do pólskego a kašubskego wobydlaŕstwa tegdejšego lichego města gdańsk a su pśežywili nuzkane źěło a koncentraciskej lěgwje pla stutthofa a neuengamme njedaloko hamburga do kóńca wójny su jogo starego nana józefa tuska nuzkali do wehrmachty zastupiś awgust pšawźepódobnje jo dezertěrował a nowembra jo zastupił do pólskego wójska we wjelikobritaniskej až jo wón musał wěsty cas we wehrmachśe słužyś su wužywali politiske pśeśiwniki tuska pšawicaŕskokonserwatiwneje strony prawo i sprawiedliwość pšawo a spšawnosć pśi wólbach za prezidenta aby tuska ako njepatriotiskego wobgranjali pśi tom jo zajmne až dwa starej nana pis wjednikowu kaczyńskeju stej byłej wusokej oficěra w caristiskem wójsku tuskowy nan jo był blidaŕ a jo zamrěł nježli jo tusk zakóńcył zakładnu šulu tusk jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžaŕstwoju w pólskej ako studańc uniwersity w gdańsku jo pódpěrował załoženje studentskego komiteja solidarnośći to załoženje jo było reakcija na zamordowanje stanisława pyjasa pśez statnu milicu tusk jo dojśpił pla wólbow za prezidenta oktobra a jo stakim měł nejlěpšy wuslědk wšyknych kandidatow notnych pak njejo dojśpił wobźělenje jo było oktobra jo nastupił w dowuzwólowanju pśeśiwo klerikalnokonserwatiwnemu šołtoju waršawy lechoju kaczyńskemu pśi prědnych wólbach a jo zejgrał ze na donald tusk jo sobuwudawaŕ wjelikoformatowego rěda fotow był sobie gdańsk ako teke někotarych fotowych zběrkow wó gdańskich pśedměstach wón jo wóženjony a ma dwě góleśi fjodor michajlowič dostojewskij rus w moskwje w sankt petersburgu jo był jaden z nejwuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa jogo nan jo był gójc po smjerśi maśerje jo dostojewskij ze swójim bratšom šeł do petersburga a jo tam wót do studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći ako lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut chude luźe dajo górnoserbski pśełožk toś tych knigłow wót katy malinkoweje w zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow jo był denuncěrowany a k smjerśi zasuźony akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car nikolai i na styri lěta nuźone źěło w sibirskej w popajźi w omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił su byli wozjawjone jogo knigły zapiski z marłego doma dokument jogo wugnanja w sibirskej w šesćźasetych lětach jo dostojewskij drogował młogi raz do europy jogo nejlubše město su byli drježdźany w lěśe su wumrěli zasobu jogo žona bratš a pśijaśel apollon grigorjew w nimskej jo teke zachopił ruletu graś toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje grac wudaty kótaryž jo napisał za jano dnjow w eksilu jo zachopił źěło na romanje demony politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma bratšy karamasow jo slědny roman dostojewskogo dopisany lěto do jogo smjerśi awgust jacmjeński górnoserbski žnjenc jo wósymy mjasec w gregorjaniskem kalendarju wón ma dnjow wón ma mě awgust pó łatyńskem augustus caesar do togo mjasec kótaryž do togo jo měł mě sextilis šesty glědaj september jo měł dnjow ale ako wón se jo dostał druge mě pó augustus se jo jen wó jaden źeń pódlejšował aby wón měł samsku licbu dnjow kaž julij mjasec mjenjowany pó julius caesar mě jacmjeński póchada wót jacmjenja kótaryž se w toś tem mjasecu žnějo awgust jo lěśojski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje codiakalnej znamjeni w awgusće stej law a kněžna awgust zachopina ze samskim wšednym dnju kaž februar jano za cas pśestupnego lěta mutageneza jo twórjenje mutacijow w derbnem materialu žywych organizmow wóna wužywa se w biologiskich a medicinskich slěźenjach kaž teke w kubłanju aby se dojśpili póminane kakosći danych organizmow gaž pśewjeźomy mutaciju na specifisku wašnju a gaž pótom wobglědujomy fenotyp organizmow možomy póstajiś funkcijow genow a samo jadnotliwych nukleotidow pśi konwencionelnej mutagenezy njejo derbna informacija zaměrnje měnjona za toś te změny wužywaju se mutageny t g wuměnjenja kótarež wobliwnuju derbny material k tym słušaju wšakorake procese wót promjenjenja na pś uv swětło až k wužywanjeju chemiskich maśiznow z wěsteju mutagenitu w toś tom paźe njedajo se pśedpowěźeś źo dojźo dokradnje k mutaciji w genomje město togo pśepyta se organizm z pomocu screeninga pśi wusměrjonej mutagenezy se z pomocu rekombinantneje genoweje techniki zaměrnje dna změnijo mógu se pśi tom zaměrnje wuměniś nukleotidy jadnogo gena abo móžo se teke ceły gen wótpóraś toś to póstupowanje jo wjelgin rozšyrjona metoda w molekularnej biologiji nowela łat novus nowy ital novella nowosć jo krotša powěźeńka glej teke krotkoepika w prozowej formje njejo lažko ju ako družynu zarědowaś a cesto móžoš ju jano do relacije k drugim literarnym póddružynam stajiś což nastupa dłujkosć groni hugo aust nimski awtor nowelow až namakajoš cesto argument srjejźneje dłujkosći ako móžoš na tom spóznaś až móžoš taku powěźeńku w jadnom běgu pśecytaś wopśimjeśe nowela diminutiwna forma pokazujo na nowosć cesto pokažo se na póśěg k italskej renesansnej cerkwi santa maria novella což na cas nastaśa nowele wótkazujo ako załožaŕ noweloweje tradicije wobglědujo se giovanni boccaccio ze swójim decamerone źěło źaseś dnjow theodor storm nimski pšawiznik a spisowaśel jo pisał až nowela jo dla jeje natwari sotša dramy dalšna typiska kakosć jo až se tšoj njesłyšane tšojenje ako jo gronił goethe w rozgronje z johannom peterom eckermannom w goethowej noweli z titelom novelle se wulicujo wó źiwnem njesłyšanem tšojenju to tšojenje jo zwětšego wjerašk jadnanja dla krotkosći nowelow maju cesto jano krotku ekspoziciju ako zawjeźo cytarja direktnje do jadnanja dalšne znamjenja su kšute pśedewšym jadnosměrne jadnanje blisko k dramje mócnje skrotcona rozpšawa jadnanja zaměrne wužywanje sceniskich partijow pśi wjeraškach skrotcona ekspozicija koncentrowanje wutwórjona peripetija wuklincanje jadnanja pśichod póstawow jano pócerjowany doprědka wułožowańske a integraciske techniki wóźecy motiw wěcowe symbole dominanca tšojeńskego charaktera cesto ramikowe jadnanje w rozdźělu ku krotkopowěźeńce ma nowela konsekwentne wuformulěrowanje głownego konflikta tendencu k zacynjonej formje dialogiski charakter a wusoku gustosć dalej pokazuju slěźenja na to až nowela jo kradu bliska k symboloju dokulaž matej wobej kakosći wobstojnosći zgusćiś a tak pó hugo ausće njedowuslěźujomny zmysłowy rum twóriś charakteristiki nowele žanr powěźeńka ze srjejźneju dłujkosću njesłyšane tšojenje cesto konflikt mjazy pórědom a chaosom jadnorazowosć łamanje normy jadnučke tšojenje singularita zacynjona forma a nutśikowna struktura cesto ramikowe jadnanje wóźecy motiw a symbol specielnje wěcowy symbol wjelebócnosć symbola pśipad ma wažny wóznam pśipad jo cesto konstituěrujucy element wósebnosći póstawow cesto izolěrowane wuzamkowanje zgubjenje komunikacije praga amtski głowne město praga česki hlavn město praha jo stolica a samostatny wobwod českeje lažy pśi rěce wołtawa a jo z wokoło milionami wobydlarjami na km pó wobydlarjach nejwětše město a kulturelne kaž teke ekonomiske srjejźišćo kraja wokolina města jo ze starodawna gusće zasedlona wót lětstotka su słowjany w tamnjejšych stronach žywe pó natwarjenju dweju hradow pśez pemyslidow w a lětstotku pśišli su žydojske a nimske wikowarje do kraja wokoło jo se praga z rezidencowym městom kralojstwa čechy stawała a w lětstotku ako rezidencowe město swětego romskego mócnaŕstwa ze kulturnym srjejźišćom srjejźneje europy w praze jo se w lěśe prědna uniwersita srjejźneje a pódzajtšneje europy załožyła pśez lětstotki jo praga multikulturelne město była w kótaremž su se česke nimske žydojske a dalše kultury zmakali tak mjenjowane złote město jo až do źinsajšnego harmoniskego pśedewšym barokowego a gotiskego raza teke za serbow jo była praga ako stojnišćo serbskego seminara wukubłanišća serbskich katolskich duchownych uniwersitne město a wót lěta ako stolica susedneje čechosłowakskeje resp českeje wažny kulturny a politiski centrum rěcywěda linguistika se zaběra ze systematiskim pśeslěźowanim pśirodnych rěcow a kak je luź wužywa rěcywěda ma wěsty system w kótaremž móžomy wšakorake discipliny rozeznawaś linguistika wobstoj z fonetiki fonologije morfologije syntakse semantiki a pragmatiki w sorabistice rědujomy do toś togo systema teke etymologiju a leksikografiju rěc ako system znamjenjow ma wšakorake kakosći kenž móžoš na jadnotliwych rowninach rěcy pśepytowaś we fonetice pśepytujomy produkciju kakosć a recepciju rěcnych zukow abo fonow to groni fonetika pśeslěźijo zuki ako móžne produkty cłowjeskego rěcnego aparata njewótwisnje wót rěcy ku kótarejž słušaju togodla stoj fonetika pópšawem zwenka rěcywědy jo pak wažna ako zakład rěcow we fonologiji pśepytujomy zukowe mustry abo fonemy ako nejmjeńše wóznam rozeznawajuce jadnotki w rěcnych systemach to groni fonologija pśeslěźijo zuki pśi pósrědnjenju informacijow we wobłuku jadneje specifiskeje rěcy w morfologiji pśepytujomy słowa a jich źěle kótarymž se groni morfemy morfologija pótakem pśeslěźijo kak morfemy ako nejmjeńše wóznam nosece jadnotki słowa twórje w syntaksy pśepytujomy fraze a sady to groni syntaksa pśeslěźijo formalnu strukturu sadow to jo kak słowa twórje fraze a kak fraze twórje sady pśispomnjeśe starogrichiske słowo syntaxis wóznamjenijo pśirědowanje w semantice pśepytujomy rěcny wóznam to groni semantika pśeslěźijo wóznam morfemow słowow frazow a sadow w pragmatice pśepytujomy póžywanje rěcy to groni pragmatika pśeslěźijo wóznam kenž jo zwězany z konkretnym wužywanim rěcnego znamjenja zjadnośone kralojstwo wjelikeje britaniskeje a pódpołnocneje irskeje united kingdom of great britain and northern ireland ze skrotconku uk jo kupowy stat w europje w pódpołnocnem atlantiskem oceanje zjadnośone kralojstwo lažy głownje na kupje wjelika britaniska a pódpołnocnem mjeńšem źělu kupy irska a ma teke cełu mań mjeńšych kupow a wótwisnych teritorijow zjadnośone kralojstwo granicujo z irskeju nejwuše městno jo ben nevis m nad normalneju nulu a nejniše městno jo atlantiski ocean m nad normalneju nulu nejwětše města su něnto wjelika britaniska jo politiska unija natwarjona ze styrich historiskich krajow kótarež su irska jo była pód engelskem kněstwom wót lěta do wót casa irskeju njewótwisnosći jano pódpołnocna irska jo hyšći źěłom zjadnośonego kralojstwa wót januara do januara jo wjelika britaniska była cłonk europskeje unije uniwersum z łat universus ceły z unus a versus do jadnogo pśewobrośone jo powšykne zapśimjeśe za cełk wšyknych wěcow a objektow we wósebnem měnimy z tym swětnišćo abo kosmos z grich kósmos swětowy pórěd pyšnotki pśistojnosć napśeśiwo chaosoju a pomjenjujomy z nim swět to groni swětnišćo ako widobny uniwersum ale teke ako rědowany harmoniski cełk ako swětnišćo pomjenjujomy cesto jano rum zwenka zemskeje atmosfery pśeto pśechod mjazy atmosferu a swětnišćom jo běžny eksistěruju někotare wustajony granice mjazynarodnje pśipóznata jo definicija fdration aronautique internationale pó kótarejž swětnišćo se zachopijo we wusokosći kilometerow pó definiciji nasa a us air force se wono zachopijo južo we wusokosći něźi kilometerow milow nad zemju źinsa jo powšykna relatiwiska teorija alberta einsteina powšyknje pśipóznata za wjelikorumowu strukturu uniwersuma teke kwantowa fyzika jo wažne dopóznaśa pśinosowała za rozměśe jěsnego uniwersuma w kótaremž stej byłej gustota a temperatura wjelgin wusokej a wjele procesow jo na rowninje elementarnych źělkow wótběžało fyzika astronomiskich źělkow wěrjepódobnje jo až buźo akle rozšyrjone rozměśe uniwersuma móžne gaž fyzika jo wuwiła teoriju ako zjadnośijo powšyknu relatiwisku teoriju z kwantoweju fyziku jej se groni engelski theory of everything abo teke swětowa formula w tej teoriji kwantoweje grawitacije deje byś jadnotnje rozjasnjone wšykne styri zakładne mócy fyziki elektromagnetiska móc grawitacija mócna a słaba jědrowa móc někotare fyzikarje gódaju až snaź samo hyšći pěta móc eksistěrujo to by mógło snaź rozjasniś cogodla se fyzikarjam njeraźi powšyknu relatiwisku teoriju z kwantoweju fyziku do jadnogo spóraś južo albert einstein jo se bźez wuspěcha wjele lět wó taku wšowobejmujucu teoriju procował k tomu njejstej byłej w jogo koncepśe zdźaržanej mócne a słabe mjazsobne wobwliwowanje togodla su se jogo procowanja dla njedopołnych zakładow južo wót zachopjeńka musali rozbiś akle w šesćźasetych lětach su byli wuměnjenja za wuwijanje cełkowneje teorije dane z tym jo zachopiło wuběźowanje fyzikarjow na cełem swěśe za tym wjelikim jadnotnym pśedstajenim swěta kosmologija źěl fyziki a źinsajšneje filozofije pśirodowědomnosćow zaběra se ze studiumom uniwersuma a wopytajo na pšašanja ako na pśikład za dokradnosću pśirodnych konstantow klasiska źinsa powšyknje daloko pśipóznata teorija prabucha wuchada z togo až uniwersum jo nastał we wěstem wokognuśu prabuchu eng big bang z jadneje singularity a wót togo casa se rozpśestrěwa w tom modelu ale wóstanjo njejasne co jo było do prabucha a co jo jen zawinowało cas rum a materija su pó tej teoriji akle z prabuchom nastali z tym wótpadnjo zakład za pšašanje co było do togo pśeto njejo był pó definiciji žeden rum w kótaremž by mógło se něco tšojś k tomu pśiźo až njejo móžno wěsty casowy dypk do prabucha fyzikaliski definěrowaś dokulaž njejsu znate pśirodowědomnostne kazni za ekstremne wuměnjenja w prědnych něźi sekundach planckowy cas pó prabuchu njewopisujo ta teorija pópšawem zewšym to tšojenje same akle pó tom planckowem casu jo móžno fyzikaliske wótběgi slědowaś na pśikład móžomy jěsnemu uniwersumoju pśirědowaś temperaturu k planckowa temperatura starstwo uniwersuma móžomy na zakłaźe nejdokradnjejšych měrjenjow satelita wmap na miliardow lět kradu dokradnje licyś to starstwo dajo se teke zwěsćiś z ekstrapolaciju wót tencasneje spěšnosći ekspansije uniwersuma na cas w kótaremž uniwersum jo był w jadnom dypku to woblicenje pak wótwisujo mócnje wót wobstatkow a zestajenja uniwersuma pśeto materija a energija pśez grawitaciju toś tu ekspansiju późaržujotej až doněnta jano indirektnje dopokazana śamna energija móžo tu ekspansiju teke póspěšyś tak mógu wšakorake měnjenja wó zestajenju uniwersuma teke k wšakorakim wuliconym starstwam wjasć z pomocu starstwa nejstaršych gwězdow móžomy dolnu granicu starstwa póstajiś w tencasnem standardowem modelu se wobej metoźe derje makatej wšykne woblicenja za starstwa uniwersuma wuchadaju z togo až jo prabuch napšawdu zachopjeńk uniwersuma což pak dla njewěźenja wó pśirodnych kaznjach w stawje krotko pó prabuchu njejo wobwěsćone móžomy źe wuzamknuś statiski uniwersum ako jo njeskóńcnje stary a wjeliki nic pak dynamiski njeskóńcne swětnišćo to se pśedewšym z wobglědowaneju mócneju ekspansiju swětnišća wobtwarźijo mimo togo jo južo astronom heinrich wilhem olbers na to pokazał až w njeskóńcnem uniwersumje z njeskóńcnem starstwom my by musali měś swětłe nocne njebjo olberowy paradokson pśeto w kuždem směrje awtomatiski něźi by musała byś gwězda gaby uniwersum ale był njeskóńcny wjeliki a měł skóńcne starstwo njejo nas swětło zdalonych gwězdow hyšći dojśpiło w mjazygalaktiskem rumje glědaj teke galaksija jo gustosć něźi jaden wóźikowy atom na kubikny meter w galaksijach pak jo wó wjele wuša pó rumje rozdźělone su póla a promjenjenje temperatura slězynowego promjenjenja jo kelvin pótakem něźi c wóna jo nastała lět pó prabuchu a groni se jej teke prědny wukśik pó naroźenju uniwersuma wóno wobstoj jano w małem źělu z materije a energije wót ceje zasej jano późěl swětło wusćeła a stakim widobny jo nejwětšy źěl wugótujo z wjele wobglědowanjami indirektnje dopokazana ale dalej njerozjasnjona śamna materija a śamna energija ako jo za póspěšonu ekspansiju zagronita na śamnu energiju pokazuju daty dalokich supernowow jeje eksistenca se wobkšuśijo z pomocu satelitow ako cobe a wmap balonowych eksperimentow ako boomerang a teke efektow grawitaciskich linsow a rozdźělenja galaksijow w uniwersumje cełkowna masa uniwersuma lažy mjazy a kg arthur eddington jo južo gódał až jo kradnje abo něźi protonow a elektronow z masu kg k tej masy pśiźo hyšći masa neutronow wuchadamy z togo až jo pśidatnje hyšći śamna energija ako teke ma wěstu masu w teoriji wóna ma wósebne antigrawitaciske statkowanje z nim wopytajo se rozkłasć cogodla njedojźo ku grawitaciskemu kolapsoju big crunch z wótpowědnje wusokeju temperaturu na zachopjeńku a niskeju gustotu by teke móžno było až uniwersum dojśpijo kritisku spěšnosć ekspansije wuběgańska spěšnosć tak až by móžna była njeskóńcna ekspansija pśeśiwo grawitaciji z prabuchoweje teorije by mógało slědowaś až ma uniwersum formu kule to pak jo jano jadna z wjele móžnosćow naraźiło jo se pódla płonego uniwersuma wjele drugich formow na pśikład hypertorusowu formu abo teke w popularnowědomnostnych publikacijach znatej formje bala a trompety standardowy cdm model z eng cold dark matter zymna śamna materija ako teke aktualnjejšy standardowy lambda cdm model ako wobglědujo měrjone póspěšenje ekspansije uniwersuma wuchadajotej z euklidiskeje geometrije płonego uniwersuma a njeskóńcnego wolumena njeskóńcny wolumen njejo do kóńca wobkšuśony pśeto jo źinsa jano móžno dolnu granicu rozpśestrěśa swětnišća póstajiś wobglědowańske daty satelita wmap wuzamkuju pó neilu cornishu wětšynu wopisowańskich modelow uniwersuma ako maju mjeńšy radius ako milionow swětłowych lět dokulaž měrjona geometrija njedajo se wót euklidiskeje rozeznawaś wobglědujomy standardowy lambda cmd model ako nejjadnorjejšy ako móžomy na wobglědowańske daty pśipódobniś wažny jo rozdźěl mjazy njeskóńcnosću a njewobgranicowanosću teke gaby uniwersum njeskóńcny wolumen měł by był weto wobgranicowany to dajo se lažko na modelu pokazaś pówjerch kule sfera jo kóńcny njama pak žedno srjejźišćo a jo njewobgranicowany móžomy se na njom pógibowaś bźez togo až gdy kšomy dojśpijomy tak ako dwójodimensionalny pówjerch wobdajo kulu móžomy se pśedstajiś tśidimensionalny rum ako kšomu wušejdimensionalnego ruma jolic uniwersum njejo płony ale zekśiwjony bogna korjeńkowa w budyšynje roź bejmakec jo serbska žurnalistka a moderatorka górnoserbskego wusćełanja wuhladko bogna korjeńkowa jo dwójorěcnje w radworju wótrosła pó abiturje jo studium germanistiki zachopiła jeje kariera pśi serbskej telewiziji jo se w lěśe zachopiła gaž jo tam ako lichotna sobuźěłaśerka sobu statkowała wót lěta jo moderatorka serbskego telewiznego wusćełanja wuhladko mimo togo jo wót lěta nawjedowarka studija mdr w budyšynje w lěśe bu wusćełanju na mjazynarodnem rozgłosowem a telewiznem festiwalu narodnych mjeńšynow na kótarymž jo se wěcej ako europskich narodnostnych kupkow wobźěliło myto pśepóžycone kótarež bu bognje korjeńkowej pśepódane źinsa bydli bogna korjeńkowa w pančicach kukowje marjana domaškojc februara w cazowje awgusta w cazowje była jo dolnoserbska basnikaŕka spisowaśelka casnikaŕka a patriotka wóna zachopiła jo wót w tekstilnej fabrice w chóśebuzu źěłaś do była jo tam pśistajona a gromaźiła zaśišće a nazgónjenja serbsko nimskich źěłowych poměrow w dolnej łužycy wót pisała jo za rozdźělne serbse casniki a casopisy rozpšawy a pśedewšym basni w jeje basnjach zaběžali su pśedewšym jeje zaśišće domacneje pśirody a wejsnego žywjenja z religioznego wida mimo togo pisała jo teke patriotiske basni w kótarychž jo se z tegdejšeju situaciju serbow kritiski rozestajiła w lěśu domaškojc jo napisała socialnokritiske źiwadłowe graśe z chudych žywjenja wotśišćane w prědnej serbskej źiwadłowej zběrce budyšyn w kótaremž jo wó poměrach serbow wopisała źiwadłowe graśe jo se njamógło dla wopěranja konserwatiwnych krejzow w nimskej pśedstajiś w lěśu se jo prědny raz w praze w českej rěcy pśedstajiło pó njej bu w ndr tegdejša serbska rozšyrjona wuša šula w chóšebuzu źinsajšny dolnoserbski gymnazium pomjenjona vclav klaus junija praga jo česki politikaŕ strony ods prezident českeje republiki a ekonom w lětach jo klaus študěrował wukrajne wikowanje na wusokej ekonomiskej šuli w praze pśi studiumje jo se zeznał ze swójeju pózdźejšneju žeńskeju liviju pó wuspěšnem absolwěrowanju studiuma jo źěłał na wšakich městnach pśi čechosłowakskej akademiji wědomnosćow čsav čechosłowakskej centralnej bance a na kóńcu pśi prognostiskem instituśe akademije wědomnosćow prognostick stav źož jo se zaběrał z makroekonomiju wót julija do julija jo był česki premierminister w toś tom casu jo došło teke k źělenju čechosłowakskeje republiki klaus jo za to wjadł rozgrona z mečiarom winiki źělenja jogo za to až do źinsajšnego kritizěruju w februarje jo se wuzwólił ako prezident českeje republiki čr wón płaśi ako nejžwažnjejšy luź za reformy k zawjeźenju lichego wikowego góspodarstwa w čr wón jo wóženjony a ma dweju synowu mimo swójeje politiskeje źěłabnosći jo teke produktiwny spisowaśel glědaj bibliografija cełkowna bibliografija vclava klausa wopśimjejo až dotychměst wšakich titulow saterfriziska rěc abo krotko saterfrizišćina swójske pómjenjenje seeltersk jo slědna pódzajtšnofriziska warianta friziskeje rěcy a to emsfriziski dialekt mjaztym až w pódzajtšnej friziskej spócetna pódzajtšnofriziska rěc bu wót pódzajtšnofriziskeje dolnonimšćiny dolnosaksojskego dialekta wustarkana jo saterfrizišćina ako friziska rěc w dolnosaksojskej saterskej pśežywiła saterfrizišćina jo juž w srjejźowěku nastała jo w tej měrje linguistiska wósebnosć a někotare eksperty njepomjenjuju ju ako frizisku narěc ale ako wósebnu rěc saterfrizišćina se w gmejnje saterland w nakrajnem wokrejsu cloppenburg pó rozdźělnych pówoblicenjach wót až luźi powěda stakim jadna se wó jadnu z nejmjeńšych rěcnych kupow europy sedlarje z pódzajtšneje friziskeje kótarež běchu swóje starosedlarske bydleńske sedła pód śišćom katastrofow pśirody spušćili su spócetki saterfrizišćiny we wobcerku źinsajšnych sedlišćow ramsloh saterfriz roomelse scharrel schddel sedelsberg sedelsbierich a strücklingen strukelje etablěrowali srjeźowěkowska rěc jo se dłujki cas dla geografiskich wósebnosćow wuchowała saterfrizy běchu stolěśa dłujko pśez jich wobdawace bagna mjazy se wóstali ako šćitny nasyp jo bagno wokoło jsow natwarjonych na pěskowem kśibjaśe laźeło až do stolěśa su wobydlarje jano z cołnom pśez rěcku sagter ems seelter i k dostaśeju byli nowy cas z wótwórjenjom saterskeje pśez twarjenje drogow a zeleznicu charakterizěrujo zachopjeńk spada saterfriziskeje rěcy wótemrěśe pśedpowěźane juž pśed hundert lětami jo pak doněnta wuwóstane wót togo casa ako teke w nimskej jo europejska charta regionalnych abo mjeńšynowych rěcow płaśiwosć nabyła dostawa saterfrizišćina wósebny šćit a pšawo na spěchowanje mjaztym se saterfrizišćina teke ako amtska rěc w gmejnach wužywa a jadnab źiśi wuknjo rěc dobrowólnje w šuli a w źiśownjach wót maju saterfrizy swóje wusćełanske městno na lokalnem sćelaku ems vechte welle saterfrizišćina die wnt strookede dt wucht uum ju keeuwe un oapede hier ap do sooken pódpołnocnofrizišćina mooring di dreng aide dt foomen am dt kan n mket har aw da siike pódwjacornofrizišćina de jonge streake it famke om it kin en tute har op e wangen pódzajtšnofriziska dolnonimšćina de jung straktde dat wicht um t kinn to un tuutjede hr up de wangen nižozemšćina de jongen aaide het meisje over haar kin en kuste haar op haar wangen dolnosakšćina nižozemska de jonge strek t dearntje um de kinne en gaf heur een smok nimščina der junge streichelte das mdchen ums kinn und küsste sie auf die wangen engelšćina the boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks stanislava alena melicharov maja w měsće koln čechosłowakska jo česka basnikaŕka źiśetstwo jo w pěčkach pla poděbrad pśežywiła pó wójnje jo ze swójima starjejšyma do oseka dojšła jo w pedagogiskej wusokošuli w teplicach a w st nad labem studowała a pótom ako ceptaŕka w jenkovje hrobje a duchcovje źěłała źinsa jo wóna w košanach pla teplic žywa jeje zběrki basnjow ze sedymźasetych lět njejsu nigdy wujšli pózdźej su prědne basnje wujšli mj dr w casnikomaj prboj a revue teplice a w pśiłoze slunečn koróna słyńcna kórona mjasecnika nov steck pehledy jo cłonka w kupce d pla statnego groda w duchcovje w zgromaźeństwje spisowaśelow česki obec spisovatel a w klubje pódpołnocnočeskich spisowaśelow česki klub severočeskch spisovatel w lěśe jo se na wustajeńcy magick krajina česk stedoho magiska krajina česke srjejźne góry wobźěliła a mějašo swójske wustajeńcy w měrcu a aprylu mimo togo ilustrěrujo wjele swójich knigłow sama jadna z jeje nejznaśišich basnjow jo ulrika wó ulrike von levetzow goethowej slědnjej lubkej małksa jo něźi km dłujka rěka w dolnej łužycy jeje górjejcny běg jo pśez wudobywanje brunicy wót dołojcnego se wótźělił wóna ma swójo žrědło něźi metarjow nad głaźinu mórja w gózdojskej góli pśi baršću dojśpijo łužyske prarěcnišćo pla m nad mórskeju głaźinu něga ale njejo se wulewała do nysy kótaraž jo jano styri kilometarje pšec ale jo pó prarěcnišću běžała do picańskich stron toś ten źěł rěki jo se pśetergnuł w tych lětach pśez janšojsku wuglowu jamu na pódwjacor picnja jo małksa doběžała do błotow źož zjadnośowała se z rěku góramśicu do wjelikeje tšugi južo w stolěśu jo była na pódpołnoc baršća grobla zwězujuca małksu k nysu wót togo casa dla togo až pśirodny běg jo pśetergnjony dochada ceła wóda górjejcneje małksy pśez toś tu groblu do nysy něnto samostatny něźi kilometarjow dłujki dołojcny běg zachopijo blisko mósta wokoło metarjow nad mórskeju głaźinu rolany ruhland rólany su bramborske město nad carnym halšterom a carnicu na pódpołdnju wokrejsa górne błota łužyca njedaloko złego komorowa a granice mjazy bramborskeju a sakskeju susedne města su carny gózd łuchow a wótrań w tśiźasćalětnej wójnje su rolany byli šwedojska wójaŕska twardnica łužyske rolany su dojšli w lěśe ku kralojstwoju českej pózdźej ku kralojstwoju sakskej w lěśe rolany su byli šlazyńske wót rolany su słušali k weimarskej republice wót rolany su słušali k sakskej pó rozpušćenju krajow w ndr w lěśe rolany su dojšli k wobcerkoju chóśebuzoju wót słušaju k zwězkowemu krajoju bramborskej zły komorow senftenberg jo głowne město wokrejsa górne błota łužyca w pódpołdnjowej bramborskej z wobydlarjami zły komorow jo nejwětše granicne město mjazy dolneju a górneju łužycu lažy něźi km na krotke zajtšo wót barlinja km na pódpołnoc wót drježdźan na pódwjacor wót chóśebuza a km na pódzajtšo wót lipska pla łužyskego motodroma nad rěku carnym halšterom pśi rěcycce rejpšow zły komorow lažy pśi zwězkowej droze ca km pła sedlišćo wołobuz do a awtowej droze ca km pla rólany carna gózd abo ca km pla łužyski motodrom klěśišća a ca km pla rań dobry wotšow až do górnołužyske cery a až do carna plumpijowa cery něga běchu teke hyšći dwě zeleznicowe cery a do dolnołužyske cera wót do šejkoje grabinski zelenicy šěrachow nim schirgiswalde čes šerachov jo město w górnej łužycy na pódpołdnju wokrejsa budyšyn ca km na pódpołdnjo wót budyšyna a ca km na krotki wjacor wót lubija ca km na pódpołnoc wót českeje granice prědne naspomnjenje města jo z lěta pó tśista lětach wójowanja město jo měło wjelike njegluki a jo było wót luźi prozne ako górna łužica w lěśe jo pśišeł k sakskej jo šěrachow česka enklawa w sakskej wóstał dla togo šěrachow jo se rekatolizěrował kaž ceła česka jo wóstał česka enklawa do lěta mjazy lětami njejo był źěl ani českeje ani sakskeje ale jo był lichotna republika tegdy šěrachow jo se pomjenjował sakske monako a jo był raj grajaŕjow a deserterow wót lěta jo šěrachow źel sakskeje cas mjazy a wopisujo se w muzeumje carla swobody na krotki wjacor wót šěrachowa laže gmejny załom nim sohland wołbramecy nim steinigtwolmsdorf na pódpołnoc wót šěrachowa laže wjelećin nim wilthen chróstawa nim crostau a korzym nim kirschau ubuntu jo dermotna distribucija linuxa kenž bazěrujo na distribuciji debian a wužywa swójski grafiski pówjerch unity wuwija se wót firmy canonical pódpołdnjoafrikańskego pśedewześarja marka shuttlewortha mě distribucije jo słowo w afrikańskej rěcy zulu źož wóznamjenijo cłowjecnosć za drugich prědne wudaśe systema jo było w oktoberje pódla plana nowa finalna wersija ubuntu wuchada kužde połlěto numer wersije wobstoj z lěta a mjaseca wudaśa na pśikład ubuntu jo wujšło w oktoberje wersije ubuntu maju teke kodowe mjenja kótarež wobstoje z dweju słowowu kótarejž zachopijotej se z tym samskim pismikom a pomjenjuju zwěrjeta jo saucy salamander to jo na engelski njeplecny salamander ubuntu słuša k nejpopularnjejšym distribucijam linuxa za pc pó pódaśach wó woglědach na bokach załožby wikimedia foundation z oktobera mjazy distribucijami linuxa kenž jo se dało wopóznaś ubuntu jo był na prědnem městnje aby rozšyrjował ubuntu canonical jo póbitował dermo cd z rozesłanim na ceły swět w ten cas pó takej samej wašni jo se dało cd kubuntu skazaś akcija jo se w aprylu zakóńcyła něnto w wobchoźe na websedle ubuntu dej se płaśiś za cd sam system jo dermotny wobraze iso ubuntu daju se wupaliś na cd abo dvd su to teke live cd to groni wužywaŕ móžo zastartowaś ubuntu z cd bźez instalacije instalaciju systema dajo se zachopiś mjazy drugim z cd abo usb ubuntu za serwery jo ubuntu server źož instalacija w normalnem modusu wótměwa se bźez grafiskego pówjercha canonical zaběra se teke ze systemom ubuntu phone kenž jo planowany za mobilne telefony testowa wersija jo wujšła oktobera zrazom z ubuntu mimo ubuntu canonical wuwijaju se distribucije kenž źěle se software a systemowe źěłowe rědy z ubuntu ale wužywaju druge grafiske pówjerchy abo specifisku software su to mjazy drugim kubuntu kde xubuntu xfce lubuntu lxde edubuntu za šule handrij zejler nimski andreas seiler roź februara w słonej boršći pla budyšyna w górnej łužycy wum oktobra we łazu pla wórjejc jo był górnoserbski basnikaŕ a ewangeliski faraŕ won płaśi ako załožaŕ modernego serbskego basnistwa a jo ako lyrikaŕ głowny zastupnik serbskeje romantiki handrij zejler jo se naroźił ako syn chudego budkarja a studnjarja jana zejlera južo jogo starki jan jakub zejler roź jo śěgnuł z bolborc do słoneje boršće źož won jo se ženił ze ženja su dostali tśi źiśi jan hana a michał jan zejler jo se naroźił dnja nowembra a zemrěł dnja septembra won jo se zalubował do marje zgromadnje wonej stej teke měłej tśi źisi nejpjerwjej handrij pótom źowku marju a syna jana michała wjas słona boršć jo měła wjele kraja hektarow a w lěśe jano luźi jo tam bydliło a to ewangeliskich a katolskich burske žywjenje wuska zwězanosć z rolu rolnikaŕske źěła a swěźenje su wobwliwowali mysli wobydlarjow w takem casu a su dostali swój wuraz w jich wobraznej serbskej rěcy to jo był swět w kótarymž handrij zejler jo wótrosł jogo bajki wobrazuju burske žywjenje a serbske ludowe spiwy su dalej pěstowali a spěchowali jano z nejwětšym spiwaŕjom swoju domownju zejler jo lubował což wón jo w młodych lětach ducy ze słoneje boršće wuraz dał w serbskej hymnje na serbsku łužycu rědna łužyca spšawna pšijazna mojich serbskich woścow kraj mojich glucnych myslow raj swěte su mě twoje strony handrij zejler jo do šule chójźił do bolborca a do wjelikego wjelkowa šuli stej w pietistiskem casu załožowatej a togodla wukniki su se wótkubłali w pietistiskem duchu wopokazanje wěry w praktiskem pobožnjenju a žywe dožywjenja wěry južo w swójom šulskem casu na budyšyńskem gymnaziumje zejler jo pśišeł do kontakta z idejami humanizma a jo se wót rozwijanja indiwidualizma rozsudnje wobwliwował lichota rownosć a demokratija su byli póžedanja casa na gymnaziumje klasiska rěc jo se pěstowała nejdokradna nimska rěc jo se wužywała jano w nišych rědownjach a wucba jo wopśimowała pisanje nastawkow wuknjenje prawijenje cytanje a zwucowanje w myslenju za tym až handrij zejler jo skóńcnje se rozsuźił za studium teologije won jo pśišeł do lipska se zaběraś z wědomnosću ducha how ideje słowjańskeje romantiki wot wósebnego identiskego filozofa schellinga po kótarejž stej pśiroda a duch identiskej su jogo zagórjeli romantika jo stojała za wójowanje wó totalnosć žywjenja wo nabóžny kosmos luźi su rozwili lubosć za maminu rěc ludowe spiwy bajki pśisłowa žorty a swójsku kulturu pódla łužyskich lyrikarjow ako fichte gustav theodor fechner hermann lotze friedrich august carus a teke lyrikarjowu b a koethe a k b stempel handrij zejler jo pisał wjele wětšy part serbskich bajkow a pěsni wob swój studijny cas w tych won se chyla pśeśiwo starym konserwatiwnym kněžaŕskim warstam pśez pśirownanje z pśirodu a wopyta pomagaś serbskemu ludoju pśi namakanju swójskeje nacionalneje identifikacije bajki ako na pśikład pśeśiwnikam postupa abo słyńco lichota wobźěłaju pśedewšym patriotiske mysle kótarež su nastali pśez bergaŕske rewolucionarne gibanje w nimskej w stolěśu zejler jo se naźeł na socialne a nacionalne lichoty za swójogo luda w bogatej licbje teke bajki su pózdźej byli znate ako spiwy a su se komponěrowali na pśikład lubka leluja hyšći mjaztym až jo swój studijny cas w lipsku skóńcył jo won był nawjedujucy zastupnik serbskego studentskego zjadnośeństwa sorabija a wudawaŕ swójogo casnika serbska nowina kótaryž jo se rukopisnje spisał stakim handrij zejler jo se wuwójował nejwušu dobru poziciju na uniwersiśe což jo mu pomagało serbski lud pódprěś aktiwny ako redaktor a teke ze swojim basnistwom wopśimjeśe casnika su byli mjazy drugim wuslědki jogo folkloristiskeje zběrki slěźeńske wuslědki rěcneje wědomnosći a swójske basni w lěśe jo zejler nastupił amt ako faraŕ we łazu to jo wjas w górnej łužycy w sakskej kenž ma wobydlarjow łaz lažy jano km na pódpołdnjo wót worjejcow ale licy k pódpołnocnem źěłoju budyšyńskego wokrejsa handrij zejler jo swojej łužyskej domowni zwěrny wóstał až do kóńca swójogo žywjenja a jo we łazu załožył familiju wósebne pśijaśelstwo jo jogo zwězało ze synom wucabnikojskeje familiji janom arnoštom smolerom pózdźej smoler jo był centralna wjednistwowa wósoba serbskego nacionalnego žywjenja a jo pśewzeł redakciju tyźenika wot zejlera we łazu handrij zejler jo teke namakał burow rucnikarjow a pśekupcow kótarež jogo su wažyli dla swójich idejow a myslow jogo su podprěli cesćili a dowěrili wjerašk jogo publicistiskego źěła jo było wudaśe tyźenika tydzenska nowina wot kenž jo nawjedował ako redaktor wót handrij zejler jo był teke wuzwólony ako pśedsedaŕ komiteja serbskich patriotow a wědomnostnikow kótarež su se zmakali za pśigótowanje swójskego wědomnostnego towaristwa pó załoženju maśice serbskeje jo był cłonk pśedsedaŕstwa maśica serbska jo słušała k nejwažnjejšym nakładnistwowym institucijam togo casa wóna jo se rozměła ako towaristwo za kubłanje serbskego luda a ako spěchowaŕka cełych serbskich kulturnych a wědomnostnych procowanjow a institucijow zejler jo napisał wušej fabulow z etniskim moraliskim a teke towarišnostno kritiskim wopśimjeśim někotare tychch fabulow jo wózjawił w zběrce maśice serbskeje dokulaž pśi wjele serbskich gibanjow a procowanjow nastaś njepóznaty jo se cesto wopokazało nuznje w politiskich pšašanjach handrij zejler jo dłujko nastał njepóznaty a njewumarkowany zejler jo teke serbsku gramatiku wudał orthografne nazpomněnja dnja awg w lipsčańskej serbskej nowini stare a nowe pismo c z ć c č tsch s š sch z ze s se ž ě ći e łós nj swóje źiwadłowe graśa a spiwy su se mjazy drugim wot jana bartka pśedstajili a swóje serbske basni fabule a pěsni su se dopołnili wót zasejbasnistwow kito lorenc jurij brězan elke nagel handrij zejler sam po smjerśi zejlera profesor arnošt muka jo wudał wubraśe wót jogo spisow w styrich zwězkach mjazy a cełycki pśistupnje jo lucija hajnec spis cyniła ze zgromaźonymi spisami ze sedymi zwězkami kótarež su se wudawali mjazy a row sławnego serbskego lyrikarja jo na kjarchobje we łazu ned za cerkwju pśez wjednistwo domowiny a na iniciatiwje łazkich wobydlarjow pomnik k cesći zejlera jo se natwarił dnja awgusta na naměsće we łazu w juliju město jo swěśiło wótworjenje wót doma zejlera smolera šach jo klasiske delkowe graśe za dwa grajarja grajo se na šachowej delce šachownica kótaraž se do běłych a carnych pólow źěli wobej grajarja běły a carny matej na zachopjeńku figurow dwa torma dwa kónika dwa běgarja jadnu damu jadnogo krala a wósymjo burikow kral jo nejwažniša figura bźez njej njejźo graś dama jo druga nejwažniša figura wóna jo za burikow torm jo tśeša nejwažniša figura wón jo za burikow běgaŕ jo za tśi buriky běgaŕ jo lěpšy we wótewrěnych pozicijach kónik jo za tśi buriky kónik jo lěpšy we zacynjonych pozicijach na zachopjeńku źo burik wo jadno abo dwě poli pón jano wo jadno polo burik bjerjo diagonalnje jano wo jadno polo gaž pśijźo na kóńc šachownice wón se móžo wuměniś za damu torm běgarja abo kónika pśikłady pśikłady mat jo gaž pśeśiwnik ma šach a daniž njamóžo daś pśed krala žednu figuru daniž graś z kralom to jo kóńc partyje chto jo dał mat ten jo dobył kóńc partyje móžo byś teke remiza gaž nichten njejo dobył gwězdne njebjo jo gwězdowe njebjo wobstoj we wěcejrazowem zmysle z dweju połojcowu abo hemisferow za astrometriju a sferisku astronomiju jo gwězdne njebjo baza za definiciju póśěgowańskich systemow za kšute koordinaty w gwězdnem systemje sideriske periody a za městny cas abo swětowy cas ut glej k tomu teke na casowe systemy geodeziji a nawigaciji słužy wóno pśi měrjenju absolutnych směrow pśi ortowanju a pśi zwěsćenju formy zemje fyzice pomóžo gwězdne njebjo pśi póstajenju inercialnego systema z pomocu zdalonych gwězdow a galaksijow póśěgowański system za cas koordinaty a fyzikaliske měrjenja se na kóńcu wótwoźiju wót gwězdnego njebja wažne parametry se mjazynarodnje jadnotnje definěruju pśi comž kšywowe towaristwa astronomow iau fyziki geofyziki iugg a geodetow iag fig wusko kooperěruju spózy naglěd njebja styrich lětnych casow z gwězdnymi wobrazami za srjejźnu europu wokoło zeger wósrjejź mjaseca w januarje aprylu juliju a oktobrje wobraze su wusměrjone za naglěd do pódpołdnja saint lucia jo kupowy stat w karibiskem mórju kótaryž słuša k pódwjacornoindiskim kupam a jo z cłonkom commonwealtha dnja februara bu njewótwisny wót zjadnośonego kralojstwa kupa st lucia słuša k małym antilam a namaka se mjaz st vincentom a grenadinami na pódpołdnju a francojskej kupu martinique na pódpołnocy na krotke zajtšo wót st lucije w atlantiskim oceanje lažy barbados stolica a nejwětše město kupy jo castries na pódpołnocy z jano něźi wobydlarjami což jo mjeńše ako wobydlaŕstwo biskopic nejwušy wjeršk jo metrow wusoki mount gimie na kupje maju mimo togo dwa inaktiwnej wulkana kótarejž stojtej na unesco lisćinje pśirodnego derbstwa wjeliki źěl źinsajšnego wobydlaŕstwa wobstoj z pótomnikow něgajšnych afrikańskich njewólniskich mimo engelskeje amtskeje rěcy powěda se teke patois kreolski dialekt dwě tśeśinje wobydlaŕstwa stej romsko katolskej saint lucia jo rodna kupa dweju nosarjow nobelowego myta w lěśe jo dostał william arthur lewis nobelowe myto za góspodaŕske wědomnosći a w lěśe spisowaśel derek walcott nobelowe myto za literaturu toś jo saint lucia pó ferejskich kupach kraj z nejwětšej licbu nobelowych mytow na wobydlarja nejwažnjejša góspodaŕska gałuz jo rolnikaŕstwo pśi comž jo mjaztym banana cukorinu ako głowny produkt wótměniła stanisław tilich stanislaw tillich apryla w nowej wjesce pla kamjeńca jo politikaŕ strony cdu a něgajšny ministaŕski prezident lichotnego stata sakskeje stanisław tilich póchada ze serbskeje familije katolskeje konfesije pó swójom šulskem wukubłanju a abiturje na serbskim gymnaziju w budyšynje jo na techniskej uniwersiśe drježdźany z wótzamknjenjom diplomowego inženjera za konstrukciju a kólesynowu techniku studował a zachopi w lěśe ako konstrukter w pśedewześu za elektroniku w kamjeńcu w górnej łužycy źěłaś wót do běšo pśistajony wokrejsnego zastojnstwa kamjeńc a wót do samostatny srjeźnostawski pśedewześaŕ hyšći pśed pśewrotom bu tilich w lěśe cłonk cdu w ndr w lěśe cłonk cełonimskeje cdu měrca jo wótpósłańc prědneje lichotnje wuzwóloneje ludoweje komory wordował pó jeje rozpušćenju w běgu nimskego zasejzjadnośenja źěłašo až do lěta ako wobglědowaŕ w europskem parlamenśe w europskem parlamenśe běšo wuzwóleny cłonk za nimsku a fungěrowašo ako zastupujucy pśedsedaŕ etatowego wuběrka a generalny rozpšawjaŕ za etat europskeje unije wót do běšo cłonk pśedsedstwa europskeje ludoweje strony w lěśe jo jogo tegdejšy ministaŕski prezident sakskeje kurt biedenkopf do swójogo kabineta pówołał źož běšo až do statny ministaŕ za zwězkowe a europske nastupnosći w kabineśe georga milbradta wuzwólonego w lěśe za ministaŕskego prezidenta źěłašo tilich nejpjerwjej až do ako statny ministaŕ a šef statneje kanclaje a wót ako sakski statny ministaŕ za wobswět a rolnikaŕstwo w tom casu starašo se wósebnje wó wutwarjenje šćita pśeśiwo pówódnicy pó łobjowej pówódnicy w awgusće w lěśe bu sakski statny ministaŕ za financy a naslědnik horsta metza wótstupjonego dla krizy sakskeje krajneje banki a wjeźešo jadnanja wó nabitu krajnu banku na boku georga milbradta stanisław tilich bydli w pančicach kukowje jo wóženjony a ma dwě góleśi mozilla firefox jo lichotny webowy wobglědowak kótaryž jo z mozilla projekta wujšeł w lěśe su se wuwijarje programoweje zběrki mozilla application suite rozsuźili až swóju strategiju změniju pśicyna běšo mj dr rozsud firmy apple swój wobglědowak safari na drugem techniskem zakłaźe wuwijaś mjaztym až su wuwijarje suity mozilla zaprědka wótglědane měli pó móžnosći wš wažne internetne funkcije kaž webowy wobglědowak e mejlowy program adresnik a html editor w jadnom programowem pakśiku mozilla application suite zjadnośiś mějachu něnto na mysli doněntejšne programowe komponenty něgajšneje mozilla k samostatnym programam wuwiś toś te měli se pśez spěšnejše startowanje a snadnjejšne wuśěženje składowaka a krotšy liceński cas wuznamjeniś funkciju webowego wobglědowaka jo mozilla firefox pśewzeł z e mejloweje komponenty jo program z mjenim mozilla thunderbird nastał html editor bu k programoju nvu dalej wuwity a skóńcnje nasta kalendrowy program mozilla sunbird kótaryž ako janicka mjaz toś tymi něntejšnymi samostatnymi programami pjerwjej njejo standardny wobstatk suity mozilla był ale jano programowe rozšyrjenje kótarež běšo trjeba pśidatnje instalěrowaś za mozilla application suite běchu něnto jano wěstotne aktualizacije wót se nowa suita aplikacijow pód mjenim seamonkey dalej wuwija rowno tak kaž mozilla wužywa firefox tak pomjenjony gecko rendering engine modul za zwobraznjenje bokow we wobznamjeńskima rěcoma html a xul slědna pomjenjona rěc bazěrujo na xml a słužy k twarjenju grafiskego wužywarskego pówjercha firefox dajo móžnosć aby se pśez suknje eng themes optiski spódobanjoju wužywarja pśiměrił a jen z rozšyrjenjami eng extensions wó licbne funkcije rozšyrił na pśikład myšowe gesty pódpěru za gmail blokowanje wabjenja wobaranje kšadnjenja datow eng phishing blogowanje rědy za webowych wuwijarjow caret browsing a wjele wěcej firefox pódpěra teke tabbed browsing t j zwobraznjenje někotarych webowych bokow na registrowych kórtach eng tabs w jadnotliwem woknje mimo togo jo rss we formje dynamiskich załožkow móžno toś te załožki aktualizěruju se pśi startowanju wobglědowaka a daju se kaž zarědniki wužywaś tak wužywaŕ pśecej aktualne zapiski powěsćowego boka abo webloga na jadne póglědnjenje wiźi firefox jo w někotarych rěcach mjaz nimi teke dolnoserbšćina a górnoserbšćina aktualna dolnoserbska wersija jo za firefox eksistěruju rozšyrjenja w bogatej licbje kótarež firefox wó nowe funkcije wudopołnjuju toś te rozšyrjenja namakaśo na boku su teke někotare rozšyrjenja z dolnoserbskim pśełožkom glědaj pśi rozšyrjenjach kótarež su na pód a nalicone rozšyrjenja kótarychž pśełožk jo oficielny jo dolnoserbski pśełožk teke we wótpowědnem rozšyrjenju na wopśimjony take rozšyrjenja mógu se stakim ako wót tak teke wót ześěgnuś mimo togo su na někotare pśełožki za rozšyrjenja kótarychž dolnoserbski pśełožk hyšći njejo oficielny rozšyrjenja kótarychž pśełožk njejo oficielny za toś te rozšyrjenja njamóžośo dolnoserbski pśełožk wót addons mozilla org ześěgnuś wót krotkego casa jo teke móžno dolnoserbski rěcny pakśik wót oficielnego sedła ześěgnuś źiwaj pak na to za kótaru wersiju firefox rěcny pakśik jo myslony nejnowša wersija rěcnego pakśika jo na zachopjeńku jano na dokulaž nowe wersije rozšyrjenja nejpjerwjej pśeglěduju se wót zagronitych sobuźěłaśerjow sedła addons mozilla org akle pótom pokazujo se aktualny rěcny pakśik na głownem boku firefox wopśimujo pšawopisnu kontrolu originalny engelski firefox wopśimujo jano pšawopisnu kontrolu za amerikańsku engelšćinu dolnoserbski firefox wopśimujo mimo togo nimsku a górnoserbsku pšawopisnu kontrolu mimo togo móžoš dolnoserbsku pšawopisnu kontrolu wót ześěgnuś pytańske tykace zmóžnjaju pytanje z pomocu wšakich pytańskich programow standardne pytańske tykace w firefoxu su za pytanje w google yahoo ebay amazon answers a creative commons dolnoserbski firefox wopśimujo mimo togo pytanje w dolnoserbskej wikipediji firefox jo za wjele kompjuterowych systemow firefox stoj za źěłańske systemy microsoft windows wót windows linux os teke ecomstation a mac os x k dispoziciji minimalne systemowe wuměnjenja za wersije und su pó pódaśach zgótowarja za windows linux pentium mhz mb ram za mac g z w mb w mb ram mjenjoweje zwady dla mjaz debianom a mozillu wó wuměnjenjach wužywanja za marki wót mozilla jo firefox w debianje mě iceweasel dostał druge produkty znamjenja wóry mozilla su teke nowe mjenja dostali kótarež se wše z ice zachopinaju esperanto jo planowa rěc wózjawił jo ju wócny gójc dr ludwik zamenhof w lěśe wón kśěšo z teju rěcu dorozměśe mjazy narodami wólažcowaś esperanto jo nejwuspěšnjejšy taki projekt a ma powědarjow w nejwěcej stronach swěta europske strony su reprezentěrowali wjelgin pśez měru licba tych esperanto wužywajucych jo w pśirownanju z drugimi mjazynarodnje wužywanymi rěcami n pś engelsku abo špańsku wjelgin małka esperanto se we wjele krajach wužywa mjaz drugim w nimskej južo wót wěcej ako lět rěcnicy se na drogowanjach a zarědowanjach zmakaju wužywaju esperanto w městnych kupkach a w interneśe maju listowe pśijaśelstwa cytaju literaturu w esperanśe pósłuchaju esperantsku muziku a wužywaju esperanto we wjele žywjeńskich wobłukach wótergi esperanto funkcioněrujo ako swójźbnu rěc teke eksistěruju radijowe wusćełanja w toś tej rěcy ale teke podkasty južo eksistěruju esperanto wužywa łatyński alfabet z někotarymi diakritiskimi pismikami a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v z pismiki q x y njeeksistěruju w pšawych esperantskich słowach alfabet jo fonematiski w esperanśe ma kužda słowna družyna swóje wósebne kóńcowki pó kótarychž móžoš słownu družynu jasnje spóznaś substantiwy a adjektiwy maju dwa pada nominatiw a akuzatiw n ale teke dwě gramatiskej cysle singular a plural j pluralowy akuzatiw kóńcy se na jn znamješko plurala toś pśed tym akuzatiwa stoj na pśikład palo havas malsuprasorabajn librojn pawoł ma dolnoserbske knigły lokalne adwerby mógu akuzatiwny n měś gaž směr zwuraznjaju na pś tie tam tamle tien tam z werba danci rejowaś móžo substantiw nastaś danco reja adjektiw danca rejowański a adwerb dance rejowański ale teke z substantiwa martelo klapac móžo nastaś werb marteli klapaś z klapacom adjektiw martela klapacowy a adwerb martele z klapacom južo w lěśe su zachopili někotare spisowaśele knigły w rěcy esperanto spisowaś abo literaturu z drugich rěcow pśełožowaś prědne znate wobydlarje źinsajšneje łužyce su byli keltiske ludy pón wokoło lěta pśed kristusom toś ta zemja jo była wobsedlona pśez germaniski lud semnonow jich městno w běgu śěganja ludow su wobsajźili su wobsajźili słowjańske ludy jich pótomniki su źinsajšne serby w lětach łužyca jo słušała do wjerchojstwa sama prědnego znatego kraja pódwjacornych słowjanow wót do stolěśa su w łužycy byli rodowe wjerchojstwa wjeźone pśez serbskich wjerchow jaden z nich miliduch kral serbskich rodow jo se bił w lěśe z frankami w stolěśu su słušali do wjelikeje morawskeje tak jo było do lěta w lěśe su se dobyli pśez gera markgrobu sakskeje pódzajtšneje marki w lěśe bolesław chrobły jo pśirědował łužycu k pólskej což jo se pśipóznało w budyšyńskem měrje pózdźej zasej w nimskich nabrankach ako źěł mišnjańskej marki českich luksemburgow pód nimskim kejžorom karlom iv intensiwnjejše nimske wobsedlenje serbskich stronow namakajomy w stawiznach serbow prědny raz pód heinrichom i za tym až ten běšo wujadnał we wójnje pśeśiwo hungorskej w lěśe tuchylny pśiměr jo měł zaměr swójo mócnaŕstwo na pódzajtšu rozšyriś z tym jo kśěł na jadnom boce zajźowaś až słowjańske rody by mógli pódpěraś hungorsku armeju w dalšej wójnje pśeśiwo hungorskej na drugem boce jo kśěł kolonizěrowaś strony aby wót nich wótedankow pominał togodla jo zadobył se do strony słowjańskich rodow pódzajtšny łobja w kšutej zymje jo dobył pśez wugłodnjenje wótpalenje a militarnu móc branibor kótaryž jo był centrum stodorjanow tak teke pó dwaźasćich dnjach woblěgowanja grod gana kenž jo był głowna twardnica głomacanow dalamintow pśipódla heinrich jo dał dorosćonych wusmjerśiś źiśi znjewólniś a swójich wójnarjow grod rubiś aby šćitał pódzajtšne granice jo dał natwariś twardnice mjazy nimi grod mišnjo ale serby su derili slědk z tym až su pśeprěkowali łobjo a nadpadnuli grod walsleben su wópalili jo a su wusmjerśili kuždych wobydlarjow togodla heinrich a jogo wójaki su maršěrowali w wjelikej licbje pśeśiwo grodoju lunkini to jo źinsajšne město lenzen a jo było tencas zazdaśim nejwažnjejša twardnica słowjanow na september su wobstupili lunkini a wetom až styridnjowske woblěgowanje su pśišli druge serbske rody aby pomogali dnja pětego septembra jo se stała wjelika bitwa mjazy saksojskimi a serbami chtož jo mógał wuběgnuś wójowanišćoju jo wumrěł zwětšego we wokolnych bagnach chronisty su myslili až až do su pśisajźili swóje žywjenja źinsa se wuchada wót togo až take licby su spśegnawane ale to pokaza kaki wuznam bitwa jo měła na september serby su se powdali muže su musali wótedaś broni a su se wótkatowali žeński a źiśi su se łapili tak wšykne serbske sedlarske strony su słušali k mócnaŕstwoju heinricha i zawěsće teke źinsajšna dolna a górna łužyca pó smjerśi heinricha jo pśewzeł tron jogo syn otto i w lěśe ten jo zasajźił gera ako markgroba saksojskeje pódzajtšneje marki ta strona se wupśestrěła mjazy łobjom habolu a solawu gero jo pókšacował pódtłocowanje serbow w lěśe wón jo pśepšosył serbskich wjerchow ku gósćinje a ako su byli bźez bronjow su se mordowali biskupstwo branibor a biskupstwo havelberg stej se załožyłej a stej se pódstajiłej arcybiskupstwoju magdeburga stej dejałej se staraś wó christianizaciju wobsajźonych stronow jo slědowało zběžk serbow ale pó někotare bitwy gero jo dobył nad milcanami łužycanami a luticami a tak jo rozšyrił kněstwo až do odry we wjelikem zběžku wót pak su se zwignuli słowjańske rody pśeśiwo kněstwoju pódzajtšnych frankow pód wjednistwom luticow jo se raźiło jomu se wulichowaś za lětow a swóju samostatnosć slědk dobyś zběžk jo wujšeł wót retri a jo zachopił na junij z nadpadom na biskupstwo havelberg pśi comž biskup dudo jo se wusmjerśił jo slědowało znicenje groda a biskupskego sedła branibora a stareje marki w kótarejž su wurubili kloštaŕ kalbe wšykne nimske politiske a cerkwine zastupniki su se wugnali teke obodrity su se pśizamknuł a su kóncowali biskupstwo oldenburg kenž jo lažało w njom stronje pón su nadpadnuli hamburg ale nimske su mógali zaźaržaś nad wjednistwom biskupa giselhera wobsajźenja na pódwjacor łobja serby nad sakskim a durinskim kněstwo njejsu wobźělili na zběžku zběžk jo był kóńc prědneje faze nimskego pódzajtšnego sedlišća pśeto lěcrownož wót lěta nimske wjerchy su wójowali gromaźe z pólskim wjerchom mieszkom i a pózdźej z bolesławom i kužde lěto pśeśiwo słowjanam njejo se raźiło jomu stronu zasej pódejśpiś akle w lěśe jo była zasej dobyś pśez albrechta mjadwjeźa kněstwo nimcow jo było pśetergnuś teke w lěśe dokulaž něgajšny zwězkaŕ boleław i chrobry jo wobsajźił strony łužycanow a milcanow togodla heinrich ii jo změnił swóju politiku a jo se zwězał z luticami w lěśe wót su wójowali pśeśiwo pólskej jo slědowało wjele biśow z rozdźělnymi wukóńcami někotare pśiměry ale akle w budyšyńskem měrje su se dojadnali až bolesław jo wobchował strony su wóstali w pólskem swójstwje až do lěta christianizacija jo zachopiła w źasetem stolěśu pśi tom jo mogało pśez natwarjenje biskupstwow nic jano misionarizěrowanje se pógóniś ale teke granicne strony se šćitaś serby milcany a luticy su musali wótedaś źasetkowy dank na biskupa mišnja teke za šćitanje granicnych stronow markgroby su natwarili burgwarden tak słowjany su musali płaśiś wótedanki na lenowego kněza w tom casu jo dało hyšći a teke pózdźej słowjańske župane to su byli sudniki kótarež su suźili pó starem słowjańskem pšawje w wót nimcow wobsajźonych stronach w lětach su byli źěl sakskeje pózdźej jo słušało teke źěl k pšuskej połnocny źěl pó rozdźělenju sakskeje w wót stolěśa intensiwne nimske wusedlowanje głownje w górach městach a luźi bźeze zemje jo wugbało až słowjany su bywali wót stolěśa mjeńšynu w tom regionje w lěśe pśi administratiwnej reformje pšuskeje su pśirědowali pódpołnocnu łužycu do noweje prowincy šlazyńskeje wót ceła łužyca słuša k zjadnośonej nimskej w lěśe delegacija serbow jo se wobźěliła na versailleskej konferency źož su pominali pógromadny kraj z českeju ale njejsu jim k słowoju pśiś dali na zachopjeńku stolěśa młoźinske gibanje jo dojśpiło wutwórjenje někotarych towaristwa we jsach w bogatej licbje w tom casu teke dolnoserbske pismojstwo jo měło wjerašk ze zastupowarjom ako juro surowin mato kosyk wylem nowy a bogumił šwjela to su byli teke nejwuznamnjejše zastupniki togo casa pśez maśicu serbsku te zastupniki su mógali serbsku kulturu towarišnostnje a wědomnostnje wobwliwowaś k cesću tomu chóśebuz jo swěśił wrośenica wobstojanja maśice serbskeje pśez załoženje domowiny na oktoberje we wórjejcach jo nastał žywy zajm za narodne a kulturelne žywjenje we jsach załožarje domowiny jakub bart bogumił šwjela dwórnik króna a wucabniki słodenk kral a nawka su zjadnośili towaristwow z dogromady cłonkow prědny pśedsedaŕ jo był arnošt bart a jogo pomogaŕ jo był faraŕ bogumił šwjela to jo zachopjeńk rozmacha za serbow wósebnje w serbskem kulturelnem žywjenju prědna swětowa wójna jo pśetergnuła statkownosć w towaristwach teke młode serby su śěgnuli do wójny a su wumrěli za bźezmyslnu wójnu pó wójaŕskem póbiśu jo bart wójował za łužycu ako swójski a lichotny stat ale wón jo se raźił dokulaž dobywarske mócy su měli druge plany z nimskej skóńcnje bart pśez wajmarsku justiciju jo był popajźony a wón jo musał wuznaś až jogo pśedewześe njeglědajucy na pódpěra słowjańskich ludow njejo k dostaśoju było z rozdźělnym srědkom a metodom stat a cerkwja stej pónižyłej serbow a jich duchne wjednistwo aby wuwijanje serbow a jich narodne sebjewědobnje su wobgranicowali se jo był samo wótźěl za serbow za wobglědowanje serbow ale serbske spisowaśele komponisty wuměłce duchowne a wucabniki su wopytowali serbskemu ludoju narodnu identitu zapósrědniś a se załožyli wšake towaristwa diskriminacija w nimskej pśiběrała wósebnje pśi mjeńšynach kaž pólaki serby frize a dany wóźiła k tomu až towaristwo pó inflaciju a dopołne wochudnjenje źěłaśerjow burow a stawow góspodaŕstwo jo mógło zmógnuś se góspodaŕska kriza jo teke dośěgnuła nimsku ako wuslědk kriza swětowego gospodarstwa z pśenjasenje mócy nimskego prezidenta paula von hindenburga na nacionalsocialisty na januarje jo se zachopiło śamny wótrězk za nimski a serbski lud ako wšuźi w nimskej teke we łužycy su byli popajźenja kaž na pśikład dr johann ziesche martin noack gustav jannack ernst bart kurt krenz paul neck a t d w aprylu serbski sokoł a burski zwězk su musałej samej rozpušćiś se w juliju casopise serbske nowiny a serbski casnik stej byłej zakazanej rownocasna serbska rěc w šulach jo była zakazana w českej pólskej belgiskej francojskej kanadiskej ameriki a jugosłowjańskej su byli protesty pśeśiwo antisłowjańskemu póstupowanjeju ako nimski tak teke serbski lud se naźejał se až pśez nacionalsocialisty katastrofalna situacija se pólěpšyjo togodla wjele serbow su byli cłonki nsdap na decembrje nowy pśedsedaŕ jo był wucabnik paul nedo a jogo zastupnik jo był faraŕ johannes wenke njeglědajucy na śěžki wobstojnosći domowina organizěrowała wót až do žywe kulturne žywjenje na pśikład serbski spiwański swěźeń we wórjejcach abo prapremjera dramy paliwaka w kopicy jurij wjela jo pisał wjele powěsći a jo kritizěrował z tym nacionalsocialistow zakazoju domowiny su slědowali dalšne zakaze tak teke nałožowanja serbskeje rěcy w šulach zakaza casnikarstwa nakładnistwa a serbske śišćarnje su musali zacyniś serbski dom biblioteka a archiw su byli konfiscěrowane serbske wucabniki a duchowny su byli w nimskich wobcerkach pśestajiś chto jo protestěrował pśeśiwo nacionalsocialistam jo zasuźił popajźeństwa abo teke w tom casu su byli deportacije do koncentraciskich lěgwow na pśikład dr marja grólmusec a alojs andricki su wumrěli w koncentraciskich lěgwach na maj serbski wuběrk jo było załožony w praze cil wuběrka zaprědka teke wót domowiny jo był pśirědowanje łužyce na čechosłowaksku ale to jo było wótpokazaś južo wót sowjetskego wjednistwa domowina jo nowa se załožyła na maj w chrósćicach a mała cil serbsku identitu w dolneje łužyce se wóžywiś pśez wuswójenje junkarjow a wójnskich złosnikow serbske mały bury a rolnikarje su dostali zemju a wuswójenje wjelikich zawodow jo wjadło k prědnym ludowym zawodam wukubłanje serbskich nowowucabnikow natwarjenje serbskego šulstwa a wukubłanje serbskich gymnaziastow w čechosłowakskej su stwórili zakład za narodnu angažěrowanu serbsku inteligencu wobzamknjenje kazni k zachowanjeju pšawow serbskeje ludnosći na jo dało prědny raz w stawiznach małego luda statne garantije k šćitoju a k spěchowanjeju swojeje rěcy a kultury to jo zakład za załoženje serbskich institucijow w pěśźasetych lětach a za spěchowanje serbskeje kultury na wjele pólow wuměłstwa a w sorabistice za źiwanje serbskich zajmow jo był zawjasć wótźělenje z serbske nastupnosći na pśikład kultura a nutśikowna politika w danej ndr ministaŕstwje aby šćitaś rownostajenje serbskeje ludnosći su wudali wšake wustawjenja na pśikład stej zawjadłej serbska šulska wucba a dwójorěcne pópisanje wót zjawnych institucijow w nimskej stronje weto jo prěgowała oficielne politika napśeśiwo serbam wót reglementacije a kontrole rownož wěsta samostatnosć su dostali w pśirownanju k drugim mjeńšynam stej mógałej serbska kultura a wědomnosć šyroko se rozšyriś weto jo wuwjadło wopadowanje wót serbskego z wšednego dnja wjelgin malsny program kubłanja a pódpěranje dwójorěcnosći stej wopadałej zachopjeńki gibanja serbskeje kultury pó su byli wjelgin śěžko dokulaž pjerwjej běrokratiske zajźawy sowjetskego boka su pśiwinuli akle pśez pśewześe saksojšciny kazni serbow pśez kraj bramborska w lěśe jo se zmóžniło lěpše móžnosći za serbow pśez zachopjeńk mocneje industrializacije w pěśźasetych lětach łužyca jo była centrum za energiju togodla jamy za brunicu su nastali serbske jsy su se zgubili to jo póspěšyło pśiměrjenje serbskeje rěcy z nuzkanim kolektiwizaciju rolnikaŕstwa w lěśe jo było za wjele serbskich burow tšašne tšojenje serbska rěc jo se śišćała pitśku wěcej do doma a žywnosći a tak rozšyrjenje jo było jano śěžko móžno góspodaŕstwo kraja jo měł katastrofalne slědy dokulaž tysace staśanow su wuběgnuli wót ndr do brd na gibanje wuběgnjenja jo se stopował pśez twarjenje murje w barlinju wóna jo źěliła nimsku a ludnosć za něźi lětźasetki pó zasejzjadnośenju nimskeje oktobra su se serby procowali wó wutwórjenje awtonomnego stata ale zwězkowe kněžaŕstwo w barlinju njejo zwóliło do togo a jo rozdźěliło strony serbow znowego mjazy sakskej a bramborskej ale serby maju pšawa narodnych mjeńšynow maju swóje šule a kulturne organizacije napise na wobchodowych toflach městow a zastojnstwow su dwójorěcne der bremer schlüssel serbski bremenowy kluc jo hymna města bremen w nimskej seht ihr die lwen an dem schilde der einen mcht gen schlüssel trgt mir wird bei diesem wappenbilde der stolz erhht das herz bewegt dies wappen ist das stolze zeichen der alten treuen hansastadt die über s meer zu allen reichen ihr rot und wei getragen hat hell glnzte in dem hansabunde der brema schlüssel alle zeit auch heut strahl er in uns rer runde in alter macht und herrlichkeit der brave schlüssel will bezeugen da gern er ffnet gastlich tor doch nimmer soll den bart er beugen der willkür da sei gott davor gib gern dem kaiser was dem kaiser du treue stadt im deutschen land und pflück dir neue ehrenreiser durch schlichter bürger tt ge hand wir aber singen dir zu ehren mg sich in bremas scho bewhren bis zu dem fernesten geschlecht mozilla thunderbird jo lichotny program za e mail a diskusijne kupki załožby mozilla foundation toś ten program bazěrujo na žrědłowym teksće suity mozilla a stoj mj dr za windows linux mac os x bsd solaris a os teke ecomstation k dispoziciji program wobsejźi cajkowy filter kótaryž móžo wuknuś na zakłaźe bayesowskego filtra tak až se pó krotkem casu cajk južo spóznawa a za cas dalšnego wužywanja filtrowańske wuslědki stawnje lěpjej bywaju mozilla thunderbird podpěra wěstotne komponenty kaž elektronisku signaturu šifrěrowanje powěsćow a certifikaty pó standarźe s mime mimo togo stoj rozšyrjenje enigmail z gnupg pgp enigmail k dispoziciji z kótarymž daju se e majle teke z klucami pgp šifrěrowaś a digitalnje signěrowaś wužywaŕ móžo mjaz tśimi modusami za zwobraznjenje html e majlow wubraś prědny modus zwobraznjujo originalny html drugi modus wobgranicujo wudaśe html filtrujo wše potencielnje tšašne elementy html wen slědny modus wušaltujo html dopołnje t gr jano lutny tekst wótpowědneje powěsći se zwobraznjujo standardny modus jo originalny html wirtuelne zarědniki pokazuju wše powěsći kótarež do togo definěrowanym pytańskim kriterijam wótpowěduju aby na pś wše powěsći wěstego wótpósłarja ze wšych zarědnikow zwobraznjone dostało pśewjeźo se pytanje wšych powěsćow toś togo wotpósłarja toś to pytanje dajo se ako wirtuelny zarědnik składowaś na rozdźěl filtrow powěsći pśecej na samskem městnje wóstawaja njeglědajucy na to dajo se toś ten wirtuelny zarědnik kuždy cas wócyniś a ned se wše wótpowědne powěsći zwobraznjuju lěcrownož toś te pópšawem laže w rozdźělnych zarědnikach mozilla thunderbird podpěra źělone zastojanje někotarych kontow pop a imap pó dobrozdaśu daju se wše konta pop w globalnem kašćiku zjadnośiś wužywarski pówjerch thunderbirda dajo se pśez suknje eng themes datym pótrěbnosćam pśiměriś cytak rss jo teke wobstatk programa z funkciju spěšne pytanje quick search stoj wěcej móžnosćow k dispoziciji aby e majle z głownego wokna wen namakało z pomocu rozšyrjenjow tak pomjenjonych extensions jo móžno programoju dalšne funkcije pśidaś załožba mozilla foundation sama platformu za to k dispoziciji staja źož wuwijarje swóje rozšyrjenja za ześěgnjenje póbituju ale najwěcej tam póbitowanych rozšyrjenjow jo engelskorěcne do nimčiny pśełožone rozšyrjenja se na za rozšyrjenja póbituju rozšyrjenja w dolnoserbšćinje tuchylu žedne njejsu njejsu wšak ani spušćobne licby wjele luźi dolnoserbske programy wužywa za dolnoserbski thunderbird jo integrěrowana dolnoserbska pšawopisna kontrola kótaryž wšak jo hyšći wjelgin rudimentarna mimo togo wopśimujo dolnoserbski thunderbird nimsku engelsku a górnoserbsku pšawopisnu kontrolu aktualna wersija jo wót junija aktualna dolnoserbska wersija jo distribucija linux debian jo swóju wersiju toś togo e majlowego programa dla mjenjoweje zwady z mozilla do icedove pśemjenił indiska jo stat w pódpołdnjowej aziji na indiskem subkontinenśe granicujo z pakistanom na dłujkem wjacorje z chinskeju a z nepalom na dłujkem zajtšu a z bangladešom na pódzajtšu indiska jo zwězkowa republika z zwězkowymi statami a ze zwězkowymi teritorijami indiska jo multietniski kraj a z wěcej ako miliardow wobydlarjami drugi nejwětšy stat swěta pó wobydlaŕstwje w lěśe sta se indiska njewótwisna wót zjadnośonego kralojstwa wóstanjo pak cłonk commonwealtha na pódpołnocy jo himalaja pśirodna granica kraja na pódpołdnju wobdawa indiski ocean strony w indiskej se wěcej ako rěcow powěda wětšyna indičanow powěda indoariske rěcy wót tych jo hindi nejwažnjejša na pódpołdnju indiskeje se drawidske rěcy powěda na pśikład tamilšćina rěcow jo oficielnje pśipóznate druge w indiskej wužywane rěcy su awstro aziske rěcy kaž santali a tibeto burmaske rěcy kaž manipuri wjedro na subkontinenśe jo prědnorědnje wót dešćowego casa monsuna wótwisne wón zachopina kóńc maja pśi pśibrjoze kerale na krotkem wjacorje indiskeje połkupy a śěgnjo w běgu pśichodnego połtera mjaseca do dłujkozajtšnego směra pśez kraj wósebnje w pragólowych stronach na dłujkem zajtšu a w bengalskej nižyny móžo w toś tom casu k śěžkim pólaśam pśiś a pśi kšomje himalaje njejsu wótwalenja góry rědko zachopjeńk septembra jo pódpołnoc pśewažnje bźez dešća ale trajo dalšej mjaseca tak dłujko ako se teke mrokawy na pódpołdnjowem dekkanje a w kerali njezminu pódzajtšny pśibrjog andry pradeša a tamil nadu kaž teke pódpołdnjowa kerala dožywja mjaz oktobrom a decembrom dla dłujkowjacornego monsuna hyšći drugi dešćowy cas indiska republika jo rozdźělona do zwězkowych statow a teritorijow łužycanarje stare łužycany górnoserbski łužičenjo łatyński lusitzi abo lusici nimski lusizer pólski łuyczanie su byli pódwjacornosłowjański rod w dolnej łužycy pó sedlenskem hiatusu wót nědźi až do lět pó daloko segacym wótdrogowanju germanow z toś togo regiona w stolěśu dojźo drje wokoło dotychměst nejstaršy dendrodatum ze sćěny pód słowjańskim groźišćom z lubnjowa a w selnješej měrje we stolěśu k wobsedlenju dolneje łužycy pśez słowjańske kupki prědny raz buchu wóni pód mjenim lusitzi w bayerskim geografje zesrjejźa stolěśa naspomnjone wokoło lěta nejpózdźej zachopili se pó nowych dendrochronologiskich pśepytowanjach w dolnej łužycy twarjenje groźišćow swój wjeršk jo dośěgnuło toś te wuwyśe wokoło lěta wóno jo był bźeze cwiblowanja reakcija na pśiběrace wobgrozenje pśez pódzajtšnofrankowske mócnarstwo kótarež měli swój wjerašk pótom w znatej wójnskej wójnje krala heinricha i z lětow pśeśiwo hevelleram dalemincam a čecham a lěta pśeśiwo łužycanarjam we łužycy słowjańska elita bu pśez markhrabju gera w drugej połojcy stolěśa do dalokeje měry wótpórana mjazy lětoma a běštej dolna a górna łužyca něgajšny rodowy region milcanow pód pólskej wušnosću tšojenja a prědneje połojcy stolěśa wóstanu njejasne akle z drugeje połojcy stolěśa jo zasej wěcej pisnych žrědłow toś ten cas padnjo do drugeje fazy srjejźowěkowskego pódzajtšosedlenja ako su twarili słowjański wobydlarje gromaźe z nimskimi abo flamskimi sedlerjami nowe jsy w starem sedlišćowem teritoriju a zachopili z rodowanjom dotychměst njewótworjonych lěsowych płoninow njeźiwajucy na z tym zachopjonu asimilaciju wobstoj až do źinsa słowjańske wobsedlenje dolneje łužycy pśez lud serbow seśowy wobglědowak teke browser web browser webowy browser jo licakowy program kótaryž słužy k wobglědowanju interneta seśe world wide web www program zmóžnja komunikaciju z http serwerom a pśeźěłanje pśidostawanego koda html xhtml xml a pod kótaryž formatěrujo a zwobrazni pó pśedpódatych standardach webowy bok tekstowe wobglědowaki pokazuju boki ako tekst zwětšego wjelgin jadnorje formatěrowany grafiske wobglědowaki zmóžnjaju nabejnjejše sformatěrowanje bokow zapśěgujucy teke wobraze za pokazanje někótarych wósebnych źělow boka kaž su to flashowe animacije abo java applety musy se wobglědowak rozšyriś wó specializowane pśidatne module k nejwěcej znatym grafiskim wobglědowakam słušaju internet explorer mozilla firefox teke serbski seamonkey opera konqueror a safari tekstowej wobglědowaka stej na pś links a lynx etiopiska jo kraj w pódzajtšnej africe granicujo na pódpołdnju z keniju na pódwjacorje ze sudanom a pódpołdnjowym sudanom na pódpołnocy z eritreju a džibuti a na pódzajtšu ze somaliju nejwuše městno jo ras dashen terara m nad normalneju nulu a nejniše danakilska depresija m pod normalneju nulu wót lěta bu federacija wutwórjona kótaraž z źewjeś narodnostnych zwězkowych statow wobstoj a dwě samostatnej měsće kuždy zwězkowy stat se dalej źěli do wokrejsow wereda a gmejnow kebele kórta administratiwnego rozdźělenja etiopiskej jo w etiopiskej se powěda rěcow někótare z nich su etiopiska jo jaden z nejstaršych statow swěta jezus z nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma a do chr w betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach abo pó chr w jeruzalemje nowy testament wózjawijo jezusa ako kristusa messias syn bóžy nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja pó toś tych jo był jezus žyd z galilejskej kótaryž jo někak wót lěta zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego israela a pódwjacornego brjoga jordana glědajucy na pśichad bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał mało lět pózdźej bu wón wót romarjow kśicowany jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na israel mt jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny kśesćijaństwa teke zwenka kśesćijaństwa ma jezus nabóžninski kulturelny politiski a wósobinski wuznam jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił skóro wšykno což wó njom wěmy jo z antiknych žrědłow kótarež su se nejjěsnjej lět pó jogo smjerśi napisali z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko kritiske slěźenje nowego testamenta někotare žydojske romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju jezusa ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu k tomu pśiźo až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne žydojski historikaŕ flavius josephus rozpšawja w swójich antiquitates judaicae wó wótkatowanju jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša jezusa kótaryž se chrystus pomjenijo notice mamy teke wót pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w talmuźe awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangelijow listow pawoła a někotarych apokryfow pisma su wót kśesćijanow kótarež su do jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś ale jezusa ako messiasa zapowědaś n pś mk apg historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja nowego testamenta wobzwadna listy pawoła su mjazy lětoma a nastali w nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow jezusa citěruju pak se někotare wěrjeńske formule jeruzalemskeje prawósady w tśich synoptiskich ewangelijach ewangelium mateja lukasa a marka se namakaju pokazki na znicenje jeruzalemskego templa mk mt lk togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu pisnje fiksěrowali pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam jezusa spisarjoma ewangelijow pó mateju a lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó markusu wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło q žrědło logijow zgromaźeńka gronow a gronkow jezusa kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma a pisnje sfiksěrowali pódobne a druge gronka jezusa su se teke w syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliju pó tomašu pisnje fiksěrowali toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali lk nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow jezusa a mógu z tym originalne grona jezusa wopśimjeś až se maju wšykne ewangelije pó zaśěgu jezusa do jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow ewangelium pó janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a jo do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne historiske jědro suźiś wót něźi jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju jezusa kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow nowego testamenta źěkowano znajobnosćam z archeologije socialnych stawiznow orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko kritiskim tekstowym analyzam wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo až jo jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa jezusa w nowem testamenśe mt lk ako legendy dokulaž feluju wóni w žrědle logiow žrědle q a w nejstaršym ewangeliju a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju to płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó jezusowem źiśetstwje pó tomašu kótaryž powěda wó źiwach gólacka jezusa mt a lk cotej jezusa ako messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez herodesa mt dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom israela z egiptowskeje ex tak buźo jezus ako wulichowaŕ bóžego luda pśedstajony gwězda wót betlehema kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda mt pśipowěźejo jezusa ako kosmiskego wumóžnika wobzwadne jo lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś lěto a źeń jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej pó mt jo se wón pó smjerśi herodesa wjelikego pśed chr naroźił pó lk za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód publius sulpicius quiriniusom toś ten bu pak akle pó chr bogot syriskeje a judeje jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate ale njedajo se teke wuzamknuś kśesćijańske licenje casa kótarež se zachopijo z narodom jezusa bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce toś te styri ewangelije rozpšawuju jano wó jezusowych slědnych žywjeńskich lětach pó lk jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w nowem testamenśe njejo jezusowe smjertne lěto w amtskem casu pontiusa pilatusa ako bogota judeje dalejdawane za wětšynu historikarjow jo lěto nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto dokulaž jo se pawoł z tarsusa južo mjazy a wobrośił jezus jo pótakem nanejmjenjej a maksimalnje lět stary był jezus jo był pó mk a lk prědne góle marije toś tej teksta wuzwigujotej až jo jezus wót swětego ducha spłoźony pó mk jo jezus měł styrjoch bratšow jakobus joses josef mt judas simon a někotare sotšy kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś njejo jasnje lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna stwórta ze źaseś kaznjow cesć nana a maś ex jo se tegdy pominała až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara k naslědnistwoju jezusa jo pak słušało až se rozpušćiju familiarne wězby pśirunuj mt lk z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli mk to togo konteksta słušaju grona ako mk z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji jano te su twóje pśiswójźbne kótarež cynje wólu bóžu na to jo jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali kaž teke jogo maś jan lěcrownož se groni w jan jogo bratšy njewěrjachu w njogo su někotare z jogo pśiswójźbnych teke jogo maś słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach japsk kor pawoł jo wósobinski zeznał jakobusa bratša jezusa a drugich swójźbnych jezusa ako jo wopytał prědny raz jeruzalem gal ako galilejski žyd jo jezus powědał na wšedny źeń aramejski to wobkšuśiju někotare aramejske citaty jezusa w nowem testamenśe lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś jo wažny kriterium pśi pytanju za wopšawdnymi jezusowymi słowami kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali tak se wopytujo jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś hebrejšćina rěc swětego pisma israela jo se w palestinje za cas jezusa lěbda hyšći powědała jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał dokulaž jo w synagogach galileje cytał a wułožował jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam hillela jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje chanina ben dosy nejsławnjejšego zastupnika galilejskego chassidizma togodla zarěduju slěźarje jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa žydojske eksegety kaž pinchas lapide z togo slěduju až jo wón chójźił do thora šule prědne wukniki jezusa su jomu rabbi gronili mk joh joh a druge to jo dało jomu samsku poziciju ako farizejarjam rabbije njejsu žywe byli wót wucenja ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo jezus wuknuł pówołanje swójogo nana mk mt józef jo był twarski rucnikaŕ grichiski pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow až jo wopšawźe ako twarc źěłał njejo wobwěsćone pó wšyknych ewangelijach jo se jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja jana to wułožyju synoptikaŕje tak až jo bog pówołał jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego syna mk pó lk jo jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali wšykne ewangelije wuzwiguju rolu jana ako pśedchadnika jezusa wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego messiasa n pś mk lk mt joh f a druge pó janu jo jezus chylu paralelnje k janoju dupił ewentualnje su někotare z janowych wuknikow jezusoju slědowali tak jo jezus póznał bratšowu symana pětša a andreasa jan z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma jezus jo wót jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom kótarež su płaśeli ako njecyste pó płaśiwem wukładowanju thory jezus jo se wiźeł jano słany k zgubjonym wójcam doma israela mt mt pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora genezaretha mjazy kafarnaumom magdalu bethsaidu a chorazimom dale na pódpołdnjo ja statkował w nacereśe kanje a nainje statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem libanonje pó nowem testamenśe njejo jezus stupił do městow kótarež su byli wót romjanow a herodianarjow natwarjone ako sepphoris tiberias a csarea philippi mk nejskerjej dla togo až su póbóžne žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su herodianarje jogo pśegónjowali mk to móžo wujasniś až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju w kafarnaumje jo jezus pó mk a lk ako njepjerwjej wustupował pó mt jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma pětša mk a se cesto tam wrośił mt pomjenjujo městno togodla swójo město archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z lětstotka napise w kalku kótarež pomjenjuju jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a pětša a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju jezusowe pósołstwo wó bóžem mócnaŕstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja mk a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje deuterojesaje a apokalypsy daniela ewangelije njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja pśirownowanja a pówuceńske rozgrona w ewangelijach se wó wjele wšakorakich źiwach jezusa pišo mjazy drugimi źiwy wugójśa darow wumóženjow normow a wócuśenje njabogich pla marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow z kótarychž dajo se suźiś až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź lepra wócny star epilepsija šicofrenija a głuchonimosć jadnało take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone mk wóni su se wobijali cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało adolf holl nowy testament rozpšawja cesto až jo se jezus pśiwobrośił wuzamkowanym z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał wugójł jo jich pśez swóju bliskosć dotykowanje z tym až jo ruku na nich kładł a z pomocu slinow mk f joh f cesto su to jadnore pśikaze a gesty kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju w ramikowych tekstach se źiwy jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach jezusa su to znamjenja za zachopjeńk bóžego mócnaŕstwa a kóńc kněstwa złego mk rowno gójeńske wuspěchy su jezusoju pśinjasli zawidu njedowěru a woboranje mk jan slěźarje wuchadaju źinsa z togo až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali pó gerd theienu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla jezusa jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał twója wěra jo śi wumóžyła mk prjatkowanje na górje mt se ako wucba jezusa zawjedujo jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow jezusa na israelowy nadawk ako bóžy lud byś swěca ludow mt ff jes w tom až israel thoru pśikładnje dopołnijo mt wuzwignjo až njejo jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś ale jo dopołniś lěc jo to jezus sam teke tak wiźeł jo wobzwadne někotare kazni jo pśiwóstśił druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali źinsa płaśi to ako nutśikowno žydojske wułožowanje a nic ako wótryśe ze žydojstwom ako druge rabbinarje jo jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował mk wón jo se wiźeł k toś tym pósłany kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone mk měnjone su žydojske cłonikarje kótarež su za romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali togodla buchu wóni gramowane a wobijane jezus jo jo do źělenja z chudymi pśepšosył lk a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni mt akle z tym až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba aby był lichotny za naslědnistwo mk ten jo južo łamał manźelstwo kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda naslědniki jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś mt njepśijaśelow wobstarosćiś jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a jo z tym pśechwataś a jo z tym wótznjepśijaśeliś wótbroniś wujadnaś se z nimi z tym jo jezus israel na jogo nadawk dopomnjeł wšykne ludy žognowaś aby jo teke wulichował wót namócnego kněstwa te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć kótaraž jo wobgrozona wót głodu namócy a wuklukowanja za jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a bóže mócnaŕstwo pśiwołaś drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy mt tak jo jezus wuchował žeńsku kótaraž jo manźelstwo łamała pśed zakamjenjowanim z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu jan lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow płaśi wóna ako wopšawdna detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś toś to wugrono maka se z wopšawdnymi jezusowymi słowami tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo jezus naslědnikow zwołał aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali bóže mócnaŕstwo mt wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony wóni buchu wupósłane aby gójili chórych wuganjali demonow a dalej dawali bóže žognowanje gaž su zastupili do jadnogo chromu su dejali z měrowym póstrowjenim šalom cełu swójźbu pód šćit boga stajiś gaž njejsu byli witane su dejali městno wopušćiś bźez wrośenja a jo pśewóstajiś bóžemu sudoju jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki wudowy wukrajniki abo chóre wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali jezus jo pó mk pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje mt pó mt njejo wón swójim wuknikam kazał aby se wóni wóženili ale jo dowolił aby fryjne wóstali jich nadawka dla manźelstwo jezusa nowy testament niźi njenaspómnijo maria madlena jo jomu pó janu a janu wósebnje blisko stojała jano pózdźejšy apokryfny ewangelium philippusa pomjenjujo jadnu partnarku jezusa žony graju w nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu žeńska jo jezusa pśed smjerśu žałbowała mk manźelka pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju jezusa protestěrowała mt pó wšyknych ewangelijach su byli žeńske mjazy jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa mk wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje lk a jan pó mk su wukniki jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach toś to łamanje sabatoweje kazni jo jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja gójenja teke na sabaśe su pó mk wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe jezusa ale rowno farizejarje z hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory wušej togo su rowno jeruzalemske farizejarje jezusowemu na lubosći k bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali mk ff a toś to njejo w jogo procesu rolu grało togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu jezusa za njehistoriske nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na jezusowy pasion w jeruzalemje a z tym te tšojenja w galileji redakcionelnje zwězaś jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali wujasniju historikarje nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangelijow pó znicenju templa ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali wětšy źěl žydow jo kralow z dynastije herodesa wótpokazał ako wót roma pódpěrane połžydojske cuze kněžarje z idumeje pódpołdnjowa judeja jěsnjejšego edoma póchadajucy herodes wjeliki jo žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował jogo wót roma zasajźony syn herodes antipas jo za cas jezusa kněžył nad galileju a judeju jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany mk pó flawiusu josephusu bu jan wótkatowany aby se zběg wótchylił pśiwisniki herodesa su byli pó lk teke winiki a pśegónjowarje jezusa jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli sadducejarje ako derbniki lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w jeruzalemje pód romskeju wobsadu dalej zastojaś wóni su stajali wušego mjeršnika we wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy tola z pomocu romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja jezus jo wustupował w kraju źož su byli mócne politisko religiozne napněśa glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste nimske nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja jogo wótkatowanja ako kral žydow jo płaśeło za rudolfa bultmana ako justicne zamólenje a njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske martin hengel a oscar cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja z galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam pó tem až jo pó chr herodes archelaos póbił dankowy boykott judasa galilejusa su zeloty ako swójska kupka wustupowali aby romske cuze kněstwo wótpórali za cas jezusa su se wóni wobgranicowali na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali sikarierje kótarež kałak nose abo jadnorje mordarje aby jich wopěranje kriminalizěrowali jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje bóžego mócnaŕstwa kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo kaž zeloty jo teke wón pomjenjował herodesa antipasa ako lišku lk gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města gerasy mk ironizěrujo romske militarne kněstwo pśedstajony demon z łatyńskeju póžyconku za legion napadujo swinjece stadło kótarež se pón same wót samego zalajo žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone až su słowa jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja wótbłyšćujo wjele tekstow z nowego testamenta ako chwalospiw marije lk a jusk putnikowarjow pśi jezusowem pśichaźe do jeruzalema mk togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja zazdaśim jo to było teke za zelotow atraktiwne nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow jezusa syman zelotes jo jěsnjej k nim słušał winakšy ako zeloty jo jezus wołał teke njecyste a wogramowane cłonikarje kótarež su źěłali z romarjami gromaźe do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł se wě aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym lk napśeśiwnje zelotiskej teologiji kótarež su se myslili až mógu bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ jo jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś mt ako kritika na zelotach płaśi teke jezusowe słowo mt wót namócnych kótarež se bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow ex a z tym ako pśicyna romej wótedanki njepłaśiś w dankowem pšašanju jezusowych jeruzalemskich njepśijaśelow mk se pokazujo až dej se jezus ako zelot dopokazaś jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam ze zaśěgom jezusa do tempelowego města krotko do passah swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangelijach jogo stawizny śerpjenja wótběg wót popajźenja pśesłuchowanja jezusa w chromje wušego mjeršnika pśepódaśe na pilatusa pśesłuchowanje pśez pilatusa šwikanje wusměšowanje wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez jozefa z aritmeje se we wšyknych ewangelijach až na někotare detaile maka pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske jezus jo pó mk na wósole do města jěchał witany wót putnikarjow ze stareju passahliturgiju z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w sach tam jo se pśipowěźił bźezmócny messias na wósole jěchajucy kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow jeruzalemski tempel grajo w ewangelijach wažnu rolu južo ako góle jo jezus tam dny dłujko pśebywał lk pó mk jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało ale jo lubosći k blišemu pódrědowało mt z tym až jo w templu wucył jo toś ten ako bóžy dom pśipóznał ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura mk toś te drěcowanje jo było pla romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć pó synoptiskich ewangelijach mk bu jaden žyd kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty nuzkany jomu śěžu wótewzaś šyman z cyrenee z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady kyrenaika kśicowanje jo było w romskem mócnaŕstwje nejsurowša wótkatowańska metoda kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam wuběgnjonym njewólnikam a wobydlarjam bźez romskego bergaŕskego pšawa žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez bóga gal dtn mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano až bu jezus wokoło tśeśeje góźiny kśicowany a až jo wokoło źewjeteje góźiny wumrěł pó mt a mk jo wuměrajucy jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm na spiw bóžego celaźina a na psalm staju jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć bóga apelěrujucych śerpjecych pó tom až jo jezus wumrěł jo pilatus žydam dowólił jezusa zakopaś pó mk jo dał naglědany farizejaŕ jozef z arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony ako jo to tegdy pla fromnych žydow z wašnju było jano někotare žeńske z galileje kótarež su jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali su byli znanki toś togo mk prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni apg toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja boga ze swětom historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś kalawa calau jo bramborske město we wokrejsu górne błota łužyca kótarež słuša do serbskego sedleńskego ruma lažy něźi km na krotke zajtšo wót barlinja něźi km na pódpołnoc wót drježdźan na pódwjacor wót chóśebuza a něźi km na pódzajtšo wót łipska na krotki wjacor wót błotow mě kalawa wótwóźujo se wót staroserbskego słowa kal což tak wjele kaž tonidło abo kališćo wóznamjenijo město se pisnje prědny raz naspomnjejo w kalawje dawašo tegdy grod z mjenim dunkelsburg a lažešo na dłujkem wjacorje města ale južo w stolěśu był toś ten sylnje rozpadnjony źinsa se jano hyšći někótare zbytki něgajšnych murjow namakaju město lažešo pśi wikowanskem kśicowanišću tak až se w srjejźowěku tam wěste derjeměśe wuwiwašo w póznym srjejźowěku zachopijo se na póznjogotiskej halowej cerkwi twariś kótaraž hyšći źinsa wobraz města wobkněžyjo kalawa běšo južo ze stolěśa wokrejsne město to zalažešo pó wšym zdaśu na tegdejšym dominowacem góspodaŕskem połoženju města póromje drugim bliskim městam na pódpołdnjo wót błotow teritorij wokrejsa pak se pśez stolěśe cesto změnješo w měsće běšo serbšćina mimo nimšćiny wobchadna rěc až do prědneje połojcy stolěśa handrij zejler jo pisał wjele serbskich basnjow how su někotare kenž su wjelgin wažne za drogu wuwiśa lyrikarja gaśiš rěku wob źeń a tež w nocy zdźaržaś njamogu ju žedne mocy skoro brjogi pśemožo skoro swoj puś poběgnjo dlej tam rěku źaržyš zagaśonu z wětšej mocu pozdźej rozgorjonu wiźiš kak kraj spowrośi pśedrě wšo a powodni to cas gaśarje daś błazne wuknu kak jich gaśenja se jěsno puknu kenž wše mocy duchowe w pytach zdźaržaś mysle se zlosći śamnikow a zagrimanja stśělby spěranja a wobaranja stajiś wrośiś njamogu žednu mysl postupnu cas a duch se njedatej juž gaśiś jeju słowa kazni deje płaśiś swětło pšawda lichotnosć dobydnu a budu rosć proca śamnikow a pominanje nigdy njemějaštej žognowanje maz to maz pśec wostanjo balzam nigdy njebuźo słyńco woła słynica w chłodkowatem rogu kak mam rosć a rozkwisc ja kaž to kwěty mogu pšawje maš ow kwětulka sy tež k tomu stworjona a ty ducho cłowjeski na com lažy tebje njejsy kwětam k rownosći groń so žycyš sebje ja śi słyšym zašumiś a mě z głosom wotgroniś lichotu mě lichotu město słyńca dajśo pyta komot robotu zrazom rozłamajśo což jo z boga roźone byś dej teke lichotne lubka lelujo rědnje zakwitła źowćo brune brune wocko seń se ku mnjo moja lubosć sy a duša we mnjo gaž śi njewiźim ja se potužym źowćo brune brune wocko seń se ku mnjo moja lubosć sy a duša we mnjo rědnym janźelam tebje pśirownam źowćo brune brune wocko seń se ku mnjo moja lubosć sy a duša we mnjo tešnosć zajšpiwam gaž śi wopoškam źowćo brune brune wocko seń se ku mnjo moja lubosć sy a duša we mnjo mojo bogatstwo twoja lubosć jo źowćo brune brune wocko seń se ku mnjo moja lubosć sy a duša we mnjo skerjej wumrěś kśěł gaž śi njeby měł źowćo brune brune wocko seń se ku mnjo moja lubosć sy a duša we mnjo rědna łužyca spšawna pśijazna mojich serbskich woścow kraj mojich glucnych myslow raj swěte su mě twoje strony bitwu bijachu twardu zeleznu něga wośce serbojske wojnske spěwy spěwy spěwaj cy chto mě zbada toś te spěwy tužny syłojik ma něnt gromadnik sowa suta z orašice ma tam swoje šćerbiny wjele pomnitej wej gorje boga carnego stare kralejstwo wron něnt kradu wobsejźi stary mech se zeleni na skale kenž wołtaŕ běšo luda dobrośi njejsu zgodali tam te stare godaki serbam pśichod wonaki cas něnt njepšašany wěšći cas ty pśiducy zakwiś radosny aby z klina twojogo wjele mužow stanuło godnych nimjer wobspomnjeśa handrij zejler spěwaś njejsom zabył ludowe nakładnistwo domowina budyšyn s handrij zejler spěwaś njejsom zabył ludowe nakładnistwo domowina budyšyn s handrij zejler spěwaś njejsom zabył ludowe nakładnistwo domowina budyšyn s handrij zejler spěwaś njejsom zabył ludowe nakładnistwo domowina budyšyn s gladhouse jo kulturny centrum za młoźinu w chóśebuzu ze woglědarjami wob lěto pórucenje gladhouse jo se specializěrowało na pórucenje za źiśi a młodostne tam dajo koncerty filmy źiwadłowe graśa swěźenje źěłarnje wustajeńce a presentacije wuměłstwa móžoš jano se gniliś abo aktiwny byś a se zmakaś luźi napisaś tšojenja producěrowaś a pokazaś swójski film dajo teke pšawidłowne zarědowanja zpóstajonymi temami ako rockwettbewerb filmowy festiwal rainbowparty school s out spassparty a record release wobłuki gladhouse cottbus wobstoj ze styrich wobłukow zastupne pjenjeze zastup gladhousa jo płaśiny kino płaśi za študańcow wuknikow a wuknjeńcow se dajo póniženje a wóni muse jano płaśiś koncerty a druge zarědowanja su teke płaśizne ale zastupne pjenjeze wariěruju muzika a koncerty gladhouse jo wótcynjone za wšykne žanry kreatiwny a eksperimenty lokalne regionalne nationalne a internationalne kupki a wuměłce mógu how wustupiś srjejź septembra se wotmějo rockwettbewerb možnosći za młode muzikarje pśed wjelikim publikumom muziku prezentěrowaś a myta dobywaś w gladhousu dajo wšakorake možnosći literaturu nazgóniś se wótmějo cytanja zmłoźinorelewantymi temami wuběźowanja literatury za źiśi a młodostne mjazy a lětami kenž móžo basńi a tšojenja zapódaś což mógu ako knigły se wudawaś we źěłarni literatury literaturwerkstatt nawuknu źiśi a młodostne kak se pišu zajmne tšojenja wuměłstwo a fotografija młode wuměłce mógu źełaś we wuměłskich žanrach ako mólowanje kreslenje grafika a fotografija tam až do tyźenjow dłujko ako glad house art prezentěrowaś financěrowanje gladhouse jo zawod města chóśebuza a financielna pomoc dostanjo wót ministarstwa za wědomnosć slěźenje a kulturu kraja bramborska města chóśebuza regionalnych pśedewześow a byrgarjow gladhouse lažy w chóśebuzu blisko měsćańskego centruma na drogu młoźiny a jo togodla derje pśistupiś zbusom a eletriskeju obenkino jo se w septembrje založyło program wopśimjejo dokumentarne a grajne filmy šula a kino zmóžnijotej pórucenja kpódpěrje cuzeje rěcy filmy wó pśijaśelstwje familiji lubošći wobswěśe abo cuzej kulturje su se pokazali pó filmje stoje cesto režisery abo grajarje kdispoziciji za rozgrono teke zarědowanja wo źiśecej a młoźinskej kriminalnosći znjewužywanju pšaworadikalismje namócy wójnje wuběganju drogach zadrogowanjach a tak dalej su pokazali kzarědowanjam licy filmowe jawišćo filmbühne jazz a kino jazzcinema abo film a knigły film und buch pśidatnje se wobźělijo kino na nadregionalnych projektach kaž lernort kino cinefete filmernst die schule im kino a to go to the pictures filmowe jawišćo filmowe jawišćo jo zarědownje statnego źiwadła w chóśebuzu a obenkina wono se wótměwajo stwórtk jaden raz w mjasecu pón nastajiju dramaturgi a sobuźěłaśerje kina publikuma za naslědny film jazz a kino pón móžoš wjele koncertow a filmow wo jazzu dožywiś šula a kino projekty obenkina su daloko segajuce na pśikład se wobźělijo kina na lernort kino projekt jo iniciatiwa zwězkoweje centrale za politiske kubłanje teke cinefete jo projekt obenkina zarědowanje jo francojski filmowy festiwal a jo nastał w zgromaduźěłanju z institutom francais filmernst die schule im kino jo zgromadna produkcija krajnego instituta za šulu a medije w bramborskej a filmowego zwězka bramborskeje to go to the pictures jo specielny tyźeń zaktualnymi britiskimi filmami filmy su w originalnej wersiji znimskimi pódtitelami a słuže kpódpěrje cuzorěcneje wucby nejwažnejše partnarje obenkina su zwězk komunalnego filmowego źěła filmowy zwězk bramborskeje šule a źiśownje chóśebuza caritas amnesty international kulturne institucije chóśebuza konserwatorium měsćańska a regionalna knigłownja žeńskecy centrum zwězki za wobswět cerkwje towaristwo za młoźinsku pomoc w chóśebuzu zastojnstwa chóśebuza a wjele drugich pomagarjow a pomagarkow a pódpěrarjow a pódpěrarkow kulturna źěłarnja p jo projekt wot gladhouse a ma styri party tam jo kreatiwita wosebnje spěchujo wobłuki su śěžyšćo wot literariskeje źěłarnje jo kreatiwne pisanje a kreatiwny wobchad z tekstami za źiśi a młodnoste z wosym lětami tyźeński abo kuźde dwa tyźenja dawa kupcyne źěło w źěłowych kupkach wšakorake a induwidualne wobradowanja śěžyšćo wot medijoweje źěłarnje su źěłowe porucenja w wobłuku medija telewizija casnik wideo a tak dalje ned kreatiwny a zaijmny w wobłuku film a zuk pśigranjańske partnarje su p ines goebelowa medija źełarnja a źěłowe gromadki heino neumann slow jo kjarcma wot gladhouse a jo zmakanišćo za młoźinu a luźe z zajmom na kulturu jo podla koncertnego zala a ma baru blida z stołami a pśeměrnu wuměłsku tworba po sćenje gosći moku tam dermo blidowy tenis graś musika słuchaś se rozgranjaś a piś dajo bitowanje na wšako piśa w lěśu dajo teke lětnu zagrodu z wjelike šachowa delka slow jo wjacor zwětšego wot zeger dwaźasćich wotcynjony myšyn müschen jo mała gmejna na pódzajtšu bramborskeje a lažy něźi kilometrow wót chóśebuza taka wjas słuša k amtoju bórkowy a wót lěta jo teke wejsny źěl bórkow myšyn zabjerjo hektarow myšyn lažy w centrumje górnych błotow wón jo źěl bórkow kótarež maju płoninu wót kwadratnych kilometrow a su nejwětša gmejna w nimskej myšyn jo prědny raz naspomnjeł w lěśe ako mieschen ale wóznam takego pomjenjenja hyšći njejo znaty pśi i takem dokumenśe se jadna wó dokłaźe pśedankow gola wót chóśebuza na wjerbno w lěśe młynikaŕ kerstan jo twarił młyn wót lěta familija paulick wobsejźi młyn až do wjele zemjańskich luźi su bydlili w myšynje až do wognjowa wobora wót myšyna jo słušała k zwězkoju někotarych wognjowych woborow ale na decemberje jo se załožyła dobrowólna wognjowa wobora a jo měła južo cłonkow kótarež su wojowali pod gronidłom k cesć boga sobucłowjek na pomoc wognjowa wobora kupujo sebje nowe wugótowanje psinosk za cłonkow jo był pjenježkow a woni su teke pjenjeze płaśili gaž woni su se pśejli pśeśiwo póstajonym pšawidłam pśi tzych padach a pśestupach cłonk jo se wuzamknuł na septemberje jo był prědny lětoski swěźeń ale take zarědowanje jo było jano za cłonkow a za kameradow wót bórkow a wjerbna taki swěźeń bywa tradiciju w myšynje w lěśe jo twarske źěło se zachopiło za sykarnju na juniju zwiganje takej twari a na septemberje cłonki su mógali wuswěśenje swěśiś na takem dnju jo był w myšynje wjeliki swěźeń z pśeśěgom swěźeńskim nagronom wot župana kals a myšyńske luźi teke su reju organizěrowali k takej goźbje twarjenje sykarnje jo kóštował mocnarstwowych markow ale na měrcu stej myšyńska a wjerbańska wognjowa wobora se rozpušćowałej na zakłaźe nacionalsocialistow na samskem dnju jo zastojnstwowa wognjowa wobora se załožyła pśi tom wjerbańske wognjowe woborniki su twarili prědny gaseński śěg a myšyńske kamerady su twarili drugi gaseński śěg kuždy cłonk jo dostał nowu uniformu a pśinosk cłonkow jo był nižej na decemberje myšyńske cłonki su swěśili źaseślětne wobstaśe wognjoweje wobory z reju sportowe towaristwo myšyn bobow jo se załožyło w lěśe wóno ma cłonkow w prědnem mustwje grajo grajaŕjow a w drugem mustwje grajo grajaŕ towaristwo ma teke žeńskece mustwo a źiśi mógu teke treněrowaś pśedsedaŕ towaristwa jo siegbert budischin a swój zastupnik se groni oliver bramer k zachopjeńkoju kuždego lěta se womějo woklapnicu na takej zgromaźinje šołta abo šołtowka zespominajo pśechadany lěto to znani až wón abo wona wugódnijo chtož se wumrěł kak wjele luźi su pśeśěgnuli a lěc źiśi su se naroźili druga tradicija myšynje jo zapust a camprowanje w februarje abo měrcu wóženjone luźi campruju a jaden kóńc tyźenja pózdźej woni śěgnu pśez wjas w drastwje młoźina myšyna swěśe zapust na drugem kóńcu tyźenja ako wóženjone luźi ale młode luźi camprujo a swěśe zapust na samkem końcu tyźenja na wjacorje se wótmějo reju w góźbje za luźi wót myšyna a drugich jsow na prědnem kóncu tyźenja w awgusće jo wejsny swěźeń w ramiku takego zarědowanja se wótmějo na sobotu turněr za balokopanje reja na wjacorje a na njeźelu jo luštne program kótaryž jo se organizěrujo zwětšego wot młoźiny krabat jo serbska powěsć a něga jo se jej groniło stary kněz z wjelikich zdźarow powěsć z rodom jo wót kóńca stolěśa až do zachopjeńka stolěśa krabat jo serbski pšosaŕ kenž se zabłuźi w gli a wótkšyjo carny młyn pla carnego chołmca tam mejstaŕ młyna pśiwitach krabata a wn pomagach w młynje krabat pznach malsnje až jogo mejstaŕ jo guslowaŕ kenž stoj w zwězku ze cartom kšajźu wn cytach knigły mejstarja a stakim wordowach pśemocny ako mejstaŕ ale druge wuknjeńce pśeraźichu krabata a mejstaŕ běch wjelgin gniwny pomsć mejstarja jano móžo swojska maś zajźowaś z tym až wna dopokazujo až wna lubujo krabata maś dej krabata srjejź drugich wuknjeńcow pznaś ale mejstaŕ jo pśeměnił wšykne do wronow krabat wuběga domoj a wnej wujadnajotej znamje až maś pznajo jeje syna stakim krabat běch lichotny ale mejstaŕ zgónich w wobšuźe a wupominach krabata k dueloju ktaryž krabat dobych pzdźej krabat wužyjo swju mc k guslowanju z tym až wn zajźujo zabijanje auwgusta mócnego mimo togo krabat pomagach wejsańskemu ludoju dokulaž wn guslowach zemje płodne a bagna suche hyšći źinsa krabat šćita wejsański lud we łužycach w lěśe sakski wjerch jan jurij iii jo sobu pśinjasł chorwatskogo rejtarja johannesa schadowitza wjerch jo slědk pśijeł wót wojowanja pśeśiwo turkojskej a jo darił j schadowitzeju we worjejcach kubło jsy wulke zdźary dokulaž wn jo wumóžył awgusta mócnego wót turkojskego popajźeństwa johannes schadowitz jo zemrěł w lěśe we wulkich zdźarach a jo był zakopany w měsće kulowje dla swójogo póchada wuglědanja a komiskeje družyny luźe su myslili až wón jo był guslowaŕ a su mjenili jogo krabat snooker jo billardowa sportowa družyna kenž jo nastała w stolěśu w indiskej cil graśa jo z pomocu jadnogo queue kija a jadnogo grajnego bala cerwjenych balow a šesć barwojtych balow wót snookerowego blida do kapsow zapušćiś billard jo se prědny raz grał w stolěśu w toś tom casu jo jano sport za zamóžne luźe był blida njejsu měli bandy a tak bala su padali gaž njejsu korektnje do źěrow starcyli na zemju a teke bala su hyšći byli wót słonoweje kósći w stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w indiskej kenž jo to grała w casach monsuna tegdy jo nastał źinsajšny english billards w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo english billards su se dalej wuwili do life pool a pyramid pool w life pool maš někotare barwojte bala kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala pyramid pool grajoš z cerwjenych balow kenž su natwarjone w pyramiźe a grajnym balom teke blida pón su byli wjele lěpše něnto su měli bandy a pšawe kapse stej se kombiněrowałej life pool a pyramid pool tak až jo nastał black pool take graśe jo było ako pyramid pool jano z carnym engelski black balom což jo cyniło móžne wěcej dypkow dostaś engelski oficěr sir neville francis fitzgerald chamberlain jo rozsuźił až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było jano módre a brune balo stej felowałej wónej stej akle oficielnje do graśa dodanej byłej swójo mě jo snooker dostał wót slangowego engelskego słowa za kadeta w prědnem lěśe groni se až mě jo nastało gaž jo chamberlain něga někomu gronił až jo špatnje kaž snooker grał prědne oficialne zasady su se pisali w ootacamunźe john roberts britiski billardowy champion jo w indiskej chamberlaina zmakał a pón snooker do engelskeje pśinjasł jo pitśku casa trało až prědne turněry su se organizěrowali jo było prědne amaterske swětowe mejstarstwo a joe davis jo pomagał zarědowaś prědne profesionelne swětowe mejstarstwo w lěśe dobywaŕ jo teke davis był kenž jo myto wót domoj wzeł niwow njejo w takich casach wjelgin wusoki był nejwětšy break jo dypkow měł prědny cas joe davis jo sport dominěrował a jo dobył wšykne swětowe mejstarstwa až do wón jo teke prědny był kenž dosegnuł maximum break w pěśźasetych a šesćźasetych lětach popularnosć sporta jo spadnuła a togodla njejo dało swětowe mejstarstwa w lětach až do wumóžaŕ jo telewizija była ako jo barwojta telewizija jo pśišła redaktory wót bbc su pytali nowu sportowu družynu kenž w barwojtych wobrazach derje wuglěda a su wzeli snooker za to su nowy turněr zwónoźeli z mjenim pot black pón jo popularnosć stupiła wažne jo teke było prědne wusćełanje swětowego mejstarstwa což jo sport hyšći popularnjejšy cyniło swětowa poziciska lisćina dajo wót a jo swětowe mejstarstwo prědny raz w crucible theatre w sheffielźe było źož jo hyšći źinsa kužde lěto nowa generacija snookerowych grajarjow wósebnje steve davis jo pomagała sportoju tak wuspěšny byś wjeršk popularnosći jo było finale swětowego mejstarstwa mjazy steve davisom a dennis taylerom kenž su glědali milionow pśiglědarjow což jo až do źinsa nejwuša kwota sportowego wusćełanja w engelskej telewiziji źinsa sport jo z pomocu grajarjow ako stephen hendry hyšći wěcej wjelgin popularny něnto teke w cełem swěśe wósebnje w chinskej ale teke w nimskej a we łužycy wjele luźi lubujo snooker snooker jo grany na snookerowem bliźe kenž jo mm dłujke mm šyroke a až do mm wusoke blido ma šesć kapsow styri w rogach a dwě w srjejźi dłujkeju bandowu dajo baulk linija mm wót dołojcneje bandy a w srjejźi baulk linije jo d dajo spot abo carny spot za carne balo pyramidowy spot za pinkowe balo a centralne spot za módre balo teke roga a srjejź wót d su spoty za brune zelene a žołte balo nad pyramidowym spotom su cerwjene bala ako pyramida natwarjone w snookerje grajotej pśecej dwa grajarja abo dwa teama jaden pśeśiwo drugemu jaden zachopijo ze swójom queue grajne běłe balo wót d graś ako prědny grajaŕ musy pśecej cerwjene balo wześ gaž cerwjene balo w jadnej kapsy doskócyjo dostanjo jaden dypk a smějo dalej cyniś pón musy na kuždy pad barwojte njecerwjene balo graś ale barwa musy teke nominěrowana byś to groni až grajaŕ ma sudnikoju barwu pomjeniś pśed starkom gaž njejo widobne barwy maju rozdźělne gódnoty barwy pśidu tak dłujko až hyšći cerwjene su na bliźe pśecej zasej na swóje spoty gaž slědna cerwjena jo źěrkowana musy grajaŕ hyšći jadnu lichu barwu graś a pón pśiźo kóńcne graśe na barwy tam ma grajaŕ wšykne barwy źěrkowaś ale wót nejmjeńšeje žołta až do nejwětšeje carna grajaŕ tak dłujko dypki zběra kaž bala źěrkujo bźez foulow taka faza kenž grajaŕ jo pśi bliźe ma mě break nejwětšy móžny break jo dypkow a znaty ako maximum break to jo wjelgin rědke gaž break ma abo wěcej dypkow powědamy wót century breaka a za kuždego grajarja dajo lisćina z wšyknymi century breakami jaden frame ma kóńc gaž wšykne objektowe bala su w kapsach a jaden wót grajarjowu ma wěcej dypkow pón taki jo frame dobył gaž matej wobej samsku licbu dypkow wjelgin rědke grajotej respotted black engelski za zasej na spot scynjone carne pón carne balo jo zasej na spośe a grajarja zachopijotej wót d wopytaś carne balo źěrkowaś ten kenž to docyni dobywa frame grajaŕ ma teke móžnosć frame wóstajiś gaž njamóžo bźez foulow pśeśiwnika dobyś takej situaciji se groni w snookerowem sporśe snooker trjebaś jaden snooker jo pón gaž njedajo korektne balo kenž móžoš połnje trjefiś dokulaž druge balo lažy mjazy takima cesto jo w snookerje notne drugego snookerowaś to groni snookery konstruěrowaś a tak fouly wunuźiś což k tomu wjeźo až grajaŕ ma wěcej dypkow a tak zasej móžnosć dobyś jaden foul jo gaž za foul dostanjo pśeśiwnik tak wjele dypkow kaž nejwuše balo kenž jo inwolwěrowane było ma ale nanejmjenjej styri dypki snooker graju normalnje w někotarych sessionach normalny session ma wósym frame a jadnu pśestawku pó stwórtem frame z mjenim midsession interval dłujke matche ako w swětowem mejstarstwje mógu měś tśi abo styri sessiony a traju někotare dny dajo wjele wěcej pšawidłow kenž how njejsu zapśimjone za kompletne zasady w nimskej rěcy pšosym glědajśo na w snookerje dajo dwě formje turněrow turněry poziciskeje lisćiny a turněry z pśepšosenim w turněrach poziciskeje lisćiny mógu grajarje dypki za pozicisku lisćinu zběraś to su aktualnje turněry z pśepšosenim su jano za take grajarje kenž su pśepšosone cesto wótwisne wót městna w poziciskej lisćinje nejwažnjejšy pśikład jo masters ale jo teke raz german open w fürth był how jano jadna lisćina z prědnymi grajarjami poziciskeje lisćiny staw maj take njemuse se kwalificěrowaś za turněry poziciskeje lisćiny aktualny swětowy mejstaŕ jo john higgins carl blechen julija w chóśebuzu julija w barlinju licy k nejwažnejšym wuměłcam stolěśa w wuměłskej źěłabnosći won jo wjeleraku twórbu stwórił kenž jo se mjazy romantiku a realizmom wuwiła wón jo se do pśirody kradu zaprěł carl eduard ferdinand heinrich blechen jo na juliju na lukojskej gasy źinsa barlinska droga w chóśebuzu se naroźonił jogo nan jo był zastojnik za danki a jogo maś johanna christiana roz happatz jo była źowka serbskego šlodarja wót až do carl blechen jo chójźił na lyceum na wušej cerkwi tam wón jo prědne góźiny w kreslenju dostał dokulaž mólaŕ christian gottlieb lemmrich jo był wucaŕ blechena dokulaž starjejšej carla njejstej wjele pjenjezow měłej wón jo musał wuwucenje ako bankowy pśekupc cyniś w barlinju kenž blechen jo wuwuknuł pótom wón jo dobrowólnje za wójaŕsku słužbu pśizjawił pó lěśe wón jo źěłał w bance w swójom wólnem casu blechen jo se zaběrał z mólowanim w lěśe blechen jo złožował pówołanje w bance a z tym wěstu eksistencu a jo zachopił z studiumom na akademie der künste berlin w lěśe jo blechen se wupowěźeł dokulaž wón jo měł zwadu z sławneju spiwaŕku henriette sonntag wót togo casa carl blechen jo źěłał ako licho źěłajucy wuměłc w lěśu wón jo drogował na pódzajtšne mórjo w septemberje wón jo w pśewóźowanju leopolda schlssera drogowanje do italskeje cynił nejwažnejše města su rom neapel florence a amalfiski pśibrjog blechen jo lubował krajiny a wón jo wuwił nowu mólowarsku wašnju ale ten stil njejo był k rozměśeju za rowniki dokulaž blechen jo se orientěrował za realizmom a jogo twórby njewótpowěduju romantiskemu stiloju na wón jo zasej do barlinja pśišeł ten slědny citat pokazujo zboka napśeśiwnu poziciju w našocasnem towarinosću blechena carl blechen pśisłušał ku starjej kupce wuměłcow kenž maju katastrofa napoleanskego casa ako góle abo młodnosćow nazgoniś duchne žywjenje w pódzajtšnem bramborskem měsće jo było pokorne chóśebuz njejo měł grandiosiske twarjenje a krajna njejo była wjelgin wjeleraka togodla njestej se pla inteligentnego blechena lubosć k domowni a patriotizm se wuwiłej dokulaž blechen njejo wažył swóju domownju wón jo pilgerował do italskeje aby dobył wumełske zaśišće blechen jo pytał pó dopokazach duchnego pozbuźenja momentowych wobrazach gluki abo póžedanju pó gluce a wjaselu cas w kótaremž blechen jo źěłał ako wuměłc jo wobpśimjeł lěbda lět našocasna wuměłstwowa kritika jo póznała wóla blechena ku wuměłstwowej napšadnosći a procowanje až blechen jo něco wósebnego su gódnośili charakter blechena ale doprědkarski charakter jich wobswětow jo powšykny wótpokazał chudoba a tšuśe njezgož casa a njerozměśe swójich ranikow su zanicyli jogo radosć žywjenja maśica serbska jo wědomnostne a kulturne serbske towaristwo kótarež jo myslone za źěło w cełej łužycy južo w stolěśu jo dało procowanja za wuchowanje a zběranje serbskich pismow na pśikład wót j b rezaka prjatkaŕ we serbskej cerkwi w chóśebuzu a fararja petra poniche z budyšyna wobstatki su se pśepówdali studentskemu zjadnośenjeju sorabia te su se znicyli pśez drugu swětowu wójnu něźi wót ako jo eksistěrowało wendenarchiv ze sedłom w budyšynje to jo było pótajmny archiw ze statnym zběranim pókładow wót dokumentow a žrědłow wó serbach pokład eksistěrujo hyšći źinsa dolnoserbske wótźělenje jo se załožowało w chóśebuzu ze sedłom w chóśebuzu dla póstarka wót pólskego pšawiznika a parczewskego ze zgromadnym źěłom wót heinricha jordana wucabnik w popojcach a kita šwjele wucabnik a kantor w skjarbošcu prědny pśedsedaŕ maśice serbskeje jo był jan bjedrich tešnaŕ cłonki slěźe wó rěcywěźe literariskich stawiznach ludowěźe a demografiji serbow maśica serbska jo pśedstajała organizatoriski centrum za dolnoserbskich serbow kótarež su wobgrozyju wót germanizaciji a wutamanja teke cłonki su pódpěrali studěrujucych serbow a su zběrali zawóstanki cłonkow zjadnośenja ako kulturne pokłady w lěśe jo wudała maśica serbska prědnu serbsku pratyju a wót až do knigłow a casopisow wjeliki wuznam jo měł casopis bramborski casnik wusokosć cełkownego nakłada jo wucyniła někak eksemplarow w załožeńskich lětach jo měła maśica serbska cłonkow dolnołužycanarjow górnołužycanarjow towaristwo jo měło južo cłonki dolnołužycanarjow górnołužycanarjow socialne zestajenje cłonkow maśice serbskeje burow rucnikarjow gmejnskich zastupnikow a samostatne luźe pokazujo až wěcej luźi jo było luźe z burskeje warsty a rozjasnijo procowanje burow na organizatoriske zjadnośenje dokulaž njejo dało specialne serbske burske zjadnośenje w dolnoserbskej łužycy w lěśe filologiske wótźělenje maśice serbskeje jo se załožowało wót heinricha jordana pśedsedaŕ jo był kito šwjela cłonki su se zmakali kuždy mjasec a su wobradowali wšykno co jo pótrjefiło serbsku rěc nadawk na zachopjeńku jo był slěźenje a pótom cłonki wótźělenja su dejali wědu wó serbskich stawiznach a kulturach do luda wunjasć togodla jo organizěrowała maśica serbska zarědowanje ze serbskeju muziku a poeziju a źiwadłowymi graśami a wšakimi pśednoskami w serbskich jsach a městach tak serbske narodne cuśe jo se pósrědniło luźe su se rozwjaselili a su se powucyli prědny wustup jo był na septemberje w chóśebuzu z wjelikim serbskim koncertom pśi góźbje slobranego jubileuma maśice serbskeje šwjela jo wustup pśigótował wón jo cesćił wšyknych cłonkow kenž su pśisłušali maśicy wót zachopjeńka pśez darow wót serbskich staśanow a wukrajnych pśijaśelow jo se natwarił serbski dom w budyšynje jo był swěźeń wuswěśenja serbski dom jo słužył ako muzeum archiw biblioteka a galerija maśica serbska jo wužyła serbski dom na pśikład cłonki su tam wugótowali swěźenje w casu fašizma w nimskej wót až do nacionalsocialisty su zakazali wšykne zjawne aktiwnosći maśice serbskeje jo se zamóženje zebrało a towaristwo jo musało se rozpušćiś biblioteka w ludowej bance w chóśebuzu jo se schowała w depsku ale nacije su serbsku biblioteku w lěśe wuslěźili a znicyli serbski dom w budyšynje jo se znicył cełycki pśi wójowanjach pó wojnje jo maśica serbska statkowanje na fachowem pólu rěcywědy a stawiznow pókšacowała na wukazowanje sowjetskeje wušyny w nimskej demokratiskej republice maśica serbska jo musała samostatnosć spušćiś a domowinje pśistupiś pó politiskem zawrośenju cłonki su wopytali towaristwo zasej wótžywiś jo se maśica serbska nowo załožyła w dolnej łužycy prědny pśedsedaŕ jo był měto pernak z barlinja až do lěta statut wót póstajijo až maśica serbska jo dolnoserbske wótźělenje maśice serbskeje pśi góźbje lět chośebuz jo maśica serbska kolokwium z temu to serbske w chośebuzu něga a źinsa a ze zgromadnym źěłom z bramborskeju uniwersitu a dolnoserbskim gymnaziumom forum k aktualnym problemam serbskego žywjenja w dolnej łužycy pśiwjadła pśedsedaŕ maśice serbskeje za lěta jo dr pětš šurman won jo historikaŕ ze serbskego instituta w pśedsedarstwje jo teke antje kellowa ceptarka dolnoserbskego gymnaziuma cłonki maśice serbskeje gronje až nejwažnjejšy nadawk towaristwa jo zběraś rozšyrjaś a dalej daś wědu wó serbach a jich stawiznach rěcy a kulturje dalšne nadawki su w interneśe w dolnoserbskej rěcy wó maśicem towaristwje informěrowaś źěło dolnoserbskeje rěcneje komisije aktiwěrowaś a wabiś nowych wósebnje młodych cłonkow maśica serbska organizěrujo restawrěrowanje pomnikow a planujo nowe pomniki wó serbskich kulturnych stawiznach na pśikład ma tšupc něnto pomnik za mollerusa a kórjeń pomnik za fabriciusa teke w chóśebuzu źož jo była serbska ludowa banka jo spomnjeńska tofla něnto teke maśica serbska ma kontakty z towaristwami ako matica slezsk matica moravsk matice slovenska matice srpska a z nimskimi organizacijami aktualna licba cłonkow maśice serbskeje jo manfred starosta junija w janšojcach jo dolnoserbski rěcywědnik słownikaŕ a pśełožowaŕ jogo nejwažnjejše źěła su dolnoserbska wucbnica niedersorbisch schnell und intensiv dolnoserbsko nimski słownik tak pomjenjony starosta a běgajucy projekt nimsko dolnoserbski słownik dnw až do źinsa starosta se zasajźijo za zachowanje a wuwiśe dolnoserbskeje rěcy a jo jaden ze slědnych kótarež su zamóžne za twórjenje dopołnej leksikografiji w dolnoserbskej rěcy w lěśe jo manfred starosta myto domowiny dostał w jo dostał myto ćišinskego za za jogo rěcywědne a rěcspěchujuce statkowanje manfred starosta jo se naroźił na junija w janšojcach dokulaž jogo nan jo padnuł we wójnje pśeśiwo rusojskej južo pśed jogo naroźenim starosta jo wótrosł pśi staryma starjejšyma tam wón jo musał nejpjerwjej nimski powědaś ale weto wón jo słuchał dolnoserbsku rěc wót swójeju stareju starjejšeju tak jo měł prědny kontakt ze serbskeju rěcu až wón jo mógał něga raz małe sady w dolnoserbskej rěcy powědaś pópšawna pśicyna za zachopjeńk aktiwnego trjebanja serbskeje rěcy jo akle była stara žeńska kótaruž starosta jo zmakał wóna njejo mógała powědaś nimski a to jo było prědny raz až wón jo musał wugroniś na serbski z tym rěcna zamóžnosć starosty jo se wuwiła a wón jo nawuknuł nałožyś rěc kótaruž won jo jano znał wót słuchanja wót až do starosta jo woglědał do zagrodneje šule w janšojcach tam jo měł na zachopjeńku wjele problemow z pšaweju nimskeju rěcu a gramatiku cesto wón jo rozměšał wobej rěcy w jadnej saźe a jo było wjelgin śěžko se wótwucyś rěcne zmólki až do źinsa wón mysli w dwěma rěcoma wót až do starosta jo był na dolnoserbskej wušej šuli w chóśebuzu kótaraž jo źinsa dolnoserbski gymnazium w šuli starosta nejpjerwjej njejo měł ambicijow za slawistiku ale pśez zajm za ludowědu wón jo zachopił studium slawistiki w lěśe na uniwersiśe w lipsku a jo pśistajił ned pótom pśidatny studium ludowědy a sociologije kótaryž starosta jo absolwěrował na uniwersiśe poznań w pólskej wót až do swój studium starosta jo dokóńcył ako diplomowy slawistikaŕ ale južo wob studiumje w lěśe wón jo se ženił žeńsku z litawskeje a góle jo se naroźiło tak starosta jo pśišeł nejpjerwjej do sedymnasteje wušeje šule ako wucabnik za rušćinu wót až do normalnje wón njejo směł wuwucowaś dokulaž njejo cynił studium pedagogiki ale jo był njamaš wucabnikow za rušćinu starosta jo měł tencas móžnosć za dorowanje felowanego studiuma ale pón jo dostał pórucenje z lipska togodla wón jo šeł do instituta za sorabistiku na uniwersiśe w lipsku a jo był wucabnik we wusokošulskej słužbje tam starosta jo źěłał wót lět až do jo wuwucował serbšćinu a jo teke naźěłał materialije za wucbu kak wucbnica za póstupjone a zajmowane sorabistiki niedersorbisch schnell und intensiv w lipsku starosta jo był samućki dolnoserb na uniwersiśe ale weto wón jo powědał konsekwentnje dolnoserbski dokulaž won njejo kśěł měšaś rěcy pó paźe murje wucbne městno jo stojało krotko pśed rozpušćenim a togodla starosta jo se procował pśi serbskem instituśe w chóśebuzu a jo se pśistajił na prědnem septemberje wótnoga serbskego instituta jo pśiwzeła źěłabnosć w serbskem domje w chóśebuzu to jo było we wósebnem wědomnostna institucija za dolnoserbske slěźenja tam starosta jo źěłał ako rěcywědnik wót až do a jo zaběrał z wšakorakimi nadawkami a tematiskimi wobłukami głownje jogo wobłuki su byli dolnoserbska leksikografija terminologija gramatika a ortografija ale teke wuwiśe dolnoserbskeje pisneje rěcy a rěcna wucba w dolnoserbšćinje weto wón jo bydlił dalej w lipsku a źěłał ako gósćowy wucabnik na uniwersiśe a togodla wón jo jězdźił tam a zas až do źinsa lěcrownož starosta jo wót junija na wuměńku wón jo pśecej hyšći ako eksterny sobuźěłaśeŕ a wjednik projekta nimsko dolnoserbski słownik dnw a mimo togo wón a fabian kaulfürst stej pśedsedarje dolnoserbskeje rěcneje komisije za tym až starosta jo pśišeł do chóśebuza jo se diskutěrowało až dolnoserbski nimski słownik wěcej njedosega a jo pśestarany jo se kśěł jaden słownik kótaryž jo se planował wót zachopjeńka ako wězanje starosta jo se pśewzeł ten projekt a w lěśe toś ten słownik jo se wuzjawił w ludowem nakładnistwje domowina to jo až do źinsa nejwobšyrnjejšy słownik dolnoserbskeje rěcy ze cełkownym wopśimjeśim wót něźi lemata starosta jo pasiwny słownik k pśełožowanjeju a rozměśeju dolnoserbskich tekstow pótakem nic za spisanje wopśimjejo frazeologizmy a póžyconki a teke pśestaranu a lokalnu leksiku ale nic mjenja mimo dolnoserbskich městnostnych mjenjow leksikon starosty bazěrujo na ekcerpcijonem dolnoserbskem pismojstwje ze a stolěśa a se pódprějo teke na thesaurus wót muki słownikach wót bogumiła šwjele a pětša janaša mimo togo starosta wopśimjejo někotare nowe słowa kótarež su nastali akle w stolěśu źinsa starosta jo nejwažnjejšy słownik za serbšćinu jadnučki nimsko dolnoserbski słownik słownik wót pětša janaša njejo tak wobšyrny a wopśimjejo teke stary pšawopis togodla jo se pśemysliło južo dłujko wó aktiwnem słowniku za spisanje dolnoserbskich tekstow a aby zmólki se wobijało nejpjerwjej ideja jo se zachyśiła dokulaž njejo se zjadnało až do lěta ako źěła na słowniku su se zachopili pód wjednistwom manfreda starosty źěłaju hyšći erwin hanuš hauke bartels a teke druge pśi projekśe naźěłanje cełeje leksiki trajo dłujcko a jo wjelgin wjelike dokulaž kuždy sobuźěłaśeŕ pśeźěła kužde słowo słownika a wšykne wopowědaju změny a kótare słowa se pśiwzeju k prědnemu cil projekta jo dejał byś jano šulski słownik z lemata ta wersija jo se rozšyriła na lemata w lěśe něnto słownik ma wopśimjeśe wót něźi lemata a śišćana wersija změjo wěcej ako boki na zakłaźe togo słownika dej se naźěłaś rownocasnje šulski słownik z wšakorakimi wopśimjeśami a wšakorakim wugótowanim jadnotliwych artiklow wót julija wšykne gótowe artikele słownika móžoš namakaś w interneśe na www dolnoserbski de zakłady leksikografiskego wobźěła su maminorěcna kompetenca awtorowu starosta a hanuš wobšyrne zběrki ekserptow dolnoserbskeje rěcy elektroniski korpus teksta a teke konsultacije z maminorěcnymi pomagarjami śěžkosć togo słownika jo było wótekšywanje modernych słowow dokulaž dolnoserbska rěc jo jano mała rěc a njejo se standardizěrowana na pśikład za nowy casnik jo wjelgin wažne až móžo powěźeś wó aktualnych temach teke z techniki a politiki ale na tych pólach se musy hyšći wuwiś wjele dolnoserbskich słowow to njejsu pšawe nowe słowa ale cesto kompenzacije znatych abo starych słowow wósebnje jo wjelgin wažne aby maminorěcne luźe mógali akceptěrowaś a rozměś nowu leksiku tak nimsko dolnoserbski słownik dej byś teke pomocny srědk wósebnje za njemaminorěcnych luźi k aktiwnemu wužywanjeju dolnoserbskeje rěcy gaž se pśigótujo słownik jan bjedrich fryco johann friedrich fritze septembera w gołkojcach januara w gołkojcach dolnoserbski faraŕ pśełožowaŕ a rěcywědnik jan bjedrich fryco jo se w gołkojcach ako syn faraja naroźił wót až do jo wón we wjerbnje pśi pjatkarju žywy był nejpjerwjej až do jo wón był wuknik na gymnaziumje w chóśebuzu a potom w lubinje w lětach jo wón studěrował teologiju w měsće halle tam jo wón źěłał teke ako informator wucabnik we franckowej syrotowni po studiumje jo se wón do łužyce wrośił we wětošowje jo wón źěłał až do ako rektor a archidiakon jo wón był faraŕ w korjenju a wót až do w gołkojcach w jo wón skóńcył pśełožk starego testamenta do serbskeje rěcy ale toś ten pśełožk jo mógał byś wótśišćany akle lět pózdźej w lěśe z lětami jo se fryco w lěśe na wuměńk sednuł jo wón wumrěł gatojce teichland su wót lěta gmejna kótaraž ma tśi jsy to su hus maust nowa wjas neuendorf a barbuk brenbrück gmejna lažy we wokrejsu sprjewja nysa w bramborskej milinarnja janšojce lažy w gmejnje gatojce gmejna gatojce lažy w dolnej łužycy a stakim tam jo było sedlišćo serbow wšykna płonina wunjaso hektary wejsny źěl barbuk ma hektary wejsny źěl hus hektary a wejsny źěl nowa wjas ma hektary aktualna licba wobydlarjow jo jadnab gatojce słušaju k zastojnstwu picnjo městno zastojanja jo w picnju a ma gmejnske zastupnistwo kotarež ma cłonkow inkluziwnje šołśe wopon ma carny wobcerk ze złośanymi niśami pśi górjejcnej kšomje pśi spódnjejšej kšomje jo wóda z kótarejž rostu tśi rogožy rogožy symbolizěruju tśi jsy gmejny a wóda jo symbol za gaty barbucka góra jo nastała z wótsypkow wót wótwórjoneje jamy janšojce a chóśebuz połnoc wót vattenfall jo sajźał miliony krickow a bomow a jo twarił wětšowe kólaso pśi wjerchu wusoke wótsypowanišćo ma hektary a wusokosć jo metery togodla jo tam dobry wuglěd pśez kraj wuměłc ilustrator a kreslaŕ fryco latk fritz lattke jo se naroźił w nowej jsy won jo był prědny serbski kreslaŕ za comici pó prědnej swětowej wójnje a won jo sobuzałožował serbski zwězk wuměłcow fryco latk jo pśistupował źěłowej kupce serbskich kubłańskich wuměłcow ale won jo myslił spušćiś źěłowu kupku dla socialistiskego źaržanja krotko pśed swoju smjerśu wón jo dostał wuměłske myto domowiny fryco latk jo měł wuski kontakt ze swojeju domownju minu witkojc a bogumiłom šwjelom wót jo w nowej jsy pomnik fryco latka kótaryž jo tam laubag vattenfall stajił w gmejnje gatojce dajo wjelebocne móžnosći sportowanja gmejna teke woplěwa nałogi tak na pśikład zapust w februarje jatšowny wogeń abo łapanje kokota we jsy hus jo wót nowy centrum gmejny źož wjele towaristwow su něgajšna šula w nowej jsy jo se pśetwariła do źiśownje běrowa gmejny a kluba za młodosći towaristwa kaž na pśikład za blidowy tenis se zmakaju w haus der vereine dom towaristwow ty móžoš teke bowlowaś graś balokopanje abo volleyball w nowej jsy mimo togo ty móžoš rejtowaś w husu vattenfall teke organizěrujo crossowy běg na barbuckej górje pojekt jo źěl rekultiwěrowanja pśedstajony wót vattenfall dej wudobywanje wugela gotowe byś a dej tam wjelike nutśikokrajne wódy byś we wobcerku chóśebuz pódpołnoc wobcerk łakoma płonina wot km a km brjog stej planowałej togodla dej centrum pśistawa promenada jazora wobcerki za wódny sport a wódny turizm kupański pśibrjog jawišćo jazora a campingowanišćo twariś barbucka góra jo zapśimowała w planje togodla jo rozwjaseleński park gatojce źěl wót projekta prjawoz fehrow jo wjesny źěl w gmejnje smogorjow prjawoz gmejna słuša k amtoju bórkowach wokrejsach sprjewja nysym we bramborskej w prjawozu su powědali ludnosćow serbski to jo było prjawoz se prědny raz dokumentariski naspomnejo w tamnem casu njejsu dali ławki togodla prjawoz ma te mě bury z wólecymi za pśěgami su śěgnuli wóze pśekupowarjow kótarež su ducy byli na salzstrae pśez pśejězd rěki tam su jězdźili pśewóz teke stare mě zu der fehre serbski prjawoz wobwěsćijo to nanejmjenjej dwójcy raz w lěśe prjawoz jo wobgroźił wót wjelikej wódy kněžki su měli prjawoz teke jaden raz wjas jo słušała k picnjoju pótom k chóśebuzu abo k frankobrodoju odrje pśez wójny a wognje prjawoz jo se znicył rowno tak cerkwja w něgajšnej šuli jo źinsa źiśownja młoźinski klub a gmejnske zastupnistwo w źiśownje se wobstara gole z prjawoza smogorjowa a zakaznju tam južo serbske nałogi spiwy a reje bližej zeznajo něgajšne šulske sportnišćo jo wót sportnišćo sv blau wei prjawoz nalětny sportowy swěźeń swěśe wše prjawozarje zgromadne a z prominentnymi gósćami w nowemberje graju theaterfreunde fehrow stare tšojenja za wšych luźow zawěsće woplěwa prjawoz serbske nałogi na pśikład zapust jatšowny wógeń a kokot se rejowajo wót w gósćeńcu lucas młogi raz mimo pśiźo pojsynoga w prjawozu z pojsynogom stare prjawozarje powědaju serbski wó bógu a swěśe a wó dobrem starem casu na decemberje jo nastała gmejna smogorjow prjawoz wót ma prjawoz cerkwja něntejšna cerkwja jo stwórta wona jo se wuswěśiła pó někotarych derjenjach njewjedrow prawozarje su pśenowili wót až do nutśikowy rum a woni su pśenowili cerkwiny torm kula a kśica torma stej se wobłožyłej ze złotom na žnjowny swěźeń su se wužyli orgele pó zasadnej restawraciji w stolěśu šula jo była w prjawozu zaprědka gmejnske zastupniki su musali sam zapłaśiś wucabniki pózdźej gmejna jo dostała pśidanki wót kralojskego kněžaŕstwa tencas wucabnikojske myto jo wobstojało z naturalijow a šulskich pjenjeze naturalije su byli na pśikład žyto syre jagły a tak dalej šulske pjenjeze su wobstojali z slobrowiteju tolarjowu a pjenježkow wót wšyknych šulskich gólow wót togo wucabniki su dostali zylbarja bramborska techniska uniwersita btu chóśebuz jo internacionalna pśipóznata mała techniska slěźenjeuniwersita a jo była załožona w chóśebuzu ako jadnučka techniska uniwersita wót zwězkowego kraja bramborskeje wona góspodujo něntejšne profesorow wědomnostnych sobuźěłaśerjow a wušej studentow wót něźi wukrajnych póchadow z wušej narodow a wunjaso pśichodnu móc wugbanja z tym až wóna wó inženjera a pśirodowěda znaśe a zamóžnosć pósrědniś a pśedmjat pśesegajucy wuslěźiś w decemberje buźo nowy informaciski komunikaciski a medijowy centrum nimski krotko ikmz architektow herzog de meuron w kótaremž na pśikład nowa centralny biblioteka uniwersity jo wótcyniś ikmz jo centralna institucija wót btu chóśebuz źož strukturne wobcerki informaciskego komunikaciskego a medijowego zastarenja uniwersity pód zgromadnym wjednistwom zjadnośone su wobstojeca tradicionalna uniwersitna biblioteka kenž zaměstnjona jo we wšakich twarjenjow w měsće jo se w nowotwarje wót ikmz zjadnośiło how stoje multimedijalne źěłowe městna za wužywarje pśedewšym za študańcow centrum pód wjednistwom dr andreasa degwitza ma wjeliki pool wědy pó pśewrośe bramborska jo se procowała z nowymi slěźeńskimi institucijami zakład za modernizěrowanje góspodarstwa a za nowa źěłowe městna wuzwignuś dnja maja natwarjenje techniskeje uniwersity chóśebuz jo w kraju se wobzamknuło uniwersita jo dejała ako jadnučka techniska uniwersita w bramborskej se na nowem stawje wědomnosći orientěrowaś wuwiśe njejo dejało se pśez stare struktury a tradicije wobźaržaś toś ta statna uniwersita jo dejała w pśichoźe lětnje wokoło studentow a wušej profesorow zaběraś dnja maja cłonki załožeńskeje komisije su se wót ministaŕja za wědomnosć slěźenje a kulturu w bramborskej pówołali prědny direktor tu kenž jo był profesor günter spur jo měł pśedsedstwo jogo naslědnik jo był profesor ernst sigmund dnja junija tu chóśebuz jo se oficielnje załožyła wucba jo se prědny raz zachopiła k zymnemu semesteroju pěś studijnych drogow jo se pórucyło to su byli architektura elektrotechnika twarske inženjerstwo wobswětowa wědomnosć a góspodaŕske inženjerstwo nowe fakulty su se zawjadli a teke dalšne profesory su se zasajźili dnja julija tu chóśebuz jo se pśiwzeła do twarjeńskego spěchowanja kazni za spěchowanje nowych twarjow na wusokich šulach dnja decembera profesor ernst sigmund jo se wuzwólił k prědnemu prezidentoju btu a jo zapokozał do swójogo amta dnja februara w decemberje jo se wótwórił informaciski kommunikaciski a medicinski centrum na něgajšnych wobcerkach uniwersitowego stadiona wón wopśimjejo nowu centralnu biblioteku uniwersity etažow a wokoło mediciniskich jadnotow semestrowy tiket za wšykne zjawne wobchadowe srědki w barlinju a bramborskej a re do dreždźan dajo wót oktobera na jo w lucca w toskanje snaž nejwažnejšy komponist w stawiznach italskeje opery se naroźił giacomo antonio domenico michele secondo maria puccini mamy jomu muzikaliske dožywjenja ako la bohme tosca abo madama butterfly se źěkowas arije ako nessun dorma wot opery turandot abo dovunque al mondo wot madama butterfly stej teke hyšći źinsa popularneje kure klasiki popšawny fakt až giacomo puccini jo był muzikaŕ njejo njezjapki slědkoju won pochada wot familije z muzikaliskimi korjenjami někotare wot swojich wóścow su teke komponisty byli woni zu zwětšego cerkwinsku muziku komponěrowali teke nejsławy puccini jo zachopił swoju karieru ze sakralneju muziku won jo organist a wjednik chora w lucca był a jo w lěśe do mailand pśeśěgnuł za studium kompozicije na konserwatoriumje w tom lěśe won jo teke swoju messa di gloria mša mimo credo sanctus a agnus die spisał tworba pśedstajijo wažny kšac w źěle giacoma puccini napśeśiwo drugej mšy solopartije za tenor a bas w messa di gloria puccina stej tak dramatiskej až wonej pokazujotej zgromadnje z opulentnym orchestrěrowanjom južo wjelgin mocne znamje pozdźeje lubosći puccina za dramatiku južo w tom casu někotare muzikaliske motiwy su take teatraliske až woni dopomnjeju na operu slědny postark kenž jo młodego puccina ku komponěrowanjoju operu sporał jo był woglěd opery aida wot giuseppa verdi w pisa togodla won jo w lěśe swoju prědnu operu skońcył pśicyna za kompoziciju jo wuběźowanje było lěcrownož puccini njejo był dobyśaŕ wubězowanja le villi jo prědny raz na jawišću był a to jo był podłožk za karieru giacoma puccini za tym až puccini jo pisał le villi won jo w lěśe swoju drugu operu edgar komponěrował tśi lěśe pózdźej komponist jo do torre del lago blisko viaregio w toskanje pśeśěgnuł a to jo był zachopjeńk wjelgin płodneje faze w swojom tworjenju teke źinsa woglědanja villa museo puccini doma zo puccini jo žywy był a zo won jo teke zakopowany su možne w lětach w kotarychž puccini jo w torre de lago žywy był won jo sedym wot swojich źaseśich operow spisał teke nejsławnjejše ako tosca a la bohme w lěśe opera manon lescaut jo nastała a jo była prědny wjeliki wuspěch za komponista w casu wot wosymych lětow su mrocniki stawiznow opery slědowali la bohme kotara jo znata ako wjelgin romantisku operu z pśekšasneju rolu za tenorow pśedstajone we wobcerjenju chudych bohemianow w parisu jawišćowa tworba wulicujo wo tragiskej lubosći mjazy mimi a rodolpho kotarejž końcy ze smjerśu teke se njesmějo madama butterfly zabyś puccini jo skóńcył operu hyšći raz bolosna a komplikowana lubosć jo zakład jadnanja amerikanaŕ b f pinkerton pśiźo do japańskeje a se woźenijo geishu butterfly na końcu butterfly wzejo sebje žywjenje dokulaž wona jo mura nazgonjona až pinkerton jo južo woženił a jo ju jano ako geishu wiźeł nejznaty kusk opery jo dovunque al mondo po kompozicije puccina su byli rědše won jo źěłał ze změnijich libretistach a jo až do swojeje smerśi w lěśe hyšći styri opery komponěrował partitura wot la rondine jo gotowa była a jano lěta pozdźej opera il tritico jo měła premjeru w new york pśi tom se jadnaje wo tśiźělny opera zestajijona z tworbow il tabarro suor angelica a směšneje opery gianni schicci wo tym jano schicci jo hyšći źinsa kšuty źěl grajnych planow źiwadłow giacomo puccini jo spušćił torre del lago w lěśe a jo pśeśěgnuł do viareggio jano dwě lěśe pozdźej gojce su pla puccina gjardłowy rak diagnosticěrowali po diagnozy muzikaŕ jo hyšći mało lětow žywy był po operaciji w brüssel su se namakali njedocakane komplikacije kotare su wjedu k infektoju wutšoby giacomo puccini jo na w starstwje wot lětow mrěł k prědnemu won jo pśewoźujo do rowa w mailand ale swoj syn jo pozdźej pśewoźył śěło do torre del lago zo jo hyšći źinsa row giacoma puccini we villa puccini terasa pśed dom na gorce pśi nagasakem amerikański leutnant pinkerton jo najmał dom wot japańskego posrědnika w bliskosći pśistawa w casu w kotarejž won jo ze swojej łozu w nagasakem stacioněrowny won co se ženi z geishu butterfly kotaru jo lět stara prědny gósć na swajźbje jo konsul sharpless won warnujo pinkertona pśed lažkomsylnym jadnanjom dokulaž won jo słuchał až butterfly bjerjo zjadnośenje za wažne butterfly pśiźo z pśijaśelkami a ze swjoźbami wona jo wjelgin glucna až možo sharplessoju wulicowaś až wona pochada z bogateje familije ale nan cio cio sany jo musał cyniś harakiri dokulaž won jo zejgrał bitwu a togodla wona jo musała byś geisha zawěsće madama butterfly jo tworba puccina kotarejež tšojenje jo take wěrne tšasne a bliske realnosći kak žednych jogo operow komponist jo se wjelgin za cuzy japański swět zajmował skoro jo se dało rewoluciju pśez kotarejuž kraj jo se konstitucionelnu monarchiju stał japańska jo něnto chwjała mjazy srjejźo wěkoskim pśedstajenjom samurai kastow a pozdatneju gluku paradiza za yankee a to jo historiska slězyna japańskeje tragedije jo se dał kus na broadway w kotaremž jo se wulicowało za njeglucne stawizny wobšuźiwaneje geisha cio cio san pśedstajenje jo pognuło puccina pisaś operu jo se dało pěś wšakich posłownych tekstow mjazy drugimi wot slěźara japańskeje johna luthera a wot francojskego oficěra pierre loti roman madame chrysanthme puccini jo pisał libreto z pomocnikoma luigi illica a giuseppe giacosa charakteristiska za operu jo balansa mjazy skrupuloznosću a cusinosću popšawna partitura jo wjelgin jadnora ale minimalnosć nacerijo rosłamnosć wot butterfly typiske eksotiske harmonije za podzajtšnu muziku pśecej kresle wobraz japańskeje krajne a teke pokazuju cuśe wobšuźowanja weto puccini se njewotchyla wot swojogo typiskego parta slědy cełych tonow pśewušone tśizuki a kwintowe paralele komponist jo se teke na stare japańske ludowe spiwy orientěrował wosebnosć jo až amerikańska narodna hymna zazněwa casy gaž pinkerton powěda abo gaž butterfly groni až wona ma naźeju na wrośenje leutnanta taka tema mocni rozgorjenje pśiglědowaŕa na amerikańskego pinktertona dokulaž wona spi z takeju nutśinosć a lubosć k njomu powěsćowa noc jo kulturny swěźeń w bórkowach wona se wótměwa w lěśu powěsćowa noc zapśěgnujo tšojenja a mytose błotow do fantastiskeje kombinacije z graśa muziki a reje a pśetwórijo groźišćo w bórkowach kužde lěto k swětkam do powěsćego swěta wěcej ako źiwadłownikow muzikarjow artistow a rejowarjow se wobźěliju kužde lěto wjerašk kuždego pśedstajenja jo wjelicny wognjopraskot w slědujucych nocach se wubuźiju srjejź pśirody a zanurjony w perfektnem swětłowem šowje serbske powěsći směšne tšojenja mystiske póstawy z błotow do nowego žywjenja łutki błudniki pśezpołdnica wužowy kral a wódny muž se wuwijaju do nosarjow sympatije nowych a starych ryśaŕow take pósrědniju publikumju pódla samego rozwjaselenja historiske wuznamy a teke nowe problemy wósebny zajm lažy pśi tom na nowego serbskego krala won musy se wjelikim problemam ako carnemu wojnarjeju abo swójej lubosći za hanku stajaś detlef kobjela nim detlev kobela roź apryla w rogoznje wum maja w budyšynje jo był serbski komponist a muzikolog kobjela jo se naroźił apryla w rogoznje za swójich źiśecych dnjow jo wón pomagał nanoju w pjakaŕni tam jo kobjela słyšał teke prědne serbske słowa serbska jo była teke rěc jogo starki wót nana jo wón dostał pódpěru w muzikaliskem wukubłanju wón jo wuknuł w serbskej wušej šuli w chóśebuzu studěrował jo pedagogiku za muziku germanistisku a wědomnosć za muziku na humboldtowej uniwersiśe w barlinju pśi drogowanju ze starym pśijaśelom z wušej šuli jo wón póznał swóju žeńsku mariju pód jeje wliwom jo kobjela namakał drogu k serbskej rěcy a komponěrowanju wónej stej měłej dwě góleśi wót až do jo kobjela był wědomnostny sekretaŕ źěłowego krejza serbskich muzikarjow mimo togo jo wón był muzikaliski dramaturg a šefowy dramaturg w serbskem ludowem ansamblu wót až do jo kobjela teke był tam intendant wón jo cynił filmowu muziku a chorowu muziku willy brandt decembra w lubice njež herbert ernst karl frahm oktobra w unkel jo był nimski socialdemokratiski politikaŕ wón jo był z lěta až do kněžecy šołta we barlinju w lětach zwězkowy ministaŕ za wenkownu politiku a zastupowaŕ zwězkowego kanclarja a w lětach stwórty zwězkowy kanclaŕ w starej zwězkowej republice nimskej wón jo se zasajźił za źěło wuměrnjowanja a wurownanju do nimskego pódzajtšnu europejskeju politiku wón jo dostał dnja decembra nobelowe myto za měr wót lěta až brant jo był spdowy pśedsedaŕ a wót lěta až prezident socialistiskeje internacionalneje chuang sienfan nowembra w fusuej kuangsi januara w kuejlin kuangsi jo był chinski historikaŕ folklorist a jaden z nejwažnjejšych spěchowarjow chinskeje antropologije lětstotka chuang sienfan jo se naroźił nowembra w fusuej wót do jo chójźił na chusi šulu wót do na chusiki gymnazij we chujiu wót do na chujiuki wušu šulu w fusuej a wót do na nanningki normalnej šulu w kuangsi pótom jo šeł styri lěta do na studij stawiznow na uniwersiśe normalnej w beijing a do na uniwersiśe tokyo w japańska wót do jo chuang sienfan profesor za stawizny na uniwersiśe sun jatsen wót do jo chuang sienfan profesor za stawizny na uniwersiśe kuangsi wót do jo chuang sienfan profesor za stawizny na normalnej uniwersiśe kuangsi wu serbow wobstoje wjele wšakorakich ludowych nałogow kótarež su za wětšy źěl tatańskego póchada woplěwanje serbskich nałogow jo na jsach we łužycy teke hyšći źinsa kradu rozšyrjone a woblubowane na promje casa móžośo daty nałogow wiźeś ten nałog płaśi ako nejatraktiwnjejšy nałog w dolnej łužycy zapust se swěśi w ranem nalěśu a ma tak ako teke druge nalětne nałogi zwisk z něga daloko rozšyrjonym wugnaśim złych duchow zymy dokradny termin togo něźi stolětny starego nałoga móžo pśi kuždej jsy wšakoraki byś ale jo pśecej sobota abo njeźela a se zachopijo zwětšego napoł jadnogo a kóńcy wokoło šesćich w tyźenjach wót tśoch kralow až do zachopjeńka měrca mógu źowća a gólcy se na zgromadny pśeśěg pśigótowaś něga su žeńske na pśězach za pśigótowanje zapusta zagronite byli źinsa pak se staraju wó pśewjeźenje zapusta pśedewšym domowina abo druge wejsańske towaristwa pśi zapustojskem pśeśěgu nose źowća narodnu swěźeńsku drastwu a gólcy du w carnych woblakach a nose zwětšego bantate kłobyki na młogich jsach se nose pśi pśeśěgu mimo togo teke wósebne symbole dłujku tradiciju ma na pśikład z bantami wupyšnjone chóžyšćo wobźělniki zapustojskego pśeśěga wobstoje pśi tom jano z njewóženjoneje wejsańskeje młoźiny ten nalětny nałog póchada z górneje łužyce a tam teke pśedewšym se woplěwa na pśedwjacor prědnego maja se spi na małem šćerpowcu chódotowu pupku chódota płaśi pśi tom ako znamje zymy a jeje palenje dej wugnaśe złych duchow zymy zwobrazniś cesto rejuju źiśi wjasele z palecymi gałuzkami w rukach wokoło wognja w górnej łužycy jo jatšowne rejtowanje na jatšownicy daloko a šyroko znaty nabóžny nałog kenž pśiwabi kužde lěto wjele pśiglědarjow zbliska a zdaloka wuchadnišćo jo wejsańska cerkwja tam dostanu rejtarje wót fararja bóžy wobraz a pón wobrejtuju na wupyšnjonych kónjach wobejsne póla ten ritual dej jsy dobre žni zwěsćiś jatšowny nałog kenž jo był hyšći až daloko rozšyrjony jo chód pó jatšownu wódu w switanju jatšownice su źowća ze jsy z bańkami do žrědła šli aby jatšownu wódu pócerali jo źowćam rozmjej pózdatnje pśerědnosć zlubowało sebje doma z teju wódu myś ale swójo wósebne gusło jo jatšowna wóda jano pón měła gaž źowća njejsu na puśu k žrědłoju powědali togodla jo był za njeplecnych pachołow wjeliki žort źowća pśi tom wobuzowaś jatšowny wogeń pali w połnocy pśed jatšownicu pśisamem w kuždej jsy dolneje łužyce se groni šym wušej płomje se gyža śim płodnjejša buźo zemja we wokolicy w dnjach pśed wótpalenim zběra wejsańska młoźina wót kuždego dwóra paliwa a składa je na lichych pólach bliskeje jsy k wjelickemu šćepowcoju luźe muse šćěpowc šćitaś pśeto wón smějo akle połnoc paliś ale młoźina ze susednych jsow rad wótpali jen pśedcasnje na wjacor jatšownego wognja jo mimo togo za nałogom až młoźina a tuchylu teke cełe familije se zgromaźiju wokoło małego wognja z muziku piśoma žortom ale hyšći něco drugego jo nałožne rozmjej pósyny graś na drugem zajtšu ako na pśikład zagrodkowe źurja suseda kšadnuś a na bom powjesaś abo do gata chytaś na pśedwjacorje prědnego maja se staja na jsach dolneje łužyce majski bom zwětšego na jsy abo na drugem lichem wejsańskem městnje ten m wusoki pal njesmějo žednu škóru měś pśeto howacej by mógali złe duchy abo chórosći tam pód škóru se chowaś a luźam a zwěrjetam škóźeś wupyšnjony jo pal majskego boma mimo togo z pisanym bantatym wěncom kenž jo wejsna młoźina wił a na wjerašku stoj mała młoda brjaza kótaraž dej jsy płodnosć za pśiduce dny pśinjasć majski bom dej rědny zeleny maj póstrowiś a wobsejźi pó ludowej wěrje wósebne šćitańske gusło za wjas młoźeńce muse majski bom zašćitowaś pśeto jo nałog až młoźina susedneje jsy co jen wótrěś to by rozmjej znaniło za wjas wjeliku njegluku k swětkam se wóttwari majski bom zasej zabijanje kokota jo teke žnjowny serbski nałog pśi tom nałogu se sedaju pśiglědarje na kólasu a wót wobźělonych młoźeńcow jo jaden za drugim na rěźe to znani až wón musy na kólasu z wobwězanyma wócyma a ze cepami nad ramjenim kružany gjarnyšk namakaś pód kótaremž stoj w źěrje z pisanymi bantami a kwětkami wupyšnjony kórbik z kokotom źinsa pak jano atrapa kokota pón gólc musy cepy bricaś a tak gjarnyšk trjefiś za to wón ma wopyty gaž wón dwójcy njetrjefijo wón zejgrajo dobywaŕ dostanjo kokota ten serbski žnjowny nałog se swěśi w awgusće pó žnjach a jo wóblubowany a znaty pśi tom se stajaju na sćernišću z dubowym listom wupyšnjonu wrota njewóźenjone młoźeńce muse pśez wrota rejtowaś a wopytaś głowu a wobej kśidle zabitego kokota wuryś kenž górjejce na wrotach wisy komu se raźi głowu dostaś jo prědny žnjowny kral a kśidle stej za drugego a tśeśego krala kuždy kral a swój kóń dostanjo pón cesny žnjowny wěnc z dubownym listom kenž su źowća někotare dny pjerwjej gótowali mimo togo smějo kuždy kral sebje kralowku mjazy źowćami kótarež serbsku swěźeńsku drastwu nose wuběraś wótergi z wóbwězatyma wócyma z njeju wón pón rejujo pótom se wótměwa žnjowny pśeśěg pó jsy pśi kótaremž prězy kapała źo pón kralowki pón krale na kónjach a slědkoju wuzbydne rejtarje ten pśeśěg zwětšego kóńcy w gósćeńcu źož se wjasele rejujo a pijo kokot płaśi pśi tom zarědowanju ako symbol płodnosći ale pó žnjach wón jo pśesłaby a pśestary a jo pótakem zgubił swójo gusło płodnosći za pśiduce lěto togodla wón se zarězujo aby nowy młody kokot mógł swójo městno wobsednuś w slěpjańskich stronach se nadejźo na serbskich źiśecych gódownickach město ruprajchta drugu zajmnu póstawu rozmjej tak pomjenjone źiśetko to jo rědnje wupyšnjone źowćo w slěpjańskej narodnej drastwje kenž wobraźujo źiśi ale teke wótergi dorosćonych w janšojskich stronach pśiźo k źiśam až do lět pódobna póstawa aby jich wobdarjowała jej se groni janšojski bog wóna jo pśecej to źowćo kótarež ako pśiduca se ženi a pśězu spušći na pśězy wóna se pśigótujo a se wobleka jeje woblico jo pśi tom zakšywane z gardinu a pisanymi bantami zwětšego wóna njamóžo za zakšywom nic njewiźeś a togodla se wjeźo wót pśewótnicowu za tym až źowća a gólcy su janšojskemu bogoju něco zaspiwali pśednjasli módlitwu abo pěseń dostanu połnu ruku słodkosćow camprowanje se wótměwa pśed zapustom wejsańska młoźina śěga w pisanych kostimach pśez wjas a zastawa pśed kuždym dwórom za štucku a rejku za to wóni dostanu jaja tuk a pjenjeze za wjacorne rozwjaselenje něga pak su jano muske směli camprowaś tradicionelne kostimy kenž su wóni tegdy nosyli su byli na pśikład bóśon stara baba abo dwójne wóblico lěcrownož ptaškowa swajźba jo górnoserbski nałog jo źinsa teke w dolnej łužycy pśedewšym pla małych źiśi wjelgin znaty a woblubowany nałog źeń togo swěźenja jo dnja januara jo tak až małe źiśi staju talarje wen pśed wokna abo źurja a pó chylki tam namakaju wšakorake słodkosći abo małe pjacywa ako tradicionelne sroki kenž stej starjejšej za nich na talarje połožyłej źiśi pak sebje mysle až su to dary ptaškow kenž se wuźěkuju z tym za futrowanje w zymje pópšawna swajźba ptaškow pśi kótarejž stej pó powěsću sroka njewjesta a wron nawóžeń se swěśi w źiśownjach a nišych šulskich lětnikach pśisamem pó cełej łužycy ako mały swajźbarski pśeśěg pśez wjas pśi tom nosy mały swajźbarski pórik serbsku swajźbarsku drastwu a wuzbytne swajźbarstwo ma ptaškowe kostimy wóblacone dalšne swěźeńske programy k ptaškowej swajźbje se wótměwaju mimo togo ako koncerty abo źiwadłowe graśa tak na pśikład kuždolětnje pśi serbskem ludowem ansamblu turjej tauer jo gmejna w bramborskem wokrejsu sprjewja nysa lažy na pódpołnoc wót picnja w dolnej łužycy a ma wobydlarjow strony gmejny kótaryž teke šejnejdu ma wobgroźijo km płoninu tam bydle wokoło luźe wósoby schójźeńk dojśpijo turjej a wokolnosć pśez bliske wulicone maznikojske jazoro picańska strona słuša k spócetnemu wobcerkoju sedlišća serbow cłonki gmejny woplěwaju serbiske tradicije turjej se dej juž w stolěśu zapalony byś jo se naspomnjeł akle ako tawern srjejź stolěśa jo se wótměł wudrogowańska žwała do awstraliji a pódpołnocneje ameriki teke wjele wobydlarjow z turjeja su spušćili domownju turjej se wuwijo k typiskej dłujkej wjas drogi pśi wobejem boku głowneje drogi móžo zatopjone grunty namakaś a dej lěbda druge drogi wósebnje wobnowjenje drogi a chódnikow jo pśipomocło k pólěpšenjeju naglěda jsy jo se teke nowa turnowarnja a hala za jězdźidła wognjoweje wobory twarił gósćeńc kótaryž ja se natwarił se wužyjo hyšći ako centrum gmejny šejnejda wjas kótaraž jo se zagmejnowała jo wobstojał ako ackervorwerk w turjeju dajo wjele kulturelnych a sportojskich aktiwnosćow kótarychž wobydlarje mógu wužyś serbske tradicije a nałogi se woplěwaju w cełem lěśe wósebnje znatej stej zapust a kokot žeński nose typisku serbsku drastwu pśi swěźenju mimo togo dajo serbsku namšu w turjańskej cerkwi zachadnosć se wuchujo z tym ale teke za pśibytnosć a pśichod jo se napórał sawna a kjaglowanišćo spórajotej wódychanje a žorśik mimo togo wótměju pšawidłownje zarědowanje kaž nalětne swěźenje a zmakanja rentnarja tak až wobstoj wjelike kulturelne pórucenje za wšykne starstwowe klase pśidatnje namakaš w turjeju žywe žywjenje towaristwow kótarež nic jano dobrowólnu wognjowu woboru ale teke kupki młodostnych domowinsku kupku a žeńskecy chor wopśimjejo wjas dajo teke wjele za pódla towaristwow za balokopanje kjaglowanje billard blidowy tenis a volleyball dajo zgromadnosći za wuźarja a góńtwarje turjej jo dobre wuchadnišćo za tury z kólasom w picańskem kraju a někotare drogi wjedu samo do błotow sćažka za kólasowarjow wjeźo direktnje do maznikojskego jazora kótaregož wódychanje a cystu wódu za wochłoźenje dajo což planujo dlejšy woglěd móžo bungalow najmjeś abo se wusedni na campingowanišću a stanowišću wosobnje zajmnostny jo dom za rěd wognjowej woborje rědne twarjenje z torm ze zegerom wót a póbocnym pśitwarjom wót blisko jo něgajšny gósćeńc kenž jo se twarił wokoło a źinsajšny źeń ako centrum gmejny wužyjo dłujkozajtšny gmejny jo stary wětšnik su jano wuški zdźaržaś w nowembrje jo wótwórił domowniski muzeum móžo serbske drastwy a typiske źěłowe a domacnostne rědy woglědaś žywjenje wejsna ludnosć a serbske tradicije se wótbłyšćuju kulturelno historiski drogotnej jo cerkwja kenž jo se twariła na kredency wokoło twarjenje z wobchytanja a torm z wuzgibnjoneju hawbu a wětšownicu kótarejuž jo se pyšniła z dfs a stej daloko widobnej wokna pśi pódpołnocnem a pódzajtšnem boce su se wobnowili niski mólujucy wjerch w nutśikownje a kšywo z stej zwětšego južo na spócetnu formu pśispomnjeśa gódny stej hołtaŕ prjatkowarnje a kśica z drjewa pśi kórbje prjatkowarnje stolěśa stoły póchadaju z casa twarjenja mimo togo dej na kšasny zwón se pokazaś na momentane wugótowanje słušaju pśidatnje škla k dupjenjoju z napisom gottlob friedrich schmiedt ward getauft den august a dwě swěcnika prjatkowarnje z c f s a m e k cerkwja ma teke zasej orgele rostliny plantae twórje swójski swět znutśika domena žywych byśow ze celowym jědrom a celoweju membranu eukaryoty pó źinsajšnych pówoblicenjach eksistěrujo něźi rostlinskich družynow z nimi se zaběra wědomnostnje disciplina botaniki historiski se jo definicija zapśimjeśa rostlina pśeměniła w tu wužywanej systematice pó adl et al se rostliny z kontinentalnymi rostlinami embryophyta na jadnu rowninu saźe k rostlinam se licy mechy a žyłowe rostliny rostliny se pśez změnu generacijow wuzběguju pśi kótarejž se haploida seksuelna a diploida wegetatiwna generacija wótměnjujo heterofaziska změna generacijow pśi recentnych rostlinach su wobej generaciji kuždy raz rozdźělnje formowane heteromorfiski změna generacijow pśi mechach dominěrujo haploidy gametofyt mjaztym až pśi žyłowych rostlinach diploida sporofyt dominěrujo seksuelna generacija gametofyty wutwóri specielne wěcejcelowe seksualne organy kótarež wót wšakich sterilnymi celami su wobdane muske organy su anteridije a žeńske archegonije jajowe cele zawóstawaju w archegonijach a se tu wopłoźuju pśi pókšytych semjenjakach su gametofyty a z tym teke anteridije a archegonije ekstremnje reducěrowane sporofyt se nejpjerwjej ako wěcejcelowy embryo załožyjo kótaryž na maśerskej rostlinje zawóstawa a se wót teje zežywjujo cesto pśedstaja měrny stadium sporofyt jo pśecej wjelecelowy rostliny su kaž wše zastupnicy chloroplastida ku kótarym słuša pśisamem bźez wuwześa fotoawtotrofne to groni sam zgótuju k rosćenju a žywjenju notne organiske maśizny z pomocu słyńcnego swětła pśez fotosyntezu fototrofija pśi tom wužywaju ako žrědło za wuglik bźez wuwześa wuglikowy dioksid awtotrofija njeawtotrofiske zastupnicy su pśecej wótwóźone formy to su někotare mykotrofne rostliny kótarež heterotrofnje wót gribow su žywe na pś někotare orchideje corsiaceae burmanniaceae kótarež su w běgu ewolucije jich chlorofyl zgubili a někotare heterotrofne połne parazity na drugich rostlinach na pś rafflesiaceae někotare orobanchaceae a convolvulaceae bazalne śělesa marskacow wobsejźe charakteristisku wjelewarstwowu strukturu z mikrotubulijow ale teke zakokulenje w cytoskeleśe mitoza jo wótwórjona za cas źělenja celow se fragmoplast twóri pyrenoidy zwětšego feluju dalšne znamjenja kótarež teke wjele drugich zastupjarjow nadrědowanych taksonow charofyta abo chloroplastida wobsejźe su chloroplasty z chlorophyll a a b ako fotosynteizskej pigmenta a karotinoidy ako akcesoriske pigmenty škrob ako rezerwny polysaccharid a celowe sćěny ze celulozy sporowa sćěna wopśimjejo sporopolenin sporofyty twórje kutikulu mimo togo mógu rostliny gromadu ale we wobłuku korjenjow teke z gribami bakterijami a drugimi mikroorganizmami komunicěrowaś komunikaciske procese zawěsćuju disponujobnosć pśigódnych wutkow ale teke krotkocasnu srjejźnocasnu a dłujkodobnu koordinaciju a organizaciju wót rosćeńskich a wuwiwańskich procesow we wšych jich detailnych kšacach pó aktualnej systematice eukaryotow wót adl a d njesłušaju zastupjarje zelenych algow a teke cerwjenych algow kótarež buchu dłujko k rostlinam licone wěcej k plantae pótakem wótpowěduju plantae embryofytam wopśimjeju toś mechy a žyłowe rostliny pśiswójźbnosć rostlinow ze zelenymi algami jo se dla zgromadnych fotosyntezowych pigmentow a polysacharidow dłujko měniła někotare zelene algi kaž swěcnikowe algi twórje teke jich jajowym celam wobalujucu celinu seś pśirownanja sekwencow dna su pokazowali pó tom teke až characeae su nejžbliše žywe pśiswójźbne rostlinow kladogram wuglěda na slědujuce wašnje rostliny swěcnikowe algi charales coleochaetales wótergi zastupowany naglěd by wšake póchadowe linije rostlinow z algow eksistěrowali bu južo pśez morfologiske studiumje ako njewěrjepódobny spóznaty a se źinsa lěbda wěcej zastupujo a se teke pśez molekularnobiologiske studiumje njepódprějo recentne njewótemrěte zastupnicy rostlinow twórje styri jasnje mjaz sobu rozdźělone kupki toś te su pó morfologiskich ale teke pó molekularbiologiskich studiumach monofyletisce jětšowe mechy listowe mechy rogowe mechy a žyłkowe rostliny pozicija toś tych styrjoch kupkow mjaz sobu hyšći njejo doskóńcnje wujasnjona w zajźonosći su byli wšake naraźenja pśir tola slědujucy kladogram ako wěrjepódobne poměry pśiswójźbnosći se pokazujo žyłkowe rostliny rogowe mechy listowe mechy jětšowe mechy rogowe mechy by pótakem sotšojska kupka žyłkowych rostlinow byli mimo molekularbiologiskich studiumach pokazuju teke wšake rogowym mecham w pśirownanju ku drugim mecham charakteristiske pśiznamjenja na blisku pśiswójźbnosć k žyłkowym rostlinam sporofyty rogowych mechow su relatiwnje wjelike dłujko žywe a fotosyntetiski aktiwne tós relatiwnje samostatne z tom maju srjejźnu poziciju mjaz drugim mecham z jich wót gametofyta wótwisnymi sporofytami a žyłkowymi rostlinami z jich dopołnje njewótwisnymi sporofytami za wěcej detailny pśeglěd wó rostlinstwje glědaj pśi zapśimjeśu fosilnych rostlinow kótarež na bazy žyłkowych rostlinow stoje bywa górjejce wopisowane zwobrazowanje pitśku wěcej komplikowane drje njejsu fosilne mechy z ranych casow rostlinow znate pśeśiwo tomu někotare zastupjarje ranych žyłkowych rostlinow su znate toś te bu w ranem lětstotku pód zapśimjeśim psilophyta zjadnośone toś ta kupka jo wopokazowała se pak juž skóro ako wjelgin heterogena banks jo toś tu kupku do tśich kupkow rhyniophyta trimerophytophyta a zosterophyllophyta rozšćěpił kenrick a crane stej pak w lěśe pokazali až nejmjeńša wobej prědnej kupce stej kumštnej zastupjarje wobeju slědneju kupkowu słušaju k eutracheophytam mjaztym až zastupjarje rhyniophyta wjelgin bazalnje stoje kenrick a crane stej slědujucy kladogram nastajiłej pšawe žyłkowe rostliny eutracheophyta stockmansella rhynia rhyniopsida huvenia aglaophyton caia horneophyton horneophytopsida tortilicaulis mjaz mechami njejsu wopisowane a žyłkowymi rostlinami klada su toś hyšći někotare kupki wótemrětych rostlinow polysporangiofyty wopśimjeju cełkowna górjejce wopisanu kladu a wopśimjeju wše kontinentalne rostliny kótarež se k jadnej kupce mechow njelice jich zgromadne wótwóźone pśiznamjenja synapomorfije su roznogaśujuce sporofyty z wšakich sporangijami sporofyt jo njewótwisny gametofytow archegonije su do gametofytow zapusćone to pak teke rogowe mechy pótrjefijo k zastupjarjam polysporangiofytow słušaju ako nejwěcej bazalna kupka horneophytopsida z horneophyton jadna izolěrowana stojeca družyna jo aglaophyton major wuškowne zastupjarje klada słušaju k žyłkowym rostlinam tracheobionta kótarež bazalna kupka rhyniopsida su rostliny su byli za dłujki cas pódla zwěrjetow a mineralow jaden tśich pśirodnych swětow hyšći carl von linn jo rozrědował swój systema naturae wótpowědnje tomu teke ernst haeckel jo inkluděrował do swójich plantae griby lišawy cyanobakterije ale teke rozdźělne kupki algow mjaztym až botanika se dalej z wšymi toś tymi kupkami zaběra bu definicija rostlinow pózdźej na te kontinentalne rostliny a zelene algi wobgranicowana kótarež se pśez chlorofyle a a b škrob ako rezerwne polysaccharidy a celulozu w celowej sćěnje wuznamjenjuju źinsa se rostliny wšako definěruju wótere systemy zapśimuju zelene algi do rostlinow druge systemy tak how wužywany zjadnośuju žywe byśa z górjejce pódanymi pśiznamjenjami w chloroplastida a wobgranicuju rostliny na kontinentalne rostliny wužyśe rostlinow jo zachopiło w ranych casach luda ze zběranim źinsa se rostliny za luźece wužyśe pśewažnje ako kulturne rostliny kublu rolnikaŕstwo granicny pad jo wužyśe drjewa z lěsow zežywjenje luda bazěrujo praktiski dopołnje na rostlinach pak pśez direktnu konsumciju pak indirektnje pśez konsumciju rostliny žerjecych zwěrjetow abo zwěrjecych produktow nejwětšy wuznam swětodaloko ako wužytne rostliny maja pšenica rajs majs a kulki wót wjelikeje tšochy kultiwěrowanych wužytnych rostlinow njaso jano małka tšocha głownu śěžu luźecego zežywjenja zakładne zežywidła tradicionelnje se rostliny k rozdźělnym zaměram za luźece wužywanje pśeźěłaju rostliny su nejwažnjejšy zakładny material k zgótowanju drastwy wóni se k wjeleserakim źěłowym rědam pśeźěłaju rostliny wósebnje drjewo su njewuzbytny twarski material rujany stare mě jo było rjana rügen su kupa pśi baltiskem mórju a źěl pśedpomorskeje w nimskej wóna jo nejwětša kupa nimskeje wrota ku kupje rujany su hanseatiske město stralsund kupa pśez rügendamm a strelasundbrücke nad km šyroki strelasund z twardeju zemju zwězana ma maksimalnu dłujkosć wót km z pódpołdnja do pódpołnocy maksimalnu šyrokosć wót km na pódpołdnju a płoń wót km cełkowna dłujkosć pśibrjoga rujanow jo km jeje póstawa jo pśez młogolicbne mórske zalewy ale teke wustupne połkupy a krajne jězyki wjelgin mócnje rozcłonkowana kupa rujany jo stwóriła až do septembra gromaźe z kupu hiddensee a někotarymi mjeńšymi kupami zastojniski krajny wokrejs rujany z wokrejsneju stolicu bergen auf rügen z septembra kupa rujany jo źěl wokrejsa pśedpomorska rujany ze wokrejsneju stolicu stralsund dalšne města su sassnitz putbus a garz rügen ale teke słušaju baltiskomórske kupjele binz sellin ghren baabe a thiessow rujany se dla jich wšakich rědnosćow krajiny a dłujkich drobnopěskojtych kupańskich brjogow wót wjele dowolarjow wopytuju měto pernak nim martin pernack měrca w nowej niwje decembera w barlinju jo był dolnoserbski wudawaŕ publicist ceptaŕ a pśełožowaŕ z francojšćiny a rušćiny w lětach pśedsedaŕ maśice serbskeje w dolnej łužycy jo se naroźił ako syn duchownego w casu ndr jo bydlił w pódwjacornem barlinju a dla swójich woglědow w dolnej łužyce jo był slědowany wót stasi kótaraž jo natwariła někotare sta bokow aktow wó njom w lěśe jo dostał myto ćišinskego za jogo wudawaśelske pśełožowarske a rěcno kulturne statkowanje w dolnej łužycy jo jo pśiwzeł z ruki sakskego ministaŕskego prezidenta stanisława tilicha oktobra w kloštarju marijina gwězda w pančicach kukowje w lěśe wón jo myto domowiny dostał nowoseelandska maorišański aotearoa engelski new zealand a nimski neuseeland jo njewótwisny stat kótaryž zwětšego na dwěma wjelikima kupoma w krotkowjacornem źělu śichego oceana ma styri a poł miliony wobydlarjow a pśestrěń wót pśisamem kwadratnych kilometrow pótakem jo wětša ako wjelika britaniska ma pak jano źaseśinu jeje wobydlaŕstwa w lěśe bu njewótwisna wót zjadnośonego kralojstwa wóstanjo pak až do źinsajšnego z cłonkom commonwealtha dwě nejwětšej a głownej kupje stej pódpołdnjowa a pódpołnocna kupa pódpołdnjowa kupa ma wětšu pśestrěń ale pódpołnocnu kupu wobedla wěcej luźi nejwětše město pódpołnocneje kupy jo auckland z wěcej ako wobydlarjami mjaztym až ma na samskej kupje lažeca stolica wellington jano wokoło wobydlarjow nejwětše město pódpołdnjoweje kupy jo christchurch z něźi wobydlarjami powšyknje jo nowoseelandska wjelgin rědko wobsedlona cogoždla ma teke pśimě zelena kupa albin moller teke albinus mollerus roź w tšupcu wum decembera w starej darbni jo był serbski teolog faraŕ astronom pśirodoslěźaŕ botanikaŕ pśełožowaŕ a spisowaśel wudał jo prědne śišćane knigły w dolnoserbskej rěcy albin moller jo se w tšupcu ako syn zastojnika naroźił pó wótzamknjenju kalawskeje łatyńskeje šule moller jo zachopił w frankobroźe nad odru teologiju študěrowaś wót lěta jo był na uniwersiśe we wytparku źož jo sebje dostojnosć magistra dobył do jo ako faraŕ źěłał we turnowje w lětach w tšupcu a pótom teke na drugich městnach dolneje łužyce na pśikład we wjelikich dobrynjach moller jo pśełožył z nimšćiny lutherowy mały katechizm psalmow a kjarližow a je wudał w budyšynje pla michała wolraba w lěśe w tšupcu pśed faru cerkwje stoj pomnik k cesći albina mollera pólna škrodawa bufo bufo jo družyna z roda škrodawow bufo znutśika swójźby bufonidae pólna škrodawa jo za cas nocy aktiwne zwěrje kótarež jo žywa na włožnych městnach a samo we wusokosćach wót m wustupujo samicy dośěgnu dłujkosć wót cm mjaztym až samjaki su mjeńše jich śěło jo wjelgin zasajźite pśi comž jich górny bok jo wjelgin brodawkojty iris jo złoto až kuporcerwjeny pupila jo wódorowna zukowy puchoŕ njama wóni se wót małych zwěrjetow žywje a su dla zežarjenja wjele škódnikow wužytne za cas pórowanja wót měrca až apryla du do wódy pśi comž se móžo masowy zběg wótměś pótom samjaki maju rogowe mózole na nutśikownych bokach palcow z kótarychž pomocu mógu samicy pśi ramjenjoma wobpśimowaś nerk se w m dłujkich šnorkach z jajkami wokoło slědnjeju nogow wijo larwy su małke a carne pólna škrodowa móžo starstwo wót až do lět dośěgnuś wóna wustupujo w rozdźělnych žywjeńskich rumach kaž na pś na pólach łukach samo w piwnicach glinicka fragaria vesca jo družyna ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae glinicka jo diploidna n a njejo źiwa forma zagrodneje słynicy glinicka jo zelišćowa wěcejlětna a w zymje zelena rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm rostlina jo kósmata a ma dłujke wuběžki z korjenjami łopjena su kaž tšawa zelene na dnje stojece w roseśe dłujkowogonate rukoformowje źělne z gropnje zubatymi źělnymi łopjenkami z dłujkosću wót až cm wóna kwiśo wót apryla až do junija kwiśonki dośěgnu šyrokosć mjazy a cm a maju běłych kwiśonkowych łopjenkow kwiśonkowy stołk ma až do kwiśonkow a jo pódobne we formje na wokołku wósrjejź kwiśonki su něźi žołtych stamenow kronowe łopjenka su kulowate abo jajowate kwiśonki glinicki bu wót insektow woprošone płody su jadnosemjenjowe wórješki na mězgojtem kwiśonkowem spódku wóni wopśimjeju až do procentow cukora a kradu wjele mineralnych maśiznow wóna rosćo we swětłych lěsach na puśowych kšomach a pód krickami preferujo skerjej wutkate zemi glinicka jo w cełej europje a pódpołnocnej aziji rozšyrjona nažołta słynica fragaria viridis jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae nažołta słynica jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až cm jano prědna źowkowa rostlina ma wuběžki ze ceslinowatymi łopjenami kijaški a łopjenowe kijaški su wótstojecy kósmate łopjena su tśilicbne a zubate łopjenka dośěgnu dłujkosć wót až cm a maju na dolnem boku metaliski błyšćece kósmy srjejźne łopjenko jo kijaškate mjaztym až wobej bocnej łopjence stej sejźecej kwiśo wót maja až junija nažołto běłe kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót až cm kronowe łopjenka su kulowate abo jajowate płody su pózdatne jagody kótarež gromaźe z pśilěgatym keluchom se pśi wótšćipowanju z knakotanim wót rostliny pušćaju rosće w słyńcnych krickach nakłonjach suchych tšawnikach a dubowych a chójcowych lěsach preferujo w lěśu śopłe suche zwětšego kalkowate zemi rostlina je pśedewšym w srjejźnej a pódpołdnjowej europje pódpołnocnje až do skandinawiskeje rozšyrjona ptaškowa swajźba górnoserbski ptači kwas nimski vogelhochzeit jo kuždolětny nałog kótaryž jo znaty we wšakorakich europskich regionach pśedewšym pak w serbskej łužycy na pśedwjacorje januara stajaju źiśi prozny talaŕ na woknowu delku abo pśed źurja rano namakaju na nim słodkosći w formje ptaškow abo gnězdkow typiski su śěstowe ptaški ze cukorowym pólewanim tak mjenjowane sroki pó legenźe źěkuju se ptaški źiśam ze słodkosćami za picowanje w zymje wopšawdnu ptaškowu swajźbu swěśe źiśi w źiśowni abo w šuli pśewoblacone ako ptaški ze spiwami rejami abo samo ze swěźeńskim pśeśěgom kaž na pśikład w chrósćicach nanejmjenjej swajźbowy pór zwětšego w serbskej swajźbowej drastwje chójźi w serbach tradicionelnje wron jo nawóženja a sroka jo njewjesta pśeśiwo comuž staj w nimskich źiśownjach kaž teke w nimskorěcnej wersiji ludowego spiwa wó ptaškowej swajźbje kós a drozna njewjesćinski pór wažny wobstatk łužyskego nałoga jo teke ptaškowoswajźbowy program serbskego ludowego ansambla z kótarymž droguju pśez cełu łužycu baršć forst jo wokrejsne město we wokrejsu sprjewja nysa w bramborskej pśi nysy njepósrědnje pśi pólskej granicy měsćańske źěle baršća wejsne źěle baršća baršć lažy pśi zwězkowej droze a awtowej droze ca km na pódzajtšu wót chóśebuza baršć lažy pśi zeleznicowej cerje chósebuž ary cera mjazy chóśebuzom a baršćom pósłužujo odeg ze swójeju liniju oe mjazy baršćom a arami jězdźe śěgi linije rb pólskich statnych zeleznicow pkp mimo togo jězdźi raz na źeń śěgowy pór eurocity mjazy hamburg a krakow ice njejězdźi na toś tej cerje baršć teke lažy pśi historskej dolnołužyskej cerje gubin baršć a pśi cerje běła wóda baršć mjazy a jo była baršćańska měsćańska zeleznica w měsće baršć mała wuskokólejata zeleznica kótaruž głownje industrijne zawody su wužyli w luźe jo se groniła jula abo carna jula nysyna dołowe zeleznica nim neietalbahn jo historiska zeleznicowa cera w nysynem dole na cerje zgórjelc žitawa liberec pśi łužyskej nysy te cera mjazy chóśebuzom a žitom pósłužujo odeg ze swójeju liniju oe te cera mjazy žitom a liberce jězdźe śěgi linije čd a tó sakskich českich zeleznicow seb su jadno filialny zawod wóte hochwaldbahn gruppe hwb z hermeskeila až decembera buźo liniji numer wobgóspodarimi pśez bogotskech zeleznicy vbg jo wušej togo tó cera mjazy žitom a liberce pósłužujo nimskich zeleznicow ze swójeju liniju re drježdźany liberec samo jo kóńc tyźenja do směra tanwałźe pśi kerkonošem a jišerskem górym te ice njejězdźi na toś tej cerje doprědka do rozdźělenjem nimsku wobchadaś pśez na cerje spěšnika wóte barlinje pśiźo zgórjelcanskej dwórnišću wušej parsk lubnjow chóśebuz grodk běła wóda hórka zgórjelc žitawa du do města hrdek nad nisou liberec a jihlava w českej až na winowa jo stolica w awstriskej zagrodna jabłušcyna malus domestica borkh pyrus malus l jo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae płod toś togo boma jo jabłuko jo sadowa rostlina kótaraž eksistěrujo we wjele sortach zagrodna jabłušcyna jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m a šyrokosć wót až do m škóra zwětšego jo śamna šerobruna a spjerchlinata gałuzy su šerobrune až cerwjenojśe brune pšuśiki su meškowje kósmate łopjena su dołojce měko kósmate wogonkate a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo za cas maja kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót cm kronowe łopjena su cerwjenje pśeběžane płody su zelene žołte abo cerwjene a wjelgin mězgowate ma lubjej wutkate měrnje zemi w powětsowłožnem šćitanem połoženju wona se ako sadowy bom nasajźi licba sortow se na wěcej ako licy jabłušcyna teke jabłukowy bom malus jo rod ze swójźby rožow rod wopśimjejo něźi až do družynow listochytacych bomow a kerkow z lěsow a gusćinow pódpołnocneje měrneje cony w europje aziji a pódpołnocnej americe z kótarychž teke wjelika licba jo na cesto śěžko se rozeznawacych hybridow nastawała nejwažnjejše družyny swětodaloko z wótstawkom nejznaśejše a góspodaŕski wjelgin wuznamna družyna jo kultiwěrowana jabłušcyna malus domestica mimo togo bu někotare z pódzajtšneje azije pochadźane družyny z jano něźi wišničkowjelikimi płodami kaž na pśi japańska jabłušcyna malus floribunda wišnjojta jabłušcyna malus baccata a malus zumi w měrnych klimowych regionach kaž pyšne kerki a štomy nasajźane nic zaměnjowaś z jabłušcynami su nic bliže pśiswójźbne granatowe jabłuka punica granatum rod malus słuša k subtribusoju pyrinae tribusa pyreae w pódswójźbje spiraeoideae znutśika swójźby rosaceae mě roda malus bu w lěśe wót philip miller w gard dict abr nakład s nejpjerwjej wózjawjone synonymy za malus mill su docyniopsis c k schneid koidz eriolobus dc m roem eksistěrujo něźi až malus družynow tu listowanje z informacijami wó domownje w chinskej se góźe něźi družynow namakaś z kótarychž jano tam rod malus se do šesć hač wósym sekcijow a dwa k tomu pśišłej rozrědujo eksistěrujo teke rodowe kśicenja znutśika pódtribusa pyrinae na pśikład sorbus malus a samo trójne kśicenja cydonia pyrus malus wó znatych sortach płody dawacych jabłušcynow glědaj zagrodna jabłušcyna a sorty jabłušcynow źiwa jabłušcyna malus sylvestris jo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae źiwa jabłušcyna jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m gałuzy se cesto w śernju kóńce łopjena su kulojte až jajojte fajn zubate na dolnem boku jano na nerwach kósmate a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki su pěślicbne a dośěgnu šyrokosć wót až do cm a stoje w małokwiśonkowych granach kronowe łopjenka su na górnem boku běłe na dolnem boku cerwjenje pśeběžane stameny su žołte płody su małke drjewjane a twarde rosće we ługowych lěsach a žywych płotach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona twardy packaty sad teke twardopackaty sad wóznamjeni rostlinowe družyny kótarychž płody su ako twardopackate płody wutwórjone pśi tom jo nutśikowny źěl płodoweje sćěny wodrjewjony mjaztym až zwónka jo měsny a zwětšego mězgaty packa rozeznawa toś te płody wót jagodow měsna zwenkowna płodowa sćěna płodowe měso wót wórjechow twardopackate płody licy we głownym k sadowych družynow wěcej mjenjej słodke płody togodla zwucone pomjenjowanje twardopackaty sad lěcrownož teke płody kótaryž ni typiski k sadoju lice na pś kokosowy wórjech k rostlinam z twardopackatymi płodami słuša wažny twardy packaty sad jo rjaschen wišnina płod wišnja nektarina aprikoza domacna slěwcyna slěwcyna a mirabela kótarež słuša k rodoju prunus garba carum carvi jo družyna ze swójźby wokołkowych rostlinow apiaceae garba jo dwójolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijašk jo rozrosćenje roznogaśowany a granity łopjena su jadnory až dwójce pjerinate ze šwižnymi pjerinatymi łopjenkami kótarež dośěgnu šyrokosć wót mm dolne bocne pjera łopjena kśicu wutwórje kwiśo wót maja až do julija ale cesto kwiśo drugi raz wót awgusta až do septembra wurliški wobstoje z až rozdźělnje dłujko wogonkatych wokołkikow kronowe łopjenka su wutšobojte běłe abo rožojte a dośěgnu šyrokosć wót až do mm kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót mm wurliški zwětšego njamaju pśikrywne łopjenka a su wósym pšugojte až šesnasćo pšugojte južo njezdrjałe płody rozšurowane mócnje a aromatiski wónjaju rozpacny płod wobstoj ze zgibnjonych rjepikatych źělnych płodow jo jajojty a dośěgnjo dłujkosć wót až do mm rosće na tucnych łukach tucnych pastwach wósebnje w górinach a drogowych kšomach preferujo glinjane a běłoglinowe zemi rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjenja płody pólěpša ako wěrca znjasliwosć wót kała a klěba zagrodna kšušcyna pyrus communis jo bom ze swójźby rožowych rostlinow jo sadowa rostlina kótaraž se we wjele sortach kubła zagrodna kšušcyna jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m łopjena su górjejce se błyšćo śamnozelene a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni su dłujko wogonkate a jajojte karbowane rězane a wurosćenje dołojce módrozelene kwiśo wót apryla až maja kwiśonki stoje na jadnom až źewjeśich we wurliškowych granach kronowe łopjenka su běłe prošniki su winocerwjene płod je kulojty až blešojty zdrjałe płody su wjelgin mězgate preferujo śopłe bazowe dłymokosegace glinowe zemi płody toś teje rostliny se ako sad wužywaju ale se njegóźi chowaś źiwa kšušcyna pyrus pyraster jo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae źiwa kšušcyna jo bom abo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m rostlina dłymoko kórjeni krona jo njepšawidłowna a kjaglojta štom jo rowny špicki gałuzow cesto njasu śernje łopjena dośěgnu dłujkosć wót až do cm a su kulojte až jajojte kótarychž nerwy na dolnem boku lěbda wustupuju kwiśonki stoje pó tśoch až pó źewjeśich w wurliškach a ma běłe něźi cm dłujke kronowe łopjenka cerwjene proškowe łopjenka płody su mjaz cm małke žolte abo brune kulojte až jajojte wóni su njejědne a w bogatej licbje wódrjewjone kamjentne cele rosće w kamjentnych krickach we ługowych lěsach w swětłych lěsach w połnych krickach a na wótkłonach rosćo w lěśu śopłych w zymje miłych regionach srjejźneje europy pšawa kwitula cydonia oblonga jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae pšawa kwitula jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m łopjena su jajojte na górnem boku blěźe zelene na dolnem boku gusto filcojśe kósmate a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót maja až do junija kwiśonki su běłe až rožojte pěślicbne a dośěgnu pśeměr wót něźi cm płody su jabłukojte abo kšuškojte filcojśe kósmate a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni w oktobrje zdrjaju syre su twarde jěre kisałkowate płody lěbda jědne ale se góźe k słodnej mězdze kompotoju abo želejoju pśeźěłaś pochada originalnje ze pódwjacorneje azije južo jo pśed wěcej ako lětami k pódpołdnjowej europje a pózdźej teke k srjedźnej europje pśišeł wšedna jerjebina sorbus aucuparia jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae wšedna jerjebina jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m štom a gałuzy gładku škóru maju łopjena wobstoj z až jajojtych pjerkatych łopjenkow z dłujkosću wót až do cm pjerinate łopjena cesto su pśisamem až spódku rězane kwiśo wót maja až do junija kwiśonki njepśijaznje wónjaju stoje we wurliškojtych kisćach a wobstoj z pěś keluškowych łopjenkow pěś běłych kronowych łopjenkow dośěgnjo dłujkosć wót až do mm płody dośěgnu tłustosć wót něźi cm a su oranžocerwjene a pśisamem kulowate w zymje ptaški płody žeru rosće w krickach swětłych listowych a jeglinowych gólach na zwětšego njewutkatnych drjebjatych zemjach rostlina jo w europje rozšyrjona pólny wěz ulmus minor jo rostlina ze swójźby wězowych rostlinow ulmaceae pólny wěz jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m škóra jo połowana a šerobruna gałuzy maju cesto kśidłate lejstwy łopjena su gładke wótšo zubate na spódku njesymetriske górjejce nage błyšćece dłujkojte jajojte a ženje wěcejkónckowe dośěgnu dłujkosć wót až do cm a maju na wobyma bokoma bocnych nerwow kwiśo wót měrca až do apryla dwójorodnikojske kwiśonki se pśed łopjenami jawje su pśisamem sejźece a sejźe w kłubaškojty kwiśonkowych stołkach jajojty abo kulojty płod dośěgnjo dłujkosć wót až do cm a njaso kśiłka semje sejźi w płoźe blisko górneje kšomy rosće w ługowych gólach a krickach a słyńcnych wótkłonowych gólach rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona górski wěz ulmus glabra syn ulmus scabra ulmus montana jo rostlina ze swójźby wězowych rostlinow ulmaceae górski wěz jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m škóra jo wedli brozdata łopjena su šyroko lancetne gropne wótšo rězane na spódku njesymetriske górjejce mócnje gropne na dolnem boku kósmate dośěgnu dłujkosć wót až do cm a maju na wobyma bokoma bocnych nerwow kwiśo wót měrca až do apryla kwiśonki se pśed łopjenami jawje a su pśisamem sejźece płod dośěgnjo dłujkosć wót cm a njaso kśiłka semje jo w srjejźišću płoda rosćo we dolinowych gólach a chłodkojtych wótkłonowych gólach preferujo wót zapšažowanja włožne wutkate a bazowe cesto pógibowane glinjane a běłoglinowe zemi rostlina w europje rozšyrjona w alpach až do wusokosćow wót m kełuchowe łopjenka sepale twórje keluch calyx kwiśonki pókšytosemjenjoweje rostliny a su wenkowne wótergi gropnjejše a wótergi zelene kwiśonkowe pśikšywne łopjenka mógu wšak teke druge barwy měś abo kaž kronowe łopjenka wuglědaś jadna se pśi tom toś wó wenkowne kwiśonkowe pśikšywne łopjenka dwójnego kwiśonkowego pśekšywa periant kótarež su južo pśi zacynjonem pupku widobne cesto zelene keluchowe łopjenka twórje pśi kwiśonkowych pupkach šćitny pśekšyw za nutśikowne drobnjejše kwiśonkowe źěle teke pśi zawrjenju wjele kwiśonkow za noc šćitaju druge kwiśonkowe łopjenka mógu lichotne abo zarosćone byś pśi někotarych taksonach su teke zreducěrowane jo pótakem mjenjej z nich až pśi pśiwójźbnych taksonach abo feluju dopołnje su wažne pśiznamje za zarědowanje jadnotliwych taksonow glědaj teke taksonomija zarědowanje rostlinow kronowe łopjenka petale su nutśikowne kwiśonkowe pśikšywne łopjenka kronowe łopjenka su cesto nadpadnje wubarwjone a abo sformowane a maju funkciju insekty za woprošenje pśiwabiś pśir entomogamija kwiśonkowa krona móžo radiarnosymetriska abo zygomorfna byś su teke wše pśedstajobne pśechody wót lažko až mócnje zygomorfne kronowe łopjenka mógu ze sobu zrosćone abo lichotne byś lichotne kronowe łopjenka źěla se cesto do śańkego zakładnego źěla do gózdźa a do šyrokego źěla do platy mjaz kótarymaž se zgibk pśeběžyjo na p pla nejwěcej nalchenowych rostlinow pla zygomorfnych kwiśonkow ze lichotnymi kronowymi łopjenkami jo cesto kronowe łopjenko kótarež dołoj pokazujo pówětšone a abo nadpadnje wubarwjone a twóri ako guba abo dolna guba pśizemišćo za insekty na pś fijałki orchideje wósebna družyna zygomorfnych kwiśonkow ze lichotnymi kronowymi łopjenkami jo mjatelojte kwiśonka kwiśonkowe krony ze zrosćonymi łopjenkami mógu lejkate byś na p pakowjež petunije banje abo zwónkate na pś zwónki enciany byś cesto jo wšak zakładny źěl k wuskej kronowej role zrosćony kótaraž cesto za chowanje nektara słužy radiarnosymetriske kwiśonki z krotkej kronowej rorku se gronje kólasojte take z dlejšej kronowej rorku wogonkotalarjojte zygomorfne kwiśonki z kronowej rorku su cesto dwugubate t g kwiśonkowa krona jo jano do górnego źěla górna guba a do dolnego źěla dolna guba rozšćěpjona kronowe łopjenka kótarež su na twórjenju daneje guby wobźělone su zwětšego ako měłke zarězy spóznajomne na pś kozylisty z jadnołopjenkatej dolnej a styriłopjenkatej górnej gubu cil kubłanja rostlinow jo cesto hyšći nadpadnjejše kronowe łopjenka dośěgnjo aprikozowy bom prunus armeniaca jo sadowy bom ze swójźby rožowych rostlinow jogo płod se groni aprikoza aprikozowy bom dośěgnjo wusokosć wót až do m krona jo kulowata we kulturje cesto šyroko roznogata gałuzy pśisamem padorownje wótstoje łopjena su gładke šyroko jajojte až wutšobojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni su rězane prědku kóńckate a zwětšego njasu jasnej załzowej gjarbika na maksimalnje cm dłujkem wogonku kwiśo wót měrca až do apryla kwiśonki se pśed wubijanim łopjenow jawje wóni su běła wenka cerwjenojte pśisamem sejźece a dośěgnu pśeměr wót něźi cm wót junija se kulowate až jajojte mělnje kósmate něźi cm tłuste žołte pó źělach cerwjenje pśeběžane płody z typiskim šawom wuwijaju jich packa jo gładka a wopłonjona a se góźe lažko wót płodowego měsa wótźěliś potrjebujo wjele śopłoty rostlina jo domacna w pódwjacornej aziji ale teke w teritoriju srjejźnego mórja cesto wustupujo ale se w srjejźnej europje sajźajo slěwcyna prunus domestica jo sadowy bom ze swójźby rožowych rostlinow jogo płod jo slěwka rostlina wěrjepódobnje jo stara hybrida z puckowiny prunus spinosa a wišnjoweje slěwcyny prunus cerasifera slěwcyna jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m głowne gałuzy nagle górje rostu łopjena su jajojte až eliptiske zarězane až rězane na dolnem boku wótergi gusto kósmate a dośěgnu až do cm kwiśo wót apryla až do maja běłe abo nazeleń běłe kwiśonki se pśed abo z łopjenjami jawje wóni njejsu wupołnjone stoje pó dwěma až pó tśoch a dośěgnu pśeměr wokoło cm jich wogonki su měškowje kósmate płody wjelgin wariěruju pó póddružynje wóni su mjeńše mězgate ako chinska slěwcyna prunus salicina a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich měso jo zelene abo žołte slěwki su wjelike kulojte až krotko owalne zwětšego módro wioletne a wót awgusta zezdrjaju knykački su jajojte kóńckate módre až wioletne mirabele su małke kulowate a žołte reneklody su zeleno žołte až cerwjenojte a wjelgin wjelike preferujo humusowe zemje ale howacej jo njewupominajuca póchada originalnje z prědneje azije slěwcyna bu w leśe wót carl von linn prědny raz wopisana wóna so do póddružynow rozdźěli mnogolicbne sorty se zwětšego dla słodkich płodow sajźaju mjaztym až někotare sorty teke ako pyšnjece rostliny sajźaju rjaschen prunus persica jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae dalšne ludowe mjenja su rjašen rjasšen rjaski rjasken rjacken a krjacchen jolic bělizka płoda jo gładka pótom jo nektarina rjaschen jo w lěśu zeleny kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až m krona cesto jo roznogata a płona łopjena su wótšo rězane šyroko lancetojte gładke nage nad srjejźišćom nejšyrše a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót měrca až do apryla rožojte abo cerwjeno wioletne kwiśonki se pśed abo z łopjenjami jawje wóni dośěgnu pśeměr wokoło cm blědorožojte swětłorožojte žołtocerwjene žołte abo šarlachcerwjene płody dośěgnu wjelikosć wót až do wót až do cm a wopśimjeju poroznu dłymoko brozdatu lažko se wótźělujucu packu rjascheny su kósmate mjaztym až nektariny su njekósmate eksistěruju sorty ze žołtym a běłym płodowym měsom ma lěpjej śopłe stojnišća a jo na mroz cuśniwe drjewina rosćo nejlěpjej na pśepušćatych humusowych a fryšnych zemjach póchada originalnje z chinskeje a jo pśišła pśez persisku do antikneje grichiskeje a romskeje mócnarstwa a wóttam k srjejźnej a pódwjacornej europje někotare sorty se ako płodowe bomy sajźaju mjaztym až druge sorty ako pyšnjece rostliny sajźaju twardopackate płody su zacynjone płody pśi kótarychž semje jo wót zdrjewjoneje packi wobedane pśi tom eksokarp jo kóžkojty mezokarp jo měsny mjaztym až endokarp drjewowatu packu twóri w kótarejž lažy semje wobstoj w nejwětšych padach zwisk z pśiměrjenim na endocoochoriju na semjenjowe rozpśestrěśe pśez płody žerjece zwěrjeta semje se pśi tom pśez zdrjewjony endokarp nutśikownu warstu płodoweje sćěny za wobškóźenje šćita kołowokoło wutwórje zwenkowne warsty płodoweje sćěny mezo a eksokarp měsne mězgate z žywych celow zestajone późěle toś te su nic pśecej za cłowjeka se góźe jěsć na pś pśi kokosowym wórjechu twardopackate płody su mjaz drugim wósebna forma jo kompleksny twardopackaty płod mandlowy bom prunus dulcis jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow jogo płod jo mandel mandlowy bom dośěgnjo wusokosć wót až do m wótergi jo jano kerk krona jo kulojta až šyroko roznogata łopjena su owalne až dłujkojśe lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich wogonki dośěgnu dłujkosć wokoło cm a njasu na bazy někotare załzy kwiśo wót měrca až do apryla swětłorožojte abo běłe kwiśonki se pśed łopjenjami jawje a dośěgnu pśeměr wót až do cm wóni stoje pó pěśoch až pó šesćoch w promjenjach płone jajojte zelene filcojśe kósmate płody wopśimjeju słabje brozdźonu packu ze śańkej škórpiznu wóni dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich płodowe měso jo suche a packa jo wjelgin twarda eksistěruju górke a słodke mandle pśi tom górke mandle wopśimjeju až do amygdalina z amygdalina módrikowa kisalina nastanjo tak až wjelika tšocha jo wjelgin gadojte z mandlow se mandlowy wólej a zgromadnu z cukorom a aromatiskimi maśiznami marcipan gótowujotej mimo togo wopśimjeju mineralne maśizny rosćo na njesolonych pśepušćatych zemjach mlac taraxacum officinale jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow asteraceae mlac jo naga słabje kósmata rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm wón ma rěpojty měsny korjeń kijaški su prozne nage blěde a wopśimjeju mlocnu mězgu łopjena su spódkostejace nawopacnje lancetojte wón kwiśo wót apryla až do julije abo decembra kwiśonkowe głowki sejźe jadnory na dłujkem bźezłopjenowym kijašku kwiśonki su žołte a jězykojte płody maju dłujki śańki cypk a mnogolicbne běłe pjerjojte keluchowe šćeśiny wón rosće na łukach zelowych gónach pastwach rolach a kopicach wótpadankow mlac jo w europje a pódwjacornej aziji rozšyrjany kaž śěžko rozeznobne formy łopjena mlaca se wótergi za salate wužywaju ale se teke za picy rozdźělnych domjacych zwěrjetow wužywaju na pś za karnikle a za wujki pšawa wórješyna juglands regia jo bom ze swójźby juglandaceae pšawa wórješyna jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m štom jo zwětšego krotki krona jo šyroka kulowata až jajowata a mócne gałuzy su rozšyrjone škóra jo šera a wedli rozpukana łopjena su měnjate na górnem boku śamnozelene na dolnem boku swětlejše dośěgnu dłujkosć wót cm wóni su njepórikowje pjerinate a wobstoje z až cełokšomnych jajowatych pjerinatych łopjeńkow z dłujkosću wót cm rozšurowane łopjena aromatiski wónjaju zymske pupki su kulowate abo jajowate a dośěgnu wjelikosć wót až do mm rostlina jo malsnje rosćeca a togodla je južo pó až lětach zamóžna ku kwiśenju kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki su njenadpadne jadnogo roda a se z łopjenjami jawje rostlina jo jadnodomna muske micki se južo łoni załožuju a ako mm dłujke pupki pśezymuju muske wisece micki su žołtozelene a dośěgnu dłujkosć wót až cm žeńske kwiśonki stoje pó dwěma jadnu až pó tśoch pěśoch na kóńcu łopjenatych młodych wurostkow kwiśonkowa wobalka je z płodnikom zarosćona kwiśonki se wót wětša woprošuju kamjentny płod jo owalny až kulowaty maksimalnje cm tłusty ma zelenu škórpinu a brozdźone swětłobrune drjewjane jědro płody wót septembra až do oktobra wuzdrjaju wóni wopśimjeju až do tucnego wóleja kabeje karwony njewjericki pjelchi a myše płody rozšyrjuju južo wucony plinius jo pytnył až pód bomom lěbda druge rostliny rostu pśicyna za to jo wopśimjeśowa maśizna juglon kótaryž klěwanje a rosćenje wjele rostlinskich družynow późaržujo mězga fryšnych łopjenow a zelenych škórpinow intensiwnje žołtobrunje kóžu zabarwijo póchoda z aziji a regiona pódzajtšnego srjejźozemskego mórja rostlina jo z romjanow k srjejźnej europje pśišła preferujo do dłymi duce włožne wutkate kalkowate až pó pšawem měrje kisałe glinjane a ługowe zemje bom pódawa drjewo drjewjanu bajcu a wólejowe semjenja jogo drjewo se za meble wužywa spiraeoideae su pódswójźba rožowych rostlinow rosaceae pó molekulargenetiskich pśepytowanjach bu pódswójźba rozšyrjona a wopśimjejo teke něga ako swójskej pódswójźbje wjejźonej měkopackosadowych rostlinow něnto subtribus pyrinae a twardopackosadowych rostlinow rod prunus zastupuju su pśedewšym kerki a bomy łopjena su wósebnje jadnore a měnjate a wobsejźe pódlańske łopjena kwiśonkowy keluch hypanthium njejo zwětšego z płodowymi łopjeńkami zrosćone teke toś te su lichotne a njezrosćone płody su kompleksne měchowcy nažki kompleksne kapslowe płody coccetum twardopackate płody abo jabłukowe płody cyanogene glykosidy su powšyknje rozšyrjone sorbitol se w signifikantych manjach twórje chromosomowe zakładne licby su x abo wobjim spiraeoideae bu wót potter et al dla molekulargenetiskich pśepytowanjow wažnje rozšyrjony pśi tom něga ako swójske pódswójźby wjeźone měkopackosadowe rostliny a twardopackosadowe rostliny buchu do spiraeoideae integrěrowane pódswójźba wobstoj ze sedym tribusow a dweju rodowu kótarejž se žednemu tribus pśirědujotej tribus amygdaleae wótpowědujo něgajšna swójźba twardopackosadowe rostliny a wopśimjejo na družynach bogaty rod prunus tribus neillieae wobsejźi zrosćone płodowe łopjeńka płod jo kompleksny měchowc pódlańske łopjena su hinfllig cyanogene glykosidy se zdaju felowaś chromosomowa zakładna licba jo x sorbarieae wobsejźi měnjate a zestajane łopjena adenostoma ma mutličkojte až měnjate jadnore łopjena płodowe łopjeńka su zrosćone płod jo nažka abo kompleksny měchowc chromosomowa zakładna licba jo x spiraeeae su zelišćowe rostliny abo kerki a twórje wótergi rozety pódlańske łopjena feluju płody su kompleksne měchowcy abo kompleksne nažki chromosomowa zakładna licba jo x kerriodae d potter s h oh k r robertson su molekulargenetiski ako monofyletiski takson definěrowane a wopśimjejo dwa tribusa pódlańske łopjena feluju abo su hinfllig płod jo coccetum twardopackaty płod abo kompleksny twardopackaty płod chromosomowa zakładna licba jo x płod jo zwětšego nuculanium pódobny twardopackaty płod ale ze suchym perikarpom pśi neviusia kompleksna nažka chromosomowa zakładna licba jo x pśi coleogyne supertribus pyrodae c s campbell r c evans d r morgan t a dickinson wopśimjejo rod a tribus to su wutrajne zelišćowe rostliny kerki abo bomy pśi někotarych rodach su łopjena zestajone płodowe łopjeńka su zwětšego zrosćone semjenišća stoje bazalnje a su pó dwójośe družyny su žywjarje brunawinych gribikow phragmidium a gymnosporangium pyreae wopśimjejo subtribus ale teke tśi rody kótarež su žeden subtribus pśirědowane bazowa chromosomowa licba jo x pśi vauquelinia šera spliska motacilla alba jo ptašk ze swójźby motacillidae šera spliska jo wujšpurny carno běły ptašk kótaryž stawnje z wopušku cympoco wóna dośěgnjo wjelikosć wót cm jeje kśebjat jo šery motacilla alba alba abo carny motacilla alba yarrellii šyja a chochoł stej carnej mjaztym až wenkowne wopušowe pjera su běłe coło boka głowy a brjuch su běłe ganja z nygajucej głowu a cyni naraz skoki za cas góńtwy na insekty lětajucy jo južo z dalokosći k spóznaśeju na dłujkej wopušce ale teke na ekstremnem žwałkatem lětanju z nadpadnymi serijami pjerchotow pśi lětanju woła typiski tśi lit abo tśu wij ptašk wustupujo cesto blisko wódy ale teke na pólach na burskich žywnosćach w parkach na sportnišćach na nadroznych kšomach a na kšywach domow kantela finski kantele abo kannel estniski kannel jo narodny muzikowy instrument finskeje a wóna jo znaty tšunaty instrument teke w drugich krajach pśi baltiskem mórju tradicionalna kantela ma pěś tšunow kótarež su pśicynjone na drjewowem ramiku a dolny bok jo wótwórjony nowšu tak pomjenjonu dwudrjewowu pěśtšunowu kantelu nejpjerwjej grifeluju dajo teke wjele rozdźělnych akustiskich a elektriskich kantelow w samskej swójźbje muzikowych instrumentow něnto kantelowa muzika jo wjelgin žywa a licba grajarjow pitśku se pówětšujo ewolucija jo zachopiła dla źěła kannelliitto za cas lět a trajo něnto dla zgromadnego źěła muzikarjow muzikowych šulow firmow a zwězkow nejstarše dopokaze za take instrumenty mjaz drugim finsku kantele estnisku kannel letisku kokle wugroni kuokle litawsku kankls a rusojsku gusli snaź su archeologiske namakanki z lět we welikim nowgoroźe a w regionach opola a gdańska w pólskej kantela jo muzikowy instrument boga vinminena w kalevali finskem narodnem eposu finski kantelowy muzej finski suomen kantelemuseo jo w měsće jyvskyl kócki felidae su swójźba rubjažnych zwěrjetow carnivora rozeznawaju nejmjeńša družynow kóckow kótarež w śělnem twarje relatiwnje pódobne su a wenkownje pśedewšym w barwjenju a wjelikosći wariěruju jano gepard se wótchylujo to nastupajcy jasnjej wót drugich kóckow jadnotny śělny twaŕ wobśěžujo rozrědowanje swójźby na zakłaźe morfologiskich kriterijow tradicionelnje buchu tśi žywe pódswójźby wjelike kócki małke kócki a gepardy rozeznawane dalšu pódswojźbu kótaraž źinsa jo wótemrěta pśedstaje sbelzahnkatzen k sbelzahnkatzen buchu spócetnje teke metailurini licone kótarež źinsa cesto k felinym kóckam lice pśez wuwiśu molekulargenetiskich metodow z kótarychž se pomocu dna sekwency pśirownaś mógu bu póznawane až starodawne źělenje kóčkow do tśich partow wopšawdne poměry pśiswójźbnosći njewótbłyšćujo teke jolic na monofyliju wše pódkupki póchadaju wót jadneje póchadneje formy kóckow lěbda eksistěruju cwible jo pak nutśikowna systematika kóckow pak jano wobzwadna slědujuce rody a družyny se ku kóckam lice šyška jo žeński kwiśonkowy stołk a z jeje se wuwiwace semjenstwo koniferow coniferales a wólšow alnus ma formu kłose kótarejež wóski a nosece łopjeńka su drjewjane drjewjane nosece łopjeńka su kšywne spjerchliny šyški mjaztym až se kwiśonki ako semjenjowe spjerchliny jawje w zdrjałosći semjenja zwětšego sejźe na suchych drjewjanych spjerchlinach šyški na rozdźělnem wašnju na gałuzach bomow sejźe pśi jedłach abies rowno stoje mjaztym až pśi škrjokach picea wise někotare šyški za cas zdrjałosći rozpadnu na pś pśi jedłach mjaztym až pśi drugich družynach ako cełk wót boma wótpadnu na pś pśi škrjokach pśi jałowjeńcach ale teke drugich družynach cypresowych rostlinow cupressaceae měsne spjerchliny semjenja wobdaju pśi comž semjenjowe spjerchliny su z kšywnymi spjerchliny zrosćone pśi swójźbje cephalotaxaceae njejsu žedne semjenjowe spjerchliny widne alnus viridis zelene njezdrjałe šyški dataja alnus rubra jpg wólša alnus spec stare šyšce dataja abies cone bits jpg bulgaŕska jedła abies borisii regis šyšce spindel górjejce krywne spjerchliny dołojce semjenjowe spjerchliny dataja zapfen mit massband jpg šyšce rozdźělnych wjelikosćow dataja picea abies female cone cropped jpg njezdrjała šyška wšednego škrjoka picea abies dataja pinus coulteri mhnt cone jpg pinus coulteri běła jedła abies alba jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow pinaceae běła jedła jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m krona jo wusko kjaglojta wjeršk je pśi młodych bomach wótšy pózdźej kulowaty škóra jo gładka a swětłošera jěgły su pśecejzelene płone zgibujobne na górnem boku błyšćece śamnozelene sejźe zwětšego w dwěma rědoma a dośěgnu dłujkosć wót až cm jich dolny bok njaso dwa běłej paska mimo togo su prědku tupe abo zarěznjone kwiśo wót maja až do junija žeński kwiśonkowy stołk jo zrownany muski kwiśonkowy stołk stoj na kóńcu gałuzow kwiśenje zachopi w starstwje wót lět šyški su zrownane a dośěgnu dłujkosć wót až cm pśi zdrjałosći na bomje rozpadnu rosćo w lěsach we wusokosćach mjaz a m preferujo fryšne chłodne małokalkowate abo kalkowate zemje rostlina jo cuśniwa napśeśiwo zmarznjenju rostlina jo w górinach srjejźneje a pódpołdnjoweje europy rozšyrjona himalajaska cedra cedrus deodara jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow pinaceae himalajaska cedra jo bom kótaryž źiwje dośěgnjo wusokosć wót m młode bomy malsnje rostu wóna z wšych cedrow jo nejwěcej cuśniwe pśeśiwo mrozoju krona jo kjaglojta pśi comž wjerškowy wurostk jo nygacy wše gałuzy njasu pśewisujuce špicki zelene abo módrozelene jegły dośěgnu dłujkosć wót až do cm a stoje pó dwaźasća až pó tśiźasća rozetojśe na krotkich wurostkach ale šrubojśe na dłujkich wurostkach šyški su zrownane tonojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich špicka jo tupo jajojta na zachopjeńku su namódry šědźiwiznojte pózdźaj cerwjenobrunje wóna se góźi jano regionach z miłych zymach a pśi wusokej włožnosću powětša bźez problemow kultiwěrowaś rostlina jo w pódwjacornej himalaje źož we wusokosćach wót až do m wustupujo ale bu tam pśisamem wutupjona w europje se cesto ako pyšne drjewa w parkach a w zagrodach sajźa libanońska cedra cedrus libani jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow pinaceae toś ten bom jo w starowěku za nejrědnjejšy bom měł libanońska cedra jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m młode bom su wuske a rowne mjaztym až starše su na špicce wopłonjone a njasu masiwne gałuzy krona jo šyroka štom je mócny a dośěgnjo tłustosć wót wěcej až m jegły su śamnozelene dosć měke a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni stoje pśedewšym na krotkich wurostkach w promjenjach a to pó źaseś až pó dwaźasća kwiśo w septembrje šyški su zrownane a tonojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm zdrjałe šyški maju wopłonjonu špicku spjerchliny zdrjałych šyškow wótpadnu rostlina jo w górinach pódwjacorneje a małkeje azije rozšyrjona pśi comž buchu pśirodne wobrosty za cas antiki wjelgin deciměrowane južo w lětstotku bu w europje zawjeźona wšedny škrjok picea abies jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow pinaceae wšedny škrjok jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m škóra jo cerwjenobruna krona jo kjaglojta a jegły su pśecejzelene styrigranite błyšćece zelene pšoste wótstojecy ku kuždym bokam a dośěgnu dłujkosć wót až cm gałuzy zu pó wótpadanju šyškow gropne kwiśo wót apryla až junija pśi comž to w starstwje wót až lět zachopina žeński kwiśonkowy stołk jo cerwjenojty mjaztym až młode muski kwiśonkowy stołk jo cerwjeny wisece šyški dośěgnu dłujkosć wót až cm a ako cełk wótpada rosćo w pśiroźe we wusokosćach wót wušej až m a jo cesty lěsniski bom ma lubjej skerjej włožne zemje na chłodnych powětšowłožnych zymozymnych stronach źinsa jo pśez sajźenje daloko rozšyrjona a narownujo druge družyny bomow rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej europje rozšyrjona pěskowa chójca pinus sylvestris jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow pinaceae pěskowa chójca jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m jeje krona ma kjaglojty abo pedešćnikojty zrost škóra jo nanejmjenjej w kronje zarzocerwjena a dolnem źělu štoma jo śamno bruna jegły su zwětšego jaden raz wokoło wóski wjertane jich nutśikowny bok jo módrozeleny a wóni stoje pó dwěma na krotkich wurostkach a dośěgnu dłujkosć wót až cm kwiśo wót maja až junija mjaztym kwiśenje w starstwje wót až lět zachopina njelicobne proški maja dwa powětšowej měcha a togodla su wjelgin lažke šyški su kulojte až jajojte na bazy zwětšego kśiwe a dośěgnu dłujkosć wót až cm semjenja akle w drugem lěśu pó kwiśenju zezdrjaju rosćo w pśiroźe na skałach łukach w nagłych zwisach a tymjenjach preferujo skerje śoplejše suche zemja a pótrjebujo wjele swětła projekt ma dwa głownej cela terminologija toś teje zběrki njejo na wěste fachowe pólo wobgranicowana na toś tom projekśe móžo se kuždy wobźěliś kenž ma trjebne rěcne znajobnosći w nanejmjenjej jadnej ze styrich projektowych rěcow projekt lažy hyšći w pjeluškach tuchylu zběraju se głownje terminusy eksistěrujo pógódnośeński system kótaryž rozsuźujo wó pśiwześu zapśimjeśow za toś ten cesćilakosćiwy projekt trjeba se hyšći wjele pomagajucych rukow ale moderny swět pomina se teke modernu serbsku fachowu terminologiju aby serbšćina wóstała zamóžna do žywjenja detailěrowane informacije su na websedle projekta serbterm zachopjeńki toś togo projekta segaju slědk až do lěta pó załoženju górnoserbskeje wikipedije w lěśe a dolnoserbskeje wikipedije w lěśe jo se skóro pokazało až za wjele temow trěbne zapśimjeśa feluju pak dokulaž hyšći žedne serbske zapśimjeśa njeeksistěruju pak dokulaž wótpowědne žrědła njejsu k dispoziciji byli toś ta situacija hyšći njejo se doněnta wjele změniła z toś teje situacije jo se ideja naroźiła toś ten projekt iniciěrowaś na zachopjeńku tós ten projekt hyšći jo se gronił serbski leksikon pózdźej jo se toś ten projekt do serbterm pśemjenił serbterm bazěrujo na php html a na datowej bance mysql wužywarje projekta mógu za eksistěrujucymi zapśimjeśami pytaś nowe zapśimjeśa naraźiś a zapisaś a skóńcnje južo zapisane zapśimjeśa pósuźiś a pógódnośiś doněnta wšak forum za diskusiju mjazy wužywarjami resp sobustatkujucymi hyšći njeeksistěrujo serbterm ma swójsku kupku na twitter kótarejež nejnowše powěsći pokazuju se na startowem boku www serbterm de mimo togo dostawa něnto zapśimjeśe ku kótaremuž nastawk eksistěrujo we wikipediji wótkaz we formje pismika w to nastupa wšykne styri rěcy projekta serbterm t gr wótkaz górnoserbskego zapśimjeśa wjeźo do górnoserbskeje wikipedije wótkaz dolnoserbskego zapśimjeśa do dolnoserbskeje wikipedije wótkaz nimskego zapśimjeśa do nimskeje wikipedije a wótkaz engelskego zapśimjeśa do engelskeje wikipedije górska chójca pinus cembra jo bom ze swójźby chójcowych rostlinow pinaceae górska chójca dośěgnjo wusokosć wót m krona jo kjaglojta abo walcojta škóra jo bruna młode gałuzy su tłuste a cerwjenožołśe kósmate jegły su pó pěś na krotkich wurostkach promjenjate pšoste śamnozelene tśigranite a dośěgnu dłujkosć wót až mm a šyrokosć wót mm kwiśo wót junija až julija šyški su jajojte kśiwo zrownane abo wótstojne a dośěgnu dłujkosć wót až cm wóni akle w drugim lěśe pó kwiśenju zdrjałe budu płodowe spjerchliny su módrojte a maju brunu špicu rosće w jeglinowych gólach we wusokich połoženjach a na gólnej granicy alpow a karpatow we wusokosćach wót něźi až m šup procyon lotor jo rubjažne zwěrje kótarež jo pódobne małkemu mjadwjeźoju z dłujkim wopušom markěrowany wót barwojtych smužkow ma delikatnu elastisku carno běłu kóžu šup jo znaty dla swójeje zwuconosći myś swóju picu we wóźe pśed žranim šup dośěgnjo dłujkosć wót až do cm jogo pušlaty wopuš jo brunje a carnje kuźerjony a dośěgnjo dłujkosć wót něźi až do cm nogi su wobkrotke šup w zemskich abo bomowych jamach zymski měr źaržy póchada z pódpołnocneje a srjejźneje ameriki ale něnto teke w europje a japańskej wustupujo źinsa w někotarych krajach šupy se cesto městam pśibližuju a se samo zwažyju pśepytowaś wótpadkowe tuny kós turdus merula jo družyna droznow samica jo brunocarna mjaztym až jo samjak carny ze žołtym pyskom a rědnje spiwa abo šwikoco wón jo žywy w europje póddružyna turdus merula aterrimus jo žywy mjaz waliziskej a kawkazom póddružyna turdus merula mauritanicus jo žywy w dłujkowjacornej africe někotare póddružyny se teke namakaju w aziji na acorach kanarskich kupach a na madejrje ptašk jo wót až do cm dłujki a wažy g jogo głos pśi pśiwabjowanju jo pódobny na dukdukduk abo sriii pśi alarmje tikstikstiks spiwanje jo pódobne k šwikotanju ptašk gnězdźi w gólach zagrodach a parkach dwójce abo trojce za lěto mjazy aprylom a julijom jogo gnězdo jo kulojta šklicka z trawiznow měšane z glinu lažecy na gólach kerkach wuwześnje teke na domach samica njaso módrozelenych jajow z zarzobarwojtymi flackami sejźe na nich dnjow jano wóna pótom wobej staršej se staratej za młoźeśa za cas dnjow a hyšći pó wótleśenju z gnězda pomagatej jich se žywiś za cas dweju tyźenjowu wóni žeru insekty wužeńce sliniki płody kósy pó źělach wótlětuju za cas zymy k śopłym regionam za cas slědnych lětow wjele pśezymuju w městach nocc jo webmailowy klient to jo websoftwara za zastojanje elektroniskego posta iniciěrowany wót olivier cahagne a nicolas chalanset nejpjerwjej napisany w perlu pód mjenim epimail pón pód mjenim nocc nicolas olivier chalanset cahagne w php pśeprograměrowany pódpěra protokole imap wěsty abo nic pop wěsty abo nic a smtp z awtentifikaciju abo bźez awtentifikacije napórane boki su we formaśe xhtml strict a wužywaju někótare javascriptowe funkcije aby se wěste funkcije wólažcyli jogo zaměr jo jadnory webmailowy klient k dispoziciji stajiś kótaryž wót tak mało ako móžno php modulow wótwisujo tuchylu stej to jano modula imap za wóteběranje e mejlkow a iconv za rědowanje trěbnych znamuškowych sajźbow nocc funkcioněrujo z utf rěcne dataje su w utf a e mejlki konwertěruju se do utf do wózjawjenja mimo togo jo wón kompatibelny ze wšymi php wersijami wót php sem dokulaž nocc jo licha softwara pód licencu gpl jo wón na kuždu architekturu pśiměrjujobny nocc jo dopołnje do dolnoserbšćiny a górnoserbšćiny pśełožony rěc dajo se pśi instalaciji wubraś strč prst skrz krk dsb tkaj palc pśez gjargawu ze mócnje kulonym złožkotwórnym r jo česke a słowakske jězykłamate gronko z pismikami w rěcnej wucbje za njemaminorěcnych se toś ta sada cesto wužywa aby wugronjenje słowjańskich słowow bźez napisanych wokalow w tych rěcach zwucowało pó maśernej rěcy su te pó zdaśu bźezwokalowe słowa śěžko wugronjobne w češćinje su bźezwokalowe słowa cesto dokulaž r a l stej złožkotwórnej pótakem njenapisany njespiwny wokal implikujotej a pśez to móžotej złožkowy wjeršk twóriś tak až złožki bźez napisanych wokalow eksistěruju togodla se toś ta sada cesto ako pśikład za sadu bźez wokalow wužywa toś ta sada słužy teke ako moto šwicarskego casopisa kulturneje kritiki la distinction łatyńšćina teke łatyńska rěc jo wumarła ale něźi pśecej wužywana rěc jo była zakładom wšych romaniskich rěcy źins se wužywa w kśesćijańskej liturgiji a we fachowych wurazach biologija lěkarstwo filozofija atd łatyńšćina ma pěś krotkich a e i o u a pěś dłujkich wokalow krotke wokale se bźez diakritiskich znamješkow pišu mjaztym až dłujke wokale se ze znamješkom pišu mimo togo ma styri diftongi ae oe eu au konsonant c se ako k wugroni změna wugronjenja pśed wokaloma e a i jo se pózdźej stało łatyńšćina ma wjelgin kompleksnu gramatiku substantiwy maju tśi genuse na rozdźěl wót romaniskich rěcow mimo togo maju šesć padow kótarychž formy wótwisuju wót numerusa gramatiskego cysła a klasy deklinacije rozeznawa se pěś deklinacijow adjektiwy se w genusu numerusu a paźe pó substantiwje złožuju pśi nich jano tśi deklinacije klasy wustupuju wjele adjektiwy se mógu stopnjowaś komparatiwne kóńcowki su ior za žeński a muski genus a ius za srjejźny genus mjaztym až superlatiw ma kóńcowki issim us um a adjektiwy na er maja wariantu rim us um a mjaztym až adjektiwy na l maja lim us um a někotare cesto wužywane adjektiwy maja njeregularne formy pśi pronomenach jano tśeśa wósoba ma rozdźělne formy pó genusu mjaztym až druge wósoby njamaju taki rozdźěl werby maja młogolicbne formy rozeznawa se pěś konjugacijow jan nuk nimski jan nuck junija w koslowje jo był mjaz a pśedsedaŕ domowiny nuk wopyta serbskej šuli w ralbicach a pančicach pó tym wuwuknjo powołanje elektrikarja w lubnjowskej milinarni wót jo źěłał we wětrowje kaž teke w redakciji noweje doby a wót w lnd w casach pśewrota se nuk w serbskej narodnej zgromaźinje jo angažěrował jan nuk jo wóstawał až do pśedsedaŕ domowiny dokulaž jo był wón k wólbam jadnučki kandidat za zastojnstwo jogo naslědnik jo dawid statnik nuk jo wóženjony a nan styrjoch źiśi jo jadnaŕ budyšyńskego zawoda nukec napoje cybulinka allium schoenoprasum jo rostlina z pódswójźby kobołkowych rostlinow allioideae znutśika amarylisowych rostlinow amaryllidaceae druge serbske mě jo cyblišk cybulinka jo wěcejlětna rostlina kótaraž rosćo rowno a dośěgnjo wusokosć wót až cm wóna intensiwnje wónja wogon łopjena njama łopjena su mm tłuste rorkate prozne a stoje w promjenjach kwiśo wót junija až awgusta kwiśonkowe łopjeńka su swětłofijołkojte abo śamnofijołkojte dośěgnu dłujkosć wót něźi cm njejsu nigdy gwězdkaty kwiśonkowe wogonki su krotše ako kwiśonki rostlina njenjaso sedańske cybule we kwiśonkowem stołku rosćo źiwje w alpach a jurje na włožnych łukach w płonych bagnach na rěcnych brjoze na włožnym kamjentnem wótsypku a wóźiwjowany pśi pěskowych ławach a w šoterje rěkow rostlina jo žywa w europje aziji a pódpołnocnej americe wón bu juž za cas srjejźowěka rostlinu ako wěrcu kultiwěrowana wón za salaty a k garněrowanju wužywa brunogjargawowa gnilawa bradypus variegatus jo družyna ze swójźby tśipalcowych gnilawow bradypodidae brunogjargawowa gnilawa dosegnjo wjelikosć mjaz a centimetrow a wagu wót až do kilogramow małka kulowata głowa njenjaso žednej zwenka widnej wušy dokulaž toś tej stej pód kóžu schowanej wopuš jo jano rudimentarny kóža ma guste spódne kósmy wuše tych su dlejše a jasnje gropnjejše swětłobrune až brune barwjone kósmy głowa jo wěcej śamno barwjona ako wuškowne śěło wótwisnje wót dopadowanja swětła se kóža błyšći nazeleń což se góźi na symbiozu z algowej družynu kótaraž jo w kóžy žywa slědk wjasć toś ta symbioza słužy pó zdaśu tarnowanju pśed žernymi njepśijaśelami wjeršk kóže lažy kaž pśi wšych gnilawach na brjuchu tak móžo dešćowa wóda lěpjej wótběžaś ruki su jasnje dlejše ako nogi na rozdźěl wót dwójopalcowych gnilawow kóńce ruki brunogjargawoweje gnilawy w tśoch palcach palce kóńce w kokulatych pazorach pśi comž kužda srjejźna jo pówětšona zuby wopśimjeju crjonakow špicarje a prězne zuby brunogjargawowa gnilawa njama nuchanje jo wósebnje wusoko wuwite brunogjargawowa gnilawa jo na wósebnje włožnych žywjeńskich rumach pśiměrjona kóža wódu njepśepušćijo a słužy šćitoju pśed mokšotu a zymu śělna temperatura jo z stopjenjami relatiwnje niska pśicyna za to jo późěl wót jano něźi procentow muskeloweje mase na śělnej waze a niske měna maśizny metabolizm brunogjargawowe gnilawy su samotarje wóni su aktiwne za cas switanja změrkanja a nocy nejdlejšy cas dnja něźi góźinow gnilawa spi wóna k gólnej zemi jano źo až k drugemu bomoju dosegnjo wóna jo wuběrny plěwaŕ brunogjargawowe gnilawy bydle až hektara wjeliki rewěr wóna jo we wjelikich źělach subtropiskeje a tropiskeje srjejźneje a centralneje pódpołdnjoweje ameriki rozšyrjona jeje głowny rozšyrjeński teritorij wopśimjejo pódpołnocnu argentinsku boliwisku brazilsku kolumbisku kosta riku ekwador honduras nikaraguwu panamu paraguay peru ale teke venecuelu tam wobydli włožnośopłe tropiske lěse zwětšego w bliskosći wódow brunogjargowa gnilawa jo cysty žrack rostlinow mimo łopjenow a młodych wurostkow žerjo teke płody a korjenje śěło jo se na niski późěl na seśeńskej srědnosći caroby pśiměrił pśez to až jo měnu maśiznow na minimum pómjeńšył wóna ma wěcejkomorowy žołdk w kótarymž bakterije pomagaju carobu pśisamem dopołnje zwužytkowaś samki bywaju z tśomi až pěś lětami rodnje zdrjałe mjaztym až samjaki pótrjebuju zwětšego jadne až dwě lěśe dlej pórowański cas jo cełolětny ale pak se stanje wětšy źěl naroźenjow za cas suchego casa samka wopytujo samjaka pśez wjelgin zogolowate a wótše wołanje pśiwabjaś pó pórowanju se roda zasej źělitej pó casu sćelnosći wót něźi šesć mjasecow samka póroźi jadnu młoźu pórodna waga wucyni něźi až gramow prědne šesć až sedym žywjeńskich mjasecow wóstanjo młoź na brjuchu abo kśebjaśe maśerje pó dweju až tśoch mjasecach juž wótsajźenje zachopi na zachopjeńku dostawa młoź hyšći pśedkusanu carobu nježli až zachopi samostatnje łopjena žraś z dwěma až tśomi lětami su młoźe wurosćone brunogjargawowe gnilawy mógu starosć wót wěcej až lět dośěgnuś dokulaž jo we wusokem měrje na jeje žywjeński rum pśiměrjony reagěrujo wjelgin cuśniwje na mólenja znicenja tropiskich lěsow jo pśi tom nejwětšy problem družyna stoj w cerwjenej lisćinje iucn ako mało wobgrozona toflowa krida jo material kótaryž se wužywa aby na gropnych pówjerchach pisaś wósebnje na toflach wóna zawóstaja partikle kótarež se jano słabje njepušća a se góźe lažko wótrěwaś toflowa krida zwětšego jo dłujka z kwadratowym abo kulojtym prěcnym profilom toflowa krida se zgótujo w nimskej awstriskej a skandinawiskej pśedewšym z kalciumowego sulfata gips dokulaž tam nejwětše kriźišća su šćitane we francojskej se wužywa za tak mjenjowanu šampańsku kridu mineral krida toś kalciumowy karbonat něźi procentow w nimskej pśedateje tofloweje kridy wobstoj ze gipsa pśez dodank barwow teke se móžo barwna toflowa krida zgótowaś dokulaž kridowy proch kótaryž nastanjo pśedewšym pśi suchym wótrěwanju tofle za alergikarjow jo mólece teke se bźezprošna krida zgótujo proch teke stoj w pódglěźe problemy z dychańskimi organami zawinowaś z wódy a gipsa sam mógu kridu zgótowaś azowske mórjo azowske more azowskoje more jo małke mórjo w krotkozajtšnem źělu europy granicujo na pódwjacorje z ukrainu a na pódzajtšu z rusojskej federaciju słuša k mórjam atlantiskego oceana a płaśi ako źěl wětšego carnego mórja wót kótaregož jo na krotkem wjacorje wótźělone pśez połkupu krim a z kótarymž jo zwězane na pódpołdnju pśez kerčsku wuscynu njedaloko kerča azowske mórjo ma płoninu wót pśisamem tysac kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót metrow jogo nejwětšy pśiběg jo don azowske mórjo ma wjelgin nisku solny wobstatk wuznamne pśistawy su mariupol a berdjansk na ukrainje a taganrog a jejsk w rusojskej federaciji atlantiski ocean abo atlantik jo wódowa płoń mjaz afriku europu a ameriku jo to drugi nejwětšy z swětowych oceanow jogo cełkowna płoń wopśimjejo něźi pěśinu zemskego pówjercha což jo dogromady z nakšomnymi mórjami něźi mil km a mil km bźez nakšomnych mórjow dłujkosć jogo pśibrjoga jo km šyrokosć jo wót km mjaz brazilskej a liberiskej do km mjaz zjadnośonymi statami ameriki a pódpołnocnej afriku nejdłymše městno w atlantiskem oceanje jo dłymina milwaukee w portorikoskej grobli we dłymokosći metrow pód głaźinu oceana pśerězna dłymokosć jo m resp m bźez nakšomnych mórjow staropólšćina jo pomjenjenje pólskeje rěcy w staropólskej dobje kótaraž jo trała wót ix do xvi stolěśa w zachopjeńkach staropólskeje doby su se pokazali prědne rozdźěle mjazy jadnotliwymi pódwjacornosłowjańskimi rěcami wósebnje mjazy česko słowakskeju a lechiskeju kupku pólšćina kašubšćina pomorjanšćina połobšćina pó dupjenju pólskeje w lěśe jo wjele póžyconkow z łatyńšćiny do staropólšćiny pśišło pak pśez pósrědnjenje češćiny ako wětšyna nabóžninskeje terminologije pak njepósrědnje w pózdźejšem casu na pś ańjoł janžel wót łat angelus w xiv xv stolěśu zgubujotej se wót starosłowjańšćiny zderbnjonej casa zachadnosći aorist a imperfekt kótarejž hyšći w swětokśicnych prjatkowanjach wót xv stolěśa zgubujo se w stronach pólskego kralojstwa dual w górnej šlazyńskej jo wón až do źinsajšnego pśetrał charakteristiskej pśiznamjeni stej byłej teke relatiwnej pronomena j kótaruž jego wó což wó kogož kótarejž wustupujotej w bogurodzicy a źinsa se wěcej njewužywatej w běgu stolěśow jo staropólske wugrono pódlažało wjele modifikacijam eksistěruju někotare rozdźěle w pśirownowanju ze źinsajšnym nowopólskim wugronom śěžkosć na kótaruž srjejźowěkowe pisarje kótarež su wopytali rěc skodificěrowaś su starcyli jo było njepśiměrjenje łatyńskego alfabeta do někotarych zukow pólskeje rěcy na pśikład cz sz z teje pśicyny jo se staropólska rěc rědko zapisała a njejo měła standardny pšawopis jaden pismik jo mógł někotare zuki pódawaś na pś s jo se cytało ako s sz abo ś pisanje słowow jo se makało pśisamem dopołnje z pšawopisom łatyńšćiny na pś bichek byczek gneuos gniewosz a p prědna zapisana staropólska sada wó kótarejž wěmy jo se zapisała wokoło lěta w šlazyńskej w t p henrykowskich knigłach day ut ia pobrusa a ti poziwai originalne zněnje daj uć ja pobrusza a ti pocziwaj źinsajšna pólšćina daj niech ja pomiel a ty odpoczywaj abo pozwól e ja bd mełł a ty odpocznij prědne naraźenje zjadnośenja pšawopisa jo pśednjasł jakub parkoszowic profesor krakowskeje akademije reforma jo wobstojała w zawjeźenju rožkatych a kulowatych pismikow za rozeznawanje twardych a měkich konsonantow a zasejpódawanje wokaloweje dłujkosći pśez dwójne pisanje wokalow na pś aa a ale naraźenje parkoszowica njejo se pśiwzeło a jogo teoretiske koncepcije njejsu se wót nikogo pókšacowali kóšowe kwětarje asteraceae ale teke compositae su nejwětša swójźba znutśika pókšytych semjenjakow magnoliopsida jadnotliwe družyny swójźby asteraceae a wosebite jich kulturowane formy se na wšelakorem wašnju wužywaju tu jo njedopołne lisćina z kuždym rostlinskim źělom kótaryž se pśewažnje wužywa wjelike młogosć na družynach a jich sortow se ako pyšne rostliny we wšych źělach swěta wužywaju wóni se do parkow a zagrodow sajźiju abo słuže ako rězne a suche kwiśonki swójźba asteraceae wopśimjejo něźi až rodow z něźi družynow kužda fylogenetiska analyza swójźby asteraceae jo pokazowała až wóna monofyletiska jo na pś small bremer jansen and palmer hansen michaels et al lundberg bremer pó nowych fylogenetiskich dopóznaśach buchu něnto dwanasćo pódswójźbow zawjedowane kótarež dogromady něźi tribusow wopśimjeju za pśisłušece rody glědaj jadnotliwe pódswójźby a tribusy rodopis pó panero funk plural teke mnogota jo numerusowa kategorija kótaraž wóznamjenijo wěcej ako dwa elementa a w rěcach bźez duala samo wěcej ako jaden element móžo wustupowaś pśi substantiwach adjektiwach pronomenach a werbach pśi substantiwach a adjektiwach kóńcowki za plural su z kóńcowkami za pad zjadnośone mjaztym až pśi werbach kóńcowki za plural su z kóńcowkami za wósobu cas a modus zjadnośone pśi pronomenach samo cesto zdonk měna někotare substantiwy jano w pluralu wustupuju kaž na pś źurja wrota luźe gódy nožyce někotare městnostne mjenja jano w pluralu eksistěruju pśedewšym z kóńcowku ce kaž na pś chrósćicy ralbicy w baškiršćinje kóńcowka za plural stoj pśed kóńcowku za pad wariěrujo jano pó wokalnej harmonije a konsonantowej harmoniji kóńcowki za plural se wót kóńcowkow za singular rozeznawaju pśi comž rozdźělne kupki kóńcowkow eksistěruju w turkojšćinje kóńcowka za plural stoj pśed kóńcowku za pad wariěrujo jano pó wokalnej harmonije a konsonantowej harmoniji genitiw jo pad substantiwow a adjektiwow we wjele rěcach na pś łatyńšćinje a nimšćinje kótaryž wugroni wobsejźenje a druge semantiske póśěgi łatyński canis puellae pjas nom źowćo gen pjas źowća někotare rěcy njamaju genitiw a togodla prepoziciju město togo wužywaju pśi někotarych rěcach genitiw prědku stoj mjaztym až pśi drugich slědujo pśikłady někotare rěcy wósebnje turkojske dodatnje pśidaju posesiwnu kóńcowku tśeśeje wósoby k wobsydstwu pśikłady wjele rěcow nima genitiw a togodla wužywa prepoziciju město togo pśikłady w astronomiji genitiw łatyńskego mjenja gwězdy se z pismikom grichiskego alfabeta wužywa aby daś systematiske mě gwězdy na pś genitiw oriona orion jo orionis toś beteigeuze nejwěcej jasna gwězda w orionje wědomnostnje se groni orionis bislamšćina teke bislama jo jadna amtskich rěcow republiki vanuatu a zrownju lingua franca pód rozdźělnych rěcow wobej rěcy aore a ifo se wěcej njepowědatej kótarež se w vanuatu powědaju ni vanuatu tak mjenjeju se wobydlarje vanuatua wužywa bislama ako drugu rěc nejmjeńša młoda generacija z wobeju městow port vila a santo ako prědnu rěc mimo togo se wót wěcej luźi w nowej kaledoniskej powěda wóna licy k pacifiskim na engelšćinje bazěrowanym kreolskim rěcam dla stawiznow vanuatua ma wjele požčonkow z francojšćiny a z melanesiskich rěcow syntaksa jo mócnje melanesiski charakterizěrowana pó źělach jo pijinoju salomony tokpisinšćinje papua neuguinea a broken of the torres strait queensland awstralska pódobna kupy źinsajšnego vanuatua buchu pśed někotarymi tysac lětami wót melanezičanow wusedlowane kótarež su rozdźělne oceaniske rěcy na kupy pśinjasli wjele jsow su měli lěbda kontakt jaden k drugemu tak až se wjelika wjelerakosć na rěcach wuwiwašo vanuatu ma nejwětšu rěcnu gustosć europejarje su pśišli akle w srjejźišću lětstotka na kupy nejmjeńša brity a francozarje kótarež tam su nadejšli a sajźili wóne su rekrutěrowali wjele ni vanuatuow k źěłu na plantažach cukorinow w queensland za cas drugeje swětoweje wójny su musali wjele ni vanuatuow na ameriskich wójaŕskich bazach źěłaś z wjelerěcneje situacije nastawašo nejpjerwjej engelski pidgin kótaryž bu wót generacije ku generaciji dalej daty a k źinsajšnej kreolskej rěcy bislama bywašo mě se góźi wót beach la mar wótwóźiś kótarež sam z francojskego biche de mer mórski górki nimski póchada w lětstotku buchu mórske górki na kupach we wjelikem měrje žněte a sušone wót źěłaśerjow tegdy powědany pidgin bu z toś tom cynom asociěrowany tak až se jo mě rěcy etablěrowało vanuatu jo mimo na pś haitija jaden mało statow w kótarychž se jo kreolska rěc k amtskej rěcy cyniła pśicyna jo była wěsće až su komunalne politikaŕje problem z engelšćinu abo francojšćinu njepowědajucym wobydlaŕstwom měli parlament rozgłosowe wusćełanja nowiny wužywaju pśedewšym bislamšćinu akle něnto se w zakładnych šulach kraja zachopijo teke bislamšćinu wucyś bislamšćina ma pěś wokalow a to a e i o u mimo togo diftongi ae oe a ao wustupuju wótwisnje wót regionalnych rěcow fonetiska wariacija wustupujo bislamšćina ma pódobne pronomeny kaž tokpisinšćina bislama jo jadnora a harmoniska rěc z něźi słowami głowny źěl leksika póchada z engelšćiny lětstotka a to něźi zbytk póchada z lokalnych rěcow něźi na pś nawita tintowa ryba z francojšćiny mjaz a na pś pamplimus pampelmuza a drugich rěcow něźi z portugišćiny jo pikinini źiśe pśikłady dla wliwa oceaniskich rěcow se jo změnjał teke cesto wóznam z engelšćiny póchadajucych słowow pśikłady nic snadna licba leksiki póchada teke z francojšćiny pśikłady pśikłady melanesiskego wliwa dla snadnego słowoskłada se cesto wjeglin wobrazne pśepisowanja wužywa tekst z bible kapitel die geburt jesu whrend sie dort waren geschah es da sich die tage erfüllten da sie gebren sollte und sie gebar ihren erstgeborenen sohn hüllte ihn in windeln und legte ihn in eine krippe weil nicht platz für sie war in der herberge martin haspelmath roź februara w hoya jo nimski rěcywědnik w lětach na wienskej uniwersiśe a na uniwersiśe w kln jo martin haspelmath studěrował indogermanistiku powšyknu rěcywědu a slawistiku w wón jo wustuděrował na university at buffalo swój magistrowy eksamen w rěcywěźe swój magistrowy eksamen w slawistice na uniwersiśe kln pó wukrajnym lěśe na uniwersiśe lomonosowa w moskwje jo źěłał na lichotnej uniwersiśe w barlinju źož jo se promowěrował a w teke habilitěrował wót lěta jo haspelmath na max planck instituśe za ewolucionarnu antropologiju w lipsku pśistajony ale teke ako honorarowy profesor za rěcywědu na uniwersiśe lipska cynity slěźeńske śěžyšća haspelmatha su syntaksowa teorija morfologija rěcny kontakt rěcna změna ale teke rěcna typologija wažny projekt pód jogo wjednistwom jo było wuźěłanje world atlas of language structures wals kótaryž jo se publicěrował a něnto teke online jo pśistupny mimo togo jo haspelmath iniciator rěcywědneje online encyklopedije glottopedia joseph biden powšyknje teke znaty ako joe biden połne mě joseph robinette biden jr roź nowembra w scrantonje pennsylvania jo amerikański demokratiski politikaŕ a amtěrujucy prezident zjadnośonych statow ameriki wón jo był wót do wiceprezident zsa gaž prezident jo był barack obama ako cłonk demokratiskeje strony jo wón był senator stata delaware wót do w jo joe biden był demokratiski kandidat za amt prezidenta zjadnośonych statow a jo wubrał kamalu harris ako swóju kandidatku za amt wiceprezidenta w nowembrje stej joe biden a kamala harris dobyłej wólby za amt prezidenta a wiceprezidenta zsa werb wót łatyńskego verbum słowo jo słowna družyna kótaraž ma wěste morfologiske syntaktiske a semantiske pśiznamjenja wón wugroni cyny tšojenja a procese morfologiske pśiznamjenja werbow jo konjugacija werby mógu slědujuce kategorije měś w někotarych rěcach mógu dalše kategorije wustupowaś wótwisnje wót mjenjowanych kategorijow werby w rozdźělnych rěcach na pś we wjele indoeuropskich rěcach pó wósobje a numerusu wariěruju taka kongruenca teke w serbšćinje wustupujo ale w někotarych rěcach felujo na pś někotare germaniske rěcy kaž na pś afrikaanšćina dańšćina norwegšćina taku kongruencu wěcej njamaju mimo togo kongruenca felujo we wěstych rěcnych swójźbach na pś w tibeto chinskich rěcach w někotarych rěcach samo kongruenca pó direktnem a indirektnem objekśe wustupujo nic jano pó subjekśe kaž na pś w baskišćinje georgišćinje rěcy kečua werby wustupuju ako sadowe cłonki pó funkciji ako predikat sady se rozeznawaju semantiski werby se mógu pó slědujucych kriterijach rozeznawaś nominatiw wót łatyńskego nminre mjenjowaś jo gramatiski pad kótaryž subjekt sady w nominatiwnych rěcach wugroni nominatiw w serbšćinje je nejcesćej wužywany pad ze šesć padow pšašanje na toś ten pad jo chto pśi žywych byśach a co pśi wěcach a idejach nominatiw w nimšćinje jo nejcesćej wužywany pad ze styri padow pšašanje na toś ten pad jo wer pśi žywych byśach a was pśi wěcach a idejach pśi někotarych werbach móžo dwójny nominatiw stojaś kaž na pś heien bleiben atd w někotarych rěcach nominatiw je njemarkěrowany bazowy pad a togodla ma tak mjenjowany nulowy morfem nimski nullmorphem w někotarych składowańskich paradigmach na pś pśi maskulinumowych substantiwach w nimšćinje rušćinje a serbšćinje abo samo we wšych na pś w mongolšćinje a esperanto akuzatiw wót łatyńskego accstum jo gramatiski pad kótaryž direktny objekt w nominatiwnych rěcach wugroni w akuzatiwje stoj objekt transitiwnych werbow mjaztym až se pśi intransitiwnych werbach drugi pad za objekt jawi abo žeden objekt njejawi w serbšćinje akuzatiw se jano pśi singularnych žeńskich substantiwach twardego skłonjowanja wót nominatiwa rozeznawa pśi žywych muskich substantiwach w singularje ma samsku formu kaž genitiw w pluralu pśi wšych substantiwach z wuwześim muskich wósobow akuzatiw ma samsku kóńcowku kaž nominatiw pśi muskich wósobach ma samsku formu kaž genitiw jolic pśed tym stoj numeral w nimšćinje akuzatiw se jano pśi singularnych maskulinych formach artikla a pśi pronomenje tśeśeje muskeje wósoby wót nominatiwa rozeznawa wšak se zwětšego markěrowanje na substantiwje njestanjo ale na artiklu jano małko maskulinumowych słowow ma rozdźěl mjazy nominatiwom a akuzatiwom někotare prepozicije kněže akuzatiw teke eksistěrujo adwerbialny akuzatiw kótaryž traśe abo smugu a wugroni wón se njemóžo pśez pronomen narownaś mimo togo se njepominaju wót werba a togodla samo móžo pśi werbach stojaś kótarež pśistawk w akuzatiwje njamaju samo pśi pśeměnjenju do pasiwa zawóstanjo esiw wót łatyńskego esse byś jo pad we finougriskich rěcach kótaryž staw wugroni w nimšćinje wótpowědujo esiwoju cesto słowo als we wobrotach kaž na pś als lehrer ako wucabnik we finšćinje ma esiw kóńcowku na resp n na pś lapsena ako góle kóńcowka jo w pluralu ina in eina ein kóńcowka se złožujo pó wokalnej harmoniji pśi słowach z stopjenjowej změnu nimski stufenwechsel se mócny stopjeń wužywa pśikłady esiw se teke wjelgin cesto temporalnje wužywa pśed drugim pśi wšednych dnjach na pś tulen perjantaina pśidu na pětku w estnišćinje jo kóńcowka na resp w pluralu tena abo dena na pś müüjana ako pśedawaŕ w samišćinje ma esiw kóńcowku n pśi comž se mjaz singularom a pluralom njerozeznawa w słowach z stopjenjowej změnu ma esiw samski stopjeń kaž nominatiw w singularje pśikład son lea isidin dlus wón jo bur na dwórje pó słowach ako bur hungoršćina znajo dwě formje esiwa wobej formje stej we wobchadnej rěcy skerje rědkej a se normalnje jano w pisanej formje literatura namakatej esiw modal se ze sufiksom ul abo ül twóri wón jo pó słowach kaž pśirownujuce wie abo als rozměś pśikłady esiw formal se ze sufiksom knt twóri wón wóznamjenijo w nimšćinje tak wjele kaž als ako pśikłady kulka solanum tuberosum jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow solanaceae regionalne słowa su knydel knydla knygla jeje pódzemske kule su wažna caroba za cłowjekow a zwěrjeta kulka jo wěcejlětna w kulturje jano jadnolětna zelišćata rostlina kijašk jo granity łopjena su pśetergowane pjerinate kwiśonkowy stołk wobstoj zwětšego z dweju zawitkowu kwiśonki njasu kólaskaśe rozšyrjonu pěślicbnu kwiśonkowu kronu jeje barwa wariěrujo a móžo běła rožojta wioletna abo módra byś prošniki pěś proškowych łopjeńkow kjaglojśe wokoło pěsty stoje wótwórjenje prošnikow se pśez pory na špicku stanjo płodnik wobstoj z dweju zrosćoneju płodoweju łopjeńkow kótarejž kśiwo w kwiśonce stojtej z jogo se jagoda wuwiwa kótaraž teke w zdrjałosći jo zelena a gadowata kule słužy wegetatiwnemu rozmnoženju pśi comž wóni na pódzemskich wurostkach nic na korjenjach nastanu jich późěl škroba jo w pśerězku wót až do mimo togo wopśimjeju až wódy syrego proteina ale tež syry tuk cukor mikroelementy a rozdźělne witaminy kužda kula kótaraž se za sajźanje wužywa musy nejmjeńša jaden pupk měś z pupkow rostu lisćowe wurostki jolic toś te wurostki zemju pśełamuju pótom kulki se wobkopuju až by k mócnišemu rostej wurostkow pógnuwali nejpjerwjej wurostki rostu do dłujkosći nježli až primarne rosćenje pó tłustosću a twórjenje kulow slědujo na kóńcu wegetaciskeje periody nadzemske wurostki wótemrěju pśi comž epidermis se puknjo pótom pódzemske wurostki wótemrěju a kule se wót rostlinow wótźěluju wše zelene źěle rostliny toś teke jagody a na swětle se zelenjone kule za ceły rod typiski solanin wopśimjeju a su togodla gadowate sajźanišća su subtropiske a měrne regiony wšych kontinentow kulka spócetnje z pódpołdnjoweje ameriki póchada na rozdźěl wót tomatow jagody se njegóźi jěsć dokulaž solanin wopśimjeju jano pódzemske kule se mógu za cłowjeske zežywjenje wužywaś z kulkow se mógu rozdźělne produkty producěrowaś pśi comž se pó nałožowańskem zaměrje mjaz jědnymi picowańskimi góspodaŕskimi a sajźańskimi kulkami a pó casu zdrjałosći mjaz ranymi srjejźnymi a póznymi kulkami rozeznawaju kulka se móžo wót wjele škódnikow a chórobow zapśimjeś wažne škódniki su wažne chóroby su dreetzsee pó źělach teke jano dreetz jo jazor we wokrejsu mecklenburgske jazorišćo na pódpołdnju mecklenburg pśedpomorskeje dreetzsee słuša k pśirodnym parku feldbergske jazorišćo jazor jo wěcej ako metrow dłujki a něźi metrow na pódpołdnju kaž teke wokoło metrow na pódpołnocy šyroki pódzajtšy pśibrjog jazora słuša k zwězkowemu krajoju bramborska jazor wóteda wódu pódzemski do krüselinsee pótom do směra lychenskich jazorow a do habole jazor jo wjelgin rozcłonkowany na pódpołdnju namaka se stanowanišćo a blisko pódpołnocnego pśibrjoga wjas carwitz wjelike źěle górkatego pśibrjoga su z lěsom pórosćone górki wokoło jazora dośěgnu wusokosć něźi metrow nad mórskeju głaźinu jazor bu pód in den dreszer sehe prědny raz w lěśe naspomnjony pśi comž se wósobowe mě jazora zazdaśim wót starosłowjańskego słowa drt abo drtiti troštowaś wótwóźi až do lěta jo lažał dreetzsee we wokrejsu mecklenburg strelitz a jo pśišeł septembra z wokrejsneju reformu k mecklenburgskemu jazorišću turkojšćina tur türke słuša k turkojskej kupce altajskich rěcow ju powěda milionow luźi turkojšćina ma dwa numerusa a padow njama žeden genus mimo togo ma wokalnu harmoniju kótaraž se we dwěma warianśe wužywa a to ako tak mjenjowana małka wokalna harmonija ze změnjenju wót wokalow a a e a tak mjenjowana wjelika wokalna harmonija ze změnjenju wót wokalow i u a ü wužywana warianta wótwisujo wót daneje kóńcowki na pś lokatiw ma warianśe da a de mjaztym až akuzatiw ma warianty y y a y u a y ü mimo wokalneje harmonija teke jo tak mjenjowana asimilacija kótaraž se pśi konsonantach stanjo togodla kóńcowka lokatiwa ma warianty da de ta te z kótarychž da a de slědujotej pó spiwnych konsonantach b c d g j l m n r v y z mjaztym až ta a te slědujotej pó njespiwnych konsonantach f h k p s t cerwjeny rys lynx rufus jo zwěrje ze swójźby kóckow felidae cerwjeny rys dośěgnjo dłujkosć tyłowa wót až do cm a jo nejmjeńša družyna rysow jogo wopuš dośěgnjo dłujkosć wót až do cm a ma běły kóńck ramjenowa wusokosć dośěgnjo až do cm wón wažy mjaz a kg wót zymy až do nalěta se rozpłoźuju samice ma traśe sćelnosći wót až do dnjow pśi comž pśerězk jo wokoło dnjow rys w starstwje wót lěta rozpłoźeńsku zdrjałosć dośěgnjo rys pśedewšym wuchace karnikle a gryzarje žerjo rys jo w zjadnośonych statach ameriki a w mexiku žywy apelsina citrus sinensis jo bom ze swójźby rutowych rostlinow rutaceae dalše serbske mě jo oranža apelsina jo pśecej zeleny kerk abo małki bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m krona jo kulojta jeje gałuzy cesto njasu śernje dłujkojśe jajowate łopjena su kóžane a błyšća jich wogonki su słabje kśidłate běłe kwiśonki słodkowato wónjaju płody su nadłujke až kulowate swětooranžowe až śmowocerwjene jagody jich běliznja se góźe lažko woběliś płodowe měso słoźi słodko nakisało aromatiski rostlina je w tropach a subtropach ale teke w regionje srjejźnego mórja rozšyrjona płody se ako fryšny sad jěźe abo k marmeladam a płodowe mězgi pśeźěłuju z płodoweje bělizny młodych płodow kwiśonkow a łopjenow se eteriske wóleje zgótuju topinambur helianthus tuberosus jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow asteraceae rostlina se kublo ako kulturna rostlina mě rostliny póchada z mjenja indiańskego roda kótaryž jo był žywy na pśibrjogu brazilskeje topinambur jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm dołojcne a srjejźne łopjena su gropne napśeśiwo stojece abo stoje pó tśich we mutwjach wóni su jajowato lancetojte kwiśo wót oktobra až do nowembra kwiśonkowe kóšyki dośěgnu šyrokosć wót až do cm wobłuk z rorkowymi kwiśonkami dośěgnjo šyrokosć wót až do cm rostlina twóri dłujke pódzemske wótnožki na kótarychž kóńcykach se wutwóriju kule z kulowatymi cłonkami forma kulow wjelgin wariěrujo kule dośěgnu wagu až do g teke barwa běliznje móžo rozdźělna byś wariěrujo wót swětłeje bruni do cerwjeni nutśikowne kulow jo běłe a twarde wóni wopśimjeju inulin město škroba mimo togo wopśimjeju bělkowiny a wuglikowych hydratow rostlina derje pśenjaso mroz suchotu a seń póchada z pódpołnocneje ameriki w lěśu bu do europy zawjeźona topinambur bu pó lěśe prědny raz w europje sajźany pó tśiźasćalětnej wójnje jo był wažne zakładne žywidło rostlina se jano hyšći rědko w nimskej na pódpołdnju a krotkem wjacorje sajźa pśi comž samo wóźiwjejo zele a kule se zwětšego ako pica wužywaju w francojskej rostlina se hyšći cesćej sajźa pśi comž kule se zwětšego produkciji alkohola wužywaju rostlina móžo se w nazymje abo nalěśe seś pśi comž jo wótstawk mjaz rědoma wót až cm optimalny sliniki a wótergi gniśe mógu kulam škóźeś wětšnik jo techniska twaŕ kótarejž kśidła se pógónjuju z mócu wětša nejwěcej znate jo wužywanje wětšnikow k mlaśu trajdy k šrota a muki južo w starej arabiskej bu wětšniki ako wódowu plumpu wužywane wóni bu pód omarom i wót persiskich njewólnikow twarjone wětšniki bu w lětstotku pśez płachty a klapy wugótowane kśicarje nejskerjej pśinjasli su znajobnosći do europy wětšniki se su do pódpołnocneje europy w lětstotku dostali pśi tym byli prědne młyny pšoste konstrukcije kótarychž fronta bu k boku wětša stajona wót lětstotka jo było jano lšywo z kśidłami wobwjertate taki wětšnik bu za rozdźělnych zaměry wužywany sdaj nimski sozialistische deutsche arbeiterjugend serbski socialistiska nimska źěłaśeŕska młoźina jo marxistisko leninistiski młoźiny zwězk a tradicionelnje pśijaśelski zwězana z stronu dkp dalej stoje zwězk zjadnośeństwu zjadnośeństwo pśegónych nacirežima zwězk antifašistow a antifašistkow vvn bda a asociaciji asociacija marksistiskich studěrujucych ams blisko załožeńske datum jo maja organizacija sdaj zastupi cełkowne zajmy młodych źěłaśerjow a wukniki politiske śěžyšćo jo politika za źěłaśeŕsku młoźinu drugi temowe kampanje su antikapitalistiske antifašistiske a antimilitaristiske źěło sdaj pomina cełkownu šulu klasowu wjelikosć wót maks wukniki gaž teke wótpóranje głowowim censuram cłonki su mjazy a lět stare a póznaju se k statutam pśichod nej papjerje sdaj zukunftspapier der sdaj jogo programatiski zakład sdaj ma wokoło cłonkow sdaj rozrědowa se do městnych kupki wokrejsnych zwězkow a krajnych zwězkow pódla zwězkodalokego magacina position pozicija jo hyšći dalšny regionalnych nowinow a akcijnych nowinow kak na pśikład basta w berlinje aufschrei zakśik w rostocku abo kontra w bayerskej herbert mies roź februara w mannheimje wum januara jo nimski politikaŕ wón jo był mjazy a pśedsedaŕ strony dkp nimska komunistiska strona herbert mies jo studěrował na parteihochschule karl marx w lětach pón socialnu a zastojańsku wědomnosć wót až do wón jo absolwěrował wukubłanje ako pismostajaŕ wót až do wón jo był cłonk centralnego běrowa a až do pśedsedaŕ ilegalnego zwězka młoźiny fdj nim freie deutsche jugend w pódwjacornej nimskej wót wón jo był cłonk centralnego komiteja a wót kandidat a sekretaŕ politběrowa wót kpd klaus rainer rhl jo załožył z jogo pomocu casopis studentenkurier wót konkret mies jo był zastupujucy pśedsedaŕ a wót až do pśedsedaŕ wót dkp wón jo dostał internacionalne lenin myto až do wón jo był pśedsedaŕ mannheimer gesprchskreises geschichte und politik a cesnoamtski pśedsedaŕ wót arbeiterwohlfahrt mannheim schnau wót herbert mies jo ženjony z gerdu mies roźona eichler cerwjeny buk fagus sylvatica jo bom z roda bukow fagus znutśika swójźby bukowych rostlinow fagaceae cerwjeny buk jo lětozeleny bom kótaryž móžo starstwo wót něźi lět dośěgnuś pśi składnosći tež wěcej ako pó jadnom stojecy bom soliter w pśerězku dośěgnjo wusokosć wót m a twóri šyroko se wupinacu owalnu kronu z až m pśeměrom kótarejež dolne gałuzy pśisamem až k zemi dosegaju stare mócne gałuzy su pśisamem wódorownje wustupujuce a wót pšawidłownego schódnego rozrědowanja w gustem lěsu cerwjeny buk dośěgnjo wusokosć wót až do m a twóri wušćurnjejšu kronu kótarejež nasajźonk akle w něźi m wusokosć lažy wósebne rosćeńske formy cerwjenego buka su w casach intensiwnego wobgóspodarjenja nastawane promjeńske a nagłowne buki škóra cerwjenego buka jo śańka gładka a šera drjewo ma lažko cerwjenojte barwjenje což jo k nimskej pomjenjowanju rotbuche wjadło schódnje zarědowane jadnore listowe łopjena su jajowate z lažko žwałkatej abo słabje zubatej kšomu jich dłujkosć dośěgnjo cm šyrokosć cm dłujkosć wogonka cm list se wubarwi w nazymje jaskrawje okerowožołte a se pótom wótchytaju w starstwje wót něźi až lět kwiśo a płoźi cerwjeny buk pśi dobrych wuměnjenjach móžo južo z lětami zamóžnosć ku kwiśenju dośěgnjo cas kwiśenja jo wót apryla až maja cerwjeny buk jo jadnodomny kuždy za se rodny monzisch toś twóri žeńske ale teke muske kwiśonki na tej samskej rostlinje toś te se jawje w rozdźělonych skerje njenadpadnych kwiśonkowych stołkach z łopjenami na młodych wurostkach muske kwiśonki w gustych wisecych promjenjach žeńske kwiśonki zrownane pó rědko w jadnej styri zapadakowej wobalce kótaraž se z drjewowatym płodowym gjarnyškom cupula nastanjo woprošenje se pśewjaźo powšyknje pśez wětš anemofilija ako płody se něźi cm dłujke wórjechy twórje kótarež bukowicki toś te zezdrjaju w septembrje až oktobrje sejźe zwětšego pó dwěma w płodowym gjarnyšku gromaźe pśez což typiska tśigranjata forma nastanjo płody se wót zwěrjetow rozšyrjuju coochorija kónčiny rozšyrjenja segaju wót pódpołdnjoweje skandinawiskeje na pódpołnocy pśez pódpołdnjowu engelsku francojsku a cełu srjejźnu europu až k pólskej k pódwjacornej ukrainje a krimje na pódpołdnju wót centralneje špańskeje pśez korsiku a italsku až k balkańskej połkupje cerwjeny buk preferujo włožno śopłi atlantiski klima z relatiwnje miłymi zymami a wusokimi spadkami a jo pśedewšym ako młody bom pśeśiwo mócnym zymskim mrozam pózdnim mrozami horcoće a suchoće čućiwy nejlěpše rosćenje pokazujo cerwjeny buk na derje z wódu zastaranych ale njehaćenskomokrotowych stojnišćach z wutkatymi zemjami rosćo wót płonego kraja až k wusokosći wót m pó źělach m alpy źož se pśedewšym w górskem měšanym lěsu w zgromadnosću wót šmrěka a jědli namaka w pódpołdnjowych kóncynach rozšyrjenja cerwjeny buk rosćo jano we wusokich połoženjach górow tam twóri we wusokosći wót m gromaźe z carnej chójcu gólnu granicu dla jogo wusokosći symetrije a swětło okerbarwnego nazymskego barwjenja cerwjeny buk jo woblubowany parkowy bom z jeje młogolicbnymi formami a sortami jo nejcesćej w parkach a zelenišćach sajźona družyna bukow w słuže žywe płoty z cerwjenych bukow k wobgranicowanje pólow abo ako pó źělach domowusoki šćit pśeśiwo wětšej wjele domow drjewo cerwjenego buka se w twarjenje meblow a nutśikownem wutwarje parket schody wužywa mimo togo jo wusokogódnotne palne drjewo z wusokej topjeńskej gódnotu dłujkim měrnym palenim a mócnym twórjenim žaglow wót cerwjenego buka eksistěrujo młogolicbne parkowe a zagrodowe formy kótarež se w barwjenju lista formje łopjenow abo rosće mjaz sobu rozeznawaju někotare wariacije gałuzy zhibkoróstne abo hadojće wjene ameriski buk fagus grandifolia syn f americana f ferruginea jo bom z roda bukow fagus znutśika swójźby bukowych rostlinow fagaceae ameriski buk jo w lěśu zeleny bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m a ma gładku slobrošeru škóru schódnje zarědowane jadnore listowe łopjena su jajowate abo wušćurnje jajowate ze zubatej kšomu jich dłujkosć wucynje mm šyrokosć mm dłujkosć wogonka mm górny bok jo błyšćece módrozeleny dolny bok pitśku swětlejšy list se wubarwi w nazymje do złotožołtych až kóžobrunych nuansow a se pótom wótchytujo ameriski buk jo jadnodomny kuždy za se rodny monzisch toś twóri žeńske ale teke muske kwiśonki na tej samskej rostlinje toś te se w rozdźělnych skerje njenadpadnych kwiśonkowych stołkach z łopjenami na młodych wurostach jawje muske kwiśonki w gustych wisecych promjenjach žeńske kwiśonki zrownane w zapadakowej wobalce kótaraž se z wodrjewjenym płodowym gjarnyškom cupula nastanjo cas kwiśenja jo wót apryla až do junija woprošenje se powšyknje pśez wětš pśewjaźo anemofilija ako płody se něźi cm dłujke wórjechy twórje bukowicki toś te zdrjaju w septembrje až oktobrje sejźe zwětšego pó dwěma w płodowym gjarnyšku gromaźe pśez což typiske tśigranjata forma nastanjo wórjechy se wót zwěrjetow rozšyrjaju coochorija rosćo we pódzajtšnej pódpołnocnej americe wót kanady na pódpołnocy až ke górskim rowninam mexika na pódpołdnju w gustych lěsach abo ako měšany lěs wót płonego kraja až na něźi m wusoku zwenka jogo domacnych stronow rozšyrjenja se ameriske buki jano rědko kultiwěruju ako parkowy bom se ameriski buk skerjej rědko wusajźujo pśi góźbje se ako bonsaj sajźijo ćežke twarde drjewo se w parketowem a meblowem twarjenju za kontainery drjewowe pimadła a wšelake pśedmjaty k wužywanju wužywa bukowe rostliny fagaceae su swójźba semjenjowych rostlinow wše bukowe rostliny su pśecej zelene abo list wótchytujuce bomy rědko teke kerki z zelišćowym abo kóžojtym listom wogonkate listowe łopjena su srěnjowulke schódne a spiralisce zarědowane pśisamem wše družyny su jadnodomne kuždy za se rodne monzisch toś twórje na tej samskej rostlinje žeńske ale teke muske kwiśonki zwětšego micka woprošenje se zwětšego pśez wětš anemofilija stanjo rědko teke pśez insekty entemofilija ako płody se wórjechy twórje kótarež pó kuždem roźe pó jadnom až pó tśoch w płodowem gjarnyšku cupula sejźe płody se wót zwěrjetow rozšyrjuju coochorija rostu swětadaloko wót conow trajucego mroza až subtropow ale nic w tropach a pódpołdnjowej africe płody někotarych družyny su jědne kaž jědna kastanija a bukowicki abo se ako skótnu picu góźe na pś pśedewšym něga ku kjarmjenju swinjow wužywane žołźe płodowe pyšnotki a list rozdźělnych družynow se pśedewšym w nazymje fryšnje ale teke wusušone ako dekoraciske material wužywaju mjaz tym teke we floristice ze škóry někotarych dubow se kork za propy sćěnowe a špundowańske wobkłady korkowy dub wóttwarjujo druge wopśimjeju chemiske substancy wósebnje těski kótarež se su pó źělach južo w prjedawšich casach medicinski abo ludowohojersce ale teke ku kóžowni kóža wužywali wjele družynow dawaju gódnotne drjewo za meblowe domowe abo łoźny twaŕ abo dobre palne drjewo drjewiny toś teje swójźby se cesto ako parkowe bomy wusajźuju a gas a gas teke ako bonsai wusajźuju swójźba wobstoj z pódswójźbow z až rodami a až družynami wopśimjejo slědujuce rody tokpisinšćina swójske mě tok pisin jo kreolska rěc w papua neuguinea wót lěta wóna jo jadna z tśich narodnych rěcow w papua neuguinea dwě dalšnej stej engelšćina a hirimotuwa rěc mimo togo jo drugim kreolskim rěcam pódobna kaž na pś bislamje na vanuatu pijinje na salomonach a torres creole na torres strait awstralska kótarež su z melaneziskego pidgina nastali słowo tok pisin póchada wót tok a pisin pśi tom tok póchada z engelskego talk wobznamjenjece rozgrono ale teke słowo zdźělenje a rěc pisin wóznamjenja pidgin a originalnje póchada wót engelskego business na rozdźěl wót sugestije mjenja tok pisin njejo pidgin ale kreolska rěc něga rěc jo měła druge mjenja a to melanesiski pidgin engelski melanesian pidgin neo melanesišćina engelski neo melanesian pidginowa engelšćina engelski pidgin english a tok boi ale něnto tok pisin jo akceptěrowane mě rěcy wóna jo jadna z oficialnych rěcow papua neuguinea z engelšćinu a hirimotuwej rěcu a nejcesćej powědana rěc w městnje wužywaju ju w medijach a kněženju papua neuguinea lěcrownož mjeńše ako engelšćinu někotare bazowe šule wuwucuju w tokpisinšćinje njewužywaj bislamšćinu ako mě za tokpisinšćinu wónej stej dwě rozdźělnej rěcy kótarejž pak stej blisko pśiswójźbnej rěc słužy pśedewšym komunikaciji mjaz pśisłušnikami rozdźělnych rěcnych zgromaźeństwow ma pak winacej ako nejwětše pidgin rěcy teke se powyšowacu licbu maminorěcnych rěcnikow pśikłady fonetika tokpisinšćiny jo jadnorjejša ako ta engelšćiny eksistěrujo jano konsonantow a wokalow we wugronjenju kótarež jo wěcej pódobne engelšćinje eksistěruju dalšne fonemy a to pśedewšym a tok pisin ma pěś wokalow kótarež su wokalam w špańšćinje japańšćinje a dalšym pěśwokalnym rěcam pódobne mimo togo eksistěruju tśi diftongi a to ai au a oi na kóńcach słowow njejsu spiwne konsonanty tak ze z konsonantow b v d g dž dz nastanu konsonanty p t k s jano słowo god se zda byś wuwześe ale se wugroni z kóńcnym t konsonantowe slědy na kóńcach słowow se teke zgubuju tu stej dwě warianśe móžnej kaž druge kreolske rěcy tokpisinšćina ma relatiwnje jadnoru gramatiku njeeksistěrujo konjugacija daniž deklinacija w tokpisinšćinje eksistěruju tśi werbowe klasy pśi někotarych werbach intransitiwna forma złožku pódwójujo mjaztym až se toś te pódwójenje pśi wótwóźonej formje na im njestawa na pś wjele werbowych zdonkow góźi se ze sufiksom abo bźez sufiksa wužywaś wjele werbow ma jano transitiwnu formu z kóńcowku im někotare transitiwne werby na im bazěruju na drugich słownych družynach kaž na pś substantiw adwerb adjektiw wótergi zmóžnja kóńcowka im mjaz słowami rozeznawaś kótarež by howacej homonymy byli pó pronomeny za wósobu w singularje wše wósoby w pluralu a pó substantiwje ako subjekt musy partikla i staś w prědnej a drugej wósobje singulara se nigdy njewužywa w engelšćinje se predicate marker mjenjujo pó slědujucych słowach se partikla i móžo wuwóstajaś mipela yupela ken laik partikla pśed partiklu no stoj kótaraž markěrujo negaciju wótergi se partikla i ako formu werba byś pśełožyś dokulaž konjugacija felujo za casy se partikle wužywaju pozicija partikle i wótwisujo wót wužywaneje partikle za cas stoj toś pśed bin ale pó bai bai abo dłujka warianta baimbai cesto samo stoj pśed subjektom kaž na pś za pśeběgowu formu prezensa su styri móžnosći samo jo móžno kombinacija kaž na pś z i stap a nau postponowane i stap se móžo z wurazom zachadnosći kombiněrowaś tokpisinšćina ma někotare modalne werby eksistěruju tśi móžnosći werb byś do tokpisinšćiny pśełožyś někotare werbowe afikse se mógu wužywaś aby dalše werby twóriś někotare werby ze sufiksom ap aut abo ewe mógu tež im wopśimjeś někotare werby wopśimjeju dwójce sufiks im wětšyna werbow z takim sufiksom jano raz kóńcowku im wužywa tokpisinšćina ma tśi wósoby kótarež genuse njerozeznaju gramatiska wósebnosć tokpisinšćiny stej dwě formje pśi wósobowem pronomenje wósoby w dualu a pluralu a to ekskluziwna a inkluziwna forma paradigma wariěrujo we wótwisnosći wót lokalnych rěcow dual jo wšedny trial wšak mjenjej nejwětšy inwentar pronomenow tokpisinšćiny jo posesiwne pronomeny se wugronje z doprědka stajonym słowom bilong na slědujucem wašnju ako demonstratiwne pronomeny se slědujuce słowa wužywaju jolic wó bliskosć źo pśi dalokosći se wužywa jolic dalokosć njejo wažna pótom se wužywa w pluralu wšak se slědujuce formy wužywaju mimo togo eksistěrujotej slědujucej pronomena njejo wopšawdny refleksiwny pronomen město togo se yet pó wósobowem pronomenje wužywa pśi někotarych werbach se reduplikacija wužywa w někotarych regionach se wužywa bilong z personalnym pronomenom w tokpisinšćinje su rozdźělne móžnosći pśełožyś jaden drugego drugemu na drugego na drugem jadna warianta jo reduplikacija werba druga warianta su kombinacije wósobowego pronomena ze słowom yet na pś mitupela i lukim mitupela yet mój wiźimej jaden drugego w tokpisinšćinje su jano někotare pšašajuce słowa z kótarychž někotare su pronomeny někotare su adjektiwy abo adwerby substantiwy pady a genusy njamaju za plural słowo ol pśed tym stoj jolic tam numeral njestoj jolic coš substantiw pó roźe rozeznawaś móžoš za muske stwórjeńko słowo man a za žeńske stwórjeńko słowo meri wužywaś wobej słowje pśecej slědujotej a twóritej nominalnu frazu eksistěrujotej dwa typa zestajanych substantiwow pó mihalic wóni njejsu wopšawdne zestajanki ale nominalne frazy pó mihalic jano wóni su wopšawdne zestajanki drugi źěl pótom jo substantiw mjaztym až prědny móžo k rozdźělnych słownej družynje słušaś wótergi rezultěrujuce słowo samo substantiw wěcej njejo adjektiwy cesto maju sufiks pela z engelšćiny fellow gaž substantiwy modificěruju wuwześe jo liklik małki liklik da se teke ako adwerb z wóznamom pitśku wužywaś kaž na pś dispela bikpela liklik ston toś ten pitśku wjeliki kamjeń adjektiwy z jadnozłožkowym zdonkom kaž na pś gut bik nais se zwětšego z kóńcowku pela jawje a stoje pśed substantiwom kótaryž maju wopisowaś jolic se ako predikat wužywaju pótom formy ze sufiksu abo bźez sufiksa pela su móžne jano někotare njepšawidłowne jadnozłožkowe adjektiwy se bźez kóńcowki pela wužywaju źaseś z tych se ako participy zachadnosći pśełožuju mjaztym až jo wšedne adjektiwy jolic se ako atributy wužywaju pótom wóni slěduju pótrjefjony substantiw adjektiwy z wěcejzłožkowym zdonkom kaž na pś nogut špatny redi gótowy se pśecej bźez kóńcowki pela jawje a normalnje stoje pó substantiwje kótaryž maju wopisowaś jano někotare adjektiwy kaž na pś liklik małki stoj pśed substantiwom za stopnjowanje se słowje moa za komparatiw a long ol za superlatiw wužywatej kótarejž adjektiwoju slědujotej ale eksistěrujotej dwě wuwześi a to słowje planti wjele a hanggre głodny kótarejž se za superlatiw słowo tumas wužywatej wóno howacej wóznamjenja wjelgin kaž na pś liklik tumas wjelgin mały za pśirownanje se słowo olsem wužywa adwerby se wót adjektiwow pśez to rozeznawaju až kóńcowka pela felujo mimo togo stoje pó werbje eksistěrujotej jano dwě wopšawdnej prepoziciji bilong z belong kótaraž wóznamjenja wót abo za toś pśiswójźbnosć wobsejźeństwo swójstwo a long kótaraž wóznamjenja wšo wuškowne někotare frazy se ako prepozicije wužywaju kaž na pś long namel bilong srjejź wósrjejź móžo se teke ze substantiwami kombiněrujaś eksistěruju konjunkcije na a o abo sapos jolic a tasol ale jano jolic jolic stoj na zachopjeńku sady to wóznamjenja ale jolic mjaztym až na kóńcu sady abo pó někakem słowje tasol jano wóznamjenja pśirownaj teke tokpisinšćina ma numerale z engelšćiny ale cesto wužywa kóńcowku pela dalšne licbniki su tausen tysac na pś tu tausen tysac tu tausen wanpela ten wan a milien milion na pś tu milien miliona reduplikacija jo wjelgin běžna w tokpisinšćinje mjaztym až móžo rozdźělne funkcije měś pó nose masahiko wóna jano rědko pokazujo plural a wariaciju rozdźělne werby mógu reduplikowaś aby wugroniś wóspjetowanje pókšacowanje abo něco pódobne ale nic wše někotare z toś tych pśiznamjenjow póchadaju wót zgromadnych gramatiskich normow awstroneziskich rěcow lěcrownož zwětšego w zjadnorjonej formje druge pśiznamjenja wšak kaž ako słowoslěd su engelšćinje wěcej pódobne słowoskład wopśimjejo słowa rozdźělnego póchada a to pó něźi z engelšćiny a zbytk z melanesiskich rěcow malajišćiny portugišćiny a nimšćiny wjele słowow se pśez kompoziciju twóri pśi comž někotare słowa zwětšego jano w kompozicijach wustupuju pśi tom su někotare warianty a to gromaźe pisane a rozdźělone pisane kompozicije pó krifka to su kompozicije z modifikatorami nimski kompositionen mit modifikatoren mjaztym až mihalic pomjenjujo to kompozicije engelski compounding tokpisinšćina cesto wužywa kompozicije rozdźělnych słowow mjaztym až engelšćina wužywa wósebne korjenje słowow tudejšej tabeli wopśimjejotej formy ze słowom bilong a bźez toś togo słowa pó krifka warianta bźez bilong jo kompozicija z nomenami nimski kompositionen mit nomina mjaztym až mihalic pomjenjujo to nominalne fraze engelski noun phrases mimo togo su wopišuce warianty tokpisinšćina ma jano mało afiksow kótarež samo jano su sufikse pśi někotarych słowach pšawopis móžo wótwisnje wót narěcy abo žrědła wariěrowaś na rozdźěl wót engelskich etymonow słowa cesto rozdźělne wóznamy maju dokulaž tokpisinšćina ma mjenjej zukow ako engelšćina cesto eksistěruju homonymy kótarež rozdźělne etymony maju cesto se pśidatne elementy abo alternatiwne formy wužywaju aby homonymy wobejšli ale teke reduplikacija se móžo za to wužywaś kaž na pś z engelskeju słowow ship a sheep stej słowje sip łoź a sipsip wójca nastałej pjelch glis glis jo jadnučki gryzaŕ w swójźbje spańcow gliridae kótaryž słuša k rodoju glis wón jo nejwětša europska družyna toś teje swójźby pjelch ma na górnem boku swětošyrobrunojtu šeru abo brunošeru kóžu jogo dolny bok a jogo licy stej běłej wopuš njaso dłujke kósmy jo pušlaty a dośěgnjo dłujkosć wót až do cm cełkowna dłujkosć głowy a tyłowa dośěgnjo až cm wokoło wóckow śamne koło jo widobne w pórowańskem casu kótaryž se stanjo pó wócucenju w nalěśu wón cyni šwicace a kwicece zuki samicy póroźuju pó tyźenjach tśi až sedym młoźetow wótergi samo dwójcy w lěśe młoźeta se něźi jaden mjasec seśe pjelch jě bomowe semjenja głownje žołźe a bukowicki płody wórjechy bomowe pšuty insekty ptaškowe młoźeta a jajka zwětšego pyta swójo žranje na bomach pśirodne njepśijaśele pjelcha su gólne kuny martes martes a gólne kiwki strix aluco pjelch jo domacny wót pódpołnocneje špańskeje grichiskeje a italskeje pśez srjejźnu europu až do uralskich górow a małeje azije w irskej skandinawiskej a engelskej njewustupujo z wuwześim wokolina londona wón tam jo žywy głownje w dubowych a bukowych lěsach parkach a sadowych zagrodach wótergi se teke we winicach namaka wón se pógibujo jano wokoło m wokoło swójeje gnězda kótarež wón twari w bomowych a pódzemskich jamach wódnjo wón spi a to w proznjeńcach skalnych rozdorach a cesto teke w ptaškowych měwańskich kašćikach wót oktobra pjelchy pó wšakich se namakaju w sam grěbanych pódzemskich jamach źož wóni pśespiju zymu za cas něźi sedym mjasecow wótergi wóni samo spiju w domach zymski spaŕ trajo až do kóńca apryla cesto až do maja pśi njepśigódnem wjedrje samo až do zachopjeńka junija dublin irski baile tha cliath pó słowje město pśi tramowem broźe jo stolica a nejwětše město irskeje namaka se pśi irskem pódzajtšnem brjogu blisko wulewa rěki liffey do dublińskego zalewa a ma wobydlarjow toś źewjeśina irskego wobydlaŕstwa šołta jo gerry breen fine gael prědne historiske naspomnjenje ako keltiske sedlišćo eblana jo było južo w lěśe w spisach ptolomeja su wikingi załožyli pódla stareje jsy jich swójsku wjasku pód mjenim dubh linn carne bagno wót lěta stej byłej irska a jeje stolica pód engelskem kněstwom w lěśe su dublinjarje rebelěrowali z jatšownym zběžkom pśeśiwo englandarjam jo był irski sejm dil ireann wót irskich zapósłańcow załožony slědowałej stej irska wójna wó njewótwisnosći a wobydlaŕska wójna wót jo był dublin nachylnje głowne město lichotnego stata irska až do lěta a pón stolica irskeje sok lens culinaris jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow fabaceae wón jo stara kulturna rostlina z orienta sok jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm łopjena su w porach pjerinate a se zwětšego w wijankach kóńce małke namódry běłe kwiśonki stoje pó jadnom až pó tśoch w granach w rozporach płone semjenja sejźe zwětšego pó jadnom až pó dwěma we łušćinach wóni su platśojte zelenojśe brune až carne abo cerwjenojte a pśinjasu na bělkowinach a wuglowych hydratach bogatu zeleninu rosćo w suchem a śopłem klimje rostlina jo ako kulturnu rostlinu w europje wót młodokamjentneje doby dopokazana semjenja se zwětšego njebělone warjone jěźe ze semjenjow se teke muka zgótuju kótaraž móžo ako pśidawk pśi klěbpjacenjeju słužyś zele a słoma stej na bělkowinach bogatu skótnu žratwu w starych kulturach w mezopotamiskej egyptojskej persiskej a israelu jo był ludowy carobowy srědk wót bronzoweje doby su znate kulturne formy z wětšymi semjenjami mjadwjeźe ursidae su cycakowa swójźba z pórěda rubjažnych zwěrjetow carnivora k swójźbje słuša družynow mjadwjeźe su rubjažne zwěrjeta kótarež dośěgnu dłujkosć wót něźi m až do wótergi m samice su mjeńše ako samjaki śěło jo masiwny ale nogi su relatiwnje krotke a wjelgin mócne jich wopuš jo wjelgin krotki a togodla lěbda widny mjadwjeźe maju małke wócy a małke kulowate wušy jich kóža jo dłujka a kósmata pěś palcow njaso dłujke pazory mjadwjeźe su wšožracki z wuwześim wjelikego pandy traśe sćelnosći dośěgnjo něźi až do mjasecow z wuwześim malayziskego mjadwjeźa dnjow młoźeta se wjelgin małke póroźuju z wagu mjaz a g wóni se až lět cycaś daju a w starstwje wót až lět maś spušćiju w starstwje wót až lět bywaju rodnje zdrjałe wóni su žywe w lěsach tundrach a połpusćinach eurazije a pódpołnocneje ameriki tam su wódnjo w switanju abo změrkanju aktiwne jich rewěry su wjelike jich lěgwo je w sam twarjonych twarjach pód wuwrotom w skalnych jamach abo w gustem pódrostku pó nowšych žrědłach cerwjeny panda ailurus fulgens se něnto do swójskeje swójźby zarědujo w někotarych žrědłach słuša k swójźbje małkich mjadwjeźow procyonidae abo gromadu z wjelikim pandu k swójźbje ailuridae běły mjadwjeź tež lodny mjadwjeź ursus maritimus jo nejwětša družyna mjadwjeźow w někotarych žrědłach jo swójskemu rodoju thalarctos zarědowany a tam ma wědomnostne mě thalarctos maritimus běły mjadwjeź dośěgnjo wusokosć wót až do m dłujkosć śěła wót m samice až m samjaki samjaki maju kg samice kg głowa jo relatiwnje małka a wuska wušy stej nadpadnje krotkej a kulowaśonej kóža jo gusta a běła až nažołśe běła ma krotke plěwańske kóže mjaz palcami žerjo pśedewšym měso wót robow w lěśe teke jo wšožrack za góńtwow robow daloke drogujo młoźeta se w sněgowej jamje póroźuju a maju wagu wót jano g pó mjasecach samica z młoźetami jamu wopušći toś ta družyna mjadwjeźa jo typiska za pódpołnocne polarne strony wón jo žywy w grnlandskej na pódpołnocnem pśibrjoze pódpołnocneje ameriki a aziji na wšyknych toś tych teritorijach jo šćitany a jogo góńtwa se kontrolěrujo ma se za to až jo žywych něźi toś tych mjadwjeźow wjeliki panda ailuropoda melanoleuca jo družyna mjadwjeźow ursidae wjeliki panda jo płošny a dośěgnjo wjelikosć wót něźi až do m jogo kóža jo běła až nažołśe běła mjaztym až wušy a nogi su carne ale teke wokolina wokow jo carna mimo togo ma carnu smugu mjaz prědnyma nogoma na kśebjaśe a groźi głowa jo wjelika a kulojta wón móžo wagu wót wěcej ako kg dośěgnuś žerjo pśisamem jano bambusowe wurostki pśi tom daloko drogujo wjeliki panda jo žywy w kurjawkatych bambusowych lěsach krotkozajtšnych regionach srjejźneje chiny we wusokosćach wót až do m pśi tom su žywy w prowincy sichuan něga jo był wót pódpołnocneje prowincy gansu až do pódpołnocneje burmy domacny samice pó až dnjach w skalnej jamje abo bambusowej gusćinje póroźuju wjelgin małke młoźe kótarež ma wagu wót jano g pó až lět wóno bywa samostatne wóno akle w starstwje wót až do lět bywa rodnje zdrjałe wjelike pandy něnto se w coowach kubłaju pśi comž prědne młoźe bu w coowje peking naroźony w lěśe małki panda teke cerwjeny panda ailurus fulgens jo družyna ze swójźby ailuridae małki panda jo šwižny a dośěgnjo dłujkosć wót něźi až do cm jogo wopuš jo gustokósmaty a dłujki kóža jo gusta dłujkokósmata a měka pśi comž górny bok jo błyšćecy kaž liška cerwjeny až žołtocerwjeny a brjuchowy bok a ruce a noze su carne woblico njaso běły muster głowa jo kulojta ruce a noze su krotke žerjo pśedewšym bambusowe wurostki a łopjena ale teke płody małke rěpniki a insekty samica pó až dnjach póroźi až młoźeta kótarež w starstwje wót až lět bywaju rodnje zdrjałe małki panda jo žywy w górskich a bambusowych lěsach na krotkozajtšnem wótkłonje himalaje pśi comž we wusokosćach wót něźi až do m wustupujo małke mjadwjeźe procyonidae su swójźba znutśika psykojtych rubjažnych zwěrjetow carnivora słyšy družynow k toś tej swójźbje kótarež wše su žywe w měrnych a tropiskich conach ameriki taksonomiski wobzwadne jo pśirědowanje w aziji domacnego małkego pandy kótaryž źinsa se w swójske swójźbje ailuridae wjeźo śěło zwětšego jo šwižne družyny dośěgnu dłujkosć wót něźi až do cm wopuš jo krotki abo ma samsku dłujkosć kaž śěło maja pěś palcow małke mjadwjeźe su w nocy aktiwne wóni mógu derje lězć zwětšego su wobydlarje bomow a wšožracki samice pó až do dnjow póroźuju až młoźetow kótarež se až mjasecow cycaju wóni bywaju w starstwje wót až lět rodnje zdrjałe rozdźěliju małke mjadwjeźe do dweju pódswójźbowu ze šesć rodami a družynami kaž na zachopjeńku naspomnjone pśirědowanje małkego pandy jo wobzwadne drje toś ten jo pódobny w morfologiji mjadwjeźam genetiskich pśepytowanjow dla pak z toś tymi jano daloko pśiswójźbny a se skerjej do swójskeje swójźby ailuridae wjeźo abo se wjelikim mjadwjeźam pśilicyjo bazilikum ocimum basilicum jo wěrcowe zelko a gójeńska rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow lamiaceae bazilikum jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm łopjena su su z krotkim kijaškom łopjeno dośěgnjo dłujkosć wót cm a šyrokosć wót cm bazilikum kwiśo wót junija až do septembra kwiśonki su nažołte běłe abo rožojte mě wótwóźujo se wót grichiskego słowa wóznamjenijo tak wjele kaž kralojski bazilikum wužywa se pśedewšym w italskej kuchni wěrcuju z bazilikumom pólewanki salat a juški łušćinowe płody a tomaty rybu a měso twarožk a twarog galerty carne korjenje a gromaki w farmacije wužywaju se łopjena herba basilici wužywaju eteriski wólej łopjenow w aromy terapije wšedny płonjak thymus pulegioides jo rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow lamiaceae wšedny płonjak jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až cm rostlina ma wjele póddružynow kótarež aromatiski abo pó citronje wónjaju kijašk jo krotko lězecy wustupujucy roznogaśowany a pód kwiśonkowym stołkom wótšo styrikšomaty wón jo na granje kósmaty a na spódku zdrjewjony łopjena su pśeśiwo stojece a dośěgnu dłujkosć wót mm a šyrokosć wót mm kwiśo wót junija až do oktobra purpuroworožojte kwiśonki dośěgnu dłujkosć wót něźi mm a stoje w gustych cylindriskich głowkach pśi comž dalše mutwje pód tym stoje wóni aromatiski wónjaju płody njasu jědne wólejowe śělesa a se wót mrojow do jich jamow wlaku rosćo na suchych błomjenjach a pastwach nakłonjach skałach a mrojowišćach ma lěpjej śoplejše słyńcne stojnišća wšedny płonjak wopśimjejo pěś póddružynow a jaden fertilny bastard kótaryž se pśedewšym w pśiznamjenjach łopjenow a w jich wupominanjach na stojnišćach rozeznawaju pěskowy płonjak thymus serpyllum jo rostlina ze swójźby gubkatych kwitarjow lamiaceae pěskowy płonjak jo zymje pśetrajucy kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do cm šyrokosć wót cm a ma dłymoko w zemju dosegajucy centralny korjeń a se wót togo wujźecy z lažecymi kijaškami rozšyrjujo jadnotliwa rostlina wuwiwa na toś tem wašnju zwisujucy pśestrěńc kótaryž móžo dośěgnuś wjelikosć wót jadnogo kwadratowego metra dele lažece kijaški su jano na spódku pitśku wódrjewjone wónjajuce łopjena rostliny su małe błyšćece eliptiske až lancetne a dośěgnu dłujkosć wót mm a šyrokosć wót mm ze wogony zapušćuju w kuždem lětu wjeliku tšochu kwiśonkowych wurostkow kótarež dośěgnu wusokosć wót źaseś až do pěśnasćo centimetrow kwiśo wót maja až do septembra wót junija až do awgusta rožojte abo módrowioletne małe rorkojte dwojogubkate kwiśonki stoje pó tśoch až pó šesćoch w łopjenowych rozporach w pózdatnem kłosu kótarež dośěgnu dłujkosć wót až do milimetrow wót až do mm rostlina producěrujo w toś tem casu nektar za woprošujuce insekty za pcołkarstwo jo pěskowy płonjak togodla wažna pcołcyna pastwa pěskowy płonjak jo typiski wobydlaŕ wót chójcowych stepowych lěsow z suchymi małokalkatymi pěskowymi zemjami wón se tam cesto podłu drogow abo na gólnych swětlinach namaka typiska pśewódna rostlina na toś tem stojnišću ja anis pimpinella anisum jo gójeńska rostlina a wěrcowe zelko ze swójźby wokołkojtych rostlinow mě póchada wót grichiskego słowa za dylu z kótarymž bu anis zaměnjowany anis jo jadnolětna rostlina a dośěgnjo wusokosć wót něźi až do cm kijašk jo rowny a lažko kósmaty spódne łopjena su wutšobojśe kulojte na kšomje nutś rězane a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kijaškowe łopjena su tśilicbne až do pjerkowje źělone małe běłe kwiśonki z pśeměrom wót mm su w bźezwobalkowych nejcesćej dwanasćopruhojće gromaźe stajonych wokołkach tak mjenjowana dwójna wokołka rědowane a kwiśu wót julija až septembra płody kótarež w awgusće septembrje se mógu žněś dośěgnu dłujkosć wót až mm su owalne a maju šere kósmy w kucharskich kumštach bu semjenja rostliny wužywane anis pólěpšujo głownje słodke pjacywa placki likery anisowy paleńc a sirup rolny žonop sinapis arvensis jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae dalšne serbske mjenja su rěpnik górkac górcyca rolny žonop jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až cm łopjena su kijaškate dolne su cesto našćěpane kwiśo wót junija až do oktobra kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót něźi cm a stoje w granach kótarež na zachopjeńku su połkulowate kronowe łopjeńka su syrikžołte a dośěgnu dłujkosć wót až mm keluškowe łopjena dośěgnu dłujkosć wót až mm a wódorownje wótstoje płody tšuki su nage abo naslědk šćeśokósmate dośěgnu dłujkosć wót až cm a šyrokosć wót až mm a njasu mm dłujki bźez semjenjowy wótrězk tšukowa sćěna jo tśinerwna až pěśnerwna semjenja su carne a w zemi lět klěwajuce wóstanu žonopowe wóleje rostlinu pśeśiwo nadpadoju pśez griby a žracki rostlinow šćitaju rosćo na rolach drogach pustych płoninach a nadroznych nakłonjach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona chórgoj komijoweje republiki jo oficialny statny symbol komiskeje subjekt rusojskeje federacije něntejšna chórgoj bu akceptěrowana decembra wóna jo horicontalna trikolora z módreje zeleneje a cerwjeneje proporcija chórgoje jo pó slědnej modifikaciji statneje chórgoje komijoweje sowjetskeje socialistiskeje republiki wóna jo była samska kaž chórgoj rsfsr z pśidatnym pismom komi assr w jeje górnem lěwym źělu prědna chórgoj pó sowjetskeje komijoweje republiki jo była pó kaznju akceptěrowana nowembra jeje proporcije jo była nejpjerwjej toś ta chórgoj bu kreěrowana ako baškirsku narodnu chórgoj w lěśe a bu planowane restawrěrowaś ju ako narodnu chórgoj baškirskeje ale parlament komijoweje republiki jo akceptěrowała chórgoj tśi mjasece do togo pjerwjej až ton jo cynił parlament baškirskeje togodla republika baškortostan jo musał drugu wariantu trikolory slěd barwow jo drugi wubraś běła wutka nymphaea alba jo rostlina ze swójźby wutkow běła wutka jo wódna rostlina kótaraž ma až do m dłujko kijaškate na wóźe plěwajuce łopjena pjeńk jo tłusty a łazecy rostlina ma z m nejdlejše łopjenowe a kwiśonkowe kijaški z domacneje flory łopjena su wjelike kulojte na spódku dłymoko zarězowane a maju pśeměr wót až do cm łopjenate nerwy su až do kšomy abo raze widłaśe źělone z prěcnymi nerwami wóni su jano na nasajźe dłujkich elastiskich kijaškow dłymoko zarěznjone jich dychawki su na górnem boku wóna kwiśo wót maja až do awgusta kwiśonki plěwaju su wjelike a dośěgnu pśeměr wót až do cm až do maksimalnje kronowych łopjeńkow su pódłujke pśecej běłe a tak dłujke kaž keluškowe łopjeńka abo dlejše až do keluškowych łopjenow jo gropne zelene abo nabrune a pódłujke młoholicbne sněgběłe kronowe łopjeńka nutś k proškowym łopjeńkam pśistupje kwiśonki mógu wopśimjeś až do žołtych proškowych łopjeńkow kwiśonki se jano wódnjo puknu płodnik jo kulojty a ma płony žołtu pěstu z až do pěstowymi promjenjami wón se pó woprošenju wót insektow pód wódu pódnurijo a se k jagodowemu płodoju wuwiwaju kótaryž pótom zgni a semjenja pušći płod jo kšuškojta tobołka kótaraž ma górjejce radialnje rozrědowane pěsty wóna rosćo we na carobinach chudych abo bogatych stojecych abo pómału běžecych wódach a to w gatach starych wódach a měrnych jazorach běła wutka jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona žołta pupajca nuphar lutea jo rostlina ze swójźby wutkowych rostlinow nymphaeaceae žołta pupajca jo wódna rostlina a trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm ricomy su tłuste a roznogaśowane a wopśimjeju alkaloidy plěwańske łopjena su šyroko jajojte a dośěgnu dłujkosć wót až cm jich kijaški dośěgnu dłujkosć wót až do m w dłymokim wóźe feluju plěwańske łopjena pódnurjone łopjena su salatołopjenojte swětłozelene kwiśo wót junija až do awgusta kwiśonki su kulowate a wjelgin mócnje wónaju wóni dośěgnu wjelikosć wót až do cm a cesto nad wódny pówjerch segaju pěś keluškowych łopjeńkow su žołte a nutś nygane kronowe łopjeńka su młogolicbne małe a spjerchlinate łopatkojtych nektarowych łopjeńkow jo žołte pěstowe platśki su až pruhojte a w srjejźišću lejkojśe pódłymjone kwiśonki se wót brukow a znosowatych muchow woprošuju płody su kulowate kšuškojte kapsle a pód wódu zezdrjaju a do wjelesemjenjowych plějucych źělow rozpadnu semjenja arilus njamaju rosće w stojecych abo pómału běžecych maksimalnje m dłymokich wódach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjone gališćina jo była keltiska rěc kótaraž bu w starowěku w galiskej powědana to su teritorije źinsajšnych krajow lepontišćina a galatišćina stej byłej pódobnej rěcy ale se wót někotarych awtorow za narěcy matej wóna jo mimo keltiberišćiny głowne žrědło za kontinentalne keltiske rěcy dopokaze gališćiny su znate w dwěma alfabetoma a to w grichiskem alfabeśe wót lětstotk pśed našym licenim casa až do zachopjeńka lětstotka našego licenja casa a we łatyńskem alfabeśe wót kóńca lětstotka pśed našym licenim casa až do kóńca lětstotka našego licenja casa nejwěcej znatej dopokaza rěcy stej kalendaŕ wót coligny nimski kalender von coligny a grafiti wót condetomagos nimski graffiti von condetomagos la graufesenque lětstotk mało dlejšych tekstow jo w łatyńskem alfabeśe pisane pśi tom wołojowa plata wót lezoux wopśimjejo něźi słowow mjaztym až plata wót chamalires wopśimjejo wěcej ako słowow a plata wót larzac samo wěcej ako słowow nejwěcej napismow jo krotke a wopśimjejo mimo mjenjow jano někotare stereotypiske rěcne wobroty indoeuropski kw bu w gališćinje do p kaž w p keltiskich rěcach pśeměnjony kaž na pś petor styri kaž teke we walizišćinje pedwar ale nic w iršćinje ceathair pśir łatyńske quatuor pśi tom w słowach kaž na pś epona kónjowa bogowka gališćina njejo p do b dalej pśeměniła kaž na pś walizišćina ebol žrěbje ale iršćina samo jo c z q do ch dalej pśeměniła kaž na pś each pśir łatyńske equus kóń na rozdźěl wót kupokeltiskich rěcow wjele kóńcowkow buchu wobchowane kaž teke stary slěd słowow pó spo šema mimo togo zazukowa mutacija nimski anlautmutation njejo była w gališćinje młogolicbne městne mjenja pódwjacorneje europy póchadaju z gališćiny kaž na pśikład bordeaux z burdigalia wien z vindobona genf z genava a zürich z turicon samo galiske sufikse namakaju se w městnych mjenach kaž na pś ac w formje ac w bretani st briac w formje ai abo y w pódpołnocnej francojskej virtai vitry argancy z argentiacum orly z aureliacum a w formje ac w pódpołdnju cognac vitrac ale teke w nimskej se warianśe toś togo sufiksa namakatej a to ach a ich na pś andernach z antunnacum słowoskład gališćiny jo jano pó źělach znaty zyma abo zymje jo nejzymnjejša ze styri lětnych casow w měrnej arktiskej klimowej conje za tym až wón na pódpołdnjowej połkuli abo pódpołnocnej połkuli kněžy rozeznawaju mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej zymu dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjowej a pódpołnocnej wobrotnej šyrinu wóspjetujo se zyma w kuždej hemisferje z lětnym turnusom astronomiski se zachopina pódpołnocna zyma ze zymskim zawrośenim słyńca casowym dypkom na kótaremž słyńco padorownje nad pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu stoj a dny su nejkrotše pótom bywaju dny zasej dlejše a nocy krotše zyma kóńcy se z nalěśnjej rownonocnosću wón trajo pótakem dnow na pódpołnocnej połkuli a dnow na pódpołdnjowej połkuli dokulaž woběgowa cera zemje wokoło słyńca wokoło wót idealnego drogi do krejza se wótchylijo styri lětne case njejsu cele runje dłujke mimo togo su pódpołnocne zymy dla bliskosći słyńca perihel januara pitśku krotše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe zymy meteorologiski wiźone zachopina pódpołnocna zyma decembra meteorologi pśirěduju lětne case połnym mjasecam pódpołnocna nazyma se kóńcy za meteorologow nowembra meteorologiska pódpołnocna zyma wopśimjejo mjasece december januar a februar fenologiski móžo se zachopjeńk zymy wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo mórjowego rozdźělenja maritimny vs kontinentalny klima cesto pśez zachopjeńk trajneje sněgowe wóźeśe markěrujo pśiběranje abo wótebraśe wót lodojcow wótwisujo pak mjenjej wót zymskego sněgowego połoženja ako wót prědnego nowego sněga w nazymje kótaryž ablaciju zadora bližone pśiźěluju zymje mjasece december januar a februar a w pódpołdnjowej hemisferje junij julij a awgust na geografiskich polach kněžy poł lěta polarna noc blisko polarnego krejza trajo někotare dny až tyźenje kaž w lěśu su teke w zymje stare nałožki kótarež pó źělach su pśežywjali abo buchu znowa wóžywjowane na pś zawrośenje słyńca ako gódy alban arthuan keltiski julowy swjedźeń nordiski germanski karnewal póstnicy fašing maskowy bal a zymske palenje zapśijeśe zyma se pak tež w pomjenjowanjach wužywa kótarež wěcej ako poł lěta traju kaž na pś zymske połlěto zymski jězdny plan zymski semester zymski tarif zymski spaŕ pśi zwěrjetach zymski cas a d lěśe jo nejśoplejšy ze styri lětnych casow w měrnej a arktiskej klimowej conje za tym až wóno na pódpołnocnej abo pódpołdnjowej połkuli kněžy rozeznawaju mjaz pódpołnocnym a pódpołdnjowym lěśim pódpołnocne lěśe se rownocasnje z pódpołdnjoweju zymu wótměwa dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjoweje a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se lěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu astronomiski zachopina se lěśe z lětnim zawrośenim słyńca casowym dypkom na kótaremž słyńco padorownje nad wobrotneju šyrinu stoj a dny nejdlejše su na pódpołnocnej połkuli stanjo se to junija na pódpołdnjowej połkuli abo decembra pó tom bywaju dny zasej krotše a nocy dlejše lěśe kóńcy z nazymskim rownonocnosću abo septembra na pódpołnocy a měrca abo w nocy k měrcoju na pódpołdnju dokulaž jo wobběgowa cera zemje wokoło słyńca lažko eliptiska wót eksaktnego drogi do krejza wótchylajuca njejsu wše styri lětne case dokładnje samske dłujke pódpołnocne lěśe jo snadnje dlejše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe lěśe dokulaž za cas pódpołnocnego lěśa se směr ze zemje k słyńcu pitśku pómałčej změni a zemja pitśku dalej wót słyńca zdalona jo fenologiski zachopjeńk lěśa móžo se wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo mórjowego rozdźělenja maritimny vs kontinentalny klima teke pśez zachopne wjedrowe wjelikosituacije a wjeleserake regionalne faktory wobwliwujo rozeznawa se mimo togo mjaz ranym lěśim srjejźlěśim a póznym lěśim w lodojcowych regionach wótwisujo ablacija rozsudnje wót togo ga zwětšego w septembrje prědny sněg pada meteorologiski se pódpołnocnemu lěśu mjasece junij julij a awgust pśirěduju pódpołdnjowemu lěśu mjasece december januar a februar pśi geografiskich polach kněžy poł lěta dłujko tak mjenjowany polarny źeń w arktiskich regionach pó tyźenjach połnócne słyńco a běłe nocy we wjele kulturach su ze zachopjeńkom lěśa nałožki a rity zwězane w nimskej na pśikład wogeń zawrośenja słyńca abo swětojański wogeń lěśe licy teke ako lětny cas stopnjowaneje žywjeńskeje radosći to se wósebnje na pśez wuše temperatury wabjone pśebytkach pód gołym njebjom pokaza pśez což cłowjek pśirodu mócnjej zaznawa za tym až nalěśe na pódpołdnjowej abo pódpołnocnej połkuli kněžy se mjazy pódpołnocnym a pódpołdnjowym nalěśim rozeznawa dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjazy pódpołdnjoweju a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se nalěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu togodla jo teke móžne z pódpołdnjowego nalěśa pódpołnocnu nazymu slědowaś a nawopak zachopjeńk nalěśa se móžo pak astronomiski toś pó połoženju zemje k słyńcu pak se fenologiski pó stadiumje wuwiśa rostlinow póstaj astronomiski zachopina se z nalětnym ekwinoktiumom z astronomiskim zachopjeńkom lěśa k lětnemu zawrośenju słyńca junija se kóńcy nalěśe něnto pśecej na samskem dnju pó fenologiji zachopina se nalěśe z prědnym kwiśenim regionalnje rozdźělnych družynow rostlinow w pódpołnocnej hemisferje to zastupi powšyknje w mjasecach měrc apryl a maj w pódpołdnjowej hemisferje pak w septembrje oktobrje a nowemberje w srjejźnej europje zachopina se pótakem pódnalěto južo z prědnym kwiśenim sněgulkow dopołne nalěśe jo pak akle z zachopjeńkom kwiśenja jabłušcynami dośěgnjone toś ten casowy rum w kótaremž pśiroda wóžywjujo se w nimskem rěcnem wužywanju teke ako frühjahr wóznamjeni w meteorologiji nalěśe zachopina se pśecej měrca wóno bu z pśicynow wěcej jadnorego wjeźenja statistika na prědny źeń mjaseca scynjone a jo meteorologiski glědane kaž teke tśi druge lětne case lěto nazyma a zyma dokładnje tśi mjasece dłujke tak se mógu lětne case wěcej jadnory do suche góruce zymne atd rozdźěla z stupajucej swětłowej intensiwnosću se wósebnje pśi primitiwnych ludach wěcej serotonina a dopamina wusypuju w ciwilizowanych kulturach se njezměnijo pśez wuměłsku swěcu pśiwzeta swětłowa intensiwnosć toś te se staraju za w cełku lěpše strowotny staw a wustatkuju lažku euforiju teke žycenje pó partnera jo pśi nejwětšych ludach w nalěśu mócne wowołowany mjaz drugim pśez pówušone wusypowanje hormonow to jo pak wědomnostnje njeje dopokazane zazdaśim graju optiske powabki pśez lažčejšu drastwu wětšu rolu na rozdźěl wót toś tych tak mjenjowanych nalětnych cuśow nastanjo pśi někotarych ludach nalětna mucnosć toś ta se pśedewšym hyšći mócnje w kšwi eksistěrujucemu spańskemu hormonoju melatonin pśipišo ale jo dokładna pśicyna hyšći njewujasnjona lubowarjow pśirody a drogowarjow pśiwabjaju cesćej do pód gołe njebjo a wjele gromaźi nalětne zela na pś kobołkojty pyšny kobołk za wobnowjenje pódnalěśneje kuchniny er ist s frühling lt sein blaues band wieder flattern durch die lüfte finšćina słuša k finougriskim rěcam kótarež su swójźba znutśika uralskich rěcow w toś tej swójźbje twóri kupku baltofinskich rěcow z gromadu z blisko pśiswójźbnymi rěcami estnišćina karelšćina a dalšne małke rěcy finski powěda mil luźi z togo we finskej wušej ako mil toś něźi wobydlarjow něźi wobydlarjow powěda šwedšćinu ako maśeršćinu finski se teke powěda we šwedskej norwegskej a rusojskej a drugich krajach finšćina jo aglutinowanska rěc a se bejnje wót susednych indoeuropskich rěcow rozeznawa lěcrownož bu wót lěttysacow wót tych wobwliwowana togodla finšćina ma mnogolicbne póžyconki z rozdźělnych indoeuropskich rěcow pśedewšym germaniskich baltiskich a słowjańskich rěcow finšćina słuša k finougriskim rěcam kótarež se w dłujkozajtšnej europje a dłujkowjacornej azija powěda jano hungoršćina se w srjejźnej europje powěda finšćina jo pśisamem blisko pśiswójźbna z estnišćinu karelšćinu wepsišćinu wotišćinu a liwišćinu mjaztym až pśiswójźbnosć z hungoršćinu jo něźi tak mało kaž ta mjaz nimšćinu a persišćinu baltofinskim rěcam su lappske rěcy pódobne mjaztym až se druge rěcne kupki mócnjej rozeznawaju we finšćinje se łatyński alfabet z tśimi pśidatnymi pismikami wužywa a to jano za šwedske mjenja wóni w alfabetiskem pórěźe pó pismiku z slěduju tak až a njestojtej pśi a a o kaž w nimšćinje stawiznow dla finski alfabet faktiski jo identiski ze šwedskim alfabetom ale jano slědujuce pismiki we wopšawdnych finskich słowach wustupuju slědujuce pismiki se jano w cuzych słowach wužywaju pśi tom wugronjenje jo wěcej pšawidłowna ako we wjele drugich rěcach mimo togo dłujkosć wokalow a konsonantow jo wažna na pś tuli wogeń tulli cło tuuli wětš konsonanty b d a g se pitśku měkše ako w nimšćinje wugranjaju mjaztym až p t a k pśecej su njeaspirěrowane pismik n wótwisujo we wugronjenju wót slědujucego konsonanta t g gromadu z pismikom k toś ako nk se kaž wugranja mjaztym až gromadu z pismikom g toś ako ng samo k zjadnośujo pśed pismikom p wón se kaž m wugranja na pś kunpa kaž kumpa pśizukowanje lažy w finšćinje pśecej na prědnej złožce wót wěcej ako tśoch złožkow wustupujo teke pódlańske pśizukowanje na kuždej drugej złožce ale slědna złožka wóstanjo njepśizukowana pśi zestajanych słowach kuždy wobstatk wobchowa swóje pśizukowanje finšćina ma wósym wokalow diftongow a konsonantow pśi comž pśidatne konsonanty jano w cuzych słowach wustupuju finšćina ma wósym wokalow pśi comž wše wokale mógu krotke abo dłujke byś krotke wokale se jaden raz pišu mjaztym až dłujke wokale se dwójce pišu transkripcija pó ipa se w slědujucej tabeli mjaz pórom jawi mimo togo jo w finšćinje wótwisnje wót wašnja licenja až rozdźělnych diftongow kótarež se ako fonemy gódnośe ai au ei eu ey ie iu iy oi ou ui uo yi y i y i a y status diftongow wót ey a iy njejo jadnomyslny powšyknje se by mjaz diftongami a dwójozłožkowymi wokalowymi wězbami rozeznawaś musało pśi comž se pśecej njegóźi granica jasnje śěgnuś tak jo au w kaula šyja diftong ale w kulaus lunk wokalowa wězba finšćina ma jano samostatnych konsonantiskich fonemow wóna togodla słuša k chudym na konsonantach rěcam dalšne styri konsonanty kótarež tu w spinkoma stoje jano w póžyconkach wustupuju zuk jano se pśi substantiwach na krotkem e a pśi někotarych werbowych formach jawi kaž na pś tule tnne pśiź sem pśi tom bywa ako wuslědk nazukowego konsonanta slědujucego słowa słyšabny mimo togo finšćina ma wokalnu harmoniju slězne wokale a o a u njamógu w samskem słowje z prědnymi wokalami e a y wustupowaś kóńcowki a sufikse se wótpowědujucy pó wokalami w zdonku pśiměrjuju wokala e a i stej neutralnej togodla wónej móžotej z wokalami wobeju kupkowu wustupowaś jolic słowo jano wopśimjejo neutralne wokale pótom se za kóńcowki prědne wokale wužywaju w zestajanych słowach wokalna harmonija płaśi za kuždy źěl wokale kóńcowki se pó wokalach slědnego źěla zrěduju cuze słowa wótergi wopśimjeju wokale wobeju kupkowu ale pśi njepórědnem wugronjenju se wokale pśipódobnjuju kaž na pś olympia se ako olumpia wugranja konsonanty k p a t pódlaže w deklinaciji kaž w konjugaciji finskich słowow stopnjowej změnje wustupuju w mócnem a słabem stopjenju mócny stopjeń stoj we wótwórjonych toś na wokalu kóńcecych złožkach na pś katu droga kaž teke pśed dłujkimi wokalami a diftongami na pś katuun do drogi howacej stoj słaby stopjeń na pś kadun drogi pśi wětšynje słowow stoj zakładna forma nominatiw pśi nomenach infinitiw pśi werbach w mócnem stopjenju někotare słowa pódlaže nawopacnej stopnjowej změnje pśi kótarejž zakładna forma w słabem stopjenju stoj a flektěrowane formy pśewažnje mócny stopjeń pśiwzeju na pś tuote produkt tuotteen produkta rozeznawa se mjaz kwantitatiwnej a kwalitatiwnej stopnjowej změnu pśi kwantitatiwnej stopnjowej změnje se dwójne konsonanty w słabym stopjenju do jadnorych reducěrujo wót kwalitatiwneje stopnjoweje změny su jadnotliwe konsonanty k p a t kaž teke mnogolicbne konsonantowe wězby pótrjefjone toś te wašnje stopnjoweje změny njejo wěcej produktiwna t r nowše słowa njejsu wěcej wót togo pótrjefjone pśir katu droga kadun drogi ale auto awto auton awta wósebne pady finšćina jo aglutinowana rěč kótaraž ma padow genusy a nominalne klasy feluju finšćina ma konjugacije w slědujucej tabeli su někotare pśikłady za pśitomnostne formy werbow pśi comž mjenjowany werb olla jo pitśku njepšawidłowne estnišćina estniski eesti keel jo rěc baltiskofinskeje gałuzy finougriskich rěcow a togodla teke słuša k swójźbje uralskich rěcow estnišćina jo pśiswójźbna z finšćinu a daloko teke z hungoršćinu k kupce finskich rěcow słušaju teke někotare małe rěcy na pśiklad liwišćina karelšćina samišćina marišćina a dalše estnišćina njejo pśiswójźbna z rěcami susednych narodow rušćinu letišćinu šwedšćinu kótarež słušaju k indoeuropskim rěcam estniski powěda wokoło mil luźi wětšyna z nich na bydli w estniskej estnišćina jo jadnučka amtska rěc w estniskej a jadna z amtskich rěcow europskeje unije w estnišćinje wužywa se łatyński alfabet z pśidatnymi pismikami ü w cuzych słowach wužywaju teke pismiki š z a ž w alfabetskem porěźe slěduju ü za pismikom v na kóńcu alfabeta š z a ž slěduju za s tabela pokazujo jano kakosć wokalnych fonemow nic jich rozdźelne dłujkosći mimo jadnorych wokalow eksistěrujo hyšći wjelika licba diftongiskich zwězanjow ae ai au ea ei iu oe oi ou ui e i u e i u i rěcna norma se pomina až slěd üü wugronijo se ako pśi wupaźe konsonantow nastawaju hyšći dalšne diftongi kótarež njenastawaju w njepśeměnjatych zdonkach e ao eo o o oa a a typiska wósebnosć estnišćiny jo rozeznawanje tśich schójźenkow dłujkosći krotko dłujko pśeliš dłujko ako pla konsonantow tak teke pla wokalow na pś koli chabź kooli šule genitiw singulara kooli šulu do šule kanu kokoše partitiw plurala kannu kany genitiw singulara kannu kanu partitiw singulara pšawopis njepokazujo rozdźěl mjazy dłujkim a pśeliš dłujkim schójźenkom wuwzaśe su rědy a źož pišu b p pp d t tt a g k kk palatalizaciju konsonantow w pismje njewóznamjenjuju na rozdźěl wót finšćiny njama estniska pisna rěc wokalnu harmoniju w někotarych narěcach jo wokalna harmonija weto hyšći wuchowana na pś pódpołdnjoestniski kül wjas tervüs strowosć pisna rěc küla a tervis ako teke druge finsko samiske rěcy mimo wepšćiny a pódpołdnjosamiskeje rěcy pokazujo estnišćina t pomj stopnjowu změnu na rozdźěl wót finšćiny pódlaže tej w estnišćinje wšykne wokale a konsonanty na pś kapp spižka nominatiw singulara kapi spižki genitiw singulara kappi do spižki illatiw singulara samm kšac nom sg sammu kšaca gen sg sammu kšac par sg tool stoł nom sg tooli stoła gen sg tooli stoł par sg cesto pśi tom jadnotliwe konsonanty wupaduju a wokolnej wokala se znižatej uba bob nom sg oa boba gen sg uba bob par sg tigu slinik nom sg teo slinika gen sg tigu slinika par sg estnišćina ma padow a dwa numerusa ale njama žeden genus partitiw słužy k zwuraznjanjeju źělnego subjekta na pś lapsed on tnaval źiśi su na droze wěste źiśi ale tnaval on lapsi na droze su źiśi někake njeznata kopica w młogich padach słužy partitiw ako pad indirektnego objekta wósebje z werbami zawupytnjenja na pś ma nen autot ja wiźim awto z drugimi werbami zwuraznja partitiw njedopołnosć wugbanja tak ma sn torti ja jěm tortu ale ma sin tordi ra ja som tortu zjědł partitiw slědujo teke numeralam mimo üks jaden üks raamat jadne knigły kaks raamatut dwě knigły kümme raamatut źaseś knigłow atd wjeliki źěl substantiwow móžo twóriś plural ako z kóńcowku de ako teke z kóńcowku i kótaraž móžo teke formu e abo u měś deklinacija adjektiwow jo jadnaka ako ta substantiwow estniski werb ma dwa numerusa singular plural tśi wósoby styri case prezens imperfekt perfekt pluskwamperfekt a styri moduse indikatiw kondicional imperatiw a modus obliquus estnišćina ma dwa infinitiwa jaden na ma a jaden na da ma tahan lugeda ja cu cytaś ale ma hakkan lugema ja zachopijom cytaś tak pomjenowany modus obliquus kóńcowka vat zwuraznja až powědaŕ jo wopśimjeśe gronjonego jano słyšał a nic sam dožywił na pś poiss loeb gólc cyta ale poiss lugevat gólc zazdaśim cyta pśi negaciji werba wužywa se njepśeměnjata partikla ei za kótarejuž slědujo forma werba bźez kóńcowki ma loen ja cytam ale ma ei loe ja njecytam w imperfekśe slědujo partikli forma participa na nud ma ei lugenud ja njejsom cytał nejwětšy źěl słowoskłada estnišćiny jo uralskego abo finougriskego póchada z stolěśa jo estnišćina ale teke wjeliku licbu słowow z nimčiny pśewzeła zaprědka z dolnonimčiny pózdźej z wusokonimčiny na pś müts mica šapka kool šula kk kuchnja np bublin naaber sused a kleit suknja tudeng student tisler blidaŕ liiderlik njerodny rehkendama licyś zwězanja z prepozicije a werba póchadaju w estnišćinje teke zwětšego z nimčiny na pś ette tulema staś se mack papaver rhoeas jo rostlina ze swójźby makowych rostlinow papaveraceae dalšnej ludowej mjeni stej źiwy mack pólski mack mack jo jadnolětna pśilěgawje abo wótstojece kósmata rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm cm a šyrokosć wót cm ceła rostlina wopśimjejo běłu mlocnu mězgu kijaški su rowne swětłozelene łopjena su pódłujke pjerinate ze zubatymi wótrězkami dolne su kijaškojśe šwižnjone górne su sejźece wón kwiśo wót maja až do julije šklickate kwiśonki su na kóńcu stojece cerwjene dośěgnu šyrokosć wót až do cm zelenje keluškowej łopjeńce stej šćeśinate kósmate malsnje padajuce šarlachcerwjene kwiśonkowe łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót cm a maja carny flak na spódku kwiśonki kwiśonki su typiske proškowe kwěty bźez nektara nadbytk proška pśiwabiju insekty za woprošenje sorty shirley serije maju kwiśonki w slědujucych barwach cerwjene rožojte běłe abo samo dwójobarwne sorta mother of pearl ma šere rožojte abo módrowioletne kwiśonki eksistěruju teke sorty z połnjonymi kwiśonkami płod jo naga kulojta tobołka kótaraž dośěgnjo dłujkosć mjazy a cm a jo jaden abo dwa raza tak dłujki kaž šyroki semjenja su małe nerkoformowe śamnobrune semjenja buchu z pomocu wětša rozšyrjone wón rosćo na trajdowych pólach wótpadnišćach drogowych kšomach terenach dwórnišćow ma lubjej lětośopłe zwětšego kalkate glinowe zemje mack jo pśisamem swětodaloko rozšyrjony rostlina wopśimjejo isochinolin alkaloidy w kwiśonce mimo anthocyanow su sliny eksistěruju někotare pódobne družyny sewny mak papaver dubium jo rostlina ze swójźby makowych rostlinow papaveraceae sewny mak jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina wopśimjejo bělanu na pówětšu wótergi žołtnjecu mlokowu mězgu łopjena su jadnoty až dwójce našćěpane kwiśo wót maja až do julija kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót až do cm kronowe łopjeńka wótergi njasu carne flacki jich kijaški su pśilěgawje kósmate proškowe nitki su linealne a njejsu tłusćejše prošniki su namódre kapslowy płod jo plecojty na spódku nagi a dwójce až styri raze tak dłujki kaž šyroki wón wobstoj ze styri až źaseś pěstkowych pšugow rosće na trajdowych pólach na drogach na nasypach na drjebiznowych nasypach a w skałach rostlina je w pśisamem cełej europje rozšyrjona zagrodny mak papaver somniferum jo rostlina ze swójźby makowych rostlinow papaveraceae zagrodny mak jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina jo módrozelena našěr zelene łopjena su nage njeźělone a eliptiske jich kšoma je rězana wóni kijašk wobpśimuju kwiśo wót junija až do awgusta kwiśonki su běłe rožojte cerwjene abo wioletne dośěgnu wjelikosć wót cm a na spódku njasu śamne flacki kronowe łopjeńka su rědko cerwjene zagrodne sorty cesto maju połnjone kwiśonki kapslowy płod jo pśisamem kulowaty rosće na smjećach pustych płoninach preferuje wutkate a wapnite hlinjane pódy póchada z bliskego wuchoda južo wokoło lěta p ch jo był znaty w grjekskej zdrjałe semjenja se ako pječenski wobstatk a za makowy wólej wužywaju dokulaž wěcej alkaloidy njewopśimjeju ale se musy tak starosćiwje žněju až z mlokowej mězgu do kontakta njepśidu toki pona dobra rěc jo planowa rěc mě rěcy jo wótwóźone wót pidginskego słowa toki wót engelskego powědaś a esperantorěcnego adjektiwa dobry planowa rěc bu wót kanadijarki sonja elen kisa wuźěłana toki pona bu wót jeje w lěśe prědny raz online wózjawjone pó jeje woblicenju jo tuchylu swětodaloko nanejmjenjej běžnych rěcnikow licby w toki pona su ekstremowy dopokaz za minimalistiski koncept toś teje planoweje rěcy howacej ako se by snaź wócakowaś mógł njeeksistěruju žedne licbniki wót jadnogo až źaseś na kótarychž pótom ceły licbnikowy system natwari jo se wědobnje togo wóstajał aby wužyśe wětšych licbnikow póśěžyło aby we mysli taoizma k jadnoremu wašnju myslenja se wrośał nagromadu eksistěruju jolic se teke nulu źiwa jano styri licbniki a wětše licbniki su hyšći komplikowano twarjobne tak až se za cas rozgronje rady togo wóstaju na pś licbnik se groni luka luka luka tu pěś pěś pěś dwa luka jo pśipódla gronjone teke słowo za ruku kisa oficialnje wužywa pismiki łatyńskego alfabeta aby rěc reprezentěrowała z gódnosćami kótarež se reprezentěruju w p t k s m n l j w a e i o a u to groni j klincy ako engelski y a wokale su ako w špańšćinje wjelike pismiki se jano wužywaju za wósobowe a městne mjenja glědaj dołojce nic za prědne słowo sady to groni wóni markěruju cuze słowa nigdy toki pona korjenjow małko entuziastow su druge pisma za wužyśe w toki pona adaptěrowali korejański hangul tengwar a sajźbu a alfabet wót toki pona jo na pismikow wobgranicowany eksistěrujo pěś wokalow a e i o a u a źewjeś konsonantow j k l m n p s t a w prědna złožka słowa se pśizukujo nazukowym wokalom se móžo opcionalnje glotalny kluzil zachopinaś njeeksistěruju diftongi abo dłujke wokale daniž konsonantowe kupki daniž ton pódla wugronjenja pismikow resp słowow jo jadnore pšawidło formowanje złožkow wót tokipona jo pódobne japańšćinje złožki se zestaja pśecej z jadnym konsonantom a jadnym wokalom z wuwześim prědneje złožki słowa kótaraž móžo teke jano z jadnogo wokala zestajiś a slědneje na kótaryž se pśidatnje n powjesyś móžo pśikład o ho ala nic nje ken móc kule barwa tu wše móžne złožki analyza tekstow z pismikami w toki pona slědujuce proporcije za fonemy wót toki pona pśinjaso a i n l o e k t m s p u j w nazal na kóńcu złožki se móžo ako někaki nazalny konsonant wugranja lěcrownož jo normalnje asimilěrowaś na slědujucy konsonant to groni typiski se stanjo ako pśed t abo s ako pśed p ako pśed k a ako pśed j jeje małkego fonemowego inwentara dla toki pona dowóli wjele alofoniskich wariacijow na pś p t k se móžo wugranjaś ako ale teke ako s ako abo ale teke ako l ako ale teke ako a wokale mógu byś pak dłujke abo krotke pak jeje zukowy inwentar pak phonotactics patterns móžnych zukowych kombinacijow se mógu namakaś w majoriśe cłowjekowych rěcow na pś ji wu wo teke su njemóžne w korejańšćinje kótarež jo pśigódne jolic se pišo toki pona w hangulu kótaryž njebu žedne wašnje měł pisaś take złožki glědaj dołojce typologiski tokipona jo izolěrujuca rěc pó jadnom morfemje w jadnom słowje jeje stawny słowoslěd jo subjekt werb objekt role wšakich słowow w saźe se rozeznawa pśez sadowóźělowy źělak la kótaryž kóńcy adwerbowy komplement li źěla subjekt wót werba a e akuzatiwna prepozicija modificěrujucy adwerby a adjektiwy slěduju modificěrowanemu słowu mimo adwerbialnych pódsadow kótarež stoje pśed modificěrowaneju głowneju sadu rozdźělone wót jeje pśez la nejmjeńše słowa se wužywaju we wšakich rolach kaž werb substantiw adjektiw samo prepozicija ma teke werbowe a abo substantiwowe wužyśa na pś tawa k abo hyś bazowe jadnotne pronomeny su mi sina ona ni ja ty wón wóna wóno ten to druge pronomeny se formuju pśez pśidaśe wót mute wjele toś mi mute my sina mute wy atd słowo jan cłowjek wósoba teke móžo rolu měś kaž njedefiněrowany pronomen kaž esperantorěcne słowo oni a ijo wěc kaž esperantorěcne słowo io serbski něco jolic se pronomen mi abo sina ako subjekt sady wužywa pótom se partikla li njewužywa aby subjekt wót predikata źělił dataja tokipona vortdeveno png thumb px póchad wšych bazowych słowow tokiponi klikni na wobraz za wujasnjenja toki pona wujźo z zakładnym słowoskładom wót jano słowow toś te słowa su mimo togo hyšći zwětšego wjelgin krotke źaržane a póchadaju pśedewšym ze slědujucych rěcow w toki pona se wjele zestajanych syntagmow wužywaju dokulaž wopšawdna kompozicija njeeksistěrujo słowa za źěle śěła su glědaj až słowa bźez nožki stoje we wšych žrědłach dobru lisćinu móžoš w nimskorěcnem kursu namakaś jolic maš lubjej informacije z wobrazom glědaj do zwobrazowanego kursa w engelšćinje rěc rozeznawa z pomocu bazowych słowow jano barwow walo běły pimeja carny loje cerwjeny laso módry jelo žołty druge barwy se mógu zwuraznjowaś pśez zestajane syntagmy njeeksistěruju zestajane słowa na pś laso jelo žołtomódry zeleny aby dwójobarwnu wěc pomjenjował pótrjebujomy słowje en a pi toki pona ma jano pěś bazowych licbnikow kótarež pśecej pó pótrjefjonem substantiwje stoje a to cłowjeki kótarež se kśě pitśku dokładnjej zwuraznjaś mógu teke dalše słowa kaž na pś luka ruka ako licbniki wužywaś mimo togo se mógu zestajane syntagmy za to wužywaś na pś mimo togo w toś tej šemje mute wóznamjenja a ale na pś za twórjenje ordinalnych licbnikow se słowo nanpa wužywa nowe słowa su hyšći małke pan trajdowy produkt pšenica rajs rožka cereal grain product wheat rice corn za wiki něnto se móžo esun wužywaś kótarež póchada z akanšćiny wót słowa edwamu na wikach z dwa wiki někotare słowa kótarež se w starych tekstach jawje su něnto zestarjone słowo iki něnto ona wón wóna wóno wóni jo było drugemu słowu pśeliš pódobne a to ike zły tśi słowa leko blok schód kan z něnto poka a pata bratš sotša něnto jan sama buchu bźez nowych narownanjow wótwónoźone swójske mjenja a druge cuzorěcne póžyconki pśecej su adjektiwy nic samostatne słowa na pś jan sonja pó słowje cłowjek sonja esperantorěcnje ulo sonja wše słowa se konsekwentnje małko pišu samo jolic wóni na zachopjeńku sady stoje jano pśi njeoficielnych słowach kótarež słowoskładoju wót toki pona njewuskócyju toś swójske mjenja wósobow ale teke geografiske a cuzorěcne wóznamjenjenja jo wjelike pisanje dowólone w toki pona eksistěruju kaž w dolnoserbšćinje słowne družyny substantiw werb adjektiw adwerb konjunkcija a prepozicija aby słowoskład pak weto małko źaržaś se w toki pona slědujuce zrědowanje nałožuju jadnora sada se zestaj ze jadnogo subjekta a jadnogo werba abo adjektiwa toś na pś mi awen ja cakam ale teke my cakamy aby pak teke wěcej komplikowane a kompleksowe sady za pśisłucharja abo cytarja rozymliwe był buchu styri pomocne słowa do sadow zawězowali pśez to jo móžno subjekty objekty rozdźělne werby ale teke adjektiwy a adwerby mjaz sobu rozeznawaś słowka e la li a pi žeden swójski wóznam njamaju wóni maju jano zajźowaś až pśi kompleksowych sadach se njedorozměśa pódawaju dokulaž to jo njewšedne znamje planoweje rěcy toki pona wužyśe toś tych styri pomocnych słowow na zachopjeńku zawěsće pitśku zwucenja pótrěbne za negaciju se partikla ala wužywa za pšašanja z wopšawdnym pšašańskim słowom se seme wužywa wóno móžo chto abo co wóznamjenjowaś ako tekstowy pśikład se tu wóścenas w toki pona pokaza wětša lěpšyna wót toki pona jo krotki cas za wuknjenje pśez pšawidłowne zwucowanje jo móžno toki pona južo pó jadnom mjasecu z jogo zakładnymi wokablami a jogo gramatiskimi pšawidłami wobkněžyś njelěpšyna jo až słowoskład wót toki pona źe za wšedne rozgrona zwětšego dosega se za fachowe rozgrona pak skerjej mjenjej góźe dokulaž se zakładnych słowow pśi tom wjelgin spěšnje k dłujkim a pó źělach lubowólnym słownym kombinacijam nakopiju kótarež se dla jich wěcejwoznamowosća lěbda k tomu wužywaś mógu fachowje wutrjefnje a njemokato wopisowaś mysl na zapśimjeśa kaž dichtunga cylindrojskeje głowy a nacionalny socializm teke ceste eksaktne wužyśe wót licbnikow wušej se góźi z toki pona jano relatiwnje śěžko zwopšawdnjowaś natśěgatego twórjenja dla pśi wužyśa toś teje planoweje rěcy se wobgranicujo pśi wjelikich licbach pak wědobnje a zekšěto na pśepisowanje wjele cerwjena liška vulpes vulpes jo rubjažne zwěrje ze swójźby psow canidae cerwjena liška ma zwětšego cerwjenobrunu kóžu wóna dośěgnjo wjelikosć wót až do cm a wagu wót až do kg źěle głowy šyje a kóńc wopušy su běłe wona jo samotaŕ kótaryž we wokolinje jamy wót až do km góńtwujo ale nic w njepósrědnej bliskosći jamy cerwjena liška móžo wjelgin derje słyšaś cuś a wiźeś pórowański cas jo w mjasecach december až februar cas sćelnosći trajo tyźenjow až do młoźetow se wót měrca až do apryla naroźi mjaztym až jo źe włosate ale slěpe wóni jamu w starstwje wót až mjasecow wopušća a pótom z gromadu z samicu wokoło dundaju južo w slědujucem nazymje se swójźbu rozpadnjo cerwjene liški cesto su za sćaklinu wobgrozone tak až jeje góńtwa jo notna wóna zwětšego pitwańske myšy góńtwujo ale teke móžo wužytk až do wjelikosći sarnje pśemóc k nejwěcej wažnym wužytkam słušaju myšy bruki ptaški wuchace karnikle sarnine śeletka ale wóna teke sad a griby jě wóna jo žywa w suchej krajinu kótaraž jo bogata na šćitanju pśi tom wustupujo w cełej europje w pódzajtšnej aziji pódpołnocnej africe a pódpołnocnej americe mimo togo jo w awstraliji zadomjana bydli w njewobydlonych jamach swincow abo karnikelow ale móžo sam jamu ryś morawa čes morava nim mhren pól morawy jo jaden z historiskich krajow českeje rozpśestrěwa se we pódzajtšnem źělu českeje republiki historiski wšak słuša k njej teke sedlišćo u sabot wót pśemjenjowane na měsćański źěl šancy kótarež słuša wót k słowakskej z morawu granicuju na pódwjacorje čechy km na pódpołdnju awstriski zwězkowy kraj dolna awstriska na krotkem zajtšu słowakski trnawski kraj na pódzajtšu słowakski trenčinski kraj na dłujkem zajtšu słowakski žilinski kraj a česka šleska a na dłujkem wjacorje pólska šlazyńska konkretnje kłodzki region ako stolica morawy płaśi brno a to južo wót lěta pśed tym jo było głowne město olomouc kótaraž słuša teke nadal k wuznamnym historiskim městam morawy friziske rěcy su kupka tśich pśiswójźbnych pódwjacornogermaniskich rěcow kótarež nałožujo etniska kupka frizow kótarež su žywe na pśibrjoze pódpołnocnego mórja na teritorijach nižozemskeje nimskeje a dańskeje friziske rěcy se maju za nejbližej pśiswójźbne engelšćiny friziske rěcy su saterfrizišćina jo pópšawem slědny zbytk pódzajtšnofriziskeje rěcy kótaraž jo w pódzajtšnej friziskej južo dawno zaginuła rozšćěpjenje do tych tśich gałuzow jo južo w srjejźowěku nastało dokulaž tśi warianty friziskeje rěcy su wjelgin rozdźělne powědaju rěcywědnicy skerjej wó kupce friziskich rěcow město jadneje friziskeje rěcy mjazy pódwjacornogermaniskimi rěcami słuša frizišćina gromaźe z engelšćinu a dolnonimšćinu k pódkupce pódpołnocnomórskich germaniskich rěcow wósebnje z engelšćinu ma frizišćina wjele zgromadnosćow dalšna wósebnosć jo spadnjenje formow akuzatiwa a datiwa pódla pronomenow pśir friziski my engelski me dolnonimski mi ale wusoko nimski mich mir islandski mig mr mjazysłowjańšćina medžuslovjansky až do slovianski jo konstruěrowana mjazynarodna słowjańska rěc wutwóriła jo ju kupka rěcywědnikow z wšakich krajow mjaz drugim jan van steenbergen kótaryž teke jo wenedyk stwórił w lěśe mjazysłowjańšćina jo naturalistiska rěc kótaraž teke ma pšostu njekomplicěrowanu gramatiku wše słowa póchadaju ze žywych słowjańskich rěcow a rowno kaž wětšyna z nich ma mjazysłowjańšćina sedym padow jo teke wjelgin zjadnorjona warianta bźez padow slovianto mjazysłowjańšćina wužywa dwa alfabeta łatyński a kyriliski w łatyńskej wersiji alfabeta město pismikow š ž a č jo móžno teke pisaś z dwěma pismikoma sz zs abo a cz w kyriliskej wersiji město a móžno jo pisaś a mjazysłowjańšćina ma tśi genusy dwa numerusa jadnotu mnogotu a sedym padow mjenowak rodźak dadak žadak nastrojnik měsćak wokatiw werby znaju tśi casy wenedyk jo planowa słowjańsko romaniska rěc wenedyk wužywa samske pismiki ako pólšćina teke su sedym zuki pisane z dwěma pismikoma wenedyk se rowno ako pólšćina wugronijo pśizukowanje zwětšego jo na drugu slědnu złožku prepozicija a pronomen bu ako jadne słowo wobjadnowałej tak jolic pronomen ma jano jadnu złožku prepozicija se pśizukujo wenedyk njama artikeli słowa ako nimske ein a der die das to jo wažna diferenca z drugimi romaniskimi rěcami a teke z planowymi rěcami ako na pś esperanto a ido pśicyna jo až pólšćina a nejmjeńše druge słowjańske rěcy njamaju toś te słowa a rowno we wulgarnej łatyńšćinje wóni hyšći njejsu byli słowa we wenedyku mógu wěcej formow měś engelske słowa maju jano mało cat cat s cats work working works worked ale we wenedyku wjele formow eksistěrujo źož engelšćina wužywa druge słowa ako prepozicije abo modalne werby we paźe nomenow pronomenow a adjektiwow toś te formy se mjenjuju pady wenedyk ma tśi pady wenedyk teke ma wokatiw wužywany až něchten wołał cesto ma samsku formu ako direktny pad ale nic pśecej o potrze nano eksistěruju tśi genusy a styri deklinacije z rozdźělnej wašnju twórjenja formow wóni su wjelgin pódobne ako deklinacije w łatyńšćinje tu slědujo tabela pronomenow słowa ako ja ty my wóni atd we wenedyku werby teke maju wjele formow kuždy pronomen ma swójsku formu nejmjeńše tempusy maju specialne formy słowowa lisćina wenedyka publikowana w interneśe ma wěcej ako słowow toś ta tabela słowow pokaza kak wenedyk wupada pśirownujucy z drugimi romaniskimi rěcami potrze nostry kwały jesz en czałór sciewkaty si twej numi owień twej rzeń foca si twa włtać komód en czału szyk i sur cierze da nów odzej nostry pań kocidzany i dziemieć nów nostrze dziewta komód i nu dziemiećmy swór dziewtorzór i nie endycz nosz en citaceń uta liwra nosz dzie mału nk twie s rzeń i pociestać i głurza o siprz amen bagnowa łokaśina caltha palustris jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae bagnowa łokaśina jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót cm wót až do cm rostlina jo słabje gadojta kijašk jo nižolažecy až do wobłukaśe póstupujuce abo rowne nagi a prozny w górnem źělu kijaški su roznogaśowane łopjena su schódne wutšobojte kulowaty abo nerkowate a śamnozelene spódne łopjena su dłujkokijaškate dośěgnu šyrokosć wót cm su prědku tupe na kšomje zarěznickojte abo zubate górne łopjena su sejźece wón kwiśo wót měrca až do junija kwiśonki su cenkožołte dośěgnu šyrokosć wót až cm sejźe na kóńcach bocnych gałuzow a njamaju keluch ale maju wjele proškowych łopjeńkow wóna maju šyroko owalnych tucnje błyšćecych kwiśonkowych łopjenow kwiśonki buchu wót insektow woprošone pśi comž wóni pśez mócnu žołtu barwu ale teke pśez uv reflektěrujuce mězgowe znamješka namakaju drogu k nektaroju płody dośěgnu dłujkosć wót cm a su gwězdoformowje rozšyrjone a pódłujke wón rosćo na brjogach rěckow na mokšych łukach a rěcnych lěsach ma lubjej mokše wutkate a bazowe glinjane a běłoglinowe zemje bagnowa łokaśina jo w europje w alpach we wusokosćach wót až do m pódpołnocnej aziji a americe rozšyrjony wšedna akelaja aquilegia vulgaris jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae wšedna akelaja jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijašk jo rowny a wjelgin roznogaśowany łopjena su měnjate dwójce tśilicbne a wobstoje z wogonkatych łopjeńkow wóni su cesto módrozelene spódne łopjena su dłujko wogonkate mjaztym górne su sejźece kwiśo wót maja až do julija nygajuce kwiśonki su módrowioletne rědko rožojte abo běłe wóni wobstoje z pěś wótstojecych a pěś titkojtych dłujko wótšogatych łopjeńkow a dośěgnu dłujkosć wót až cm jich proškowe łopjeńka jano mało wuseguju płody su rowne a pěśdźělne rosćo w swětłych listowych lěsach w kerčinach na kšomach žywych płotow a na łukach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona lěkarska bimbawka pulsatilla vulgaris jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae lěkarska bimbawka dośěgnjo za cas kwiśenju wusokosć wót cm ale za cas twórjenja płodow dośěgnjo wusokosć wót cm spódne łopjena se pó kwiśonkach pokazuju wóni su owalne wěcej raz pjerjate kijašk jo rowny běłošćeśaśe kósmaty a njaso jadne kwiśonki ma mutwi wjelgin rozdźělonych łopjeńkow kwiśo wót měrca až maja kwiśonkowe łopjena dośěgnu dłujkosć wót cm mm nejpjerwjej su zwónkate ale pózdźej su rozšyrjone wóni su fijałkojte a wenka šćeśaśe kósmate ma pśikšywnych łopjeńkow kwiśonki bu wót pcołkow a tśmjelow woprošone stameny su mnogolicbne płody maju pěstku z dłujkosću wót cm rozšyrjone wórjechowych płodow se pśez wětśik pśewjeźo rosćo na suchych błomjenjach zwětšego na kalku lěkarska bimbawka jo rozšyrjona wót engelskeje a francojskeje až šwedskeje a ukrainy w nimskej až pódpołdnjoweje bayerskeje górkosłodka ronica solanum dulcamara jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow solanaceae górkosłodka ronica jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina jo dołojce wódrjewjona gałuzy su wisece abo lězece słabje wijuce łopjena su měnjate wjelgin wariabelne jajojte rožonkojte wuchate abo rozdźělnje lapate srjejźne łopjena su cesto lapate kwiśo wót junija až do awgusta kwiśonkowe stołki su pśewisujuce a wijankaśe roznogaśowane wioletne kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót něźi cm jich kóńcki su cesto wócynjone a njasu nadpadne proškowe łopjeńka krona su pěśdźělna płonje rozšyrjona a dośěgnjo šyrokosć wót cm płody su jajojte cerwjene wisece jagody wóni wopśimjeju gadowate saponiny a alkaloidy rosće we włožnych krickach na groblowych kšomach rěcnych brjogach a lěsnych zagonach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona carna ronica solanum nigrum jo rostlina ze swójźby ronicowych rostlinow solanaceae carna ronica jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm cm rostlina jo śamnozelena cesto wioletnje pśeběžana kósmata abo naga njaso kwiśonki njezdrjałe zelene a zdrjałe cerwjene płody zwětšego w samskim casu śamnozeleny kijašk jo rowny njejasnje granity a mócnje roznogaśowany łopjena su jajojśe rombiske až tśirožkate kwiśo wót junija až do oktobra kwiśonki stoje we krotkowogonkatych wokołkojtych zawitkach krona jo běła płonje rozšyrjona a dośěgnjo wjelikosć wót až do mm a šyrokosć wót až do mm keluškowe cypliški su pśez wótše zalewy rozdźělone prošniki su dlejše ako proškowe nitki płody su carne rědko nazeleń žołte mm šyroke gadowate jagody wóni dośěgnu wjelikosć wót grochowkow rostlina wopśimjejo gadowate alkaloidy rosćo na źěratych zelowych pórostkach na wótsypkowych městnach w zagrodach na rolach a winicach ma lubjej w pšawem měrje suche zemje rostlina jo nic jano w europje ale samo w cełem swěśe rozšyrjona krjasa lepidium jo rod ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae rodowe mě lepidium bu wót carl von linn w species plantarum s nejpjerwjej wótzjawjane ako lektotypus bu lepidium latifolium l n l britton a brown ill fl n u s auflage s póstajany rodowe mě lepidium jo wót grichiskego słowa lepidion abo lepidos za spjerchlinu wótwóźone kótarež se póśěgujo na naglěd płoda pśi i a al shehbaz et al buchu družynow něgajšnych rodow cardaria coronopus a stroganowia do roda lepidium stajone synonymy za lepidium l su carara medikus cardaria desvaux coronopus zinn neolepia w a weber physolepidion schrenk senebiera dc sprengeria greene stroganowia karelin kirilow ród lepidium słuša k tribusoju lepidieae znutśika swójźby brassicaceae k rodoju lepidium słuša něźi až družynow wuběrk pólna krjasa lepidium campestre jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae pólna krjasa jo jadnolětna a dwójolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijašk jo gusto łopjenaty górne łopjena wobpśimuju z šypojtym spódku kijašk mjaztym až dolne łopjena su wogonkate a za cas kwiśenja zwětšego zaprěte kwiśo wót maja až do junija běłe kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót až do mm a stoje krotkich kłosojtych granach kótarež cesto maju bocne grany styri kronowe łopjeńka su łopatkojte rostlina jo šerozelena a kósmata tšuki su gusto z spjerchlinatymi puchorikami kšyte płone abo pitśku wjelbojte a njasu prědku wjelgin šyroku kśidłatu kšomu zdrjałe tšuki su šyroko jajojte a stoje na wódorownych wogonkach rosćo na rolach rubowych płodow na drogach na kamuškowych městnach w skałach na zelezniskem terenje a na pustych płoninach ma lubjej zwětšego kalkate zemje póchada originalnje z pódpołdnjoweje europy ale něnto w pśisamem cełej europje wustupujo šypojta krjasa lepidium draba jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae w někotarych žrědłach se ako cardaria draba wóźi šypojta krjasa jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až cm kijašk njaso wjele łopjenow łopjena su pódłujko jajojte njepšawidłownje zubate dolne łopjena su wogonkate zubate a rano prěju górne łopjena kijašk wobpśimaju kwiśo wót maja až do julija běłe kwiśonki dośěgnu šyrokosć wót až do mm a wobstoje z styri wopak jajojtych mm dłujkich kronowych łopjeńkow wóni stoje w gustych granach pśi comž wěcej granow pózdatnu wokołku wutwóri tšuki su wutšobojte lěbda wopłonjone njekśidłaty a dośěgnu šyrokosć wót až do mm rosćo w zelišćowych wobrostach na drogach nadroznych kšomach zeleznicowych nasypach kamuškowych městnach a winicach ma lubjej suche zwětšego małohumusowe bazowe zemje rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona mjaztym až póchada originalnje ze srjejźneje azije a krotkozajtšneje europy a se jo dosrjejźa lětstotka za cas natwarjenju zeleznicowych linijow mócnje rozšyriła smjerźeca krjasa lepidium ruderale je rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae smjerźeca krjasa jo jadnolětna abo dwójolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina wósebnje pśi rozrybowanju wjelgin njepśijaznje za urinom smjerźi kijaški su górjejce zwětšego roznogaśowane a wjelgin krotko kósmate dolne łopjena su našćěpane mjaztym až górne łopjena su lěbda mm šyroke kwiśo wót maja až do oktobra kwiśonki su małučke a njamaju žedne kronowe łopjeńka abo kronowe łopjeńka su krotše ako keluškowe łopjeńka wóni stoje na kóncu kijaškow a gałuzow styri jajojte keluškowe łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót až do mm owalne tšuki su śańko kśidłate a dośěgnu dłujkosć wót mm jich wogonki kśiwje wotstoje rosćo na drogach na zeleznicowym terenje a na nadroznych kšomach ma lubjej suche kšute pěskowe šćerkowe abo glinjane zemje rostlina jo w europje rozšyrjona górka žerlina cardamine amara jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae górka žerlina jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijašk jo granity zwětšego jadnory a ze žrom pjelnjeny na licbje bogate łopjena wobstoje z až porow pjerinatych łopjeńkow a wětšego nakóńcnego łopjeńka kwiśo wót apryla až do junija běłe kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót něźi cm wóni stoje w čumpatych granach kótarež na zachopjeńku su na wokołki pódobne proškowe łopjeńka su wioletne tšuk su rowno wotstojecy kijaškojty a dośěgnjo až do cm rosćo w žrědłach rěckach a groblach ma lubjej mokše abo peliwane wutkate zemje zwětšego w sćinje rostlina jo pśedewšym w górach rozšyrjona žerlina cardamine jo rostlinski rod ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow brassicaceae dalšnej serbskej mjeni stej žerchlica a žerglica rod cardamine bu w lěśe wót carl von linn species plantarum s nejpjerwjej wótzjawjany bu ako lectotypus družyna cardamine pratensis l póstajona synonymy za cardamine l su dentaria l něnto rang pódroda dracamine nieuwl heterocarpus phil loxostemon hook f thomson porphyrocodon hook f sphaerotorrhiza o e schulz khokhrjakov rod zubica dentaria kótaryž bu dłujko ako samostatnje wóźona źinsa se ako pódrod do roda cardamine stajony rod cardamine słuša k tribusoju cardamineae w swójźbje brassicaceae rod wopśimjejo něga něźi družynow něźi družynow w srjejźnej europje wustupujuce družyny su w europje a regionje srjejźnego mórja wustupuju slědujuce družyny mě roda cardamine sega slědk na pśedlinneiske awtory a źo slědk wót grichiskego słowa za zagrodnu krjasu apioideae su pódswójźba znutśika swójźby wokołkowych rostlinow apiaceae abo umbelliferae z wěcej rodami a družynami su na formach nejwěcej bogata pódswójźba kladogram wót apiaceae z apioideae a drugimi pódswójźbami wokołkowych rostlinow apiaceae w pódswójźbje apioideae jo wěcej rodow a něźi družynow moderne pśepytowanja z gentechniskimi metodami pokazuju až starodawna na morfologiji płodow bazěrujuca klasifikacija znutśika pódswójźby w šyrokich źělach njetrjefaca byś musy a jo k wjele njemonofyletiskim pśir kladistika kupkam wjadła rozdźělenje pódswójźby do tribusow a rodow je togodla w běgu a aktualnje pśedmjat intensiwnego botaniskego slěźenja z anthony r magee u a słušaju teke rody něgajšnych saniculoideae ako dwa tribusa steganotaenieae a saniculeae sem pódswójźba apioideae se tuchylu do tribusow rozrědujo a někotare rody hyšći njejsu do žednego tribusa zarědowane pó steven r downie u a f j sun u a a r magee u a pśidatne informacije su germplasm resources information network the plant list a working list of all plant species a the euro med plantbase the information resource for euro mediterranean plant diversity wuwzate wuběrk na rody kisała wišnja prunus cerasus jo sadowy bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae kisała wišnja jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m rosćeńska forma wariěrujo pó pódłožku sorśe a wobrězku gałuzy su mjenjej nagłe ako pśi słodkej wišni ma gropne na górnem boku błyšćece rězane łopjena su jajojte až eliptiske wóni dośěgnu dłujkosć wót až do do cm łopjenjowy wogonk zwětšego njenjaso załzy kwiśo wót apryla až do maja běłe kwiśonki se pśed łopenjami jawje dośěgnu pśeměr wót něźi cm a stoje pó dwěma až pó styrjoch w sejźecych wokołkach jich wogonki dośěgnu dłujkosć wót až do cm kronowe łopjeńka su pśisamem kruhojte kisałe płody rosćo we swětłych lěsach a žywych płotach a se cesto sajźijo póchada originalnje z krotkozajtšneje europy słodka wišnja prunus avium jo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae dalšnej serbskej mjeni stej wišnina wišnjowy bom wopśimjejo slědujuce póddružyny słodka wišnja jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m jeje rosćeńska forma wariěrujo pó pódłožku sorśe a wobrězku krona jo šyroko jajojta až kulojta škóra jo prěki purlata a cewjernobruna až carna z ranjonych zdonkow gumijowa žywica wustupujo kótaraž rana zasej zawěraju gałuzy rosćo na kósu rowno łopjena su śańke jajojte až eliptiske špicne zubate abo gropnje rězane a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich wogonki maju prědku załzy a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni su na dolnem boku kósmate nazymske barwjenje jo žołto oranžowe až cerwjene kwiśo wót apryla až do maja běłe kwiśonki se pśed łopjenami jawje a stoje pó dwěma až pó šesćoch we wokołkojtych promjenjach a dośěgnu wjelikosć wót něźi cm jich wogonk dośěgnjo dłujkosć wót až do cm kronowe łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót až do cm proškowe łopjeńka su dwaźasća rostlina njaso pupkowe spjerchliny na spódku kwiśonkowych wogonkow twardopackaty płod dośěgnjo wjelikosć wót cm a jo kulowaty až wutšobojty cerwjeny až carny njepśimrozowany a wopśimjejo gładku packu jich wogonki dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni wót junija zdrjaju pśi źiwje rosćecych bomach su słodke abo pitśku górke ale nic kisałe wóni njedozdrjaju togodla se muse dopołnje zdrjałe šćipaś jich derje słoźece płodowe měso wopśimjejo dosć cukora mineralne maśizny a witaminy rosćo źiwje w lěsach na lěsnych kšomach w žywych płotach ma lubjej słyńcne stojnišćo a rosćo nejlěpjej na dłumokosegacych pitśku włožnych a wutkatych zemjach rostlina jo pśedewšym w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona rostlina jo družynje kisała wišnja prunus cerasus pódobna kótaraž jo kerk abo bom z wusokosću wót m jeje płody su kisałe kwiśonkowe wogonki dośěgnu dłujkosć wót až do cm a njasu na spódku pupkowe spjerchliny a listowej łopjeni kronowe łopjeńka su pśisamem kruhojte rosćo w swětłych lěsach žywych płotach a se cesto sajźaju bubliny knautia jo rod ze pódswójźby drapalcowych rostlinow dipsacoideae znutśika swójźby kózylistowych rostlinow caprifoliaceae družyny su jadnolětne abo wěcejlětne kwiśonki su tym pśiswójźbnego roda pupawow scabiosa pódobne rostu na łukach ale teke w žywych płotach a w gustych lěsach rostliny su zymje pśetrajuce maju lěpjej słyńcne až połchłodkowe stojnišćo rostliny su w europje a azije rozšyrjone pśi comž wót regiona srjejźnego mórja až do sibirskeje wustupuju wóna teke wustupujo w krotkowjacornej aziji a w pódwjacornej africe rod knautia bu w lěśe wót carl von linn w species plantarum zwězk strona nejpjerwjej wózjawjany synonym za knautia l jo trichera schrad ex roem schult rod jo w systematice śěžka wutwóri polyploidijowy kompleks pśi comž nowotwórjenje družynow hyšći njejo skóńcone cesto wustupuju teke hybridy eksistěrujo družynow z kótarychž teke w europje wustupujo w srjejźnej europje wustupuju slědujuce družyny bubliny knautia arvensis jo rostlina z pódswójźby drapalcowych rostlinow dipsacoideae znutśika swójźby kózylistowych rostlinow caprifoliaceae dalšnej serbskej mjeni stej pupawa a rolne bubliny bubliny su trajne zele kótarež dośěgnu wusokosć wót až do cm kijašk jo jadnory abo roznogaśowany krotkokósmaty a naslědk šćeśinaty kósmaty spódne łopjena su njerozdźělne jajko lancetojte wogonkate cełokšomne abo zubate kijaškowe łopjena su sejźece napśeśiwo stojece šerozelene a mutne kwiśo wót julija až do awgusta kwiśonki stoje w małkich cm šyrokich płonych głowkach keluch ma swětłych mm dłujkich seršćow krona jo módrowioletna abo cerwjenowioletna a dośěgnjo wót cm mjaztym až styri kronowe kóńcyki maju rozdźělne dłujkosći jeje zwenkowne kóńcyki wósebnje kšomnych kwiśonkow su pówětšone nakšomne kwiśonki su wětše rosćo na łukach połsuchych tšawnikach drogowych a lěsnych kšomach a na rolach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona puckowina prunus spinosa jo kerk ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae dalšne serbske mě jo slěwica jogo płod jo pucka puckowina jo w lěśe zeleny śernjowaśe wugótowany wótstojece a gusto roznogaśowany kerk abo małki bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m rostlina jo pśeśiwo mrozoju njecuśniwa młode gałuzy na zachopjeńku su kósmate ale skerjej gołe bywaju maju cerwjenojtu škóru kótaraž w starosći carnje zymske pupki su kulojte dośěgnu wusokosć wót až do mm a su šerobrune až cerwjenobrune łopjena su měnjate zubate a dośěgnu dłujkosć wót až do cm cm a su dłujko wogonkate łopjency su wopacnje owalne až eliptiske dośěgnu dłujkosć wót až do cm a šyrokosć wót až do mm maju na spódku małe nektarowe załzy a su na górnem boku śamnozelene na dolnem boku jasnjejše a na žyłkach kósmate kwiśo wót apryla až do maja wót měrca až do apryla kwiśonki stoje pó jadnom abo pó dwěma su krotko wogonkate kwiśu dłujko pśed wubijanim lista a dośěgnu šyrokosć wót až do cm wóni su dwójorodnikojske maju dwójnu kwiśonkowu wobalku a su pěślicbne keluch jo njenaglědny kronowe łopjeńka dośěgnu wjelikosć wót až do mm a su běłe stameny su něźi kwiśonki buchu wót insektow pśedewšym pcołkow woprošone twardopackaty płod jo kulowaty pśisamem carny módrje pómrozkowane dośěgnjo wjelikosć wót až do mm packa dośěgnjo wjelikosć wót až do mm jo kulojta a se njewótźělujo wót zelenego kisałego płodowego měsa płody zdrjaju wót septembra až do oktobra płody se góźe pó někotarych mrozach jěsć puckowina z stwórej sadu chromozomow płaśi ako póchadna forma slěwcyny prunus domestica kótaraž ma šesćoru sadu chromozomow druga póchadna forma jo wišnjowa slěwcyna prunus cerasifera z dwójnej sadu chromozomow rosćo w słyńcnych krjach resp žywych płotach na lěsnych a drogowych kšomach kamjentnych gromadach ma lubjej wutkate cesto kalkate zemje puckowina jo w europje z wuwześim pódpołnocy a dłujkego zajtša w małej aziji kawkazu dłujkowjacornej africe rozšyrjony w alpach až do wusokosćow wót m wustupujo płody se mógu za wugótowanje alkoholiskich napojow mězgow abo marmeladow wužywaś wišnjowa slěwcyna prunus cerasifera jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae rowny krickaty bźezśernjowy bom dośěgnjo wusokosć wót až do m rosćo ako bom wěcejštomowje a jo cesto njeśernjata krona jo kulojta łopjena su małke pitśku bronzowe dłujko jajojte wóni dośěgnu dłujkosć wót až do cm běłe kwiśonki se w nalěśe w chłodnych regionach abo póznem zymje w śopłych regionach na hyšći gołych gałuzach jawje stoje zwětšego pó jadnom wóni su pśi formach ze zelenymi łopjenami běłe a pśi formach ze cerwjenymi łopjenami rožojte a dośěgnu pśeměr wót až do cm jich wogonki su gołe jědne płody su kulojte a dośěgnu pśeměr wót až do cm měso zwětšego žołtego rědko cerwjenego płoda se špatnje wót kamjenja pušći rostlina jo domacna w małkej aziji a w kawkazu a se w europje kultiwěrujo psowic frangula alnus jo kerk abo bom ze swójźby gokowcowych rostlinow rhamnaceae drugej serbskej mjeni stej psowica a psowina družyna se wót někotarych awtorow do roda gokowcow rhamnus zarědujo a pótom ma wědomnostne mě rhamnus frangula psowic jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m gałuzy njenjasu śernje a su běle dypkate měnjate łopjena su jajojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm a šyrokosć wót až do cm wóni njasu na kuždem boku bocnych nerwow kwiśo wót maja až do junija pěślicbne kwiśonki su žołtozelene lejkojte dośěgnu šyrokosć wót něźi mm a stoje pó dwěma až pó źaseśoch w łopjenowych rozporach płody su cerwjene pózdźej śamnomódre mm šyroke kulowate jagody škóra wopśimjejo antranoidy rosćo we ługowych łukach bagnach wjerbowych krickach a we swětłych lěsach ma lubjej włožne zwětšego małobazowe do dłymi duce zemje rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona hendryškowy keŕ ribes uva crispa syn ribes grossularia jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow dalše serbske mě jo bubańkowy keŕ jogo jagoda jo hendryška abo bubańka hendryškowy keŕ jo w lěśu zeleny rowny kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m rostlina njaso mócne w tśich rědach stojece až do cm dłujke śernje wurostki su gusto kósmate měnjate łopjena su tśilapate až pěślapate meškowje kósmate njasu tupe zubki a dośěgnu šyrokosć wót až do cm wóni su na dolnem boku měko kósmate a stoje zwětšego w rozporach dłujkich śernjow cesto w małkich promjenjach jich wobcerba jo kulojta a baza jo wutšobojta kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki su pśewažnje dwójorodnikojske wótergi jadnorodnikojske a stoje pó jadnom až pó tśich w łopjenowych rozporach a dośěgnu wjelikosć wót až do cm běłe kronowe łopjeńka su njenaglědne keluškowe łopjeńka su cerwjenojte abo zelenojte a gusto kósmate a dwójce až tšoji tak dłujke kaž kronowe łopjeńka wisece jagody su zelene žołtozelene abo cerwjenojte dłujkojte až kulowate gładke abo kósmate a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni njasu prědku zbytk kelucha a měke šćeśiny wóni wót julija dozdrjaju rosćo w ługowych lěsach w krickach na lěsnych kšomach na kamjentnych kupach we žłobišćowych a górskich lěsach ma lubjej wutkate cesto kalkate a kamjentne zemje rostlina jo w pśisamem cełej europje w pódpołnocnej africe a wót prědneje azije až do dłujkozajtšneje chinskeje rozšyrjona pśi comž na pódpołdnju europy w górach we wusokosćach až do něźi m wustupujo a w pódpołnocnej skandinawiskej felujo rostlina wót lětstotka se ako jagodowy sad kultiwěrujo něźi sortow ma pśisamem samske wětše płody pśi comž někotare sorty su pśez skśicenje ameriskich sortow nastali jagody wopśimjeju wjele witamina c mineralne maśizny a płodowe kisaliny kulturowe sorty su pśez skśicenje rozdźělnych ameriskich ribes družynow nastawali pśi comž toś te sorty se wótergi pód swójskim wědomnostnym mjenim r grossularia wóźe janowy krick ribes jo jadnučki rod ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae jogo płod jo janowka a hendryška jano pśi družynje hendryškowy keŕ ribes urva crispa k rodoju janowy krick słuša něźi pó źělach w lěśe zelenych pó źělach pśecej zelenych kerkow wóni dośěgnu wusokosć wót až do m wurostki su dłujke pśegibnjone pó źělach śernojte gałuzy cesto su cerwjenojśe pśeběžane lapate łopjena su pó źělach zubate na dolnem boku cesto meškowje kósmate pśed wótpadom se do cerwjenego abo oranžowego pśebarwiju kwiśo w póznej zymje abo na zachopjeńku nalěśa kwiśonki su zelenojte žołte cerwjene abo rožojte pód źělach seršćate běłe šarlachcerwjene wioletne zelene abo carne jagody su zwětšego jědne swójźba grossulariaceae bu lěśe wót augustin pyrame de candolle w flore franaise troisime dition s nastajona typusowy rod grossularia mill bu w lěśe wót philip miller w the gardeners dictionary abridged nakład z typusowej družynu grossularia hirsuta mill wózjawjany někotare hyšći pśi a cronquist do grossulariaceae zarědowanych rodow z kapslowymi płodami źinsa su swójske swójźby itea ako iteaceae a escallonia mutis ex l f ako escalloniaceae mě roda ribes bu w lěśe wót carl von linn w species plantarum s prědny raz wózjawjane typusowa družyna jo ribes rubrum l synonymy za ribes l su botrycarpum a rich botryocarpium spach calobotrya spach cerophyllum spach chrysobotrya spach coreosma spach grossularia mill liebichia opiz rebis spach ribesium medik rolsonia rchb rod ribes se do pódrodow a sekcijow rědujo tu kuždy pad z wuběrkom na družynach swětodaloko rod wopśimjejo něźi až do družynow głowny rozšyrjeński teritorij jo měrnych klimatowe regiony pódpołnocneje połkule ale teke w andach eksistěruju někotare družyny w chinskej wustupujo družynow z kótarychž jano tam družynow wustupujo w pódpołnocnej americe pśeśiwo tomu su jano mało družynow w pódpołdnjowej americe domacne zagrodniske wuplahowanki rostliny su w chłodno měrnych regionach pódpołnocneje hemisfery rozšyrjone górski janowy krick ribes alpinum jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae górski janowy krick jo w lěśe zeleny gusto roznogaśowany kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m rostlina jo zwětšego jadnorodnikojska wurostki su gładke a swětłozelene abo swětłošere gałuzy njenjasu śernje škóra se wót staršych źělow w smužkach pušći měnjate łopjena su wogonkate tśilapate až pěślapate a gropnje zubate wóni stoje na krotkich wurostkach w gustych promjenjach a dośěgnu dłujkosć wót až do cm łopjency maju tśirožkatu až kulojtu wobcerbu a dośěgnu šyrokosć wót až do cm su na górnem boku blěźe zelene na dolnem boku pitśku błyšćece jich wogonki su załzojśe kósmate kwiśo wót apryla až do maja styrilicbne abo pěślicbne kwiśonki su zelenojśe žołte a dośěgnu wjelikosć wót až do mm muske kwiśonki stoje pó źaseśoch až pó tśiźasćoch w rownych cm dłujkich granach mjaztym až žeńske kwiśonki stoje pó dwěma až pó pěśoch w rownych krotšych granach kronowe łopjeńka su krotše ako keluškowe łopjeńka jagody su kulowate pśeswěśaśe cerwjene a njesłodnje słoźe płody se wokoło dnja swětego jana wócerwjeniju rosćo w górskich a žłobišćowych lěsach na górskich ługowych łukach a w skalnych krickach ma lubjej wutkate zwětšego kalkate zemje ale teke na śamnych stojnišćach rosćo rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej europje ale teke w pódpołnocnej a pódzajtšnej aziji rozšyrjona pśi comž w alpach we wusokosćach wót m na pódpołdnju až do pópołnocno špańskich górinow apeninow górinow balkańskeje połkupy wustupujo kulturne sorty se za sajźenje žywych płotow wužywaju a pódla drogach sajźaju dokulaž derje połchłodk a wótpłuny znjasu carny janowy krick ribes nigrum jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae jogo płod jo carna janowka carny janowy krick jo w lěśu zeleny kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do cm m rostlina njenjaso śernje wše źěle rostliny pśi rozšurowanju mócnje wónjaju pśisamem njepśijaznje młody wurostki su meškowje kósmate gałuzy su mócne měnjate łopjena su tśilapate až pěślapate dłujko wogonkate maju kulojtu abo rožkatu wobcerbu su na górnem boku gołe njasu na dolnem boku žołtojte załzy a dośěgnu dłujkosć wót cm a šyrokosć wót až do cm pśi tom lapy su wjelike ale stej małkej na krotkich wurostkach kaž w promjenjach kopate wustupuju kwiśo wót apryla až do maja zwětšego pěślicbne kwiśonki su njenadpadnje zelenojte znutśika blěźe cerwjenojte a stoje pó styrjoch až pó źaseśoch we wótstojecych abo dele wisecych granach kronowe łopjeńka su rowne a krotše ako slědk kśiwjone gusto kósmate keluškowe łopjeńka kulowate płody su carne jědne mězgojte jagody kótarež dośěgnu šyrokosć wót až do mm wóni wót junija dozdrjaju a su bogate na witaminy rosćo we wólšowych tonišćach ługowych lěsach a we włožnych krickach na wódowych brjogach ma lubjej změnowłožne až mokše humozne glinjane a běłoglinjane zemje rostlina jo pśedewšym w srjejźnej a pódpołnocnej europje rozšyrjona ale teke w pódpołnocnej a pódzajtšnej aziji wustupujo jagody se syre jěźe abo k marmeladźe pśedźěłaju kšejcerwjeny janowy krick ribes sanguineum jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae kšejcerwjeny janowy krick rosćo ako až metry wusoki list chytajucy měko roznogaty w lěśe zeleny kerk njenjaso śernje škóra jo šerobruna až cerwjenobruna młode pšuśiki su załzojśe kósmate měnjate łopjena maju owalnu wobcerbu su tśilapate až pěślapate na bazy wutšobojte na górnem boku pitśku zmaršćone na dolnem boku gusto šerofilcojte a něźi rowno tak šyroke kaž dłujke cm fryšne łopjenowe zazelenjenje w nalěśu wónja žywicowje dwójorodnikojske nadpadne kwiśonki su mócnje rožojte a se pokaza w samskim casu z łopjenami w aprylu až do maja wóni stoje pó až w cm dłujkich rownych abo pśewisujucych kulojtych granach jadnotliwe kwiśonki su až mm wjelike a maju pěś mócnje cerwjene až pinkojte kronowe łopjeńka kwiśonkowe wogonki su załzojte płody su śamnopurpurne módrje pśimrozowane jagody kótarež w junija až do juliju zdrjaju jagody su něźi cm wjelike wóni su jědne maju pak małko aromy rosćo w bogatych na krě górskich listowych lěsach a na wótkłonach kšejcerwjeny janowy krick póchada ze pódwjacora pódpołnocneje ameriki a wustupujo tam wót britiskeje kolumbiskeje až do pódpołnocneje kaliforniskeje w družynje bu slědujucej warietetnosći pó źělach teke ako póddružynje wobglědowanej rozeznawanej chromozomowa licba jo n dla jaskrawje cerwjenego kwiśonkow bu kšejcerwjeny janowy krick wót lěta cesto ako pyšny kerk w zagroźe sajźona wjele sortow jo su kubłane móžne barwy kwiśonkow su běła až śamnocerwjena tu někotare sorty skalny janowy krick ribes petraeum jo keŕk ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae skalny janowy krick jo w lěśu zeleny rowno rosćecy wjelgin roznogaśujucy keŕk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m mócne wurostki su šerobrune gołe a njenjasu śernje daniž štapce mócnje wurostki su šerobrune a gołe měnjate łopjena su dłujko wogonkate rězane maju kulojtu wobcerbu dośěgnu šyrokosć wót až do cm wobstoj z wjelikich a małkeju lapow kótarež wótergi su jano njejasnje wutwórjone wóni su na dolnem boku pitśku kósmate a na górnem boku bejnje zmaršćone kwiśo wót apryla až do maja zwětšego pěślicbne kwiśonki su pśecej dwójorodnikojske nacerwjenje barwjone a dośěgnu šyrokosć wót až do mm wóni stoje pó źaseśoch až pó pěśnasćoch w gustych dłujko wogonkatych granach grany su wótstojece abo wisece kronowe łopjeńka se wót dlejšych keluškowych łopjeńkow ako zwónašk pśeseguju kwiśonki se wót małkich kóžokśidłacow a dwójokśidłacow rědko teke wót mjatelow wopytaju a wót tych woprošuju płody su kulowate jědne jagody kótarež wjelgin kisało słoźe wóni wót junija dozdrjaju rosćo w górskich lěsach we wódnych žłobišćach w blokowych nasypach ma lubjej wót śacanja włožne měke słabje kisałe zemje rostlina jo w europje wót pyrenejow pśez alpy až do karpatow rozšyrjona ale teke w pódpołnocnej afriki a na pódzajtšo až do pódzajtšneje sibirskeje wustupujo pśi tom jo w srjejźnych górach wjelgin rědka ale w alpach we wusokosćach wót wěcej ako m wustupujo cerwjeny janowy krick abo běły janowy krick ribes rubrum jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow cerwjeny janowy krick jo rowny krickaty w lěśe zeleny nanophanerophyt bźez štapcow kótaryž wusokosć wót až do metrowu dośěgnjo młode wurostki su lažko kósmate a ze załzami wobsajźone škóra staršych gałuzow jo cerwjeno bruna až šero carna pupki su jajojte a maju chlimpate pupkowe spjerchliny měnjate listowe łopjena su pó wobcerbje kulojte dłujko wogonkate až centimetrow dłujke a až do centimetrow šyroke wóni su tśi až pěślapate a na spódku wutšobojte abo pśirězane łopjenowe lapy su tupe a na kšomje gropnje rězane łopjenowy dolny bok jo w młodosći krotko meškowje kósmaty pózdźej goły łopjenowy wogonk jo něźi tak dłujki kaž łopjeno a rowno tak cystozeleny kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki su dwójorodnikojske nazeleń žołte abo teke cerwjenojte barwjone a pó styrich až wósymjoch w na zachopjeńku rownych pózdźej ako wobłuk dołoj wisecych granach rědowane keluchowy bjacharik jo kołoformowje rozšyrjony w jogo nutśikownem jo pěśrožkata wugjarbjana rinka keluškowe łopjeńka su gołe zelenojte abo nabrunje cerwjene barwjone pó źělach cerwjenje dypkate łopatkowe a někak dwójce tak dłujke kaž žołtojte kronowe łopjeńka prošnikowe połojcy su pśez pódlejšonu prochowu nitku źělone a lažko rozpěrane jagody maju pśeměr wót až do milimetrow su kulojte cerwjene abo běłe wótergi teke rožojte transparentne a wopśimjejo mnogolicbne semjenja płod jo jědny mězgojty a ma aromatiski kisałkojty słod wóni wót junija dozdrjaju někotare sorty maju žołtojte abo nazeleń běłe jagody chromosomowa licba jo n dalše wědomnostne mjenja su wón jo wjelgin rědki w niwowych lěsach wudrjeńcach kerčinach a na rěčkach ma lubjej mokšu běłoglinowu wutkatu zemju cerwjeny janowy krick jo w pśisamem cełej europje rozšyrjony źiwy wustupujo jano w belgiskej nižozemskej francojskej nimskej a italskej w zbytnej europje je z kultury wóźiwjowany zdrjałe płody cerwjenego janowego kricka se za wujuškowanje a pśigótowanje marmelady a pudinga wužywaju abo syrje jěźe złoty janowy krick ribes aureum jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae złoty janowy krick jo w lěśu zeleny bźezśernjowy kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m dłujko wogonkate łopjena su gołe blěźe błyšćece dłymoko tśilapate maju kulojtu wobcerbu a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich nazymske barwjenje jo winocerwjene kwiśo wót apryla až do maja kronowe a keluškowe łopjeńka su złotožołte kwiśonki su w srjejźišću cerwjenojte a stoje pó pěśoch až pó pěśnasćoch w rownych abo wótstojecych granach wóni pśijaznje wónjaju płody su carne jagody kótarež dośěgnu wjelikosć grochowkow wóni su jědne a wót junij dozdrjaju znutśika roda ribes słuša ribes aureum zgromaźe z kšejcerwjenym janowym krickom a carnym janowym krickom k pódrodoju coreosma spach janczewski někotare awtory wobjadnawaju ribes aureum ako synonym wót ribes odoratum slědni se rozeznawa pak mjaz drugim pśez wětše na kšomach a na płoninje mócnjej kósmate łopjena wopśimjejo slědujuce póddružyny rosćo w łučinowych kerčinach na rěčnych brjogach ma lubjej čumpate humozne zemje póchada z pacifiskeje pódpołnocneje ameriki kaliforniska ale něnto z městnami tež wóźiwjowane w europje wustupujo wóna se ako pyšnu drjewinu sajźa fuchsijokwětny janowy krick ribes speciosum nimski fuchsienblütige johannisbeere jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow grossulariaceae fuchsijokwětny janowy krick jo w lěśu zeleny śernjojty kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć a šyrokosć wót až do m młode pšuśiki su cerwjene rostlina jo pśeśiwo mrozoju cuśiwa štapce dośěgnu dłujkosć wót až do mm owalne łopjena su tśilapate až pěślapate błyšćece zelene a dośěgnu wjelikosć wót až cm pśi tom rozkłony mjazy lapami su wuske jich wogonki dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich baza jo klinata kšoma njaso małko płonych zubkow cypliški su kulowaśone kwiśo w póznej zymje wuske dołoj wisece kwiśonki su cerwjene šyrše ako dłujke a stoje pó jadnom abo pó dweju až pó styrjoch w až cm dłujkich kisćach jich dłujke proškowe łopjeńka su cerwjene a dwójce až styri raz tak dłujke kaž kronowe łopjeńka cerwjene keluškowe łopjeńka su rowne a dośěgnu wjelikosć wót až do mm cerwjene kronowe łopjeńka su rowne a dłujkojte maju nutś žwałkatu kšomu a dośěgnu wjelikosć wót až do mm gołe proškowe nitki su linealne a dośěgnjo dłujkosć wót až do mm owalne prošniki su wioletne abo cerwjene njasu kulowaśony cyplišk a dośěgnu wjelikosć wót mm wusoke łopjeńka su šyroko jajojte a dośěgnu dłujkosć wót až do mm kwiśonkowe wogonki dośěgnu dłujkosć wót až do mm kulowate płody su cerwjene gusto załzojśe šćeśinate a dośěgnu wjelikosć wót až do mm póchada z kaliforniskeje listowa jemjelica viscum album jo rostlina ze swójźby sandelowych rostlinow santalaceae pó někotarych žrědłach se swójskej swójźbje jemjelicowych rostlinow viscaceae pśirědujo listowa jemjelica jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až cm rostlina jo na bomach rosćony połparazit pśi comž rostlina jo pak muska pak žeńska gałuzy su wěcej raz widlickojśe roznogaśowane łopjena su měnjate lancetojte abo lancetojśe spatelojte kóžane a pśecej zelene kwiśo wót februara až do apryla njenaglědne kwiśonki stoje pó tśich až pó pěśich w promjenjach płody su błyšćece běłe abo žołtojte a dośěgnu wjelikosć wót až do cm rosćo na listowych bomach pśedewšym na topołach wjerbach a jabłušcynach ale teke na běłych jedłach a chójcach pśi tom cyca wódu a seśeńske sole z žywjarjowych rostlinow mjaztym wuglikowe hydraty sam twóri rostlina jo w pódpołdnjowej skandinawiskej srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona rostlina wopśimjejo gadowate lektiny a wiskotoksiny pó wězanju na rozdźělne žywjarjowe bomowe družyny se znutśika družyny viscum album wšake póddružyny abo žywjarjowe rasy rozeznawaju něga pśi składnosći ako póddružynu viscum album subsp coloratum wjeźona korejańska abo japańska jemjelica se pśeśiwo tomu źinsa ako swójska družyna viscum coloratum wobglěda pśi někotarych awtorach eksistěrujo aziska póddružyna viscum album subsp meridianum danser d g long slěpjańska narěc jo serbska pśechodna narěc w regionje na pódpołnocnopódzajtšnej periferiji sakskeje slěpjański region z relatiwnej rěcnej a kulturnej samostatnosću jo źinsa źěl wokrejsa zgórjelc lichotnego stata sakskeje granicujo z bramborskeju k slěpjańskej wosaźe słuša sedym dwójorěcnych jsow slepo dolnoserbski slěpe dźěwin brězowka trjebin miłoraz rowno a mułkecy k wosaźe słuša togodla něnt nimskorěcny lěsk kótatyž lažy južo w bramborskej a tak jo mój nan póten to słabcyc pół žywnosći krynuł a na tej su byli wěkšy dźěl lute lěda a mało role a wónej stej byłej jeno dwě peršonje na cyłej žywnosći a njejstej mogłej hobstać a doprjodka pćić a stej lědym tu półowicu hobdźěłałej a ten wuj jo był mójeje maćerje bratr a mój kmótr a ta ćota jo była mójeje maćerje sostra a tak su byli bratry a sostry wše wót jeneje maćerje a tak stej póten mój nan a mać to pół žywnosći měłej a te lěda stej hukopowałej a tež huworowałej a ja som z nima raz sobu jěł na to huworowanje na doły na te dlejke góry hot syjańskeje drogi to stej tam huworowałej a ja som chójdźił za nanom pó tej brozdźe a pak som chójdźił pći tom pługu a som glědał kak to se wórjo a mać jo póganjała a za wócku pomagała ćěnuć a nan jo tež pomagał ten pług ćišćać a dyž stej ten pěty raz hokoło jěłej a zasej k tej droze stej jěłej a mały kusk stej do kóńca k droze měłej da jo ten kóń se zwalał da stej póten jogo zwigałej mać za głowu a nan za hopyš a to jima njechał nedy stanuć da ten nan jo póten jogo jare bił a tergał górjej da jo ten wół aby jo była krowa to ja prawje njewěm bog wě lěpjej hako ja co jo było krowa aby wół da to jo se bójało njechało změrom stojać dyž jo nan na togo kónja harował bił a tergał a ja som se tež bójał teje hary a bića kak to budźo a tak jogo póten šak někak górjej krynuštej da stej póten pomałem jěłej do kóńca pó tu drogu a stej se roćiłej zasej a na kóńcu filku zastałej a wótpocynułej stej a póten stej zasej pomałem jěłej hokoło da ja som póten zasej lubjej šeł domoj a tež njejsom wěcej z nima sobu šeł nidźon a tedym ja som jěšći mały gólc był ja som był jakle w štwórtem lěće jako som z nima sobu był na tom huworowanju a to běšo jěšće někotere lěta pjerjej togo drogego lěta we derbnje pći beršću jo bydlił raz jeden kněz a ten jo měł jenogo kucharja ten kuchaŕ jo musał tomu knězoju wjele raz šwony pjec ten kuchaŕ měł jenu lubku a tej był wón cujare dobry a ta jo ćěła rada tež raz pjeconeg šwonu měć a jěsć toć ten kuchaŕ jo wótrězał jenu nogu wót tog šwonu a ju hopjekł swójej lubce hako jěnter ten kněz měł tog pjeconeg šwonu na blidźe jo wón prašał togo kucharja dlacogo da ma ten šwon blows jenu nogu da jo ten kuchaŕ prajił až wšycke šwony blows jenu nogu maje jěnter stej šłej wen tej běžni hoglědać jo lik to wěrno a glědaj wšycke šwony su stojali na tej kupje ho tej běžni na jenej noze ten kněz jo wółał ša ša a šakał a te šwony hušakał až su hulećeli a naraz su měli dwě noze da jo prajił ten kuchaŕ tomu knězoju dyby tej pjeceni wółał ša ša da by wóna tež krydła dwě noze běžnja wjesny hat wjelicki tuja thuja plicata syn thuja gigantea jo bom ze swójźby cypresowych rostlinow cupressaceae wjelicka tuja jo pśecej zeleny bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m w kulturje jano wusokosć wót až do m dośěgnjo krona jo na zachopjeńku kjagelojta pózdźej njepšawidłowna dołojce jo bejnje šyroka zdonk dośěgnjo tłustosć wót wěcej ako m pśedewšym pśi starych rostlinach škóra jo cerwjenojta až śamnobruna a se w pódłujkostnych smužkach abo w małkich platach pušća gałuzy su wopłonjone wódorownje wótstojece a pśi rozšurowanju pó ananas wónjaju jich górny bok jo błyšćecy zeleny ale dolny bok jo šerozeleny spjerchlinate gusto na gałuzy pśilěgajuce łopjena su tupe njasu krotki špick a dośěgnu dłujkosć wót něźi mm kwiśo wót měrca až do apryla muske kwiśonki su małke a žołtojte a stoje na kóńcykach gałuzow žeńske kwiśonkowe stołki su zelenojte abo mělnje cerwjene šyški su wogonkate rowne a dośěgnu dłujkosć wót až cm wóni njasu pěś až šesć porow elastiskich spjerchlinow wogonki su krotke a kśiwjone zdrjałe šyški su brune rosćo na pśirěcnych brjogach a sćinowych wótkłonach pśi comž wót płoninow až do górow wustupujo ma lubjej włožne wutkate zemje rostlina jo w pacifiskej pódpołnocnej americe wót pódpołdnjoweje alaskeje až pódpołnocneje kaliforniskeje rozšyrjona tam bom móžo starstwo wót wěcej ako lět dośěgnuś rostlina se w srjejźnej europje ako pyšnu drjewinu sajźa indianarje zdonki su za totemowe koły wužywali drjewo jo w jědrje cerwjene wjelgin trajne a se góźe derje wobźěłaś z togo se na pś šynźele paneele zepěrańske grědy a płachtate sćažory zgótujo pódwjacorna tuja thuja occidentalis jo bom ze swójźby cypresowych rostlinow cupressaceae družyna ma wěcej ako kulturnych formow pódwjacorna tuja jo pśecej zeleny bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až m krona jo wusko kjagelojta abo pyramidojta gałuzy gusto stoje wjelgin dele segaju a su płonje rozšyrjone rozšurowane gałuzy jěrje aromatiski wónjaju škóra jo śańka swětle cerwjenojśe bruna nitkojta a maju wuske pódłujkostne rozpukliny spjerchlinowe łopjena su tupe abo pitśku špicne a dośěgnu dłujkosć wót až do mm na głownych pšuśikach a wót něźi mm na pódlańskich pšuśikach wóni su na górnem boku słabje śamnozelene a na dolnem boku nažołśe zelene na gałuzowych flankach su kilate na płoninach njasu nadpadnje žywicowe załzy pśi rozšurowanju pó jabłukach z gózdźikami wónjaju nazymske barwjenje jo bronzowe kwiśo wót měrca apryla až do maja kwiśonki su njenaglědne muske kwiśonki su žołtojte a stoje w bogatej licbje na gałuzowych kóńcykach žeńske kwiśonkowe stołki su cerwjenojte žołtozelene šyški su jajojte nadłujke rowne kóžane dośěgnu dłujkosć wót cm a stoje na górnem boku płonych gałuzow njasu až porow pśeśiwo stojecych spjerchlinow kótarež maju rozdźělnu wjelikosć prozne šyški cesto dłujko na gałuzy sejźe w casu zdrjałosći su brune jo domacny w pódzajtšnej pódpołnocnej americe wót regiona wjelikich jazorow na pódzajtšo až do maine a new york rosćo w europje w parkach zagrodach a zelenišćach ma lubjej dłymoko segajuce zemje w górskich městnach we wusokosćach wót až do něźi m bomy pomałku rosćo a mógu starstwo wót až do lět dośěgnuś jich drjewo jo wjelgin kšute ale relatiwnje lažke indianarje su drjewo za zdonkowe cołny lubjej wužywali ale běłe sedlarje su drjewo za twarjenje domow wužywali wše źěle rostliny wopśimjeju thujon tak až su wjelgin gadowate w europje se wjelgin cesto ako kjarchobowu drjewinu abo zagrodny žywy płot sajźa pódzajtšna tuja platycladus orientalis jo bom ze swójźby cypresowych rostlinow cupressaceae wón jo jadnučka družyna roda platycladus synonymy su biota orientalis thuja orientalis platycladus stricta thuja chengii a thuja orientalis var argyi pódzajtšna tuja jo pśecej zeleny bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m rostlina jo jadnodomna krona jo wuska a kjagelojta jich gałuzy su nagle górje měrjone fryšnje zelene až žołtozelene spjerchlinowe łopjena gałuzam wusko pśilěgaju a se jasnje pśekšywaju wóni dośěgnu dłujkosć wót až do mm pśi rozšurowanju słabje sadojśe wónjaju kwiśo wót měrca až do apryla muske kwiśonki su swětłožołte a stoje mnogolicbnje na gałuzowych kóńcykach žeńske kwiśonkowe stołki su njenadglědnje zelenojte šyški dośěgnu dłujkosć wót cm wóni su na zachopjeńku namódry zelene w zdrjałosći śamnobrune šyškowych spjerchlinow njaso rožkojty slědk zakśiwjony pśiwisk rostlina jo domacna w chinskej bom se w europje we wšakich teke małorostnych warjetetach sajźa persišćina frs abo teke prs jo indoeuropska rěc z darijšćinu tdžikišćinu pahlawšćinu hazaragšćinu dehwaršćinu darwazšćinu aimaqšćinu džidšćinu tatšćinu bucharšćinu luršćinu kumzaršćinu a larišćinu słuša do krotkowjacorneje kupki irańskich rěcow jo jadnučka amtska rěc iranskeje islamiskej republiki pśez milionow wobydlarjow a jeje pódzajtšny dialekt tj daršćinu powěda něźi dalšych milionow wobydlarjow afghanistana mil tu stej dwě drugej amtskej rěcy a pakistana mil źinsajšnej modernej persišćinje wjelgin pódobna jo teke tadźikišćina jadnučka amtska rěc z něźi mil wobydlarjami tadźikistana afghaniske a tadźikiske dialekty su archaiše a gramatiski bogatše nježli źinsajšna moderna irańska persišćina persišćina ma dwa numerusa ale njama žeden genus na rozdźěl wót stareje persišćiny armeńšćina jo indoeuropska rěc kótaruž se powěda w armeńskej armeński powěda něźi mil luźi armeńšćina se wužywa mimo w armeńskej teke w azerbajdžanje na cypernje w iranje iraku israelu jordaniskej libanonje turkojskej a syriskej armeńšćina jo rěc armeńskego naroda wjele armenijarjow jo źinsa w diasporje žywych armeńšćina ga eksistěrujo znejmjeńša wót stolěśa pś kr prědne dokumenty w klasiskej rěcy grabar pak póchadaju akle z casa pó zawjeźenju armeńskego pisma na zachopjeńku stolěśa pśez mesropa maštoce z grabara kótaryž se źinsa wužywa ako cerkwinska a liturgiska rěc armeńskich kśesćijanow jo w běgu stolěśow nastała tak pomjenjowana laiska rěc ašxarhabar moderna armeńšćina ma zakładnej warianśe armeńšćina ma dwa numerusa ale njama žeden genus letišćina letiski latviešu valoda słuša do kupki baltiskich rěcow jo zastojańska rěc w letiskej źož ju powěda něźi mil luźi letišćina jo jadna z dweju eksistěrujuceju baltiskeju rěcowu pódkupka indoeuropskich rěcow letišćina a specialnje litawšćina se wobglědatej kaž nejwěcej archaiske z powědanych indoeuropskich rěcow nejwěcej pśiswójźbnych drugich indoeuropskich rěcow su słowjańske a germaniske rěcy kaž wětšyna indoeuropskich rěcow letišćina wužywa modificěrowany łatyński alfabet kótaryž wopśimjejo pismikow alfabet njewužywa pismiki q w x a y ale jo wón pśidawał pismiki č š a ž se wužywa jano w latgaliskej narěcy dokulaž jogo oficialne wužyśe se skóńcnuł za cas pśisamem kuždy fonem ma swójski pismik togodla se pśisamem pśecej mógu wěźeś wugronjenje słowa gaž se je cyta jano rozdźěl mjaz e a zwětšego se njepišo pismika h a f jano w cuzych słowach abo póžyconkach wustupujotej letišćina rozeznawa w swójskich słowach pěś wokalowych fonemow z kótarychž a se zwětšego samski ako e pišotej jano w tak mjenjowanem rozšyrjonym pšawopisu se rozeznawatej ale rozdźělnje wótwisnje wót awtorow w póžyconkach a cuzych słowach da se dalšny wokal pśidaś wše druge wokale se w letišćinje narownaju wokale z makronom toś a se dłujko wugroniju pśeśiwo comu normalne wokale su wjelgin krotke na kóńcu słowow su zwětšego lěbda słušabne pismik o se w spócetnje letiskich słowach ako diftong w póžyconkach zwětšego ako abo wugronijo dokulaž diftongi njamógu dłujke abo krotke byś njeeksistěrujo o z makronom w letiskem pismje mimo togo krotke njeakcentuěrowane wokale mógu se reducěrowaś na pś bija wón jo był se město wugronijo a wokale mógu se samo njespiwne byś na pś cilvki se ako město wugronijo pśizuk z někotarymi wuwześami jo na prědnej złožce letišćina ma dwa genusa a numerusa a šesć padow pśimórski mamutowy bom sequoia sempervirens jo bom ze swójźby cypresowych rostlinow cupressaceae wóna jo jadnučka družyna w roźe sequoia pó někotarych žrědłach se do swójźby bagnocypresowych rostlinow taxodiaceae pśirědujo pśimórski mamutowy bom jo pśecej zeleny bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m wótergi wěcej ako m rostlina jo wjelgin dłujko žywa pśi comž móžo starstwo wót až do lět dośěgnuś kjagelojta krona jo šwižna zdonk jo dłujki škóra jo śamnobruna až cerwjenobruna dłymoko brozdźona a kaž gubica měka wóna ma dłymoke paralelne a wertikalne rozpukliny krotke pšuśiki cesto kaž promjenja stoje na dłujkich pšuśikach gałuzy stoje w njepšawidłownych mutwjach bom a pśedewšym jogo škóra wuchada wóń kótaraž jo tej wót chójcowego drjewa pódobna wóna jo jadna z małko koniferow kótarež z wótrězanego pjeńka znowa wubija měke špicne jegły su wopłonjone śamnozelene až namódrje zelene dośěgnu dłujkosć wót až cm wóni su njejadnak dłujke a na dłujkich pšuśikach šrubikojśe stoje ale na krotkich pšuśikach dwójosmužkowje wjerškaśe kwiśo wót februara až do měrca rostlina jo jadnodomna kwiśonkowe stołki su njenadpadne muske kwiśonki su žołte a stoje pó wšakich na młodych pšutowych kóńcykach žeńske kwiśonki zwětšego stoje na staršych gałuzach šyški su jajojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni rowno stoje abo pśewisuju šyški wót septembra až do nowembra dozdrjaju pśi wuzdrjatych šyškach se spjerchliny rozdoraju rosćo jano w regionach z miłych zymach ma lubjej wutkate włožne dłymoke pśepušćate zemje spěšnje rosćece młode bomy pótrjebuju wjele wódy póchada ze pódpołnocneje ameriki pśi comž tam jano w źěratym arealu wót pódpołdnjowego oregona až do srjejźneje kaliforniskeje źiwje wustupujo bom se w europje w arboretach a parkach sajźa cerwjenobrune drjewo bu ako twarske drjewo a za zgótowanje meblow wužywane togodla pśirodne wustupowanja buchu dla pušćenja drjewa wjelgin deciměrowane źinsa zbytkowe wustupowanja stoje w pśirodnych rezerwatach wjelicki mamutowy bom sequoiadendron giganteum jo bom ze swójźby cypresowych rostlinow cupressaceae pó někotarych žrědłach se do swójźby bagnocypresowych rostlinow taxodiaceae pśirědujo botaniske mě roda bazěrujo na mjenju indianarja se quo yah roź wumr kótaryž jo wuwiwał prědny indiański alfabet wjelicki mamutowy bom jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m wěcej ako m krona jo kjagelojta ale w starstwje jo šyroko mělna zdonk jo tłusty a rowny tłusta škóra jo cerwjenobruna až šerobruna gubicojta nitkojta pśi comž w pódłujkostnych smužkach njaso dłymoke rozpukliny z tłustosću wót až do cm jo dobry šćit pśeśiwo wognjoju góli bom ma nejwětšy drjewowy wolumen wšych bomowych družynow wón móžo starstwo wót něźi lět dośěgnuś lěcrownož w sequioa narodnem parku kaliforniskeje samo stoj bom z starstwom wót lět spjerchlinojte jegły su śamnozelene až módrozelene prědku špicne a dośěgnu dłujkosć wót něźi mm a na głownych pšuśikach až do mm wóni na gałuzach dołoj běžece rostu a su w tśich rědach šrubikojśe rědowane wóni pśi rozšurowanju pó anisu wónjaju kwiśo wót měrca až do apryla w maju rostlina jo jadnodomna kwiśonkowe stołki su njenadpadne muske kwiśonki stoje pó jadnom na kóńcykach pšuśikow žeńske kwiśonki stoje pó jadnom abo pó dwěma šyški dośěgnu šyrokosć wót až do cm a dłujkosć wót cm zdrjałe šyški su cerwjenobrune jajojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich spjerchliny njasu wurazny śernjowaty wurostk wóni wót julija až do awgusta dozdrjaju rosćo na włožnych wutkatych zmjernjeńskich zemjach we wusokosćach wót až do m ma lubjej do dłymi duce pśepušćate zemje na lichotnem słyńcnem městnje młode bomy pótrjebuju wjele wódy bom jo pacifiskich źělach pódpołnocneje ameriki domacna a to pódwjacorne wótkłony sierra newada w kaliforniskej tam móžo samo wusokosći wót až do m dośěgnuś jogo zdonk móžo pśeměr wót až do m dośěgnuś na bazy samo wót až do m pśi tom móžo starstwo wót něźi lět dośěgnuś bom se w srjejźnej europje pśi pśigóźbje ako gólny bom sajźa howacej w parkach a arboretach toś ta družyna bu w lěśe pód mjenim basionym wellingtonia gigantea wót john lindley w the gardeners chronicle agricultural gazette zwězk s nejpjerwjej wopisana john theodore buchholz jo nastajał w lěśe w american journal of botany volume issue s za toś tu družynu rod sequoiadendron dalšne synonymy za sequoiadendron giganteum lindl j buchholz su americus gigantea anon sequoia gigantea decne taxodium washingtonianum winsl washingtonia californica winsl abo sequoia wellingtonia seem taxodium giganteum kellog et behr americus giganteus anon washingtonia americana hort a ex gord gigantabies wellingtonia j nels sequoia washingtoniana sudw steinhauera gigantea kuntze kulawata smalanka filipendula vulgaris syn filipendula hexapetala jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae kulawata smalanka jo wěcejlětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až cm čerstwe zelo jo glykosidow dla słabje gadowate jadnotliwe korjenje su kulawaśe tłustnjone a słužy rostlinje ako składowański organ paprośojte łopjena su na wobyma bokoma zelene pjerinate z grupnje zubatymi łopjenkami kwiśo wót junija až julija wona ma zwětšego kwiśonkowe łopjeńka kótarež dośěgnu dłujkosć wót až cm jeje kronowe łopjeńka zwenka zwětšego su cerwjenojte běłe kwiśonki stoje w njepšawych wokołkach někotare zagrodne warjetety njasu rožojte kwiśonki płody su kósmate rowne a wurownane wóna rosćo na suchych łukach w krickach na lěsowych kšomach a swětłych lěsach rostlina jo w europje a w aziji rozšyrjona bagnowa smalanka filipendula ulmaria jo rostlina ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae bagnowa smalanka jo wěcejlětna zelišćata rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót m cm kijaški su lisćate a cesto cerwjenobrune łopjena su měnjate a górjejce śamnozelene gołe ale dołojce nejcesćej běłofilcojśe kósmate rědko pśisamem zelene pjerinate z cunje zubatymi jajojtymi łopjenkami wóni dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóna kwiśo wót junija až do awgusta kwiśonki su gusto stojece we wěcejkwiśonkowych kisćatych źělnych kwisónkowych stołkach až do cm šyroki njepšawa wokołka keluškowe łopjena dośěgnu dłujkosć wót mm kwiśonkowe łopjeńka su abo kulojte až do owalne dośěgnu dłujkosć mjazy a mm a su žołtoběłe wurownane póbocne gałuzki wokołkoweje grany su dlejše ako głowna wóska kwiśonki buchu wót insektow woprošone rozšyrjenje płodow se pśewjeźo pśez wětš a wódu wóna rosćo na wusokotrajnowych pólinach łukach za zasćełanje a rěcnych brjogach ma lubjej mokše wutkate zemje bagnowa smalanka jo w pśisamem cełej europje z wuwześim někotarych kupow w pódpołdnjowej mediteranej regionje pódzajtšu až do pódzajtšneje azije rozšyrjona kwiśonki toś teje družyny móžo se kaž gójeński tej pśeśiwo reumatizmoju a chórosćam mokśowych drogow wužywaś dokulaž ceła rostlina wopśimjejo salicylowu kisalinu japańska kryptomerija cryptomeria japonica jo rostlina ze pódswójźby taxodioideae znutśika swójźby cypresowych rostlinow cupressaceae wóna jo jadnučka družyna w roźe cryptomeria pó staršych žrědłach se do swójskeje swójźby bagnocypresowych rostlinow taxodiaceae pśirědujo japańska kryptomerija jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m stare bomy w japańskej mógu wusokosć wót až do m měś kjagelojta krona jo wuska tłusta škóra jo bruna a njaso wurownane padorowne brozdy wurosćone bomy su dłujke špicne a kjagelojte japańska sorta ma tłusćejše gałuzy ako chinska c japonica var sinensis jehły su dosrjejźa serpikojśe kśiwjone a dośěgnu dłujkosć wót až mm wóni stoje w pěś šrubikowych rědach podłu gałuzow kwiśo wót februara až do měrca rostlina jo jadnodomna kwiśonki njenadpadne kulowate šyški dośěgnu pśeměr wót něźi cm rosćo jano w regionach z miłych zymami ma lubjej do dłymi duce włožne a małokalkate zemje bom jo w japańskej rozšyrjona bom se w europje w parkach sajźa wětše formy teke w zagrodach eksistěrujo něźi kulturowych formow wóni su zwětšego mjeńše ako pochadna forma wšedna bagnowa cypresa taxodium distichum jo rostlina ze pódswójźby taxodioideae znutśika cypresowych rostlinow cupressaceae pó staršych žrědłach se do swójskeje swójźby bagnocypresowych rostlinow taxodiaceae pśirědujo wšedna bagnowa cypresa jo w lěśu zeleny spěšnje rosćecy bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m krona jo pšawidłowna a na zachopjeńku kjagelojta pózdźej šyrše a wěcej wótwórjona zdonk jo dołojce šyroki a se skoku pómjeńšujo nacerwjenje bruna škóra jo dłymoko brozdźona a nitkojta korjenje wutwórje tucne kólena jolic bom stoj we wóźe wóni nejskerjej słuže k pśewětšenju korjenjow płone swětłozelene jegły su linealiske špicne a dośěgnu dłujkosć wót až do mm cm na krotkich wurostkach stoje dwójocerowje wjerškate mjaztym až na dłujkich wurostkach stoje pó jadnom jegły z krotkimi wurostkami w nazymje pó cerwjenojtym barwjenju wótpadnu kwiśo wót měrca až do apryla bom jo jadnodomna muske kwiśonki su žołtojte abo purpurowe a wise w až cm dłujkich dwójnych granach žeńske kwiśonki su małučke zelene a njenadpadne kulowate šyški dośěgnu wjelikosć wót až do cm pśi zdrjałosći za cas oktobra až do decembra su brune rosćo na bagnojtych brjogowych a pólaśowych wobcerkach blisko rěkow bom jo w krotkozajtšnej pódpołnocnej americe wót floridy až do delaware na pódwjacor až do misisipijowych stronach a pódzajtšnego texasa domacny w europje ako pyšnu drjewinu w parkach pódla gatnych brjogach sajźa knochac calendula officinalis jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow asteraceae druge serbske mě jo knochanka knochac jo w lěśe zelena a dośěgnjo wusokosć wót až do cm abo až do cm wótwisnje sorty ma krickaty zrost blědozelene kósmate łopjena su lancetojte měnjate a mócnje aromatiski wónjaju kwiśo wót nalěśa až do nazymy wót junija až do oktobra kwiśonki su žołte abo oranžowe a stoje w jadnorych abo połnjonych głowkach wóni wopśimjeju eteriske wóleje a górke maśizny někotare sorty njasu połnjone kwiśonki płody su kaž guseńcy se kuźerjone nažki rosće w zagrodach a na pustych płoninach póchada z pódpołdnjoweje europy rostlina se ako pyšnu rostlinu sajźa jeje kwiśonki se pśeśiwo žołcowym chórosćam a crjowowym bólosćam ale teke wótwenka pśi chórosćach koźe a ranach wužywaju rolny knochac calendula arvensis jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow asteraceae rolny knochac jo lažeca abo wustupujuca jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm wóna wót spódka roznogaśujo sejźece łopjena su dłujkojte lancetojte a w lěśe zelene kwiśo wót nalěśa až do nazymy toś wót junija až do oktobra pśi miłym wjedrje samo až do jěsneje zymy kwiśonki su złote a wutwórje dłujko wogonkate głowki z pśeměrom wót až do mm pśikšywne łopjeńka su rowno dłujke jězykowe kwiśonki su kaž rorkowe kwiśonki žołte stoje jano w jadnej rěźe a dośěgnu dłujkosć wót až do mm kwiśonki se wót insektow abo samego woprošuju zwenkowne płody su linealne wurownane mjaztym až nutśikowne płody su zakulone papus felujo rostlina jo w regionje srjejźnego mórja rozšyrjona rosćo w pódpołdnjowej a srjejźnej nimskej ako rolne zele a na winicach christian felber decembra w salzburgu jo awstriski uniwersitowy lektor rejowaŕ knigłowy awtor lichotny publicist a referent wó pšašanjach góspodaŕstwa a towarišnosći wón jo załožeński cłonk globalizowanskokritiskego gibanja attac w awstriskej iniciator demokratiskeje banki demokratischen bank a wunamakaŕ ekonomije powšyknego derjeměśa gemeinwohl konomie felber jo studěrował w wienje a madriźe romanisku filologiju a špańšćinu ako głownej facha ale teke politisku wědomnosć psychologiju a sociologiju ako pódlańske fachy wón jo dokóńcył swój studium w lěśe z magisterom w romaniskej filologiji wót togo wón źěła ako lichotny awtor felber jo aktiwny z lěta pśi attac w awstriskej až do lěta jo był w pśedsedaŕstwje a až do lěta casnikarski powědaŕ aktualnje jo powědaŕ w nazymje lěta jo bywał christian felber lektor na uniwersiśe za góspodaŕstwo wien felber jo był dnja oktobra źeń reformacije mimo frank crüsemann ulrich duchrow heino falcke kuno füssel detlef hensche siegfried katterle arne manzeschke silke niemeyer franz segbers ton veerkamp a karl georg zinn prědny pódpisaŕ napominanja měr z kapitalom napominanje pśeśiwo pśiměrjenjeju ewangeliskeje cerkwje na móc góspodaŕstwa frieden mit dem kapital ein aufruf wider die anpassung der evangelischen kirche an die macht der wirtschaft w lěśe jo wón pógibowańsku załožbu awstriska bewegungsstiftung sterreich sobu załožował w lěśe jo iniciěrował projekt demokratiskeje banki demokratische bank gromadu z rundu wšakich pśedewześarjow a pśedewześarkow jo wuwiwał felber model ekonomije powšyknego derjeměśa gemeinwohl konomie ako teoretisku alternatiwu k kapitalistiskemu wikowemu góspodaŕstwu a k centralnemu planowemu góspodaŕstwu w lěśe bu na iniciatiwje casopisa lebensart k nachhaltigen gestalter z wobłuka ciwilneje towarišnosći wólony ale teke wót public relations verband austria k kommunikator des jahres nominěrowany jaden z tśich nominěrowanjow mimopówołański christian felber jo z lěta teke nacasny rejowaŕ mjaz drugim pśi rejowańskem lěśu tanzsommer w graz a z cie willi dorner wšedny blušć hedera helix jo rostlina ze swójźby aralijowych rostlinow wšedny blušć jo lězecy kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m łopjena eksistěruju we dwěma formoma łopjena njekwiśecych pšuśikow primarne sćinowe łopjena su rožkaśe až do rožkaśe lapate łopjena kwiśecych pšuśikow sekundarne swětłowe łopjena su owalne lancetojte wše łopjena su pśecej zelene kwiśo wót septembra až do nowembra kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót mm a su zelene a licbne w połkulojtych wokołkach kwiśonkowe łopjeńka su lichotne pśedmuske kwiśonki buchu w nazymje wót muchow a wósow woprošone jagody su carne a kulojte jagody akle w slědujucym nalěśu zdrjaju wóni su gadowate a škóduju pśedewšym kóžu mimo togo rostlina wopśimjejo saponiny kótarež su statkowne pśeśiwo dušatemu kašloju wšedny blušć rosće w listowych měšanych lěsach a na skałach wšedny blušć jo w srjejźnej pódwjacornej a pódpołdnjowej europje až do pódpołnocneje šyriny wót rozšyrjony evangeliom swětego matthejusa skrotconka mt jo prědny ewangeliom z nowego testamenta na grichiskem euangelion kata matthaion se zestaja z eu dobry h angelia nowosć a kata pó ewangelist matthejus powěda to žywjenje a statkowanje jezu kritusowe pŕatkowańe na goŕe wot teje božnoći tych kśěćijanow nim na droe sy aby śi niźi ten napśeśiwnik ńepowdał tomu sudnikoju a ten sudnik śi ńepowdał tomu słužabnikoju a ńehordował do popajźeńtwa chyśony diese textfassung wurde bereitgestellt vom sorbischen institut e v zweigstelle für niedersorbische forschungen cottbus weitere informationen unter dnw texte neues testament matthus evangelium nach der übersetzung von g fabricius textgrundlage niedersorbische bibel gedruckt in halle wjelkowe mloko euphorbia jo rod ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae dalšnej serbskej mjeni stej koccyne mloko a kokotowe mloko znatej pyšnej rostlinje stej kristusowy śerń euphorbia splendens a euphorbia pulcherrima družyny su kerki trajne zela jadnolětne rostliny abo kaktusojte sukulenty kwiśonkowe stołki su wjelgin pódobne a tak mjenjowany cyathium wóni wobstoje z reducěrowanych jadnotliwych kwiśonkow kótarež maju jano jaden płodnik resp proškowe łopjeńko mimo togo njasu wusoke łopjeno płod jo tśiźělna kapsla rostliny wopśimjeju běłu mězgu kótaraž wužrawje statkujo mězga jo zwětšego gadowata ale pśi někotarych družynach móžo fosforescěrujuca byś abo samo wót parazitiskich flagelatow bydlona byś wopśimjejo slědujuce družyny cypresowe wjelkowe mloko euphorbia cyparissias jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae cypresowe wjelkowe mloko jo wěcejlětna rostlina trajne zele kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do abo cm rostlina jo goła wopśimjejo běłu mězgu a ma pódzemske wótnožki kijaški su dołojce wódrjewjone njasu až do njekwiśecych gusto łopjenatych a až do kwiśecych bocnych gałuzow měnjate łopjena su wuske swětłozelene linealiske až pśisamem nitkojte cełokšomne a dośěgnu dłujkosć wót až do cm a šyrokosć wót až do mm njekwiśece pšuśiki su gusto łopjenate kwiśo wót apryla až do julija awgusta kwiśonki stoje w njepšawych wokołkach z až promjenjami pśikšywne łopjeńka kwiśonkowych stołkow su njezrosćone šyroko tśirožkowe a nejpjerwjej žołte ale pózdźej cerwjenojte žołte załzy kwiśonkowego keluška ma formu połmjaseca a njasu rožka płody su kapsle z połkulowymi brodajcami rostlina wopśimjejo toksistiske triterpeny w běłej mězdze rosće na suchych pěskowych zemjach pśedewšym na suchych błomjenjach na kamjentnych nakłonjach w swětłych krickach na kšomach a na drogowych kšomach ma lubjej skerjej suche a bazowe zemje rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona pśi comž w nimskej w dłujkowjacornej nižynje felujo rostlina jo cesto wót brunawow podeńdźena pśi comž jo nachylny zežywjarnik grochoweje brunawy uromyces pisi to statkujo typiske wurostki rostliny kótaraž mimo togo njekwiśo pótom jo swětłozelena šwižna a njeroznogaśowana mimo togo njaso na dolnem boku skrótšenych łopjenow oranžowe tšocki wóna jo głowna futrowańska rostlina guseńcow wjelkomlokowego nocnego mjatela słyńcne wjelkowe mloko euphorbia helioscopia jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae słyńcne wjelkowe mloko jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm jeje kijašk jo wurownany rostlina wopśimjejo běłu mězgu a jo zwětšego roznogaśowana kijaškowe łopjena su měnjate wopak jajojte až klinate a swětłozelene wóni su krotko wogonkate prědku kulowate a śańko rězane a dośěgnu dłujkosć wót až do cm pśi tom wóni spody górjej wětše bywaju kwiśo wót apryla až do junija nowembra kwiśonki stoje w pěśpromjenjowych nažołśe zelenych pózdatnych wokołkach promjenja su cesto ako widlicki roznogaśowane pśikšywne łopjeńka su kijaškowym łopjenam pódobne styri žołte załzy na kšomje kwiśonkowego keluška su kulowate owalne pód wšym pózdatnej kwiśonku jo kijaškowym łopjenam pódobne wusoke łopjeńko płody su gładke kapsle tśiźělne kulowate a dośěgnu wjelikosć wót až do mm wóni do tśich źělnych płodow rozpadnu rosćo na rolach w zagrodach a we winicach ma lubjej wutkate a bazowe mělne zemje rostlina jo w europje rozšyrjona pśi comž jo w nimskej pśisamem wšuźi cesta jano w alpach jo rědka družyna póchada nejskerjej z regiona srjejźnego mórja a se jo za cas młodeje kamjeńtneje doby ako slědowaŕ kulturneje krajiny zasedlowała zagrodne wjelkowe mloko euphorbia peplus jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae zagrodne wjelkowe mloko jo jadnolětna rostlina kótarejež kijašk dośěgnjo dłujkosć wót až do cm łopjena su wogonkate jajojte kulowate prědku tupe a gładkokšomne a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kijaškowe łopjena rano wótpadnu kwiśo wót junija až do oktobra kwiśonki su nažołśe zelene a stoje w tśipromjenjowych pózdatnych wokołkach pśi tom wše promje jo dwójce až tśi raze źělone pśikšywne łopjeńka su jajojte a ako cołnik zgjarbjone załzy kwiśonkowego keluška ma formu połmjaseca a njasu kóńcecej róžka z dłujkosću wót mm pód wšym pózdatnej kwiśonku jo njezrosćonej jajojtej zelenej abo słabje nažołtej wusokej łopjeńce płody su kapsle z wuskimi kśiłkami zdrjałe płody se pśi wuschnjenju ako źělne płody wót rostliny pušća pśi tom se wócynjaju a semjenja pšec starkaju rosćo na rolach na lědach w zagrodach a na winicach ma lubjej wutkate zwětšego kalkate glinjane zemje słodke wjelkowe mloko euphorbia dulcis jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae słodke wjelkowe mloko jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až cm měnjate dłujkojte jajojte łopjena su na dolnem boku módrozelene a na górnem boku śamnozelene kwiśo w maju kwiśonkowe stołk jo zwětšego pěśpromjenjowe załzy pózdatnych kwiśonkow su owalne na zachopjeńku žołtozelene pózdźej cerwjene promjenjowa wokołka njasu pód kuždej pózdatnej kwiśonku dwa nic zarosćonej słabje zubatej wusokej łopjeni kapslowy płod jo kósmaty rozpjeršony brodajcojty rosćo w swětłych lěsach na lěsnych drogach a lěsnych kšomach ma lubjej wutkate a bazowe zwětšego kalkate zemje rostlina jo w srjejźnej europje na pódpołdnju až pódpołnocneje špańskeje srjejźneje italskeje a na balkanowej połkupje rozšyrjona małe wjelkowe mloko euphorbia exigua jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae małe wjelkowe mloko jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm měnjate łopjena su swětłozelene linealne ako štapc špicne sejźece a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót junija až do oktobra pózdatne wokołki su tśipromjenjowe až pěśpromjenjowe pśi comž wše promjenja su ako widlicki źělone pśikšywne łopjeńka su swětłozelene a linealne wóni su sejźece a njezrosćone jich spódk jo wutšobojty załzy kwiśonkowego keluška su połmjasecojte rogate płody su gładke kapsle rosćo na glinjanych trajdowišćach na lědach a na wótsypkowych městnach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona ale póchada z pódpołdnjoweje europy běła źiśelina trifolium repens jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow fabaceae z roda źiśelinow běła źiśelina jo pśecej zelena ako błomje rosćeca rostlina z nisko lažecym na sukach kórjenjonym kijaškom dośěgnjo wusokosć wót až cm kijašk jo łazecy a roznogaśowany łopjeńkowe wogonki su dłujke pó zdaśu na spódku stojece łopjena su licbne łopjeńka su gołe eliptiske abo wopacnje owalne a drobno zubate wóni njasu běły flak na bazy rostlina kwiśo wót maja až do oktobra septembra kwiśonki su běłe abo zelene ze słabym mjodowym wónjenim a stoje w cesto dłujkowogonatych kulojtych nakóńcnych głowkach kótarež dośěgnu wjelikosć wót až cm keluškowa rorka jo nerwna krona dośěgnjo dłujkosć mjazy a mm płod jo wót kelucha a wusuchnjonu krony wobdany wón rosćo na secołukach pastwach a parkowym tšawniku rostlina ma lubjej wutkatu lažku kalkatu zemju běła źiśelina jo w cełej europje w pódpołnocnej a pódwjacornej aziji rozšyrjony běła źiśelina jo gódnotna futrowańska rostlina rostlina bogaty nektar dodawa a jo togodla zajmna ako pcołkowa wunoskowa rostlina za pcołkarstwo amoria repens l c presl pódobna družyna jo šwedska źiśelina trifolium hybridum kótarejež kijašk jo rowny ma nerwnu keluchowu rorku rostlina rosćo na tucnych łukach a drogowych kšomach łopjena su na woponach a su narodny symbol irskeje pěskowe wjelkowe mloko euphorbia seguieriana jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae pěskowe wjelkowe mloko dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina ma tłusty drjewjony cesto wódorownje běžecy ricom měnjate módrozelene łopjena su lancetojte kaž štapc špicne a dośěgnu šyrokosć wót až do mm kwiśonki stoje w pózdatnych wokołkach kótarež su až promjenjowe promjenja su jónu až dwójce kaž widlicki roznogaśowane załzy kwiśonkowych keluškow su owalne a žołte płody su gładke gołe a dośěgnu dłujkosć wót mm rosćo na suchych błomjenjach na kalkatych pěskowych nawěwach a stepowych błomjenjach rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona brodajcate wjelkowe mloko euphorbia verrucosa jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae brodajcate wjelkowe mloko jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina wopśimjejo běłu mězgu měnjate swětłozelene łopjena su dłujkojte owalne sejźece prědku śańko rězane a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót maja až do junija kwiśonkowe stołki su pózdatne wokołki a wobstoje zwětšego z pěś promjenjow a njasu žołte abo oranžowe šyroko owalne abo wopak jajojte wusoke łopjeńka wobalka z wusokich łopjeńkow jo owalna njezrosćona a krotko wogonkata załzy kwiśonkowych keluškow su owalne a žołte płody su kapsle kótarež njasu połkulowe až cylindriske brodawki a dośěgnu dłujkosć wót až do mm rosćo na suchych łukach a pastwach na nakłonjach ma lubjej suche do dłymi duce zemje na pitśku śoplejšych stojnišćach rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona mandlowe wjelkowe mloko euphorbia amygdaloides jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae mandlowe wjelkowe mloko jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm ma wjele njekwiśecych gusto łopjenatych kijaškow wóni wódrjewje njasu gropne łopjena a w slědujucym lěśe kwiśece kijaški wubijaju rostlina wopśimjejo běłu mězgu a jo zymje pśetrajuca měnjate w zymje zelene łopjena su jajko lancetojte kóžane cełokšomne a dośěgnu dłujkosć wót až do cm pśezymujuce łopjena su śamnozelene pózdźej brune a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót apryla až do maja junija kwiśonkowe stołki su pózdatne wokołki z pěś až źewjeś promjenjami załzy pśikšywnego keluška su cerwjene abo žołte a maju formu połmjaseca wobej wusokej łopjeńce stej ku kulowatemu łopjeńku zrosćonej rosćo w zelišćatych lěsach ma lubjej kalkate zemje rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje ale teke w małkej aziji rozšyrjona bagnowe wjelkowe mloko euphorbia palustris jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae bagnowe wjelkowe mloko jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina wopśimjejo běłu mězgu a jo zymje pśetrajuca srjejźnozelene łopjena su lancetojte cełokšomne abo śańko rězane a dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót maja až do junija śamnožołte kwiśonki stoje w płonych pózdatnych wokołkach žołte załzy su owalne wusoke łopjeńka su njezrosćone a na zachopjeńku nazeleń žołte pó kwiśenju wusoke łopjeńka cesto su cerwjenojte płody su kapsle z gustymi brodajcami rosćo na bagnowych łukach we wjerbowych krickach w groblach a na rěcnych brjogach ma lubjej pśez gaśenju mokše kalkate bagnowe zemje rostlina jo w europje a prědnej aziji rozšyrjona w nimskej jo šćitana dokulaž jo wjele spócetnych stojnišćow wusuchotnjone kaspiske morjo azerbajdžaniski xzr dnizi persiski rusojski turkmenski hazari hazar dezi jo nejwětšy jazor na zemi młogi raz źaržany za mórjo ma płoninu kwadratnych kilomejtarjow a wobpśimjeśe kubikowych kilomejtarjow kaspiske mórjo lažy w aziji a granicujo na pódpołdnju z iranom dłujkosć brjoga km na pódwjacorje z azerbajdžanom dłujkosć brjoga km a z rusojskej federaciju dłujkosć brjoga km a na pódzajtšu z kazachstanom dłujkosć brjoga km a z turkmenistanom dłujkosć brjoga km nejwětše rěki kaspiskego mórja su wolga ural a kura wjelike města na brjoze kaspiskego mórja su na pśikład machačkala stolica dagestana a baku stolica azerbajdžana loituma jo finski kwartet kótaryž finsku spiwańsku tradiciju ze zukom kantele kombiněrujo loituma bu w lěśe pśi kaustinen folkmusic festival k band of the year wuzwólona loituma bu w nazymje lěta ako septet jykk leip pšosty klěb na sibelius academy folk music department załožona k originalnym cłonkam stej słušałej teke spiwarce sanna kurki suonio a tellu paulasto wobě stej šłej pózdźej pak do šwedskeje a stej hedningarna pśistupiłej anita lehtola jo była až do lěta teke cłonk wót hedningarna za cas někotarych lětow jo slědował band wobstawnje jeje swójsku muzikalisku drogu a rozšyrjował jeje muziku wó rozdźělne muzikaliske wliwy wšakego spócetka jaden rožowych kamjenjow finskeje folkoweje muziki jo spiwanje stawizny a zacuśa buchu nejlěpjej pśez toś ten instrument transportěrowane spiwy wót loituma pódpěrane w slězynje wót martti pokela a toivo alasp pósrědnjaju finsku tradiciju drugi njasecy element muziki wót loituma jo kantela spiw ievan polkka polka ewy bu spócetnje w lěśe wót eino kettunen pisany znata bu loituma z jeje wersiju ievan polkka we pódzajtšnofinskej narěcu spiwana kótaraž wóni pśez intermezzo dopołnjali kótaraž w cełku ze zukow bźez zmysła wobstoj a głos jano ako dalšy muzikowy instrument nałožujo intermezzo se pśi kuždem pśedstajenju lichotnje improwizěrujo z toś tej interpretaciju jo była loituma teke w finskich chartach a pózdźej w aprylu samo w nimskich top charts reprezentěrowana ku kultej jo awansěrowała ievan polkka pśedewšym w internetowych forumach a weblogach pśez flashvideo w toś tom jo wjerśeł orihime inoue charakter z anime realizacije wót bleach porejowu žerdku w krotkej a se stawnje wóspjetujucej sekwency w samskem casu jo zazněwała w bźezkóńcnej kokuli intermezzo ievan polkka mandžuska rěc słuša k swójźbje tunguzskich rěcow teke mandžu tunguzskich rěcow wóna jo jadna z aglutujucych rěcow z wokalnej harmoniju a jo była pisana z mandžuskim pismom modifikowanym z mongolskego alphabeta kótaryž póchada zasej ze staroujgurskego pisma mandžuska rěc jo była rěc na dwórje madžuske qing dynastie kótaraž jo nad chinu kněžyła ale w kóńcu stolěśa jo było samo na dwórje lěbda hyšći mandžusku rěc słyšaś oficielne dokumenty su byli pak do chinski a mandžuski spisane a na młogich twarjenjach z qing dynastie su wiźeś mandžuske napisy za studium qing dynastije su znajobnosći mandžuskeje rěcy wažne wuměnjenje weto wuknjo źinsa jano mało sinologow mandžuski rumunšćina teke dakorumuńšćina jo jadna rěc z romaniskich rěcow kótarež słušaju k indoeuropskim rěcam rumunšćina słuša k pódkupce pódzajtšnoromaniskich rěcow rumuńska rěc jo oficielna rěc w rumuńskej a moldawskej ako z maminu rěcu z njej powěda něźi milionow luźi wót lěta rumunšćina wariantu łatyńskego alfabeta z někotarymi pśidatnymi pismikami wužywa nota dolne znamješko pśi rumuńskich pismikach wupada kaž koma nic kaž cedila kaž pśi turkojskima abo francojskima tak dłujko kaž połne sady znamješkow za unicode njejsu byli daloko wužywabne w licakach a cesto hyšći něnto wužywaju město togo pismiki kótarež maju cedile rumuński substantiw ma tśi rody dwě gramatiskej cysle a pěś padow ako artikel funkcioněruju kaž teke w drugich balkańskich rěcach kóńcowki kótarychž formy wót roda gramatiskego cysła a pada wótwisuju mandžu su lud w mandžuraji na dłujkem zajtšu chinskeje pśi ludlicenju w lěśe jo dało mandžu wobydlaŕstwo źěli se pó datach z lěta tak mandžu jo žywe w liaoningu w hebeiju w heilongjiangu w jilinje w awtonomnem teritoriumje nutśikowna mongolska a w beijingu mandžu póchadaju wót džürčenow kótarež w stolěśu su dłujkozajtšnu chinsku dobyli mě mandžu jo se oficielnje zawjadło wót huang taiji kótaryž jo słušał k tiangčou džürčenam huang taiji jo rozsuźił mě mandžu wužywaś a jo zakazał wužywanje mjenja džürčen do stolěśa su se prědowniki luda mandžu wót góńtwy rybarstwa a pó źělach wót rolnikaŕstwa žywili bixa orellana jo bom abo kerk ze swójźby bixaceae bixa orellana jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m abo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót něźi m wjelike wogonkate łopjena su wutšobojte a bronzobarwnje woběžuju wóni njasu pódlańske łopjeńka kwiśo w lěśu kwiśonki su cerwjene rožojte abo běłe kótarež stoje w promjenjach płody su cerwjene a mandlojte a njasu cerwjene šćeśiny wóni hyšći dłujko na gałuzach wóstanu jadnotliwe semjenja njasu cerwjeny mantel arillus z kótaregož se móžo bogata na karotin barwidło gótowaś rosće w śopłych a bźezomrozowych stojnišćach rostlina jo w tropiskej americe domacna ale něnto jo do tropiskeje afriki rozšyrjona bixa orellana se ako pyšnu rostlinu sajźa barwidło se za barwjenje caroby butra šokolada twarožk a tekstilijow wužywa indiski ocean jo ocean kótaryž lažy mjazy afriku aziju awstraliju a antarktiku ma płoninu wót něźi km něźi wódowego pówjercha zemje a jo toś tśeśi nejwětšy ocean na zemi pó śichem oceanje a atlantiskem oceanje na pódpołnocy granicujo indiski ocean z aziju wósebnje z indiskeju połkupu a arabiskeju połkupu na pódwjacorje z pódzajtšneju afriku a atlantiskim oceanom na pódzajtšu z indochinu awstraliju a śichym oceanom a na pódpołdnju pak z pódpołdnjowym oceanom pak z antarktiku wótwisnje wót definicije na dłujkem wjacorje jo indiski ocean zwězany pśez arabiske mórjo cerwjene mórjo a wobchadnje wuznamny suezski kanal ze srjejźnym mórjom wjelike kupy indiskego oceana su madagaskar sri lanka a někotare kupy indoneziskeje ilyry su byli indogermaniski lud kótaryž jo w starowěku w pódwjacornem źělu balkańskeje połkupy žywy był historiski zachopjeńk luda kótaryž my pózdźej znajomy ako ilyrow jo něźi pśed kristusom nastaśe ilyrow wóstawa problem za modernych prehistorikarjow ga proto ilyry su pśišli w wšakorakich kupkach wóstawa njejasne ilyriska rěc jo jadna z wumarłych indoeuropskich rěcow wóna jo se źěliła w narěcy wše te rěcy su wěrjepodobnje wumrěli w stolěśu pó kristusu teke albańska rěc jo tradicionelnje wiźona ako naslědnik illyriskich narěcow kótaraž jo pśežywila w dalokem teritoriumje balkana wob cas srjejźowěka pódpołdnjowoserbiscy historikarje su měnjenja až jo albańska rěc naslědnik thrakiskich rěcow slobrowita šytawa casmerodius albus syn ardea alba jo ptašk ze swójźby ardeidae slobrowita šytawa ma běłe pjerje jeje šnapac jo wjeliki kałakojty a žołty ptašk dośěgnjo dłujkosć wót až do cm a dalokosć rozpněśa wót až do cm śamnej noze stej dłujkej šyja jo dłujka a pśi lětanju zekśiwjona na rozdźěl wót drugich šytawow šnapacowy kórušk se akle za wokom kóńcy žerjo žaby ryby a bźezrěpniki w płonej wóźe a suchych stronach bagnow w sedańskem casu šnapac jo carny mimo togo njaso dłujke pyšne pjera na kśebjaśe mjaz tym až dłujke pjera na tyle feluju ptašk jo w pódwjacornej a srjejźnej europje wósebnje w regionje carnego mórja a kaspiskego mórja rozšyrjony wón pśezymujo w regionje srjejźnego mórja a w africe illyriske rěcy su byli w antice rěcy z kótarymiž jo powědał lud illyrow a wóne słušaju k indoeuropskim rěcam illyriske rěcy dialekty su nastali nejpjerwjej zazdaśim něźi w lěttysacu pśed kristom wěrjepodobnje něźi w pśed kristusom ako mykeniska centra w grichiskej su se rozwalili rěc rěcy se wuwiła radnje awtochtonje w cełem regionje illyriskej wót stolěśa pśed kristom su załožyli grichy jadnotliwe kolonije na teritoriumje illyrow na pśikład dyrrachium apollonia abo lissus wót togo stolěśa jo wobwliwowała starogrichiska rěc illyrisku rěc w słowoskłaźe w stolěśu pśed kristusom jo se zachopiło dobywanje illyriskego teritoriuma pśez romarjow nejpjerwjej pód caesarom illyrisko romska wójna illyriska rěc se požycyła z łatyńskeje rěcy wjele słowow ale njejo se stała dopołnje romanisowanu wót stolěśa pó kristusu su sedlili słowjany a awary z pódpołnocnego balkana w teritoriumje illyrow illyry su pśewzeli jadnotliwe słowa z słowjańskich rěcow wjeliki źěl pśidrogowarjow jo wurubił a znicył illyriske města illyry w źinsajšnej chorwatskej słowjeńskej bosniskej herzegowinje serbiskej a carnogórskej su se asimilěrowali z cuzu kulturu połnje thrakšćina thrakiska rěc teke dako thrakiska mjenjowana jo jadna z indoeuropskich rěcow a wóna jo była w antice wót luda thrakow powědana w šyrokem źělu balkańskeje połkupy na někotarych kupach egejskego mórja a někotarych teritoriumach dłujkowjacorneje małeje azije pótakem w źinsajšnej turkojskej su wobydlili mysiju bithynju paphlagoniju thrakiska rěc jo měła wšakorake dialekty dakšćina jo pódwjacorna narěc thrakiskeje rěcy rumuny wiźe se ako naslědniki dakow a jo take měnjenje skoro z wěstosću až słowow moderneje rumuńskeje rěcy ako dakiski substrat móžo se identificěrowaś na pśikład balaur plon abo brnz twarožk getišćina jo była powědana w pódzajtšnem źělu thrakije wót luda getow pótakem na brjogu carnego mórja moesišćina jo była rěc z kótaruž jo se powědało na pódpołdnjo wót dunaja w moesiji a teke ale w małej aziji w kraju mysia thraki su byli indoeuropski lud abo kupka luźi w antice wóni su se naspomnjeli južo w iliasu wót homera a wopisali wót herodota thrakiske rody su sedlili na balkanje w thrakiskej w rumuńskej moldawskej serbiskej kosowje makedońskej bulgaŕskej pódpołnocnej grichiskej mjazy pódpołnocnymi karpatami a egejskim mórjom a w małej aziji w mysiskej bithyńskej a paphlagońskej wóni su byli wjeliki lud drugi nejwětšy na swěśe za indarjami ako herodot jo pisał jich nastaśe njejo jasne dokulaž dajo minimum napisanych powěsćow su měnjenja až thraki su nastali pśez změšanje tegdejšych wobydlarjow balkańskeje połkupy z indoeuropskimi rodami kótarež su pśišli do europy w ranej bronzowej dobje pó měnjenjach modernych rěcywědnikow słušaju thraki z iranarjami słowjanami a baltiskimi narodami do pódzajtšneje kupki indoeuropskich narodow pśiswójźbnosć ze staroirańskimi narodami skythow sarmatow a kimmerow pódpěra se pśez archeologiske namakanki a historiske dopokaze wó žywjenju wuměłstwje a wó nałogach zakopowanja nejwětšy wuznam su měli odryse besse thyny gety daki serdy moese a asty lěśojska adonisowa rožycka adonis aestivalis jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae lěśojska adonisowa rožycka goła rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm sejźece łopjena su gusto stojece wěcej raz pjerinate a njasu něźi šyroke kóńcyki kwiśo wót junija až do awgusta wót maja až do julija nakóńcne kwiśonki stoje pó jadnom a dośěgnu šyrokosć wót až do cm pěś gołych keluškowych łopjeńkow jo pśilěgawe zelene pěś až wósym pódłujkich kronowych łopjeńkow jo cerwjene abo blědožołte a cesto na spódku carne płoźiki gusto stoje njasu na kóńcyku zeleny zrownany krotki cypk a su na górnem boku kósydłate rosćo na trajdowych rolach ma lubjej glinjane kalkate zemje rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje a w aziji rozšyrjona nalětna adonisowa rožycka adonis vernalis jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae nalětna adonisowe rožycka jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až cm rostlina jo pśeśiwo mrozoju njecuśniwa kijašk jo zrownany a njaso jadnu kwiśonku łopjena su wjelgin śańko rozdźělone a měnjate pśi comž wóni wjelgin gusto stoje wótrězki su linealne a dośěgnu šyrokosć wót něźi mm wóni su pśisamem njewogonkate kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót až cm a stoje pó jadnom kronowych łopjeńkow jo błyšćece a złotožołte proškowe łopjeńka su wjelgin młogolicbne kwiśonki se pśi słyńcku puknu a slěduju za cas dnja stawk słyńca płody su wórješki kótarež dośěgnu wjelikosć wót až do mm wóni su seśonerwne kósmate a njasu kokulkojty cypk družyna jo pódzajtšnoeuropejska a sibiriska stepowa rostlina w našom teritoriju na suchych błomjenjach łucnych stepach na suchośopłych krickatych górkach ma lubjej w lěśe śopłe suche abo w pšawem měrje suche zwětšego kalkate glinjane zemje rostlina jo w górach srjejźneje a pódpołdnjoweje europy rozšyrjona pśi comž wót špańskeje až do šwedskeje wustupujo w srjejźnej europje jo rědka nazymska adonisowa rožycka adonis annua syn adonis autumnalis l adonis phoenicea bercht j presl jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae nazymska adonisowa rožycka jo jadnolětna rostlina kijaški su roznogaśowane a dośěgnu wusokosć wót až do cm měnjate łopjena su słabje rozdźělone kwiśo w lěśe wót junija až do septembra błyšćece cerwjene kwiśonki dośěgnu pśeměr wót něźi cm wóni njasu pěś až wósym kronowych łopjeńkow kótarež su wótcynjone a skoro wótpadnu w jich centrumje jo carne rostlina wopśimjejo až kardenolidow pśedewšym adonitoxin a cymarin pśi tom wobstatk glykosidow jo nejwušy za cas kwiśenja póchada z pódpołdnjoweje europy a krotkowjacorneje azije płomjenjowa adonisowa rožycka adonis flammea jo rostlina ze swójźby górkacowych rostlinow ranunculaceae płomjenjowa adonisowa rožycka dośěgnjo wusokosć wót až do cm zrownane kijaški su w dolnem tśeśinje roznogaśowane na spódku měko kósmate łopjena su w lěśe zelene a trojce až styri raz pjerinate kwiśo w lěśe kwiśonki stoje pó jadnom a dośěgnu pśeměr wót až do cm tśi až wósym kronowych łopjeńkow jo šarlachcerwjene abo kšejcerwjene rědko žołte na bazy njasu carny flack keluškowe łopjeńka su wenka kósmate wósym proškowych łopjeńkow jo śamnowioletne płody njasu na dolnem boku jasny zubick a wótboka kóńcyki kśiwjony cypk rosćo na rolach a krotko žywjecych zelowych pólinach frygi su byli indoeuropski lud kótaryž w stolěśu pśed kristusom w anatoliskej jo wjelike mócnaŕstwo natwarił jogo głowne město jo był gordion pśi sangariosu źinsajšna sakarya něźi km na pódwjacor wót źinsajšneje ankary dalšnej urbaniskej centruma stej byłej midasowe město a kelainai wóni su pśišli z balkana wokoło pśed kristusom pśi wjelikem drogowanju mórskich narodow wóni su teke byli pśiswójźbne z ludom muški kótaryž jo prědownik armeńskego luda frygi su naspomnjone w analach tiglat pilesera i něźi pśed kristusom pśełožk z pólšćiny do nimšćiny wót michaela wolfa boki kapitel pśisamem kužde lěto su krotke rozpšawy wó wótběgnucych wukopanjach w gordionje w kšywowa wězba jo noseca konstrukcija kšywa tradicionalny material kšywoweje wězby jo drjewo źinsa wšak wužywatej se w modernej architekturje teke beton a stal głowny nadawk kšywoweje wězby jo až nosy kšyśe kšywa a rozdźěluju śěžu toś tych na nosece murje twari pó konkretnych statiskich pótrěbnosćach rozeznawaju se wšake formy konstrukcije na pś tramowe kšywo pfettendach górnu zakóńcujucu kšomu kšywoweje konstrukcije twóri pónosk kótaryž jo zrazom nejwuša grěda kšywoweje wězby je li pónosk natwarjony wugótujo se tradicionalnje wósebny swěźeń tak mjenjowane zwiganje grědy kótarež ganjaju paralelnje z pónoskom gronje se tramy ně pfetten wóni njasu padorownje k nim ganjajuce grědy kótarež twórje kšywowu skłoń wódorownje na nje pśibijaju se kšywowe laty kótarež źarže na pś kšyśe kšywa wšedny kukel agrostemma githago jo rostlina ze swójźby nalchenowych rostlinow caryophyllaceae wšedny kukel jo cybaće šeropjelsćojta malsnje rosćeca jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm wóna jo lěbda roznogaśowana napśeśiwo stojece łopjena su linealne lancetojte a šero kósmate kwiśo wót junija až do julija wót julija až do oktobra kwiśonki maju formu lejka a sejźe pó jadnom na dłujkich kósmatych kijaškach keluškowe łopjeńka su k zwónčkoju zrosćone a njasu dłujke kóńcyki krona jo purpurowa dośěgnjo šyrokosć wót až do cm a se wót keluškowych kóńcyki pśesegujo małke semjenja su brune a gadowate rosćo na trajdowych rolach na lědach na drogowych kšomach a kšomach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona něga jo była cesto na rolach ale źinsa jo dla nałoženja herbicidow mócnje naslědk wótśiskana griby su swět z domeny eukaryotow njamaju chlorofyl su žywe heterotrofnje z drugeje organiskeje maśizny a rozměwaju se pśez spory maju pódobnje kaž zwěrjeta chitinowu celowu sćěnu glikogen ako energiski skład griby su wjelgin heterogena kupka formuju pó swójich pśiznamjenjach samostatny swět mimo rostlinow a zwěrjetow ku kótarymž teke jadnocelarje kaž droždźeje ale teke wěcejcelarje kaž plěseńcy a jědne griby słušaju wucba wót gribow se groni mykologija wótwóźony wót grichiskego słowa mks griby su žywe pśez wóttwaŕ žywych a nježywych rostlinow w symbiozu z rostlinami mykorica abo ako parazity griby maju družynow eukaryoty eucaryota wót starogrichiskego eu dobry wopšawdny a karyon wórjech jědro twórje jadnu z tśich domenow w biologiji su žywe byśa z wopšawdnym celowym jědrom kótarež wopśimjeju genetisku maśiznu we formje desoksyribo nukleinoweje kisaliny skrot dna nimski dns eukaryoty su zwětšego wó wjelerazne wětše ako prokaryoty něźi raz aby gładke funkcioněrowanje celularnych wótběgow nad wětšymi dalokosćami nutśika cele zmóžniło jo wušy organizaciska měra a rozdźělenje ruma cele do kompartimentow źělne wótrězki ale teke transport mjazy toś tymi kompartimentami notne toś teje pśicyny dla su eukaryotiske cele z pomocu celowych organelow strukturěrowane kótarež kaž organy śěła rozdźělne funkcije dopołnjuju nejwěcej znata organela jo celowe jědro z głownym późělom genetiskeje maśizny žywego byśa dalšne geny wustupuju pó kuždej družynje w mitochondrijach a plastidach dalšna wósebnosć eukaryotow lažy w proteinowej biosyntezy hynac ako prokaryoty su eukaryoty zamóžne z samskeje dna informacije pśez alternatiwny splicing rozdźělne proteiny zgótowaś struktura a forma so eukaryotiskej bańce pez cytoskelet da bu mjazy drugim z mikrotubulusow aktinowych włokninow a mikrofilamentow natwarjony eukaryoty bu tradicionelnje do swětow wěcejcelowych zwěrjetow rostlinow a gribow ale teke jadnocelowych abo wěcejcelowych protistow rozdźělone dokulaž protisty pak žedne monofyletisku kupku njetwórje a druge swěty pópšawem z rozdźělnych protistowych kupkow nastajachu njejo rozdźělenje do swětow wěcej źaržobna ten cas aktualna systematika eukaryotow bu wót adl et al wuźěłana wóni rozrěduju eukaryotow do šesć kupkow wětša rogož typha latifolia jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow typhaceae wětša rogož dośěgnjo wusokosć wót až do cm dwójosmužkowe pšoste łopjena su módrozelene na wobyma bokoma płone a dośěgnu šyrokosć wót až do mm kwiśo wót julija až do awgusta kwiśonki stoje w cm šyrokich bažulach pśi tom dolne bažuli su šyrše carnobrune a wopśimjeju žeńske kwiśonki a górne bažuli su wuše žołtobrune a wopśimjeju muske kwiśonki žeńske a muske bažuli se dotyknu a su rowno dłujke muske kwiśonki su małučke mjaztym až žeńske kwiśonki maju wjeliku pěstu a njasu śańke kósmy na wogonku pśi płodowem casu žeńske bažuli dośěgnu tłustosć wót až do cm mjaztym až pśi zdrjałosći rozpadnu rosćo w bogatych na wutki wódach w brjogowych sćininach a na parowych zemjach we wódnych dłymokosćach wót až do cm rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona pśi comž na pódpołnoc až do pódpołdnjoweje norwegskeje wustupujo rogožowe rostliny typhaceae su swójźba znutśika pórěda poales bagnowe a wódne rostliny su swětodaloko rozšyrjone swójźba rogožowych rostlinow typhaceae słuša k pórědoju poales rod sparganium jo stwórił něga sam swójźbu sparganiaceae hanin a rod typha jo stwórił sam swójźbu typhaceae juss s str molekulargeniske pśepytowanje pokazuju až wobej roda stej blisko pśiswójźbnej a do jadneje swójźby słušatej swójźby typhaceae s l toś ta swójźba jo něźi milionow lět stara a wobej roda se jo rozdźělowałej pśed něźi milionami lět eksistěrujo wjele fosilowych dopokazow teke z kridoweje doby typhaceae wustupuju w tropiskich až měrnych stronach swěta w chinskej wustupujotej wobej roda z něźi družynami šesć z tych janož tam swójźba typhaceae wopśimjejo jano dwa roda z něźi až družynami iršćina an ghaeilge nó gaeilge na hirean jo keltiska rěc kótaraž jo wužywana ako oficielna rěc w irskej wóna słuša teke k indoeuropskim rěcam oficielne tofle na pśikład městow jsow abo drogow w irskej njejsu jano w engelšćinje ale teke w iršćinje na teritoriumje gaeltacht su wóni jano w iršćinje to jo teke tak z dokumentami mimo gaeltachta su dwójorěcne ale w gaeltachśe su wóni w iršćinje w iršćinje dajo teke někotare rozgłosowe sćelaki raidió na gaeltachta statny raidió na life priwatny dublin jaden telewizijny sćelak tg zachopjeńk tnag teilifs na gaeilge ze sedłom w baile na habhann teke někotare periodikumy atd dajo na pśikład tyźenik foinse žrědło a su teke wšakorake kulturne a literarne casopise teke casopis za źiśi nós we wětšynje knigłarnjow dajo irske knigły we wšyknych statnych šulach irskeje jo iršćina obligatoriski pśedmjat druge pśedmjaty su zwětšego w engelšćinje dajo licbu šulow kótarež pomjenjuju se gaelscoileanna w kótarychž iršćina jo wuwucowańska rěc za wšykne pśedmjaty wukniki muse iršćinu wuknuś ale muse jich znajobnosći rědko napšawdu dopokazaś jano gaž kśě źěłaś we wěstych powołanjach w statnej słužbje abo na collegach narodneje uniwersity muse wótzamknjone wukubłanje leaving certificate w pśedmjaśe iršćina pśedpołožyś rypotka sparganium erectum syn sparganium polyedrum asch graebn juz sp ramosum huds sp ramosum subsp polyedrum asch graebn jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow typhaceae rostlina jo we wjele žrědłach swójskej swójźbje sparganiaceae pśirědowana rypotka jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót m kijaški su gałuzate dwójocerowe łopjena su śamnozelene tśigranjate zrownane w dolnem źělu róžkate maju formu mjaca a dośěgnu šyrokosć wót až do mm wogonki su roznogaśowane a gałuzata rostlina kwiśo wót junija až do awgusta muske a žeńske kwiśonki stoje we wšakich kulojtych kwiśonkowych stołkach kisć na jadnej rostlinje muske kwiśonki stoje na górnych kijaškowych roznogaśowanjach a maju tśi stameny žeńske kwiśonki stoje na dolnych kijaškowych roznogałuśowanjach a maju wusegujucu pěstu kwiśonki maju spjerchlinate perigonske łopjena płody dośěgnu dłujkosć wót až do mm su cypkate ze šyrokim połnym górnym źělom zdrjałe płody mógu až do mjasecow we wóźe plěwaś wóna rosćo w stojecych a pómału běžecych wódach z maksimalnej dłymokosć wót m groblach a bagnach wutrajo mócne zanjerěšenje wódow rypotka jo w pśisamem cełej europje z wuwześim někotarych kupow aziji až do sibirskeje a pódpołnocnej americe rozšyrjona družyna ma slědujuce póddružyny kótarež se z wuwześim prědneje w starych žrědłach hyšći ako swójske družyny wjedu wósušyna rhus typhina jo rostlina ze swójźby sumakowych rostlinow anacardiaceae dalšne serbske mě jo wósuchowy bom wósušyna jo w lěśu zeleny małko roznogaśowany kerk abo małki bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až m a šyrokosć wót až do m płone korjenje twórje kórjenjowe wurostki młode gałuzy su gusto somotnje kósmate gałuzy su tłuste měnjate łopjena su dłujke wogonkate a dośěgnu dłujkosć wót cm wót až do cm a wobstoje z až do pjerkatych łopjeńkow łopjeńka su dłujkojśe lancetojte kóńcykojte gropnje rězane na zachopjeńku kósmate na dolnem boku swětłošere a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wšake zagrodne formy maju rozdźělnje mócnje wótměnjone łopjena łopjena su w nazymje oranžowe abo šarlachcerwjene kwiśo wót junija až julija muske a žeńske kwiśonkowe stołki stoje na rozdźělnych rostlinach kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót mm a stoje w kisćach kótarež dośěgnu dłujkosć wót až cm muske kwiśonki su nažołśe zelene płodnistwo jo zrownane a dośěgnjo dłujkosć wót až do cm płody su šćeśaśe kósmate a cerwjene twardopackate płody wóne wót septembra dozdrjaju wše źěle rostliny pśedewšym łopjena a płody wopśimjeju gadowate maśizny kótarež mógu pśedewšym lažke zagórjenje kóže zawinowaś jo naročny pyšny kerk w parkach a zagrodach ale teke rosćo wóźiwjowany na wótpadkowych městnach zeleznicowych nasypach a pustych płoninach jo w lěśe z pódzajtšneje pódpołnocneje ameriki do europy pśišeł rostlina se w europje cesto ako pyšnu rostlinu sajźa karlo jordan maja maja jo był dolnoserbski ceptaŕ a narodny procowaŕ wón jo se naroźił maja ako syn serbskego ceptarja spisowaśela a narodnego procowarja hendricha jordana w popojcach po wuchójźenju wucabnikojskego seminara w starej darbni w lěśe jo nejpjerwjej styri lěta w popojcach a wót do we wusokej pla wětošowa ako wucabnik źěłał pó zakazanju wšogo serbskego su fašisty jogo w lěśe z domownje wugnali w neuenburgu w šleskej jo až do kóńca wójny pśebywał a ned po wójnje do domownje wrośił źož jo nejpjerwjej ako sekretaŕ domowiny w dolnej łužycy źěłał jo se sobu starał wó to až jo se w lěśe domowina oficialnje w dolnej łužycy dowoliła w samskem lěśe jo se społniło jogo žycenje znowa źěłaś ako wucabnik karlo jordan jo był docent za dolnoserbsku rěc na serbskej ludowej uniwersiśe w chrósće a w bórkowach a pózdźej na centralnej serbskej rěcnej šuli w dešanku z lěta až do wuměńka jo pótom wucył na ludowej šuli w dešnje karlo jordan jo wuznamnje spěchował kulturne žywjenje dolnych serbow wót lěta jo był cłonk maśice serbskeje a dłujke lěta jeje pokładnik toś tej tradiciji slědujucy jo wót do ako župan nawjedował chóśebusku župu karlo jordan jo maja w chóśebuzu wumrěł hendrich jordan nim heinrich jordan teke hajndrich jordan februara čelno měrca popojce serbski folklorista spisowaśel pśełožowaŕ ceptaŕ w popojcach a zběraŕ dolnoserbskich bajkow wón jo był sobuzałožaŕ maśice serbskeje a jo teke awtor dolnoserbskeje wersije hymny rědna łužyca hendrich jordan jo se naroźił ako syn wucabnika jordan jo wudał dwě górnoserbsko nimskej cytance za pšuske šule serbsko němska prěnja čitanka za srjedźne klasy a wjetša čitanka za młodych a starych wón jo pisał teke do serbskich casopisow a jo zběrał ludowe pěsni a basnice wón jo nan hajno jordana a karlo jordana deyzidoxs jo wuspěšna serbska nu metal metalcore kupka kenž licy se k nejwěcej znatym kupkam łužyce kupka se wuznamjenja pśez wjelebocnu muziku pśi kótarejž twóritej nu metal a metalcore jano zakład dla wliwow hip hopa kaž teke funka a ludoweje muziki jo deyzidoxs jadna z najinowatiwnišich kupkow łužyce na temy bogate teksty su za pśisłucharje lažko pśistupne dokulaž jadnaju wó wšednych problemach a zacuśach wósebnosć jo pak teke pśeźěłanje serbskeje problematiki kenž se w toś tej formje póla drugich kupkow njenamakajo deyzidoxs jo jadna z mało kupkow kótaraž jo teke nadregionalnje znata wó tym swědča južo wšake koncerty w susednej pólskej a českej w lěśe kupka jo była wót mariana wjenka daniela bětnarja marka njeka tomaša jurka a mareka rjelki wšykne wukniki serbskego gymnazija załožona hyšći w juliju samskego lěta jo wóna měła swój prědny wustup twardy zuk tegdy hyšći pśewažecego cross over jo pokazował južo na to do kótarego směra se wóna wuwijo w toś tym casu su stali se teke jeje intro a wósebne kostimy za wustupy ze znamjenim kupki až do nalěśa stej změnjałej se gusćej wobsadka kaž teke muzikowy směr kupki tak se deyzidoxs we wónym nalěśu ze směrom pśedstaji kótaryž jo był pśewinuł cross over a jo źinsa hyšći markantny za kupku kwalita spiwow njetrjeba se pśirownowanja ze znatej amerikańskej kupku korn bójaś až do źinsajšnego jo jich muzika wó něco twarźejša ale w zasaźe njeje se wó wjele změniła w jo kupka dostała myto domowiny za dorost wino jo alkoholiski napoj ze z droždźejami pśeźěłaneje mězgi winowych jagodow jagody rostu w granjatych kisćach na winowem pšuśe toś te póchadaju zwětšego wót europskego dobrego winowego krja vitis vinifera subsp vinifera kótaryž pak njejo rezistentny pśeśiwo winowej šmicy togodla se na druge družyny kaž na pś brjogowy winowy keŕ vitis riparia nimski kalkowy winowy keŕ vitis berlandieri nimski a jich hybridy našćěpi wusokonimske słowo wein starowusokonimske wn abo winam francojske słowo vin a engelske słowo wine su wše z łatyńskego słowa vinum wupóžycone teke waliziske słowo gwin ale teke irske fion su samskego póchada to se pśez fakt wujasni až germany ale teke kelty su prědny raz pśez romarjow we wětšem rozměrje z winje do dotyknjenja pśišli a z tym łatyńske słowo pśewzeli pśez pózdźejše wikowańske póśěgi se dosta zapśimjeśe wina wót germanow až do słowjanow glědaj serbske zapśimjeśe wino a rusojske słowo vinó a až do baltow pśi comž na pś w litawskej zapśimjeśe vynas a w letiskej słowo vins stej znatej japański klon acer japonicum jo bomaty kerk abo małki bom ze swójźby sapindaceae pó drugim žrědłam zarědujo se do swójskeje swójźby klonowych rostlinow aceraceae japański klon jo pśeśiwo mrozoju njecuśniwy bomaty kerk abo małki bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m łopjena młodego bom njasu slobro běłe kósmy kótarež se pózdźej zgubiju jolic łopjena z pśiběrajucej starstwje oliwozelene bywaju w nazymje někotare łopjena južo rano bywaju oranžowe abo cerwjene mjaztym až druge až do pódzymy jich lětne barwjenje wobchowaju kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki se pśed łopjenami jawje njewutrajo wuschnuwajuce wětšy a ma lubjej włožne a šćitane stojnišća ma lubjej słabje kisałe pśepušćate humozne seśece fryšne až włožne zemje njezabyńki myosotis su rod ze swójźby boretšowych rostlinow boraginaceae wóni su w zagrodźe wjelgin woblubowane wusewaju se w nazymu pśi comž se rostliny relatiwnje malsnje rozšyrjuju wědomnostne mě myosotis póchada z grichišćiny a wóznamjenja myšece wucho kwiśo w nalěśe kwiśonki su módre wótergi rožojte abo běłe prošk jo jano mm wjeliki a jo z tym nejmjeńšy domorodneje flory rosćo pśedewšym na sćinowych stojnišćach resp w słyńcnych městnach pód wětšymi rostlinami ma lubjej płodne pśepušćate zemje rod myosotis stoj znutśika wódrakowych rostlinow w tribusu eritrichieae eksistěrujo swětodaloko družynow wót kótarychž teke w europje wustupujo w nimskej a awstriskej wustupujuce družyny su dalše družyny lěsne njezabyńki myosotis sylvatica jo družyna swójźby boretšowych rostlinow boraginaceae lěsne njezabyńki su dwójolětna rostlina z listowym kijaškom kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm cm kijašk jo kósmaty łopjena su cełokšomne eliptiske až do lancetowe a mjenjej wěcej kósmate dolne łopjena su rozetojśe zarědowane wogonkate mjaztym až górne łopjena su pśeśiwo stojece a sejźece wóni kwitu wót maja až do julija kwiśonkowe stołki su nejpjerwjej zawijane kwiśonki ma žołtu rinku a dośěgnu wusokosć wót až do mm kwiśonkowe łopjena su módre ma nejmjeńšu šyrokosć wót mm krona jo płona rozpśestrěta nejpjerwjej cerwjenojta a pózdźej njebjomódra a dośěgnjo šyrokosć wót až mm kronowe kóńcyki su płonje rozpśestrěte keluch ma pó kwiśenju dłujkosć wót mm z wótstajajucymi kokulkokósmami jo pó zrosćony a njesu linealiske kóńcyki teke eksistěruju sorty z rožojtymi abo běłymi kwiśonkami toś ta družyna ma nejmjeńše proški domacneje flory wót jano x mikrometrow źělne płody su kóńcykojte płodowy wogonk dośěgnjo dłujkosć wót mm wóni rostu na łukach we wusokotrajnowych gónach a swětłych listowych lěsach ma lubjej fryšne cesto małokalkate zemje lěsne njezabyńki su w europje na pódpołnoc až pódpołdnjoweje šwedskeje na pódzajtšo až do rusojskeje na pódpołdnjo až do apenninow a balkańskeje połkupy rozšyrjone bagnowe njezabyńki myosotis scorpioides su družyna swójźby boretšowych rostlinow boraginaceae bagnowe njezabyńki su trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijaški su na spódku zwětšego lažece kórjenjece mjaztym až su dołojce wótstojecy kósmate a górjejce pśilěgajucy kósmate łopjena su lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm a šyrokosć wót až do mm kwitu wót maja až do septembra kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót až do mm a njasu žołtu rinku wóni stoje w na zachopjeńku zawijanem kwiśonkowem stołku kótaryž njama łopjeńka keluch jo pśilěgajucy kósmaty a njama kokulkate kósmy krona jo na zachopjeńku cerwjenojta pózdźej njebjomódra a dośěgnjo šyrokosć wót až do mm proškowe łopjeńka su w kronowej rorce schowane na zachoźe k rorce jo město togo rinka z pěś žołtych spjerchlinow dla formoweje a barwoweje pódobnosći z wopšawdnymi proškowymi łopjeńkami se insekty pśiwabjaju naraz zajźuju až se mógu małke insekty do kwiśonkow zadobywaś nektar na spódku jano mm dłujkeje rorki se móžo wót pcołkow mjatelow a wjele družynow muchow dośěgnuś rostu na włožnych łukach w groblach na brjogach a w ługowych lěsach ma lubjej wutkate zemje kamerun francojski cameroun engelski cameroon jo njewótwisny stat w srjejźnej africe lažy pśi atlantiskem oceanje a granicujo z čadom w dłujkem zajtšu ze centralnoafrikańskeju republiku w pódzajtšu z republiku kongo gabunom a ekwatorialneju guineju w pódpołdnju kaž teke z nigeriju w pódwjacorje stolica jo jaunde w pódpołdnjowem źělu kraja w pódpołdnju kameruna kněžy włožna tropiska klima ze cełolětnej pśerěznej temperaturu wót c klima w pódpołnocnem kamerunje jo sucha a górucejša z dešćowym casom wót maja do septembra nejwuše městno kraja jo aktiwny wulkan mont cameroun m blisko atlantiskego pśibrjoga kótaryž jo teke nejwuša góra cełeje pódwjacorneje afriki kamerun jo był wót do nimska kolonija republika kongo mjaz a ludowa republika kongo teke kongo brazzaville jo njewótwisny rědko wobsedlony stat w srjejźnej africe namaka se na pšawem boku rěki kongo a granicujo z kamerunom a centralnoafrikańskeju republiku na pódpołnocy z demokratiskeju republiku kongo na pódzajtšu z angolskeju eksklawu cabinda na pódpołdnju z atlantiskim oceanom na krotkem wjacorje kaž teke z gabunom na pódwjacorje stolica jo brazzaville kótarež se namaka pśi rěce kongo na pódpołdnju kraja w republice kongo kněžy włožna tropiska klima z dešćowyma casoma mjaz januarom a majom a mjaz oktoberom a decemberom pśewažeca krajinowa forma jo dešćowy lěs nejwuše městno pśewažnje płonego kraja jo bźezmjenita góra m blisko gabunskeje granicy centralnoafrikańska republika sango kdrsse t bafrka francojski rpublique centrafricaine jo njewótwisny a rědko wobsedlony nutśikokrajny stat w srjejźnej africe namaka se mjaz rěkoma šari a ubangi a granicujo z čadom na pódpołnocy ze sudanom a pódpołdnjowym sudanom na pódzajtšu z demokratiskeju republiku kongo a republiku kongo na pódpołdnju a z kamerunom na pódwjacorje stolica jo bangui pśi rěce ubangi na pódpołdnju centralnoafrikańska republika jo jaden z nejmjenjej wuwitych krajow na swěśe w republice kněžy tropiska klima z krotkim dešćowym casom w pódpołnocnem źělu kraja a dłujkim w pódpołdnjowem źělu nejwuše městno burundija jo góra ngaoui m blisko kameruńskeje granicy demokratiska republika kongo mjaz a zare jo njewótwisny stat w srjejźnej africe drugi nejwětšy kraj kontinenta wupśestrěwa se na wobyma bokoma ekwatora mjaz atlantiskim oceanom na pódwjacorje a tanganjikaskim jazorom na pódzajtšu granicujo ze centralnoafrikańskeju republiku na pódpołnocy z pódpołdnjowym sudanom w sewjerowuchodźe z ugandu ruandu burundijom a tanzaniju na pódzajtšu ze sambiju a angolu na pódpołdnju kaž teke z republiku kongo na pódwjacorje stolica jo wjelike město kinshasa kótarež se namaka pśi rěce kongo na pódwjacorje kraja w demokratiskej republice kongo kněžy włožna tropiska klima z pśerěznymi temperaturami wokoło c w suchym casu a c w dešćowym casu we wětšym źělu kraja dešćujo se pak cełolětnje w górinach blisko pódzajtšneje granicy se wótergi teke sněgujo nejwuše městno kraja jo margherita peak m blisko ugandiskeje granicy w górinach ruwenzori kótarež jo teke tśeśa nejwuša góra afriki republika čad arabski dźumhriyyat tašd francojski rpublique du tchad jo njewótwisny a rědko wobsedlony nutśikokrajny stat w srjejźnej africe namaka se mjaz rěku šari na pódpołdnju a pusćinu sahara na pódpołnocy stat granicujo z libyskej na pódpołnocy ze sudanom na pódzajtšu ze centralnoafrikańskeju republiku na pódpołdnju z kamerunom na krotkem wjacorje a z nigeriju a nigerom na pódwjacorje stolica jo n djamena pśi rěce šari na krotkem wjacorje čad jo jaden z nejmjenjej wuwitych krajow na swěśe w čadźe kněžy tropiska klima z krotkim dešćowym casom na pódpołdnju kraja a sucha pusćinowa klima na pódpołnocy srjejźny źěl pśisłuša saheloju nejwuše městno čada jo aktiwny wulkan emi koussi w górinje tibesti m blisko libyskeje granicy kótaryž jo teke nejwuša góra cełeje sahary ruanda kinyarwanda francojski a engelski rwanda jo gusće wobsedlony nutśikokrajny stat pśi kiwuskem jazorje w pódzajtšnej africe granicujo z ugandu na pódpołnocy z tansaniju na pódzajtšu z burundijom na pódpołdnju a z demokratiskeju republiku kongo na pódwjacorje stolica jo kigali kótaryž se namaka w srjejźišću małego kraja pśi rěce kagera w ruanźe kněžy wusokosći dla miła włožna klima z pśerěznymi temperaturami wokoło c bźez wjelikich pśeměnjenjow dešćowa casa staj wót septembra do decembra umuhindo a wót februara do zachopjeńka junija itumba nejwuše městno tak pomjenjowanego kraja tysac kopcow jo wulkan karisimbi m pśi kongoskej granicy na dłujkem wjacorje ruandy ruanda jo teke žrědlišćo nejdlejšeje rěki swěta nejwětšy pśiběg nila rěka kagera jo nejwažnjejša rěka kraja ruanda jo mimo togo pśedewšym znata za nejwětše mórźenje luda pó drugej swětowej wójnje kótarež jo se stało w lěśe mosambik moambique jo njewótwisny stat pśi indiskem oceanje w krotkozajtšnej africe granicujo z malawijom a tansaniju na pódpołnocy z pódpołdnjoweju afriku a swaziskej na pódpołdnju ze simbabwe na pódwjacorje a ze sambiju na dłujkem wjacorje stolica jo maputo kótaraž se namaka pśi pśibrjoze w pódpoldnju kraja w nejwětšem źělu mosambika kněžy śopła sawanowa klima z górucym dešćowym casom wót nowembra do apryla w suchem casu su pśedewšym nocy zymnjejše pśerězne dnjowe temperatury laže cełolětnje mjaz a c nejwuše městno jo monte binga m pśi simbabweskej granicy nejwažnjejša rěka w kraju jo ze simbabwe póchadajucy sambesi kótaryž se blisko města quelimane z deltu do oceana wulewa pśewažujuca krajinowa forma jo sawana mosambik jo był až do lěta portugiziska kolonija sambija zambia pó rěce sambesi jo nutśikokrajny stat w pódpołdnjowej africe granicujo z demokratiskeju republiku kongo na pódpołnocy z tansaniju na dłujkem zajtšu z malawijom na pódzajtšu z mosambikom a simbabwe na pódpołdnju z namibiju na krotkem zajtšu a z angolu na pódwjacorje stolica jo lusaka kótaraž se namaka w pódpołnju kraja w sambiji kněžy wusokosći dla miła tropiska klima ze tśimi lětnymi casami chłodnjejšym suchym casom wót maja do septembra a pśerěznymi temperaturami mjaz a c górucym suchym casom w oktoberje a nowemberje c a górucym tužnym dešćowym casom wót decembra do apryla c nejwuše městno lažy w górinach mafinga m blisko tansaniskeje granicy swětadaloko znate su km šyroke a m wusoke victoriaske wódopady pśi sambesiju na pódpołdnjowej granicy sambija jo była až do lěta ako pódpołnocna rhodeziska britiska kolonija wobrotna šyrina jo jadna z dweju geografiskeju šyrinoweju krejzowu kótarejž se namakatej na pódpołnocneje abo pódpołdnjoweje šyriny a kótarejž staj granicy za słyńcnu ceru na zemi wobrotnej šyrinje běžytej km na pódpołnoc respektiwnje na pódpołdnjo ekwatora mjazy wobrotnyma šyrinoma laže tropy pótakem toś te strony zemje kótarež buchu klimatiski wobwliwowane pśez cenit słyńca pśecej na dnju zawrośenja słyńca junija resp decembra dośěgnjo słyńco na pódpołnocnej resp pódpołdnjowej połkuli pśi wobrotnej šyrinoma cenit toś stoj słyńco na nejwušem dypku a padorownje stojecy kij njeby nic zaśamnił zwenka tropow na pśikład w europje słyńco ženje w ceniśe njestoj pódpołnocna wobrotna šyrina rěka pó codiakalnem znamjenju teke wobrotna šyrina raka pódpołdnjowa wobrotna šyrina wótpowědnje tomu wobrotna šyrina kózyrožka tropiskej lětnej casa dešćowy a suchy cas stej wótwisnej wót stojnišća słyńca na njebju tropy su wobłuk na zemi kótaryž se namaka na wobyma bokoma ekwatora mjazy wobrotnyma šyrinoma słyńca na kuždem dypku w tropach stoj słyńco dwójce w lěśe w ceniśe toś njejsu tam wjelike pśeměnjowanja temperatury abo dłujkosć dnja kaž jo to zwenka tropow na pśikład w europje teke lětne case w našym zmysle njejsu město togo maju tam dešćowy a suchy cas cełolětna pśerězna temperatura lažy wokoło c w tropach su wšake wegetaciske pasma kótarež su wótwisne wót pitśe a dłujkosć spadkow w stronach blisko ekwatora se pśisamem cełolětnje dešćujo toś namaka se pśedewšym tam na pśikład w amaconasowej nižynje abo w kongowem žłobišću dešćowy lěs konwerb nimski konverb engelski converb jo specialna adwerbialna werbowa forma wón njejo finitny daniž nominalny dokulaž njewustupujo ako głowny werb sada daniž ako werbalny substantiw abo atribut konwerb definěrujo cyn kótaryž se z głownym cynom rownocasnje abo pśedcasnje wótměwa abo toś ten bližej póstajijo wón wugroni rozdźělne semantiske póśěgi k wopśimjeśeju głowneje sady konwerby w rozdźělnych rěcnych swójźbach pśedewšym w mongolskich turkojskich a tunguskich rěcach wustupuju ale teke w etiosemitiskich omotiskich a kušitskich rěcach afriki někotare konwerby se njegóźe morfologiski analyzěrowaś mjaztym až se druge wót werbalnych substantiwow wótwóźuju w mongolšćinje wustupuju slědujuce konwerby w baškiršćinje wustupuju slědujuce konwerby w turkojšćinje wustupuju slědujuce konwerby zapśimjeśe konwerb póchada z mongolistiki a bu z teje na turkske rěcy pśenjasone wóno bu nejpjerwjej wót ramstedta wužywane nigerija engelski nigeria igbo najr joruba njr hausa nijeriya jo wjeliki a gusće wobsedlony stat pśi guinejiskem golfje w pódwjacornej africe granicujo z nigerom na pódpołnocy z čadom na dłujkem zajtšu z kamerunom na pódzajtšu a z beninom na pódwjacorje stolica jo abuja w srjejźišću kraja mjaztym až jo pśi atlantiskem pśibrjoze lažecy lagos nejwětše město w pódpołdnjowem źělu nigerije kněžy góruca włožna tropiska klima z dešćowym casom wót apryla do oktobra a pśerěznymi temperaturami wokoło c w pódpołnocnem źělu maju suchšu pusćinowu klimu ze słabym dešćowym casom a górucym wětšykom harmattan w suchem casu pótom njejsu temperatury wokoło c rědke nejwuše městno jo chappal waddi m pśi kameruńskej granicy na pódzajtšu kraja pśewažece krajinowe formy su laguny pśi pśibrjoze włožna sawana w srjejźišću a sucha sawana na pódpołnocy nigerija jo pó licbje wobydlaŕstwa jasnje nejwětšy stat afriki tam powěda se wokoło rěcow sahara jo ze źewjeś milionow kwadratnymi kilometerami nejwětša pusćina na zemi wupśestrěwa se w pódpołnocnej africe mjaz atlantiskim oceanom a cerwjenym mórjom a jo z pódwjacora do pódzajtša wokoło km šyroka z pódpołnocy do pódpołdnja wokoło km swójego połoženja dla płaśi sahara ako wobrotnošyrinowa pusćina rěcna oaza nila pśetergujo saharu w egyptojskej na pódpołnocy sahary namaka se maghreb arabski za pódwjacor na pódpołdnju tak mjenjowany sahel pśibrjog staty w saharje su egyptojska libyska mali niger čad sudan mawretanska pódwjacorna sahara marokko algeriska a tuneziska nejwětšy źěl sahary zestaji se z kamjeńtneje abo skalneje pusćiny hammada abo teke ze jědernikoweje pusćiny serir sławna pěskowa pusćina erg twóri jano pěśinu cełeje płoni nejwuše městno w saharje jo emi koussi w górinach tibesti m jadnučka stawna rěka jo nil klima w saharje jo sucha a wódnjo góruca cełolětnje z pasatowym wětšom nocy pak mógu byś wjelgin zymne w zymje samo z temperaturami pód nul stopnjami pśerězna pitśa spadkow jo jano mm w někotarych lětach se scełego njedešćujo z geografiskimi koordinatami geografiska šyrina a geografiska dlinina dajo se połoženje dypka na zemi wopisaś zemja rozdźělujo se pśi tom do stopnjow dlininy a stopnjow šyriny stopnje dlininy běže pśez pódpołnocny a pódpołdnjowy pol stopnje šyriny paralelnje k ekwatoroju stopnjowa seś zemje jo myslony koordinatowy system na pówjerchu zemje z pšawokutnje prěcecymi se stopnjami dlininy a stopnjami šyriny słužy geografiskemu póstajenjeju pozicije to groni póstajenjeju swójskego stojnišća stopnje šyriny lice se pśi tom wót ekwatora sem pola lažytej pla pódpołnocneje resp pódpołdnjoweje šyriny stopnje dlininy lice se wót pśipadnego nulowego meridiana na pódzajtšo a pódwjacor až do pó póstajenje kutow jo napśeśiwo systemoju kulowych koordinatow zwuconemu w matematice do zachopjeńka stolěśa su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany nałog byli na pś ferro meridian wót el hierro a parisowy meridian źinsa wužywa se swětodaloko greenwichowy meridian gwězdarnja w londonje pśi dokradnem póstajenju pozicije dej se na to źiwaś až zemja njejo kula ale pśibližnje elipsoid což by mógło pśesunjenja městnow wó až k km wustatkowaś teke mógu geografiske koordinaty pó kraju rozdźělne póśěgowe systemy měś kótarychž referencne elipsoidy su regionalnemu póloju śěžnosći geoid pśiměrjone mjazynarodnje wužywa se źinsa zwětšego world geodetic system wgs w a stolěśu su geodety wětše regionalne wótchylenja zemskeje pódoby wót idealnego elipsoida pśez to wurownowali až wóne su we wótpowědnych stronach nejlěpjej pśizamknjecy se elipsoid wulicyli aby se derje na pówjerch zemje we wótpowědnych stronach zlagnuł srjejźišćo takego elipsoida njejo se z masowym srjejźišćom zemje kšyło wobwjertna wós wšak jo paralelnje k zemskej wósy koordinatowy system jo w pśirownanju k drugim takim elipsoidam pśesunjony a zekśiwjony tak su źasetki geodetiskich systemow póśěgowych systemow za kórty nastali z wuwijanim satelitoweje nawigacije jo se dejał swětodaloko jadnotny system napóraś něntejšny wgs w zemskich abo mórskich kórtach kótarež bazěruju skoro pśecej na pjerwjejšnych systemach by mógło pódaśe we wopacnem póśěgowem systemje na pś zapisowanje gps pozicije zmólku wjele stow metrow zawinowaś jolic referencny elipsoid teke kórtowy datum póśěgowy system pódaśa njejo ten samki ako ten kórty togodla ma se pśi dokradnych koordinatowych pódaśach zaspomnjeńka lěpše ako km abo lěpše ako wobłukowa minuta póśěgowy system pśidaś koordinaty daju se z pomocu gódneje transformaciskeje softwary z jadnogo systema do drugego pśelicyś taka softwara musy parametry wopśimjeś kótarež definěruju wótchylenje póśěgowych systemow jadnogo wót drugego resp wót wgs z tak wusokeju kaž móžno dokradnosću dokradnjejše poziciske pódaśa su trjebne w lětarstwje a nawtice how pódawaju geografisku šyrinu a dlininu w stopnjach a wobłukowych minutach na pś zugspitze lat n abo pódpołnocneje šyriny lon e abo pódzajtšneje dlininy w rozměrjenju kraja su dokradnosći na centimetry póžědane togodla njedosega pódaśe we wobłukowych sekundach dokulaž jadna wobłukowa sekunda wótpowědujo pśibližnje m šyrinowe pódaśe resp m dlininowe pódaśe w europje w nimskej jo se dotychměst połoženje kšutych dypkow na milimetry dokradne ako koordinata gau krüger póśěgowane na besselowy elipsoid pódało resp na stronach ndr wót ych lět póśěgowane na elipsoid krassowski wót ych lět pśewjeźo se pśestajenje na utm koordinaty w etrs systemje póśěgowane na grs elipsoid pśirodne koordinaty astronomiska šyrokosć a astronomiska dłujkosć daju se pśez astronomiske póstajenje pozicije zwěsćiś póśěguju se na napšawdny lotowy směr pśi měrjeńskem dypku elipsoidiske koordinaty b l teke geodetiske koordinaty pomjenjone póśěguju se na směr normale wužywanego referencnego elipsoida diferenca mjazy lotowym směrom a elipsoidoweju normalu jo zwětšego mjeńša ako a groni se lotowe wótchylenje zwětšego njeběžy daniž lotowy směr daniž elipsoidowa normala pśez srjejźišćo zemje jolic stajaju se jano snadne wupominanja na dokradnosć na pś pśi zwobraznjenjach kórtow we wjelgin małych měritkach pśibližujo se zemske śěleso za zjadnorjenje pśez kulu w toś tom paźe wótpowědujotej geografiska šyrina a dlinina kulowym koordinatam jano pótom jo šyrina kutow w srjejźišću zemje mjazy ekwatorom a pytanym dypkom rozdźělenje do stopnjow ako rozdźělenje połnokuta krejza do źo na astronoma hypsiklesa z alexandrije anaphorikos p chr n a hipparcha z nikaia p ch n slědk južo claudius ptolemeus jo w swójom źěle geographike hyphegesis wokoło pó chr n stopnjowu seś ze stopnjami dlininy a stopnjami šyriny wužył jogo nulowy meridian jo był až do stolěśa zwětšego wužyty ferro meridian pśez nejpódwjacornjejšy zemski dypk kótaryž jo tegdy znaty był dla wjele pśemałeje kalkulacije zemskeje wobměry neźi km město km njewótchylaju jogo pódaśa ku geografiskej dlininje wó ale w srjejźnej europje wó wěcej ako wót togo kótaryž póśěgujo se na greenwich jogo pódaśa wó šyrinje laže z njejasnych pśicynow nad korektnymi na jadnom boce pasujo k pśemałemu zemskemu pśerězkoju ptolemeusa na drugem boce by dejało pśi jogo pśemało wuliconem wótstawku mjazy słyńcom a zemju zemskich radiusow ze stawa słyńca na pśemały stopnjowy wótstawk wót ekwatora suźiś pó zasejnamakanju jogo źěła geographike hyphegesis a jogo pśełožka do łatyńšćiny w ranem stolěśu jo se stopnjowy system ptolemeusa malsnje pśesajźił duarte pacheco pereira jo pólěpšył antikne měrjeńske metody za globalnu nawigaciju zakokulonu w acorach z rozdźělenim zemskeje kule do špańskeje a portugiziskeje hemisfery w dogronje wót tordesillasa z lěta jo zasej etablěrowana stopnjowa seś politiski wuznam zdobyła w lěśe jo se na el hierro ako nejpódwjacornjejša z kanariskich kupow nulowy meridian pśez faro de orchilla póstajiło a akle wót lěta jo se meridian wót greenwicha zwucony wót lěta w engelskej pśeśiwo drugim narodnym nulowym meridianam pśesajźił nouvelle triangulation de la france kótaraž źo na měrjenja wót jacques cassini a jean dominique comte de cassini z casa do slědk jo se w běgu metrifikacije pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard wotměła nulowy meridian běžy pśez paris tak až old royal observatory w greenwichu lažy pla w ntf pódany w nowostopnjach to wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow grades nouvelle źinsa pó kazni ako gon połnokut nowostopnjow mjaztym až meridian w greenwichu jo se pśesajźił jo se kutowa měra gon a rozdźělenje do ku geodetiskemu standardoju w srjejźnej europje wuwiła krejzne rozdźělenje do rozmějo se źinsa cesto jano wobgranicowane ako terestristiske stopnjowe rozdźělenje stopnjowa seś wótšyrjenje nimski eng departure pomjenjujo dłujkosć wobłuka šyrinowego krejza mjazy dwěma dypkoma togo samskego šyrinowego krejza geografiskeje šyriny na pówjerchu zemje wótšyrjenje jo za njerowno wětše ako ortodroma nejkrotša zdalonosć mjazy woběma dypkoma pla pótakem na ekwatorje wótpowědujo wótšyrjenje nejkrotšej zdalonosći dokulaž ekwator ako jadnucki šyrinowy krejz jo wjeliki krejz a wótšyrjenje pótakem jo ortodroma w nawtice jo wótšyrjenje pótakem kateta w kursowem tśirožku kótaraž pada z paralelnym krejzom na jadno cesto teke wobgranicujo se definicija wótšyrjenja na wótstawk pósporomje šyrinowego krejza mjazy dwěma meridianoma kótarejž stej dokradnje jaden wót drugego zdalonej w zmysle wótstawka mjazy šyrinowymi krejzami jo wótšyrjenje na ekwatorje km z wjelikeju połwósu z wgs licone k polam se wótšyrjenje pomjeńšujo na poloma jo wóno nul geografiske koordinaty dokradne na sekundy su pótakem w srjejźnej europje na něźi šyriny w dłujkosći na metrow w šyrokosći pśecej na metrow dokradne dlininowe krejze źož se šyrina licy su pśecej wjelike krejze w šyrinje jo to jano ekwator pla šyriny pozicija dokradna na metry trjeba pótakem nanejmjenjej druge komowe městno decimalnych sekundow dypk a ma koordinaty dypk b ma koordinaty k směroju pódwjacor jo pozitiwny k směroju pódzajtšo negatiwny jo pozitiwny za šyriny pódpołnocneje hemisfery a negatiwny na pódpołdnjowej połkuli pótom płaśi pśi comž u wopisujo wobměru šyrinowego krejza kótaraž slědujo z zjadnorjone za woblicenje wótstawka mjazy dwěma meridianoma slědujo za dokradnjejše woblicenje wužywa se město wobměry zemje wótpowědujuca gódnota wužytego referencnego elipsoida z ako radius prěcneje kśiwosći wótpowědneje geografiskeje šyriny a ako diferenca geografiskich dlininow celowego a wuchadnego městna šyrinowe krejze su krejze na idealizěrowanem pówjerchu zemje z konstantneju geografiskeju šyrinu kótarež běže paralelnje k ekwatorowej rowninje k pódzajtšno pódwjacornemu směroju mjaztym až wšykne dlininowe krejze kótarež běže padorownje k šyrinowym krejzam su wjelike krejze su šyrinowe krejze powšyknje małe krejze mimo ekwatora kótaryž ako nulowy šyrinowy krejz źěli zemju do pódpołnocneje a pódpołdnjoweje hemisfery dalšne wósebne šyrinowe krejze su wobrotnej krejza a polarnej krejza kótarež dostawaju wuznam za staw słyńca w běgu lětnych casow pśez kśiwosć ekliptiki teke definicija klimowych conow póśěgujo se na wěste šyrinowe krejze wótstawk dweju šyrinoweju krejzowu z rozdźělom jadnogo stopnja šyriny jo pśerěznje něźi km jo wšak wopłonjenja zemje dla w bliskosći ekwatora mjeńšy ako w ekstremnje pódpołnocnych a pódpołdnjowych šyrinach pódobna zmólka by było woblicenje dłujkosći šyrinowych krejzow ako r cos z konstantnym zemskim radiusom r šyrinowe krejze wužywaju se cesto ako granica mjazy krajami abo regionami pśedewšym w pódpołnocnej americe dlininowe krejze su te wjelike krejze na ako kulowaty myslonem zemskem pówjerchu kótarež běže k pódpołnocno pódpołdnjowemu směroju a du pśez woba rotaciskej pola zemje kuždy dlininowy krejz zestaja se z dweju napśeśiwneju meridianowu połkrejzow a charakterizujo se togodla pśez pódawanje jadneje z jich geografiskich dlininow tak laže na pś na dlininowem krejzu pódzajtšo greifswald berlin passau a spittal an der drau rowno tak ako mjazy nimi město plze w českej ako na pódpołnocy šwedski karlstad a na pódpołdnju palermo na sicilskej tripolis libyska a luanda angola gdy by my wjeliki krejz na drugu hemisferu pódlejšyli pótakem my by na napśeśiwny meridian z geografiskeju dlininu pódjwacor glědali my by pśez antarktis ku cookowym kupam a kiribatijeju a mimo hawaiija k aleutam a beringowej droze dojšli dlininowy krejz pódzajtšo jo pótakem identiski z dlininowym krejzom pódwjacor rozdźěl mjazy dlininowym krejzom a meridianom wšak změšujo se cesto we wšednej rěcy geografije za astronomow běžy meridian pśez połne na njebjaskej kuli ale mysle pśi toś tom słowje głownje na jogo górnu połojcu tam kulminěrujo słyńco kužde połdnjo meridies połdnjo mjaztym až běžy połnoc pśez niski wobłuk zapśimjeśe dlininowy krejz póchada w samskej měrje z matematiki geografije a astronomije źož wužywa se teke kśiwe dlininowe krejze w nastupanju ekliptiki pózdatna cera słyńca a samo ptaškowu drogu ale teke mjasecowe kórty maju swóje selenografiske dlininy a w astronawtice k planetam a za zaměry póstajenja cery muse se cesto dosołnje hynac połožyś gaž wobglědujomy zemju dokradnjejšej ga njedajo se wěcej za kulu měś ale jo trjeba nanejmjenjej jeje wopłonjenje zapśimjeś zemska pódoba jo rozmjej pśez wšednu rotaciju a jeje centrifugalnu móc na ekwatorje brjuchata a w polarnych regionach płońša ako kula jadnakeje wjelikosći rozdźěl w radiusach jo skóńcnje metrow abo srědnego ekwatorowego radiusa wót metrow na idealnem zemskem elipsoiźe kótaryž wótpowědujo až na metrow mórskej głaźinje resp geoidoju su drje dlininowe krejze elipse ale nanejmjenjej wšykne jadnak dłujke na matematiskej zemskej pódobje geoida wšak maju snadnje njejadnake měritko w astrogeodeziji njedefiněruju se wěcej ako gładka linija ale pśez jich zgromadnu astronomisku dlininu njepšawidłownosći až něźi km napšawo nalěwo wót srjejźneje meridianoweje rowniny póchadaju z lokalnych a regionalnych wósebnosćow zemskego śělesa a daju se pśez anomalije śěžnosći resp lotowe wótchylenja modelěrowaś něźi raz wětše su toś te wótchylenja mjazy geometriskeju a fyzikaliskeju definiciju na wjelickem planeśe jupiter jowigrafiska dlinina šyrina a teke na marsu cerwjony planet jo swójeje małkosći dla zemskego radiusa drje lěbda wopłonjony ale jasnje tśiwósowy ako górjejce naspomnjone su dlininowe krejze na idealizěrowanej zemi wšykne jadnak dłujke mjaztym až radius šyrinowych krejzow wóteběra z kosinusom geografiskeje šyriny k polam r r cos b dokulaž wšykne dlininowe krejze kule su wjelike krejze źěle gromaźe ze swójim pendantom zemju do pó dweju połojcowu cynje to teke na wopłonjenem zemskem elipsoiźe tam wšak maju formu elipsow do połojcowu źěleca kakosć maju dlininowe krejze resp dlininowe elipse ze zemskim ekwatorom zgromadne kótaryž wšak jo ako nejdlejšy šyrinowy krejz na napšawdnej zemi wó dlejšy měri w mórskem niwowje km dlininowe krejze wšak jano km gaž francojske wědomnostniki su wokoło stolěśa definiciju metra pśewjadli su póstajenje zemskeje wobměry z x milionow metrow planowali diferenca na km na km źo na njewótwrotne małe měrjeńske zmólki a zarzece měridła dweju tegdejšeju ekspedicijowu lapska a peru slědk až njejsu kśěli meter šyrinowym krejzam ale dlininowym krejzam pśiměriś jo pśedewšym dwě pśicynje měło metrowa konwencija pak njejźo direktnje na měrjenja w lapskej a peruwje slědk ale na rozměrjenje źělnego kusa meridianowego kwadranta běrtyl wjelikego krejza kótaryž běžy pśez paris wobej astronoma jean baptiste joseph delambre a pierre mchain stej ceru wót dünkirchena až do barcelony něźi šyrinoweje diference z trigonometriskimi srědkami rozměriłej a stej šyrinowu diferencu z astronomiskimi srědkami zwěsćiłej pó měnjenjach wó formje zemje kótaraž jo se w rozměrjenjach w peruwje a lapskej blisko ekwatora a pódpołnocnego pola zwěsćiła jo se dała z togo dłujkosć cełkownego kwadranta woblicyś pśi tom pśiźo k systematiskim měrjeńskim zmólkam mchaina kótarež jo z pedanterije pódtłocył toś te zmólki su naslědku k njedokradnemu póstajenjeju metrowego standarda wjadli lijepa naša domovino serbski naša rědna domownja jo narodna hymna chorwatskeje wóna pśed tym jo była hymna socialistiskeje republiki chorwatska a bywa toś ta noweje republiki chorwatskeje pó jeje njewótwisnosći w lěśe originalny tekst jo se źěłał wót antun mihanović a prědny raz bu publicěrowany pód titelom horvatska domovina chorwatska domizna w lěśe muzika jo wót josif runjanin w lěśe komponěrowana wóna bu prědny raz kaž chorwatska hymna w lěśe grana lijepa naša domovino oj junačka zemljo mila stare slave djedovino da bi vazda sretna bila mila kano si nam slavna mila si nam ti jedina mila kuda si nam ravna mila kuda si planina teci savo dravo teci nit ti dunav silu gubi sinje more svijetu reci da svoj narod hrvat ljubi dok mu njive sunce grije dok mu hrašće bura vije dok mu mrtve grobak krije dok mu živo srce bije nia bela hejmlando o do sentima kaj kompleza nia patra antikva gloro vi u esti benis por cxiam kara vi estas nia nura gloro kara vi estas nia nur unu kara ni amas viajn ebenajxojn karan ni amas viajn montojn drava sava dauxre fluu danubo ne perdi vian viglecon profundan bluan maron diri al la mondo kiu j kroato amas lin homojn dum li kampoj estas kisita de sunbrilo dum li kverkoj estas vipita de sovagxaj ventoj dum li karuloj iras al la cxielo dum li viva koro venkas astronomiska dlinina dypka na zemskem pówjerchu wótpowědujo jogo geografiskej dlininje njenastupa wšak jogo poziciju ale jogo lotowy směr jo kut mjazy meridianoweju rowninu dypka a meridianoweju rowninu w greenwichu a w tom samskej měrje diferenca wobeju gwězdoweju casowu městny gwězdowy cas minus greenwichowy gwězdowy cas mě astronomiska dlinina pochada z togo až wóna kaž teke astronomiska šyrina dajo se jano pśez astronomiske měrjenja astr póstajenje pozicije zwěsćiś astronomiska dlinina resp šyrina rozeznawa se wót geografiskeje dlininy resp šyriny wó wliw lotowego wótchylenja lotowe wótchylenje pśedstaja wótchylenje městneje wertikale wót jeje idealnego pśez góry doły njemólonego směra lotowe wótchylenje jo pśez masowych njepšawidłownosćow zemskego śělesa wuměnjone a móžo we wusokich górach něźi dojśpiś glej teke geoid jogo komponenśe pódpołnoc pódpołdnjo a pódzajtšo pódwjacor wóznamjenjotej se zwěšego z formulowyma znamjenjoma xi a eta mjazy astronomiskeju šyrinu a dlininu a jeju geografiskima lěpjej elipsoidiskima ekwiwalentoma wobstoj póśěg za dokradne geoidowe póstajenje trjeba se lotowe wótchylenje na tak wjele kaž móžno městnach a astronomiskej koordinata phi lambda stej srědk aby jo póstajiło pyta se z uniwersalnym instrumentom astronomiski teodolit abo z cenitoweju kameru pśestarkowański dypk pódlejšoneje lotoweje linije na gwězdnem njebju astronomiski abo napšawdny cenit jogo njebjaskej koordinata rektascensija a deklinacija dajotej se pótom direktnje do gódnotowu phi lambda pśelicyś astronomiska šyrina cesto teke polowa wusokosć pomjenowana jo wusokostny kut pódpołnocnego resp pódpołdnjowego njebjaskego pola na stojnišću wobglědowarja njepóśěgujo se direktnje na zemsku kulu resp zemski elipsoid ale na napšawdny fyzikaliski lotowy směr a wótpowědujo deklinaciji cenita pśi blišym wobglědowanju njesmějo se astronomiska šyrina z geografiskeju šyrinu najadno stajiś lěcrownož se to wót ekspedicijow stolěśa cesto stawa wobej šyrinje rozeznawatej se wó lotowe wótchylenje t g wó ten mały kut xi wó kótaryž napšawdny lotowy směr wótchyla se wót teoretiskeje normale na zemski elipsoid we formulach wuzwigujo se toś ten rozdźěl zwětšego pśez formulowe znamjo phi resp b w pśirownowanju z phi resp b za geografisku šyrinu ako slěd lotowego wótchylenja płaśi pótakem za astronomisku šyrinu a jeje pendant astronomisku dlininu wobej komponenśe lotowego wótchylenja xi eta wuměnijotej se pśez masowe njepšawidłownosći zemskego śělesa na dypku w mórskem niwowje jo xi kutowa diferenca mjazy napšawdnym horicontom geoid a elipsoidiskim horicontom astronomiska šyrina jo pótakem na jadnom boce fyzikaliski fakt zemskego póla śěžnosći dajo se wšak teke na drugem boce geometriski ako kut mjazy lotowym směrom a njebjaskim ekwatorom interpretěrowaś tomu napśeśiwo jo geografiska šyrina fyzikaliska fikcija pótakem kut kótaryž jo jano na idealizěrowanem zemskem elipsoiźe definěrowany a wótwisujo wót jogo formowych parametrow aby na wěcejzmysłowosć zapśimjeśa šyrina źiwało groni se w geodeziji lěpjej wó elipsoidiskej geodetiskej šyrinje ako wó geografiskej šyrinje zemskego wopłonjenja dla wótchylenje idealneje zemskeje formy wót kuloweje formy jo w geowědomnosćach samo tśeśe zapśimjeśe šyriny geocentriska šyrina měrjenje astronomiskeje šyriny pomjenowaneje gromaźe z dlininy něga zamólnje astronomiske póstajenje pozicije móžo se z někotarymi metodami astrogeodezije abo astrometrije pśewjasć pśi znatych koordinatach wobglědowanych gwězdow su nejdokradnješe metody pó zasajźonku až na wjacor pśigódne měrjeńske instrumenty kutowych metodow su uniwersalny instrument abo dokradny teodolit z cenitoweju prismu transitowy abo pasažowy instrument nejwuša preciznosć jo z cenitowym teleskopom dojśpijobna wizuelnje něźi fotografiski abo fotoelektriski samo dokradnjej geografiska šyrina něga stopjeń šyriny abo b łatyński latitudo engelski latitude mjazynarodnje skrotcona pśez lat abo lat jo pódpołnocna abo pódpołdnjowa zdalonosć dypka zemskego powjercha wót ekwatora pódana w kutowej měrje pótakem w stopnju šyrina móžo gódnoty wót na ekwatorje až do na poloma nabyś město pśedznamuška tradicionelnje pódpołnoc pódpołdnjo jo teke n resp s dowólony kut kótaryž wužywa se za geografisku šyrinu njeměri se w zemskem srjejźišću ale wótpowědujo kutoju mjazy idealizěrowanym lotowym směrom a ekwatoroweju rowninu zemje geografiska šyrina pódawa se seksagezimalnje w stopnjach minutach a sekundach pśi comž jadna minuta sekundam a jaden stopjeń wótpowědujo minutam kaž w casowych pódaśach pśi decimalnych stopnjach minutach a sekundach pódawaju se městna za komu su rozdźělne metody zwobraznjenja na pś wobłukowa minuta wótpowědujo spóromje ekwatora a spóromje meridianow cerje jadneje mórskeje mile resp metrow mjaztym až cera wobłukoweje minuty na šyrinowych krejzach na pódpołnoc abo na pódpołdnjo wót ekwatora jo wó faktor cos mjeńša wótstawk mjazy dwěma stopnjoma šyriny wšak jo pśecej wok km ale wótstawk na poloma km jo pśez wopłonjenje zemje snadnje wětšy ako na ekwatorje km dokulaž wokłon na toś tej droze wó wok pśiběra jolic felujo pódase n abo s ga stoje pozitiwne gódnoty za pódpołnocnu šyrinu a negatiwne za pódpołdnjowu šyrinu pśi pódawanju městnych koordinatow musy se šyrina pśecej ako prědna pódaś pótom akle dlinina b pśed l ako w alfabeśe swóju pśicynu ma toś ta konwencija w stawiznach šyrina dajo se južo stolěśa pśed dlininu dosć eksaktnje póstajiś šyrina dajo se cele jadnorje z nejwušego słyńcnego stawa połdnjowa šyrina abo z wusokosći kulminěrowacych gwězdow póstajiś na pódpołnocnej połkuli zemje pódawa wusokosć relatiwnje swětłego polarneje gwězdy polaris nad horicontom dosć dokradnjej šyrinu na ekwatorje pokazujo se polarna gwězda na horiconśe na pódpołnocnem polu stoj pśisamem padorownje na njebju napšawdu jo polaris nic cele wót njebjaskego pola zdalony zmólka kótaraž nastawa pśez to jo zemskeje rotacije dla dwójcy na źeń dwójcy wok a dajo se pśez jadnore formule abo woblicenje pśerězka pomjeńšyś južo namórniki póznego stolěśa su zamógli šyrinu za nawigaciju wužywaś woblicenje geografiskeje dlininy wšak jo wěcej komplicěrowane było a jo se dokradnu koplowańsku nawigaciju abo měrjenje distancow mjasec gwězda pominało wót kóńca stolěśa stawa se z dokradnym casom chronometrow wót srjejźi stolěśa z pomocu wšelkich metodow pód wužywanim elektromagnetiskich žwałow terestriskich sćelakow wót tych lět z gps pśidostawakami satelitow pśi perfektnem stabilnem wopłonjonem rotaciskem elipsoiźe žedne góry resp doły konstantna gustosć by elipsoidiska šyrina astronomiskej šyrinje wótpowědowała mimo togo by geocentriska šyrina za kužde městno pó licbje nejbližej ekwatora t g nejmjeńša gódnota była dokulaž pśerězne słyńcne pśipromjenjenje na dypk zemskego powjercha wótwisujo wót jogo geografiskeje šyriny póstaja toś ta bytostnje lokalnu klimu a móžo definiciji geografiskich klimowych conow słužyś tropy laže mjazy wobrotnyma šyrinoma a polarskimi stronami wušej polarneju krejzowu mjazy nimi subtropy a klimatiski wósrědne cony klima wótwisujo teke wót dalšnych faktorow tak su na pś europske městna pódpołnocnoatlantiskego tšuženja dla zwětšego jasnje śoplejše ako aziske a pódpołnocnoamerikańske městna samskeje geografiskeje šyriny geografiska šyrina ma wósebnje wliw na wětšowe wobstejnosći w něgajšnych casach gaž łoźi su hyšći nejcesćej płachtowali su te za łoźnistwo wjelgin wažne byli z togo casa su se hyšći pomjenowanja ako kónjece šyriny abo roaring forties wobchowali kótarež pśirěduju wótpowědujucym šyrinam wětšowe wobstejnosći wuraz stopjeń šyriny wužywa se w rozdźělnem woznamje na jadnom boce jo z tym geografiska šyrina sama měnjona a na drugem boce šyrinowy krejz na kótaremž wšykne městna jadnakeje geografiskeje šyriny laže specielnje su młogi raz jano take šyrinowe krejze měnjone kótarychž geografiska šyrina w stopnjach jo cełolicbowa pśibližne woblicenje dłujkosći šyrinowego krejza pótakem jogo wobměry buź wótwóźone z pśikładom šyrinowego krejza kótaryž prěcy freiburg im breisgau pó zjadnorjonem měnjenju zemja by była kula nic k poloma wopłonjona a zemski radius by km był jo radius šyrinowego krejza jogo wótstawk k zemskej wósce ta ako linija wót jadnogo pola pśez srjejź zemje k drugemu poloju za stopnjow pótakem něźi km wobměra toś togo krejza abo dłujkosć šyrinowego krejza jo pótakem něźi km geografiska dlinina něga stopjeń dlininy mjazynarodnje skrotcona z long longitudo lon longitude eng franc atd dlinina wopisujo jadnu z wobeju koordinatowu městna na zemskem powjerchu a to jogo poziciju na pódzajtšo abo na pódwjacor wót definěrowaneje pśipadnje póstajoneje pódpołnocno pódpołnjoweje linije nulowego meridana wóna jo se něga stopjeń dlininy groniła geografiska dlinina jo kut kótaryž měri se wuchadajucy wót nulowego meridiana až do w pódzajtšnem a w pódwjacornem směrje wjeršk toś togo kuta jo srjejźišćo mysloneje zemskeje kule ramjenja wuchadaju ze srjejźišća pśez nulowy meridian resp meridian na kótaremž městno lažy kótaregož geografiska dlinina ma se pódaś město pśedznamuška tradicionelnje pódzajtšo pódwjacor jo teke e resp w dowólony skrotconki o wobijaju se tšacha zaměnjenja dla glej dołojce dokulaž njejo pśirodna nulowa marka za meridiany poł dlininowego krejza ako jo ekwator za měrjenje šyriny musy se nulowy meridian definěrowaś wót antiki jo se ferro meridian wužywał akle w lěśe jo se swětodaloko jadnotnje ten meridian póstajił na kótaremž jo srjejźna wóska wěstego teleskopa obserwatorija greenwich london glej stawizniske geografiska dlinina pódawa se ako kutowy wótstawk w stopnjach wobłukowych minutach a sekundach wót nulowego meridiana na pódzajtšo e abo na pódwjacor w skrotconka e za pódzajtšo wót engelskego east pśiraźujo se pśez din kótaryž jo rozsuźecy za nawtiku a nawigaciju lesnja aby se zmólkow pśez zaměnjenje pismika o z licbu a z francojskeju škrotconku za pódwjacor ouest wót wšogo zachopjeńka wobinuło nejwětša móžna licbna gódnota jo pótakem stopnjow pśi comž e w pśibližnje spóromje toś teje geografiskeje dlininy ale z bejnymi wótchylenjami źo w pacifiku datumowa granica póstajona wót pótrjefjonych krajow wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma jo na ekwatorje nejwětšy tam jo wótšyrjenje wót jadnogo stopnja km wjelike toś ta distanca wótpowědujo eksaktnje mórskim milam dokulaž mórska mila jo se spócetnje z jadneju wobłukoweju minutu na ekwatorje definěrowała na poloma wšak padnu wšykne dlininowe krejze w jadnem dypku na jadno wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma dajo se za šyrinu a zemski radius r pśibližnje ze slědujuceju formulu woblicyś słowo meridian wóznamjenja w stopnjowej seśi zemje poł dlininowego krejza na zemskem powjerchu kótaryž źo wót jadnogo geografiskego pola k drugemu jo zwězujuca linija wšych geografiskich městnow na kótarychž słyńco w jadnakem casu zabjerjo nejwuši dypk swójeje dnjoweje cery dnjowy wobłuk na njebju na kótarychž jo pótakem połdnjo póchad słowa z łatyńskego circulus meridianus wšykne dypki z jadnakeju geografiskeju dlininu pótakem z jadnakim stopnjom dlininy laže na jadnom a tom samem meridianje zapśimjeśi stopjeń dlininy a meridian wóznamjenjotej pótakem jadnakej liniji na zemskem powjerchu a daju se togodla synonymnje wužywaś pśi wužywanju zapśimjeśa stopjeń dlininy wšak wuzwigujo se aspekt kutowego pódaśa a pśi wužywanju zapśimjeśa meridian aspekt stawa słyńca pśezpołdnjejšego casa młogi raz wužywa se toś to zapśimjeśe ze zamólenim teke ako synonym za połny dlininowy krejz tšach zaměnjenja wobstoj z meridianowym zapśimjeśim astronomow kótarež pomjenjuju njebjaski meridian skrotka teke meridian a rozměju pód tym specialny wjeliki krejz na njebjaskej kuli meridiany maju gaž naglědajo se zemja ako kula abo dokradnjej ako rotaciski elipsoid wšykne jadnake rozćěgnjenje pśeto wótstawk mjazy poloma jo pśi rotaciskem śělesu pśecej konstantny pótakem su dlininowe krejze na rozdźěl wót šyrinowych krejzow pśecej wjelike krejze a togodla meridiany pśecej teke poł wjelikego krejza dłujkosć meridiana jo na referencnem elipsoiźe wgs wok km wuchadajucy wót pola powětša se wótstawk mjazy dwěma meridianoma pśecej wěcej daniž skóńćnje njedojśpijo na ekwatorje swój maksimum wótstawk mjazy meridianami kótarež su wó wót se zdalone pomjenjujo se wótšyrjenje wóno jo wótwisne wót wužywanego referencnego elipsoida pśi besselowem elipsoiźe na pś jo wótšyrjenje na ekwatorje km a na stopnju šyriny w srjejźnej europje pak jano km parisowy meridian jo nulowy meridian był kótaryž jo se pśed mjazynarodneju meridianoweju konferencu z lěta wužył a lažy na pódzajtšo wót greenwichowego meridiana kótaryž wužywa se powšyknje akle wot togo parisowy meridian źo prěki pśez parisowy obserwatorium górka w greenwichu jo stojnišćo něgajšnego royal greenwich observatory flamsteed house pśez kótaryž nulowy meridian źo na kótaryž jo se w lěśe dogroniło a pó kótaremž jo se greenwich mean time póstajił wěste meridiany wobgranicuju casowe cony do kótarychž zemja jo rozdźělona połny wobwjert zemje wó stopnjow trajo jaden źeń z góźin pótakem minutow z toś teje pśicyny jo casowy wótstawk mjazy dwěma meridianoma dokradnje minuty diferenca městnego casa dweju městnowu kótarejž matej w stopnjowej seśi zemje wótstawk wót stopnjow dlininy jo togodla dokradnje góźina minutow jolic wužywa se srjejźna geografiska casowa definicija zgórjelc nejwěcej pódzajtšne město nimskeje lažy dokradnje na meridianje geografiske połoženje pz d a by togodla wót greenwicha dokradnje wó jadnu góźinu casowje pśesunjony był dokulaž pśeběg casowych conow pak orientěrujo se nic jano na geografiskich ale teke na praktiskich a politiskich směrnicach móžo diferenca kazniskego casa mjazy dwěma městnoma teke wětša abo mjeńša ako městna casowa diferenca byś póstajone casowe cony rozeznawaju se zwětšego wó połne góźiny rědko teke wó poł góźiny wósebnosć stej pola dokulaž how wšykne meridiany a z nimi teke wšykne casowe cony padnu na jadno na polu jo móžno z mało kšacami wšykne casowe cony pśekšocyś za antarktis jo se póstajiło až how wšuźi koordiněrowany swětowy cas płaśi w lěśe by se dejała ako pśikład tak dłujkeje ako móžno rowneje cery zdalonosć mjazy dünkirchenom a barcelonu eksaktnje zwěsćiś tak pomjenjona meridianowa ekspedicija jo se wót jean baptiste joseph delambre pierre mchain a jogo asistenta jean joseph tranchot pśewjadła resp nawjedowała mchain a tranchot stej pódpołdnjowy sektor pśewzełej a delambre jo pódpołnocny sektor pśewzeł ekspedicija jo głownje dla wustatkowanjow francojskeje rewolucije a wónskich tšojenjow inwazija pśez prusku a francojsko špańska wójna napóslědku sedym lět trała zakładnu liniju triangulacijow su wóne blisko parisa rozměrili jich wuslědki su se pśez mjazynarodnu konferencu wědomnostnikow w lěśe w parisu akceptěrowali direktny slěd jo woblicenje a konstrukcija prametra kótaryž jo ako měra nejpjerwjej w cełej francojskej płaśiwosć nabył jogo wótchylenje wucynijo měrjeńskeje njedokradnosći dla jano milimetrow w pśirownowanju z póznjejšymi měrjenjami něgajšna nowa měra jo ako źaseśmilionty źěl cery wót pola k ekwatoroju definěrowana dalšne dopóznaśe pśez ekspediciju jo było až napšawdna forma zemje njejo jadnaki elipsoid ale jo w swójej njepšawidłownosći skerjej na powjerch kulki pódobna meridian abo dokradnjej teke njebjaski meridian łatyński circulus meridianus połdnjowy krejz jo w astronomiji wubrany imaginarny wjeliki krejz na njebjaskej kuli wótwisny wót pozicije wobglědowarja na zemskem powjerchu wopśimujo pódpołnocny a pódpołdnjowy dypk horiconta pódpołnocny a pódpołdnjowy njebjaski pol ako teke cenit a nadir meridian stoj mimo togo padorownje na lokalnem horiconśe wobglědowarja horicont wotpowědujo how cele w astronomiskem zmysle imaginarnej horicontowej liniji teke wjeliki krejz na njebjaskej kuli w meridianje dojśpiwaju wšykne gwězdy swóju nejwětšu wusokosć wuša kulminacija a dwanasćo góźinow gwězdnego casa pózdźej swóju nejmjeńšu pśi tom měni a wobglědujo se z meridianom cesto zjadnorjone jano běrtylkrejz mjazy cenitom a pódpołdnjowym horicontom na pódpołnocnej połkuli resp pódpołnocnym horicontom na pódpołdnjowej połkuli kótaryž jo za kulminaciske wobglědowanje wažny jolic změnja se stopjeń dlininy wobglědowańskego stojnišća ga změnja se teke pśeběg njebjaskego meridiana wjeliki krejz jo tak wjeliki ako móžno krejz na kulowem powjerchu jogo srjejźišćo padnjo pśecej ze srjejźišćom kule na jadno a rěz na wjelikem krejzu źěli kulu na kuždy pad do dweju jadnak wjelikeju połojcowu dokulaž jo pśewšo wjele móžnosćow kulu tak rozrězaś aby rězna płonina srjejźišćo kule trjefiła jo teke pśewšo wjele wjelikich krejzow wósebny pad wjelikich krejzow su meridiany kótarež su poł wjelikego krejza kótarež wupśestrěwaju se wót pódpołnocnego do pódpołdnjowego pola w geografiskem koordinatowem systemje zemje su ekwator módry kaž teke kuždy por jadnogo drugemu napśeśiwo lažecych stopnjow dlininy wósebnje lažece wjelike krejze stopnje dlininy meridiany how žołte na pś nulowy meridian a meridian šyrinowy krejze pak smužkowane linije z wuwześim ekwatora njejsu wjelike krejze ale mjeńše ako maksimalna wobměra kule gronje se togodla póbocne abo małe krejze na wjelikich krejzach zemje wótpowědujo jadna wobłukowa minuta jadnej mórskej mili skrotconej sm eng nautical mile nm abo nm dajo se pótakem ako dlininowa minuta resp ako šyrinowa minuta na ekwatorje z metrami pśi gódanej zemskej wobměrje km woblicyś pśerězny zemski radius jo km nejkrotšy zwisk mjazy dwěma dypkoma na kulowem powjerchu tak pomjenjona ortodroma jo pśecej źěl wjelikego krejza tak pomjenjony głowny wobłuk togodla du ruty łoźnistwa a pśedewšym ruty leśenja zwětšego spóromje wjelikich krejzow wobjězdźowanje zemskeje kule na ortodromach groni se płachtowanje na wjelikich krejzach kurse wjelikich krejzow dojśpěwaju pitśku wětše šyriny ako wótpowědujucy startowy a celowy dypk na pś münchen peking pśez sibirsku na zemskem elipsoiźe a drugich płoninach groni se ortodroma geodetiska linija wóna jo kśiwanka wětšego rěda wótchylenje wót wjelikego krejza kule wó někotare promile a wótpowědujo pśeběgoju wjelgin wupněteje niśi bźez šurowanja dokulaž se wjele kórtow na pś pśi merkatorowej kórśe tak zwobraznja až pokazuju se šyrinowe krejze ako rowne wodorowne linije statkuju ruty leśenja njeglědajucy na swóju krotkosć skśiwjone a du dalej k poloju glej teke loksodroma aby zjadnoriło kreslenje su specialne kórty wjelikich krejzow glej gnomonisku projekciju na kótarychž pokazuju se wšykne wjelike krejze ako rowna cera wokolina pak jo pitśku spryšćona na mórskich kórtach jo na pšawej a lěwej kšomje geografiska šyrina pódana t g wótpowědujucy wurězk wótpowědnego wjelikego krejza dlininy how móžo nawtikaŕ ze zaštapnym kružydłom distancu pśepśimaś wobłukowa minuta mórska mila a za zakreslenje kursa do kórty pśenjasć kut mjazy dypkoma a a b z koordinatami šyriny a koordinatami dlininy na wjelikem krejzu woblicujo se tak jolic pódawa se we wobłukowej měrje dajo se zdalonosć wjelikego krejza d mjazy wobyma dypkoma ze zemskego radiusa re woblicyś zdalonosć wjelikego krejza jo maksimalnje poł zemskeje wobměry rězny kut wjelikego krejza wót a a b z meridianom w dypku a groni se kursowy kut woblicujo se pśez za pódzajtšne kurse b a lažy kursowy kut mjazy a za pódwjacorne kurse b a lažy kursowy kut mjazy a na rozdźěl wót rowneje geometrije njerozeznawaju se kursowe kuty wót a do b a wót b do a wó w ekstremnem paźe gaž wjeliki krejz źo pśez pola móžotej wobej kursowej kuta samo jadnak byś stopnjowa seś słužy jasnemu póstajenjeju dypkow na rotaciskej płoninje na pś kula abo elipsoid pódobnje kaž dajo se w rowninje pšawokutny koordinatowy system definěrowaś dajo se teke na kulowem powjerchu take kśidno definěrowaś to wobstoj z wuměnjenje jo až pola a srjejźišćo zemje su znate šyrinowe a dlininowe krejze lice se w stopnjach stopnjowa seś zemje dajo se pśi napóranju geografiskeje kórty sobu na rownej kórśe zwobrazniś we wótwisnosći wót wubraneje kórtoweje projekcije zwobraznja se woko stopnjoweje seśi ako kwadrat pšaworožk trapec abo sektor krejza město stopnjoweje seśi móžo w kórtach teke drugi koordinatowy system ako linijowe kśidno zakreslony byś a dajo se teke za městne pódaśa wužywaś tak wužywa se na pś wót wójaŕstwa tak pomjenjone utm kśidno mgrs płod fructus rostliny jo kwiśonka w stawje semjenjoweje zdrjałosći pó drugej definiciji jo rostlinski organ kótaryž z kwiśonki wuchada a semjenja až do zdrjałosći chowa mimo płodnika teke druge źěle kwiśonki a kwiśonkowego stołka se mógu pśi wutwarje płoda wobźělowaś kaž na pś kwiśonkowa wóska keluch płod słužy rozpśestrěwanju płod wobstoj z jadnogo abo wšakich semjenjow kótarež su wót płodoweje sćěny perikarp wobdane pśi perikarpje pak se rozeznawaju tśi warsty pśi rjaschenje na pšawem wobrazu na pś twóri endokarp twardu packu kótaraž semje wobśimjejo mezokarp jo měsny a eksokarp twóri somotowu rjaschenowu kóžu perikarp se za cas procesu zdrjawjenja płoda z płodnika kwiśonki twóri za rozrědowanje płodow jo wažne se dopominaś až płodnik z jadnogo abo wšakich ze sobu zrosćonych płodowych łopjeńkow karpele wobstoj płody se góźe do tśich kupkow rozrědowaś z jadneje kwiśonki wuchada jano jadnotliwy płod toś ten płod jo wjelesemjenjowy a se pśi zdrjałosći wótwěra a pótom semjenja rozsypujo płody wóstanu až do zdrjałosći semjenjow zawěrane a wótpadnu w toś tej formje wobstoje z wšakich płodnikow pśi comž teke kwiśonkowa wóska jo wobźělona pśez wósebne procesy zrosćenja jadnotliwe płody su k zwězkoju zjadnośone tak až to ako jadnotliwy płod wuglěda płody se na rozdźělnej wašni rozpśestrěwaju rědko eksistěrujo aktiwna samrozpśestrěwanje autochorija pśez katapultowe abo wobryzgowańske wugótowanje wótergi wogonki z płodami do skalnych rozdorow rostu abo se do zemje zarězuju geokarpija kaž na pś zemski wórješk arachis hypogaea žołta akacija laburnum anagyroides syn cytisus laburnum jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow fabaceae žołta akacija jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót m młode gałuzy łopjenowe wogonki łopjeńkowe dolne boki a płody su pśilěgajuce kósmate łopjena su tśilicbne kwiśo wót maja až do junija złotožołte kwiśonki stoje we wisecych granach z dłujkosću wót až do cm płody su łušćiny drjewa wopśimjejo gadowate alkaloidy kótarež ku kšawnemu bluwanju spinanjam a smjerśi pśez dychańsku chromjetu wóźe dla grochojtego wónja su źiśi wjelgin wogrozone jolic na płodach kusaju rostlina jo domacna w górinach pódzajtšneje europy ale teke jo cesty rědny bom rosćo casy wóźiwjowana we swětłych lěsach a na słyńcnych wótkłonach chóšć cytisus scoparius syn spartium scoparium l genista scoparia l lam sarothamnus scoparius l wimm ex w d j koch jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow fabaceae chóšć jo w lěśu zeleny kerk dośěgnjo wusokosć wót až do m jogo gałuzy su granjate prutojte a zwětšego zrownane młode gałuzy su pitśku žyźowate kósmate pózdźej nage měnjate łopjena su tśilicbnje pjerite łopjeńka su owalno lancetojte pśilěgajuce kósmate a dośěgnu dłujkosć wót něźi cm wón kwiśo wót maja až do junija julija kwiśonki su złotožołte stoje na cm dłujkich wogonkach pó jadnom abo pó dwěma w łopjenowych rozporach a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich kwiśonkowe łopjeńka su cm dłujke płone na kšomje kósmate howacej nage proškowe łopjeńka su kaž časnikowe pjera zakulone płody su wopłonjone łušćiny kótarež dośěgnu dłujkosć wót až do cm jolic zdrjałe su carne wón rosćo na gólach lěsowych zagonach pód krickami a na nadroznych kšomach mimo togo wón se wóstaji kalk chóšć jo w pódwjacornej pódpołdnjowej a srjejźnej europje rozšyrjony na pódzajtšu a pódpołnocy su rědke dokulaž maju mału twardosć pśeśiwo mrozoju něga jogo gałuzy buchu za wězanje chóžyšćow wužywane lipa tilia jo rod z pódswójźby lipowych rostlinow tilioideae znutśika slězowych rostlinow malvaceae lipy su w lěśe zelene bomy rostliny cesto wubitki wutwórje zdonk jo tłusty kulowate až wutšobojte łopjena sejźe na śańkich wogonkach wóni w nazymje spěšnje zažołtnu kwiśo w lěśe małke wónjajuce dwójorodnikojske kwiśonki su bjacharjowe nažołte a stoje w promjenjach kuždy kwiśonkowy stołk jo z kśidłatym naběłym znosujucym łopjeńkom zrosćone płody su małke kulojte twarde zelene wórjechowe płody kótarež jano jadne semje wopśimjeju rostliny su w měrnych regionach azije europy a pódpołnocneje ameriki rozšyrjone wjele družynow se rad ako alejowe bomy sajźaju dokulaž spěšnje rosćo regularny rěz ale awtowe wótpłuny relatiwnje derje znjaso k toś tomu rodoju słuša až družynow cerwjeny dub quercus rubra jo bom ze swójźby bukowych rostlinow fagaceae z roda dubow cerwjeny dub jo spěšnje rosćecy a w lěśe zeleny bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až m wón jo zymokruty škóra jo šera a płonobrozdata kótaraž se pó chyli śamnobrunje wubarwi łopjena maju wótšych lapow a su w nazymje swětło oranžowe až šarlachcerwjene wóni dośěgnu dłujkosć wót až do cm cypliški lapow su dłujko wuśěgnjone pśi sorśe aurea młoda łopjena su swěśece žołte kwiśo wót apryla až do maja kwiśonki se z listom jawje žołźe su kulojte až jajojte w płonym kelušku sejźe a dośěgnu dłujkosć wót cm rostlina jo lěsniski a parkowy lěs ma lubjej stojnišća w słyńcu abo w połchłodku bom jo w pódzajtšu pódpołnocneje ameriki domacny pogjarzlina vaccinium vitis idaea jo rostlina ze swójźby wrjosowych rostlinow ericaceae pogjarzlina jo małorostny kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do cm gałuzy su chlimpate póstupujuce łopjena su pśecej zelene górjejce błyšćece dołojce dypkate owalne a gropne a dośěgnu dłujkosć wót až do cm jich kšoma jo zawita kwiśo wót maja až do awgusta zwónkate zwětšego styrilicbne naběłe abo rožojte kwiśonki stoje pó wšakich w krotkich wisecych granach płod jo cerwjena kulowata jagoda kótaraž dośěgnjo šyrokosć wót až do mm zdrjałe jagody njasu styriźělny zbytk kelucha wóni njesłoźi syre ale warjone abo k mězdze pśeźěłane wóni su bóle słodne rosćo w chójcowych a škrjokowych lěsach na gólach a bagnach ma lubjej małokalkate kisałe zemje rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej europje na pódpołdnjo až do pyrenejow apeninow a górinow balkanoweje połkupy rozšyrjona pśi comž w alpach we wusokosćach wót až něźi m wustupujo carnica vaccinium myrtillus jo rostlina ze swójźby wrjosowych rostlinow ericaceae dalšne serbske mě jo carna jagoda carnica jo w lěśe zeleny małorostny kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina jo mócnje roznogaśowana ma wótšo granjate w zymje zelene gałuzy łopjena su měnjate nage zelene jajojte mělnje rězane a w nazymje wótpadnu kwiśo wót apryla až do junija awgusta kulowate kwiśonki stoje pó jadnom w łopjeńkowych rozporach krona dośěgnjo dłujkosć wót až do mm a jo zelenojśe až blěźe rožojśe abo purpurowje pśeběžane płod jo jagoda z módrocerwjenym měsom a dośěgnjo wjelikosć wót až do mm aromatiske płody wopśimjejo cukor płodowe kisaliny garbowadła anthocyanowe barwidła flavonoidy a witaminy fryšnje wóni skerjej wótwjedujuce statkuju mjaztym až sušone a ako mězgu běgotu wólažcuju rosćo w lěsach bagnowych gólach a górskich gólach ma lubjej fryšne małokalkate małobazowe teke wótsypkowe abo płonodnowe zemje rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej europje rozšyrjona pśi comž w alpach we wusokosćach wót wěcej ako m pódpołnocno špańskich górinach na korsice w apenninach a górinach balkańskich połkupow wustupujo jagody se k mězdze winu želejoju marmelaźe a kompotoju pśeźěłuju wopowańska jagoda vaccinium uliginosum l jo rostlina ze swójźby wrjosowych rostlinow ericaceae wopowańska jagoda jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do cm gałuzy su wogonkokulowate a brune módrozelene łopjena su měnjate gropne cełokšomne tupe wopak jajojte a dośěgnu dłujkosć wót cm jich dolny bok jo šerozeleny kwiśo wót maja až do julija dłujko jajojte rožojte abo naběłe kwiśonki dośěgnu dłujkosć wót mm a njasu zwětšego styri rědko pěś cypliškow płod jo módra jagoda z swětłym měsom a dośěgnjo šyrokosć wót až do mm we wjelikich pitśach mógu k wopowańskim stawam wóźiś dokulaž grib monilinia megalospora płody toś teje rostliny cesto pódejś rosćo w chójcowych a brjazowych bagnach a w krickach z małorostnych kerkow w górinach ma lubjej włožne małokalkate kisałe zemje rosćo w pódpołnocnej a srjejźnej europje w pódpołdnju w górinach rozšyrjona pśi comž w alpach we wusokosćach wót až něźi m wustupujo alpska słodka źiśelina hedysarum hedysaroides jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow fabaceae alpska słodka źiśelina jo wěcejlětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć mjazy a cm rědko až do cm cop cesto dośěgnjo dłujkosć wót metra kijašk jo rožkaty njejo roznogaśowany jo zrownany šćodriwje lisćaty łopjena su njeporowje pjerinate a maju až do porow owalnych abo lancetojtych cełokšomatych nagich górjejce śamnozelenych dołojce swětłozelenych łopjeńkami łopjeńka dośěgnu dłujkosć mjazy a mm pódlańske łopjena su kóžkojte brune a až nad srjejźišćom zarostowane wón kwiśo wót julije až do awgusta kwiśonki su jaskrawje purpurcerwjene dośěgnu dłujkosć wót cm su nejcesćej wisece a sejźe pó w na kóncu stojecem granje krona dośěgnjo dłujkosć mjazy a mm a jo cerwjenofijołkojta cołnik jo dlejšy ako kśiłko a chórgojcka keluch jo zwónojty płodowe łušćiny dośěgnu dłujkosć mjazy a cm a su rozrědowane wón rosćo na górskich łukach na kalkatych kamjenjatych zemjach alpska słodka źiśelina jo wót pyrenejow až do małeje azije rozšyrjony kórjenjowe kule wopśimjeju dušyk zwězujuce bakterije jo jadna nejwěcej gódnotnych alpskich futrowańskich rostlinow z wusokim wutkom na bělkowinje a tuku lěcrownož jo lažko górki wón bu rad wót skóta žrany ale wón špatnje wuźaržujo mócne pasenje lěpjej wón se góźi k dobyśu wót sena secenje pód małym krejzom rozměju se te krejze na kulowem powjerchu kótarychž rowniny njewopśimuju srjejźišćo kule mě małe krejze jo se ako napśeśiwne k wjelikim krejzam napórało kótarychž rowniny wopśimuju srjejźišćo kule a kótarež wopśimuju wšykne tak wjelike ako móžno krejze na kulowem powjerchu nejwažnjejše małe krejze su ale njegóźe se za trigonometriske woblicenja za jich formule muse se bźez wuwześa wjelike krejze wužywaś na pśikład meridiany abo ortodromy nejkrotše zwězujuce linije mjazy kulowymi dypkami tśirožk z takich wjelikich krejzow groni se pó swójich nejwažnjejšych nałoženjach astronomiski abo nawtiski tśirožk pomjenjujo se pak teke pó swójich rožkowych dypkach tśirožk pol cenit gwězda sferiska trigonometrija wužywa małe krejze jano za póstajenje měrjeńskich wjelikosćow a kutowych wótstawkow wóne su geometriske městna jadnakich zdalonosćow wót jadnogo wuchadnišća na pśikład pśi analyzy žwałow zemjerdžanjow w nawigaciji abo za měrjenje wusokostnego kuta gwězdow na pśikład laže wšykne dypki zemskego powjercha na kótarychž pokazujo se gwězda w tej samskej wusokosći h na małem krejzu wokoło wobrazowego dypka gwězdy źož stoj w ceniśe mały krejz kótaryž słuša k toś tej měrjeńskej wjelikosći h ma radius h což teke wótpowědujo cenitowej distancy toś ta wjelikosć wustupujo ako bok w stopnjach pódana distanca w nawtiskem tśirožku a to mjazy gwězdu a cenitom městno wobglědowarja europeada jo europske mejstarstwo w kopańcy rěcnych awtochtonych mjeńšynow kótarež organizěrujo se wót federalistiskeje unije europskich narodnych kupkow fuen w zgromadnem źěle z gósćinarskeju mjeńšynu wótpowědnego turněra prědna europeada jo se pśed europskim kopańcowym mejstarstwom pla retoromanow w kantonje graubünden w šwicaŕskej wótměła tegdejše finale su pópołdnjowe tirolarje pśeśiwo chorwatskej mjeńšynje w serbiskej z dobyli pśiduca europeada wótmějo se wót do junija paralelnje k europskemu kopańcowemu mejstarstwoju w pólskej a ukrainje zarědowarje su w lěśe łužyske serby w górnej łužycy europeada wótmějo se wót do junija pód patronatom ministaŕskego prezidenta sakskeje stanisława tilicha w górnej łužycy wugótowaŕ jo domowina kšywowy zwězk serbskich towaristwow a organizacijow we łužycy wulosowanje kupkow jadnotliwych mustwow jo se decembra w sakskem krajnem zastupnistwje w barlinje wótměło dogromady mustwow buźo w kupkach jadno na druge trjefiś partnery a sponsory europeady su mjazy drugimi lichotny stat sakska zwězkowe ministaŕstwo nutśikownego a energijowy koncern vattenfall medijowy partner jo srjejźonimski rozgłos městna pśewjeźenja drugeje europeady su chrósćicy njebjelčicy njeswačidło pančicy kukow radwor ralbicy a kulow finale wótmějo se na budyšyńskej młynkec łuce nowy a stary europski mejstaŕ europeady jo nimskorěcna mjeńšyna z pódpołdnjowego tirola kótaraž jo finalne graśe pśeśiwo roma z hungorskeje dobyła w małem finale graśe wó městno su korutańske słowjeńce pśeśiwo chorwatskej mjeńšynje ze serbiskeje z zejgrali bóžko jo serbske mustwo tenraz w běrtylfinale wupadnuło ale naźija wóstawa až změju za pśiducu europeadu wěcej wuspěcha za serbske narodne mustwo graju pla drugeje europeady kesćan bejmak jeremias bětka bosćij bhm bosćij cyž tadej cyž pětr domaška florian dórnik christoph dubaw christoph gloxyn bjarnat korch denny kral tobias kubaš robert lehnert willi paška feliks rehor daniel ričl stanij smoła robert statnik frank šewc antonius škoda tobias škoda dirk šołta a paul zimmermann trenaŕ jo znowego frank ričl prědna europeada w lěśe jo nastała z wuběźowanja marketingowego pśedewześa schweiz tourismus st kótarež jo dobyłej sedrun disentis tourismus sdt a internationale cultur forum disentis icf z ideju europskego mejstarstwa rěcnych mjeńšynow pótom stej se teke retoromaniska kulturna organizacija lia rumantscha lr kaž teke kšywowy zwězk europskich mjeńšynow fuen na projekśe wobźěliłej cel zarědowanja jo był na rěcne mjeńšyny w europje dopomnjeś a jim móžnosć k zwězanjeju do seśi daś mimo togo by měła se surselva w graubündskej wusocynje turistiski prezentěrowaś zarědowanje jo stojał pód patronatom graubündenskego kněžaŕstwa wóna jo se wót prominentow ze sporta a z politiki kaž teke wót něgajšnego zwězkowego rady adolf ogi a wót ralpha zloczowera prezidenta šwicaŕskego kopańcowego zwězka pódprěła budget za europske mejstarstwo rěcnych mjeńšynow jo frankow był graśa su se pó fifa pšawidłach pśewjadli ale grajny plan jo w pśirownowanju z uefa wuběźowanim wjele wusčejšy mustwa su dejali až k šesć graśam na tyźeń absolwěrowaś su mimo mužow teke a a b juniory a žony pśizwólone byli městna pśewjeźenja jo sedym sedlišćow we wobcerku surselva sedrun disentis mustr trun danis tavanasa ilanz schluein laax a vella było mimo togo trin a domat ems we wobcerku imboden kaž teke chur we wobcerku plessur we wobłukowem programje jo mimo togo dnjowe zarědowanje z muziku a folkloru wótměło kótarež ma kulturelnej wuměnje narodow słužyś jadnasćogłowaty crew šwicaŕskeje armeje jo wšykne transportowe słužby mjazy grajnymi městnami organizěrował kupki su se februara w zürichiskem hotelu w pśitomnosći prezidenta stawowego rady christoffel brndli wulosowali spócetnje jo było pěś pśedrundowych kupkow pśedwiźone kótarychž prědne mustwa a teke tśi nejlěpše druge mustwa by měli do běrtylfinale zaśěgnuś pśez copanje słowjeńcow z italskeje łemkow a aromunow z makedońskeje aromuny njejsu šengenske wizumy scasom dostali stej se kupce b a c ku kupce b c zjadnośiłej w toś tej specialnej kupce b c jo mustwow było dokulaž wšak casowego plana dla jano graśa na mustwo su móžno byli jo se wulosowało chto by dejał pśeśiwo komu graś pśi jadnakej licbje dypkow njejo pótom w toś tej specialnej kupce poměr wrotow abo direktny duel rozsuźił ale gódnośenje fairplay licba cerwjenych žołtych kórtow z něnto styrich kupkow su prědne a druge kupkow do běrtyłfinale zaśěgnuli su musyli retoromany z kupki a ako tśeśi pśeśiwnik zaskócyś za retoromanow njejo se toś to graśe pogódnośiło aromunami ranžěrowali dogromady jo wušej pśiglědowarjow pśi pó źělach wjelgin špatnem wjedrje za jadnotliwe graśa źiwało lěcrownož toś ta licba jo wóstała pód wócakowanjami zarědowarjow jo se toś to europske mejstarstwo ako wjeliki wuspěch pogódnośiło dokulaž jo se ideja europskego mejstarstwa rěcnych mjeńšynow pozitiwnje zapśimjeła a šyroki medialny wótgłos we wjele krajach namakała ma take europske mejstarstwo kšute zarědowanje byś nulowy meridian jo ten meridian połkrejz kótaryž stoj padorownje k zemskemu ekwatoroju a źo wót pódpołnocnego k pódpołdnjowemu poloju wót kótaregož geografiska dlinina licy se k pódzajtšoju a k pódwjacoroju jogo póstajenje jo pópšawem pśipadne ale jo se pśez mjazynarodne dogrono mjazynarodna meridianowa konferenca do meridianoweje rowniny londonskeje gwězdarnje greenwich połožył a pomjenjujo se togodla cesto greenwichski meridian meridian doma flamsteed house gwězdarnje royal greenwich observatory do togo su se rozdźělne nulowe meridiany wužyli pó standarźe licy se geografiska dlinina wót nulowego meridiana pozitiwnje k pódzajtšoju až do ale město togo jo teke pódzajtšna dlinina pódzajtšo a pódwjacorna dlinina pódwjacor rozšyrjona ako skrotconce wužywatej se pz abo e za pódzajtšo a pw abo w za pódjwacor symbol e engelski za east francojski est jo pó źělach w nimčinje nałog aby zajźowało zaměnjenjeju z nulu na pódwjacornej hemisferje pśedewšym w usa jo pśeśiwo mjazynarodnej normje teke pódwjacorne licenje wót nałog źinsajšny standard nulowy meridian póšěgowego systema wgs a etrs grs njejo na zemski powjerch wězany ale na modelěrowany geodetiski datum dokulaž meridiany w dokradnjejšem licenju njejsu na kšutych městnach powjercha kontinentalne pśesunjenje zběranje a spadowanje mórja źo pśez greenwichski park wušej metrow na pódzajtšo wót historiskeje greenwichskeje turistiskeje linije stareje gwězdarnje greenwich dłujkosć nulowego meridiana jo poł zemskeje wótměry mjazynarodnego zemskego elipsoida kótaraž měri se pśez pola pótakem km ze swójim napśeśiwnym meridianom kótaryž prěcy na pśikład wrangelowu kupu pśi bźez pśidaśa e abo w wudopołnjujo se nulowy meridian k wjelikemu krejzoju na zemi datumowa granica źo pó źělach blisko polowu a na pódpołnoc wót ekwatora dokradnje na greenwich wótchylenja resp wuwześa wót geografiskeje šyriny w beringowej droze pśi aleutach alaska w kiribati pśi fidžiskich kupach pśi tuvalu pśi tonze a pśi nowoseelandskima kupoma kermadec a chatham do póstajenja mjazynarodnego nulowego meridiana w lěśe jo skóro kuždy europski kraj swójski nulowy meridian měł zwětšego geografiska dlinina datego głownego města resp gwězdarnje z pśiběrajucym mjazynarodnym drogowańskim wobchadom pśedewšym ze zeleznicu jo zjadnośenje eksistěrujucych systemow trjebne było mimo togo jo stawnje wažnjejše było dokradny mjazynarodny cas swětowy cas k dispoziciji měś wón jo ako městny cas nulowego meridiana definěrowany w greenwichu na zemi a na twarjenju markěrowany górne klapy a blendy daju se wótpóraś a dowóluju pótom pśeglěd pśez flamsteed house to jo optiske referencne měrjenja dowóliło na mjazynarodnej meridianowej konferency oktobra we washingtonje d c z reprezentantami z narodow jo se meridian kótaryž źo pśez greenwich ako zakład mjazynarodnego koordinatowego systema zawjadł ako móžny mjazynarodny nulowy meridian jo se na washingtonskej konferency wósebnje pěś móžnosćow diskutěrowało w běgu konference jo se skóro wukopało až pariski nulowy meridian njeby žednu wětšynu namakał stary ferrowy meridian su dla jogo póstajenja na dokradnje w wót parisa někotare lěta do togo za francojsku pódwódna łoź měli acory a beringowa droga njejsu pśedewšym togodla do pšašanja pśišli dokulaž njejsu měli obserwatorium a tegdy ani njejsu byli telegrafiski ze zbytnym swětom zwězane tak jo se skóńcnje greenwichski nulowy meridian ako mjazynarodny nulowy meridian z wjelikeju wětšynu pśesajźił pśi zdźaržanju głosa francojskeje greenwichski nulowy meridian prěcy wósym źinsajšnych statow na twardej zemi a ma w jadnotliwych krajach slědujucu dłujkosć dłujkosć nulowego meridiana na twardej zemi kontinent antarktika jo km mimo togo prěcy nulowy meridian hyšći slědujuce wódy srjejźny słyńcny cas pśi nulowem meridianje jo rozsudny za swětowy cas gmt greenwich mean time był kótaryž jo se akle pśez koordiněrowany swětowy cas utc wótměnił toś ten wěcej njeorientěrujo se źinsa na městnem casu ale togodla teke mě koordiněrujo kontinuěrujucy atomowy cas z universal time kótaryž měri se astronomiski a wótbłyšćujo njepšawidłownosći zemskeje rotacije a słyńcne stawy pśirownowanje stawa se pśez pśestupne sekundy pśi nulowem meridianje njejo diferenca mjazy srjejźnym městnym casom a utc źinsa dokradnje nul koordinaty wšedna lěšćina corylus avellana jo kerk z pódswójźby lěskowych rostlinow coryloideae znutśika swójźby brjazowych rostlinow betulaceae wšedna lěšćina jo wšakozdonkowy kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m wót až do m łopjena su owalne kulowate abo wutšobojte a njepšawidłownje gropnje a dwójce zubate wóni su měko kósmate a dośěgnu dłujkosć wót až cm jich nazymske barwjenje jo blědožołte kwiśo wót februara až do apryla muske micki dośěgnu dłujkosć wót cm wóni južo w zymje jawje a se w póznem nalěśe puknu płodowa wobalka jo rorkojta abo zwónojta a něźi tak dłujka kaž wórjech žeńske kwiśonki cerwjenu pěstu maju su w pupku schowane a stoje pó dwěma až pó šesćoch za cas śopłych dnjow nalěto pcołki kerki wopytaju wóni se wót proška zežywjuju ako jadne jich žrědłow caroby ale kerk njewoprošujo dokulaž žeńske kwiśonki njewopytaju płody su twardoškórpinate brune lěškowe wórješki zdrjałe wórješki njesu zelenu na kšomje wutšodlonu wobalku kótaraž wjeršk wórješka lichotny wóstaji rosćo w žywych płotach na kšomach gólow w listowych lěsach a na blokowych wótsypkowych nasypach rostlina jo w europje w pódwjacornej aziji a w pódpołnocnej africe rozšyrjona lěšćina corylus jo rod z pódswójźby lěskowych rostlinow coryloideae znutśika swójźby brjazowych rostlinow betulaceae pó někotarych žrědłach se lěskowe rostliny ako swójska swójźba corylaceae wobglědaju družyny su list chytajuce bomy abo wjelike kerki wóni su jadnodomne rostliny wutšobojte łopjena su zubate a mócnje žyłkate muske kwiśonki stoje w šwižnych wisecych mickach wóni prošk hyšći pśed zazeleninim lista rozšyrjuju žeńske kwiśonki wutwórje małke zelene promjenja z kótarychž pózdźej lěsne wórješki nastanu rostliny su w měrnych regionach pódpołnocneje hemisfery rozšyrjone znutśika swójźby brjazowych rostlinow betulaceae se rod do pódswójźby lěskowych rostlinow coryloideae zarědujo fylogenetiske pśepytowanja staja rod ako sotšojsku kladu k wuškownym tśi rodam pódswójźby kladogram pó pó kuždem awtorje se znutśika roda corylus mjaz źaseś a družynami rozeznawaju aktualne wobźěłanja rozeznawaju slědujuce družyny pó kuždem měnjenju awtora se wót corylus avellana cesto družyny corylus maxima mill lambertshasel corylus pontica k koch a corylus colchica albov wótźěluju mimo togo se pó kuždem awtorje družyna corylus californica a dc a heller ako warietu wót corylus cornuta licy rowno tak se cesto k corylus heterophylla stajonej var sutchuenensis franch a var yunnanensis franch wót někotarych awtorow ako samostatnej družynje wóźe teke zwadny rang wobsejźi corylus papyracea jolic z jadneje kwiśonki z dweju abo wěcej płodowych łopjeńkow wšake gromaźe zrosćone měchowe płody nastanu tak to jo kompleksny měchowy płod kompleksne měchowe płody nastanu stawnje z nadstojnich płodnikow dokulaž se jadnotliwe měchy za cas semjenjowego zezdrjaśu puknu słušaju měchowe płody a kompleksne měchowe płody k sypjucym płodam kompleksne měchowe płody mjaz drugim pśi wjele n pśi górkacowych rostlinach atd jańskich rožach a rakowych zelach wustupuju wósebna forma kompleksnego měchowego płoda jo jabłukowy płod pśi toś tych měchy lichotnje njestoje ale su pśez wóskowu celinu seś wězane abo wobdane wótwisnje wót družyny płoda abo sorty na pś pśi jabłukach jo pak pśichylnosć k wótworjenju měchowych płodow na pśerěz płoda hyšći spóznajobna pariski meridian jo nulowy meridian był kótaryž jo se do mjazynarodneje meridianoweje konference wužywał a lažy na pódzajtšo wót greenwichskego meridiana kótaryž wužywa se powšyknje wót konference pariski meridian źo prěki pśez pariski obserwatorium jo se w lěśe wót jacques cassini póstajił do górjejce naspomnjoneje konference w lěśe jo wón wažny nulowy meridian był mimo daloko rozšyrjonego ferro meridiana a dr a jo se na konferency teke ako alternatiwa ku greenwichskemu meridianoju rozpomnjeł na kótryž su se naslědku dojadnali spóromje pariskego meridiana su se wěcej raz stopnjoměrjenja pśewjadli meridian jo teke wót měrca loi du mars standardny póśěg za kazniski cas srjejźny pariski cas normowy cas kótaryž jo za francojsku zawězujucy samo pó pśiwześu swětowego casa jo francojska pśi kazniskem póśěgu t m p wóstał nic pśi gmt ut utc sam pśi comž t m p jo ze swětowym casom na dokradnje toś tu diferencu koordiněrowany zgromadne pśestupne sekundy gódnota jo až do awgusta pó pšawje płaśeca była akle wót togo jo utc pśez dekret casowy zakład francojskeje francojska głowny kraj cona mez mesz jo pótakem na pśikład t m p měła nic pó lěśe utc toś ta gódnota płaśi akle pó lěśe meridian wóznamjenjujo se pśez někotare stawizniske słupy nižozemski konceptowy wuměłc jan dibbets jo stary nulowy meridian w lěśe pśez bronzowe plakety markěrował kótarež su diskretnje w flastarju chódnikach dworach a wšakich twarjenjach zasajźone arago medaljony hommage fyzikarjeju a wójowarjeju za cłowjeske pšawa franois arago z toś tych spócetnje plaketow na kótarež dotychměst su mało glědali su někotare wót publicěrowanja dana brownowego bestsellera sakrileg wukšadnuli zapśimjeśe rožowa linija kótarež wužywa se w toś tych knigłach za dibbetsowu wuměłsku twórbu jo brownowa wumyslenka wopac jo teke jogo pśedstajenje až meridian by nawopacnu louvreowu głažanu pyramidu pśeprěkował hynac ako w filmje pśedstajone njejo togodla nad pyramidu žeden arago medaljon wšedna žorawina vaccinium oxycoccos syn oxycoccus palustris pers jo rostlina ze swójźby wrjosowych rostlinow ericaceae wšedna žorawina jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až cm gałuzy dośěgnu dłujkosć wót cm wóni laže na pochu a bahnjowce a su śańke kaž nitki wodrjewjace a čumpate łopjenate łopjena su lancetojte pśecej zelene kožojće gropne maju zawitu kšomu a dośěgnu dłujkosć wót až cm kwiśo wót junija až awgusta nygace lilarožojte kwiśonki njasu wócynjone kronowe kónčki a dośěgnu wjelikosć wót wokoło mm kwiśonkowe wogonki su cerwjene a sćeńka kósmate proškowe łopjeńka rorku wutwórje proškowe nitki su zwenka nage płod jo cerwjena cesto žołśe pokrjepjena jagoda kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až cm kisałkojte płody za cas zymy na kerku wóstanu wóni wopśimjeju wjele witamina c a se góźe wósebnje pó prědnem mrozu za marmeladu rosćo na wusokich bagnach rostlina jo w pódpołnocnej a srjejźnej europje rozšyrjona ferrowy meridian pómjenjony pó ferro jadnej z kanariskich kupow jo w europje nejdalej rozšyrjony nulowy meridian wót starowěka był napóslědku k pariskemu meridianoju skoplowany a dla pśewažeceje wužywanja greenwichskego meridiana na mórskich kórtach na geografiskich kórtach wobgranicowany był pó ferrowem meridianje su koordinaty wjele nawigaciskich a geografiskich kórtow pśedewšym wót do stolěśa wusměrjone prědny raz wokoło jo marinos z tyrosa insulae fortunatae łatyński za glucne kupy kanariske kupy pódjwacorny kóńc tegdy znatego swěta ako referencny dypk póstajił toś to póstajenje wšak jo se jano pśesajźiło dokulaž wuznamny astronom klawdius ptolemeus jo jo w lěśe pśewzeł wóno jo pak skerjej teoretiskego wuznama było dokulaž ptolemeus jo se pśi swójom źěle na swóje rodne město aleksandrija pósgnuł kótaregož połoženje jo na póstajił což scełego njewótpowědujo pšawemu połoženjeju kanariskich kupow ze srjejźowěkom a jogo kólasowymi kórtami su meridiany bźez wuznama byli kanariske kupy su se ze znatego swěta europy zgubili teke póznjejše portolanowe kórty njejsu geografiske koordinaty pśedstajili ze znowegonadejźenim kanariskich kupow w stolěśu a pó tom zachopinajuceju se renesancu su zasej na ptolemejske pśedstajenja nawězali a nejwěcej pódwjacorna kupa ferro źinsa el hierro jo se ako nulowy meridian póstajiła w zwisku z nadejźeńskimi drogowanjami a natwarjenim gwězdarnjow w europje na zachopjeńku hyšći bźez linsowych instrumentow jo licba konkurěrujucych nulowych meridianow wót stolěśa rosła ale nejwěcej z nich jo jano lokalny abo narodny wuznam dojśpiło pódpěrajuce za wobchowanje ferrowego meridiana jo teke statkowało až meridian magnetowego pola kótaryž zda se nejpjerwjej ako pśirodna definicija nulowego meridiana jo widobnje jano mało na pódwjacor lažył dalšna lěpšyna tos togo licenja dlininy su pozitiwne gódnoty za wšu europu byli w aprylu jo se wót kongresa wuconow wšych łoźujucych narodow ferrowy nulowy meridian wobkšuśił a rownocasnje hyšći raz dokradnjej na punta orchilla pódowjacornu špicu kupy póstajił zmólka pśi póstajenju dlininy jo do togo pśi něźi stopnjow była ptolemeus jo rozćěgnjenje pó dłujkosći srjejźnego mórja pśi pódał mercator w lěśe z napšawdu lažy pśi teleskop kótaryž jo był znaty wót wokoło jo zmóžnił pśez wobglědowanje astronomiskich tšojenjow pśedewšym woběgow jupiterowych mjasecow za kótarež wót lěta tabele su eksistěrowali pomjeńšenje zmólki na do minutow pśi rownocasnem wobglědowanju na póśěgowem městnje na do minuty z tym jo se zachopił wuznam derje wutwarjonych gwězdarnjow dalej rosć pśedchadnik jo brahowy uranienburg był mjazynarodny wuznam stej wósebnje pariski obserwatorium wót lěta a royal greenwich observatory wót lěta dojśpiłej kótarež su wšykne južo z praktiskich pśicynow k nowym meridianowym systemam wjadli na kupje ferro njejo natwarjenje wjelikeje gwězdarnje móžne było dokulaž ferrowy meridian weto njejo dejał se spušćiść jo pó póstajenju dlininoweje diference k pariskemu obserwatoriumoju wót pśez louis feuille na mjazy a ferrowe póstajenje na eksaktne na pódjwacor wót pariskeho obserwatoriuma konsens było z tym jo ferrowy nulowy meridian zakšyty pariski nulowy meridian był do togo jo se z dlininowej diferencu paris ferro kalkulěrowało pó tom jo se wjele nulowych meridanow pśez ferrowy meridian wuměniło abo wótwóźijo se wót ferrowego meridiana tak až wót srjejź stolěśa jano ferro a paris na jadnom boku a nejpjerwjej mało greenwich na drugem boku su wětšy wuznam měli krotko pó tom wót slědneje tśeśiny jo teke na mórju spušćobne póstajenje dlininy móžno było pśez zwěsćowanje dosegajucy dokradnych mjasecnych distancow w mjasecnych tabelach a pśez dosegajucy dokradne chronometry z tym su teke dokradne pódaśa dlininy na mórskich kórtach trjebne byli dokulaž mórska móc wjelika britaniska jo how wjeduca była jo se na mórskich kórtach greenwichski nulowy meridian pśesajźił akle wót lěta jo se na zakłaźe togo greenwich ako póśěgowy dypk mjazynarodnje ako dopórucenje dojadnał a jo se teke wjelgin malsnje pśesajźił zawězujucy jo wón wót mjazynarodneje konference swětowych kórtow w lěśe był teke pó pśestajenju kórtow jo se ferrowy nulowy meridian w rozměrjeńskich zastojnstwach zwětšego hyšći dalej wužywał w nimskej jo se ferrowy nulowy meridian we wobłuku pśigótowanjow k pśechadoju rozměrjenja kraja na koordinaty gau krüger w lěśe pśez greenwichski wuměnił za to jo se wót doněntnych gódnotow dlininy narownana gódnota wótśěgnuła aby se doněntny łopjenowy pśirěz topografiskich kórtow wobchował awstriske rozměrjenje kraja bazěrujo do źinsa na ferrowem nulowem meridianje pśelicenje do greenwichskich dlininow stawa se z mjazynarodnje normowaneju gódnotu glědaj teke hermannskogel a rauenberg mjaztym až jo starša gódnota z europskego wurownanja dlininow theodora albrechta wokoło wušła dla absolutnego lotowego wótchylenja pla wiena a pla barlinja jo se naposlědku kulowata gódnota dojadnała hejduša fagopyrum esculentum jo rostlina ze swójźby kólejowych rostlinow polygonaceae dalšne serbske mě jo pšusnica hejduša jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm až do m rostlina za cas dweju mjasecow zezdrjajo tak až su dwóje žni w lěśe móžne zrownane wogonki su zwětšego cerwjenojte šypate łopjena maju wutšobojtu bazu pódlańske łopjeńka su tutkojśe zrosćone kwiśo wót julija až do oktobra wónjajuce kwiśonki su běłe abo rožojte a stoje we wokołkowych granach kwiśonkowa wobalka wobstoj z pěś łopjeńkow wóni su bogate na mjod tśirogate płody su na škrob bogate wórješki z kšutej brunej škórku wóni dośěgnu dłujkosć wót něźi mm rosćo na rolach wótsypkowych městnach a na drogowych kšomach ma lubjej suche zemje póchada z pódpołnocneje chinskeje a turkestana ale něnto jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje wustupujo rostlina bu na pěskowych zemjach a na gólańskich rolach pśedewšym w aziji a srjejźnej europje kultiwěrowana pśi comž jeje sajźenje jo wjelgin wóteběrało źinsa słužy w nimskej pśisamem jano ako skótnu a ptaškowu picu ale se pak w někotarych krajach ako wažnu carobinu wužywa wułušćone semjenja se pśedewšym ako syru zeleninu pśidawk do pólewanki a hejdušne kšupy wužywaju pókšyty semjenjak magnoliopsida prjedy angiospermae abo magnoliophyta jo nejwětša klasa ze pódwótrěda semjenicow spermatophytina jogo semjenišćo se pśecej w płodniku zawěra toś ten se pśi zdrjałosći do płoda pśetwórjujo pśi comž se dalšne źěle kwiśonki mógu wobźělowaś pókšyty semjenjaki su z něźi znatymi družynami rostlinska kupka z nejwětšymi družynami w casu jich systematiska pozicija znutśika semjenicow a jich póchad pśecej hyšći pśedmjat wědomnostnych debatow jo se jich nutśikowna systematika nic napóslědku pśez źěło angiosperm phylogeny group apg z lět stabilizěrowała tu pśestajowana systematika bazěrujo na w oktobrje pśedstajonej tśeśej wersiji apg mimo wjelikich kupkow monokotyledonow a eudikotyledonow hyšći eksistěruju někotare bazalnje stojece pórědy jich pśiswójźbnosć se pśez slědujucy kladogram wujasnjujo pód zapśimjeśu bazalne pórědy su wšake pórědy zjimaja kótarež na bazy pókšytych semjenjakow stoje wóni njejsu žedna pśirodna pśiswójźbnostna kupka monophylum togodla se nic wěcej kaž w zajźonosći ako swójski takson wjedu na pś ako einfurchenpollen zweikeimblttrige bazalne pórědy wopśimjejo něźi družynow wóni maju někotare zgromadne pśiznamjenja to su pśedewšym wódrjewjane rostliny kótarež eteriske wóleje twórje fenylpropanoidy a terpeny toś te su w kulowatych idioblastach łopjena su jadnore a wobsejźe žedne pódlańske łopjeńko kwiśonki eksistěruju w wjelgin rozdźělnych formach pśirědowanje kwiśonkowych organow jo šrubikojte abo tež cesto w tśilicbnych kružkach prošk jo pśedewšym monosulkatny płodowe łopjeńka su zwětšego nic zrosćone ceste rostlinske wopśimjeśowe maśizny su bencylisochinolinalkaloidy a neolignany k bazalnym pórědam se lice slědujuce taksony za detailny pśeglěd wó systematice glědaj kśesćijaństwo jo nejwětša nabožnina we swěśe wóna ma něźi miliardy pśiwisnikow kórjenje kśesćijaństwo laže w žydojstwu w casach romskego imperiuma kótaryž jo wobkněžył źinsajšny israel to jo było na zachopjeńku stolěśa ze žydojstwa wužywa kśesćijaństwo prědny źěl biblije stary testament głowna wosoba kśesćijaństwa jo jezus kristus zakładnym textom kśesćijaństwa jo biblija kótaraž jo za kśesćijanow swěte pismo abo teke bože słowo jesus jo po kśesćijańskem wěrjewuznaśu rownocasnje pšawy bog a pšawy cłowjek kśesćijańska wucba kótaraž na bibliskem znakstwu stoj ma slědujuce centralne wopśimjeśe bog jo pśišeł na swět w swójom synu jezusu kristusu smjerś jezusa kristusa na kśicy jo wucyniła wumoženje pśez wótporanje wót winow a grěchow cłowjeka kśesćijaństwo we swěśe w cysłach žołty wjerbnik lysimachia vulgaris jo rostlina z pódswójźby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutśika swójźby primulowych rostlinow primulaceae žołty wjerbnik jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijaški su kulojte zrownane roznogaśowane a krotko kósmate łopjena su jajojśe lancetojte załzojśe dypkate a zwětšego pó tśich až pó styrjoch mutwje wutwórje wóni su dwójce až pěś razow tak dłujke kaž šyroke kwiśo wót junija až do awgusta kwiśonki stoje w pyramidojtem kwiśonkowem stołku a njasu pěś owalnych cypliškow keluškowe cypliški su na kšomje cerwjenojte krona jo złotožołta na spódku cerwjenojta a dośěgnjo wjelikosć wót až do cm mjaztym až kronowe łopjeńka su owalne a kronowe cypliški su na kšomje nage proškowe nitki su załzojśe kósmate rosćo na žrědłach w groblach ługowych lěsach a bagnowych łukach ma lubjej humozne zemje rostlina jo w europje rozšyrjona wužowe zele lysimachia nummularia jo rostlina z pódswójźby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutśika swójźby primulowych rostlinow primulaceae wužowe zele jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijaški su lažece a w dolnem źělu korjenja łopjena su kulojte až owalne napśeśiwo stojece a tupe wóni za cas zymy su zelene a dośěgnu wjelikosć wót cm kwiśo wót maja až do julija złotožołte kwiśonki stoje na dłujkich wogonkach w rozporach srjejźnych łopjenow dośěgnu šyrokosć wót až do cm a njasu pěś cypliški keluškowe cypliški su wutšobojte mjaztym až krony su złotožołte cesto cerwjenje dypkate a dośěgnu wjelikosć wót až do cm rostlina wutwóri wjelike pśestrěńce a se góźi ako zemjepókšawaŕ w zagrodach rosćo na tucnych łukach włožnych łukach pastwach w zagrodach na brjogach w groblach łučinowych lěsach a na drogowych kšomach ma lubjej skerjej włožne wutkate a bazowe zemje na wótworjonych stojnišćach rostlina jo w pśisamem europje rozšyrjona ale felujo w regionje srjejźnego mórja wóna teke w błotach wustupujo karol ducho apryla galanta nowembra bratislava jo był słowakski spiwaŕ maś karola duchoa oga póchadała z bčskeho petrovca nan jo był direktor strojotwarstwowego kubłanišća w galanśe na zakładnej šule w galante jo był jogo sobuwuknica něnto znata słowakska spiwarka eva mzikov pó skóńcenju zakładneje šule karol ducho jo studěrował na techniskej wusokej šuli w partiznskom kótaruž njeskóńcył wěcej se jo zaběrał muzice spiwoju a graśu na gitaru studij pśetergnuł za cas dowole staršowu w jugosłowjańskej gdy wótejšeł wustupowaś z orchestrom jaroslava mikulu do wukraja w lěśu se spóznał z robom kazkom kótaryž měł tegdy bitowu kupku the ice boys lodowe mužy pšawa wušpula mespilus germanica jo bom abo kerk ze swójźby rožowych rostlinow pšawa wušpula jo śernjowaty m wusoki kerk abo m wusoki bom kultiwěrowane sorty njejsu śernjowate škóra jo oliwozelena a dłujko gładka wóstanjo młody gałuzy su gusto kósmate pózdźej gołe bywaju zymske pupki su jajojte a dośěgnu dłujkosć wót mm łopjena su měnjate wjelgin krotko wogonkate dłujkojte lancetoje až owalne prědku wótše na górnem boku śamnozelene na dolnem boku šerozelene a gusto móškojśe wałmokósmate wóni dośěgnu dłujkosć wót až do cm a šyrokosć wót cm jich kšoma jo śańko rězana abo cełokšomna pódlańske łopjeńka su lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót mm kwiśo wót maja až do junija běłe pěślicbne kwiśonki dośěgnu rozměr mjaz a cm a stoje pó jadnom nakóńcne na krotkich pšuśikach keluškowe łopjeńka su linealne lancetojte dłujke a wuske a dośěgnu dłujkosć wót mm pśi comž až do zdrjałosći płodow wóstanu wobalka jo dwójna kronowe łopjeńka su kulojte jabłukowe płody su brune wjelgin twarde kšuškojte až pśisamem wopak kjaglojte a dośěgnu wjelikosć wót něźi cm pśi kultiwěrowanych sortach cm wóni su górjejce wopłonjone a wót łistołopjenojtych keluškowych łopjeńkow kronowane a wopśimjejo pěś kamjeńtwardych jědrow ale se akle pó statkowanju mroza měke stanu a se góźe jěsć rosćo w bogatych na družynach dubowych měšanych lěsach rědko w regionach sajźowanja wina a w swětłych lěsach wóźiwjona ale se pó źělach ako wozdobne drjewa sajźijo ma lubjej w lěśe śopłe wutkate humusowe abo kamjeńtne kalkate abo glinjane zemje rostlina jo w krotkowjacornej aziji w kawkazu w pódpołnocnej persiskej krotkozajtšnej europje a w pódpołdnjowych alpach rozšyrjona pśi comž we pódwjacornej europje a na pódpołnoc alpow jano wóźiwjone wustupujo źiwa forma pśi nas njewustupujo pšawa wušpula jo była woblubowany sadowy bom za cas srjejźowěka jeje płody su dla wusokego wutka na pektinach a kisalinach same abo w měšanju z jabłukami winom a cukorom k wugótowanju wót marmelady pśigódne mimo togo wóni ako pśidawk k jabłukowym a kšuškowym mostam tych źaržatosć pólěpšyju pad teke kazus jo w gramatice fleksiska kategorija nomena deklinacija z nim pokaza nomen swóju funkciju znutśika zmysłowego zwiska sady w morfologiji jo kazus morfologiska kategorija kótaraž jo pśez system na sebje napśeśiwo stojecych formowych rědow wóznamjenjowany pśi tom toś te formy póśěg pśedmjata k drugim pśedmjatam w dokładnej situaciji wrośi typiski njaso słowo jano jadnučke kazusowe markěrowanje w někotarych rěcach tola eksistěruju teke słowa z dwěma a wěcej kazusowymi markěrowanjami pomjenjowanje kazus etymologiski wót grichiskego gramatikarja dionysios thrax slědk źo wón jo nomeny ako wót werba wótpadujucy nimski abfallend abhngig wopisował a wóznamjenjował toś ten proces ako ptosis pad pśewześe zapśimjeśa łatyńšćiny jo až źinsajšny źeń wobchowało dolnoserbšćina ma jano šesć kazusow padow górnoserbšćina ma samo sedym kazusow dokulaž wokatiw pśidatnje eksistěrujo licba kazusow jo pó źělach rozdźělna we słowjańskich rěcach dokulaž bulgaršćina a makedońšćina wěcej njamatej kazuse pśi nomenach ale małe kazuse pśi pronomenach wše druge rěcy maju šesć abo sedym kazusow prasłowjańska rěc jo sedym kazusow měła pódwjacornosłowjańske a pódzajtšnosłowjańske rěcy maju rozdźěl mjazy měkeju a twardeju deklinaciju ale w pódpołdnjosłowjańskich rěcach toś ten rozdźěl pśisamem wěcej njeeksistěrujo indoeuropska prarěc jo znała wósym abo źewjeś kazusow z togo nastawane rěcy baltiske słowjańske rěcy ale teke łatyńšćina abo stara grichišćina su toś te dopołnje abo jano pó źělach wobchowałe pó źělach z drugimi mjenjami teke nimšćina jo měła pśed lětami hyšći instrumental njeindoeuropske rěcy na pś finougriske znaju pó źělach jasnje wěcej kazusow w finšćinje su na pśikład pěśnasćo w hungoršćinje wósymnasćo tola jo pšawje śěžke daś zapśimjeśu powšyknje płaśecu definiciju někotare fachniki cwibluju na śim až wón se na wše rěcy na pś engelšćina abo hungoršćina nałožowaś góźi boretš borago jo rod ze swójźby boraginaceae družyny su jadnolětne rostliny abo krotko žywe trajne zela zwětšego zrownane rostliny njesu šćeśinate kósmy na spódku stojece łopjena su lancetojte a twórje kupy w nalěśu z nich nastanu spěšnje rozhałuzowace stołpiki z kćenjemi wót kóńca nalěta njesu poł wisece gwězdojte purpurmódre abo běłe kwiśonki rod borago jo mě dawajucy rod za swójźbu pódswójźbu boraginoideae a tribus boragineae rod jo monofyletiski a sotšojska kupka wót symphytum rod wobstoj z pěś družynow w dwěma pódrodoma mě borago póchada wót arabskego słowa araq za znoj a se póśěgujo na wužyśe ako a d znoj gónjecu gójeńsku rostlinu rolna pówitka convolvulus arvensis jo rostlina ze swójźby pówitkowych rostlinow convolvulaceae rolna pówitka jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do cm kijaški su śańke a dołojce lažece lězece abo nalěwo wijuce łopjena su wutšobojte až šypojte a až raz tak dłujke kaž šyroke wóni dośěgnu dłujkosć wót až do cm kwiśo wót junija až do septembra kwiśonki su lejkojte běłe abo rožojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni sejźe na dłujkich wogonkach w łopjenowych rozporach rosćo na rolach winicach w zagrodach na wótpadkowych městnach drogowych kšomach a pustych płoninach ma lubjej małohumozne zemje rostlina jo w europje rozšyrjona krickata roža rosa canina je rostlina ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae jeje płod jo głogowe jabłuško krickata roža jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m gałuzy su wobłukaśe pśewisujuce abo łazece łopjena su nage a ličbnje pjerinate jich wogonk jo njekósmaty ale cesto njaso wogonkate załzy a serpikojte štapce kwiśo w juniju kwiśonki su swětłorožojte sejźe zwětšego pó wšakich na nagich wogonkach a dośěgnu šyrokosć wót až do cm keluškowe łopjeńka su pó casu kwiśenja wótpókšyte a pśed zdrjałosću wótpadaju zwenkowne keluškowe łopjeńka su pśez sćažne pśiwiski pjerinate pěstki su lichotne krotke a jano małko z kwiśonkowego bjacharika segaju głogowe jabłuško jo cerwjene nage a sćažnje jajojta rosćo w žywych płotach na lěsnych a drogowych kšomach a pustych płoninach ma lubjej śopłe zwětšego do dłymi duce glinjane zemje rostlina jo w europje rozšyrjona guaranišćina guaran swójske mě avae jo rěc kótaraž se w paraguayju w pódpołnocnej argentinskej źělach boliwiskeje a w krotkowjacornej brazilskej powěda słuša k tupi guaraniskim rěcam eksistěrujo něźi až milionow rěcnikow guaranišćiny maksimalne pówoblicenja wujdu wót až do milionow pśi comž se teke wósoby lice kótarež jano snadne znajobnosći guaranišćiny maju což se na pśikład pśi wobydlarjach městow w paraguayju cesto stawa w nimskej rěcy ale teke w serbšćinje su někotare słowa kótarež źinsajšnemu słowu guaranišćiny wótpowěduju abo su wjelgin pódobne toś te słowa su pśišli pśez špańšćinu a portugišćinu do nimšćiny a póchada pak z narěcow guaranišćiny kótarež su se w paraguayju argentinskej boliwiskej abo brazilskej powědali pak z togo wusko pśiswójźbneje tupišciny na pśikład kapybara jaguar jaguarundi tapir ananas maniok marakas marakuja nandu a piranja guaranišćina jo se južo za cas špańskeje kolonialneje doby za kśesćijańske misionarizěrowanje ako pisańska rěc wužywała jezuitowy stat za cas špańskeje kolonialneje doby kótaryž jo był wósebnje źěl źinsajšnego pódzajtšnego paraguayja a źinsajšneje argentinskeje prowincy misiones wopśimjował spěchował guaranišćinu dokulaž jezuity su byli pśisedlenje běłych sedlarjow wjelgin wobgranicowali a guaranišćinu ako ekskluziwnu rěcu wužywali we swětnej prowincy paraguay wokoło asuncióna pak wóstawała guaranišćina drje dominěrujuca wobchadna rěc wobydlaŕstwa dokulaž cysło sedlarjow špańskego póchada poměrnje małe jo była a se toś te z domorodnymi měli amtska rěc jo była tam pak ekskluziwnje špańšćina kótaraž powědanu guaranišćinu we wšakim nastupanju wobwliwowała z kóńcom jezuitskich redukcijow w lěśe jo guaranišćina teke tam swóju wósebnu poziciju zgubiła teke w njewótwisnem paraguayju jo wóstawał špańšćina ekskluziwna amtska rěc měli su drje guaranišćinu za wažne kulturelne znamje paraguayiskeje nacije wobglědowana jeje wužywanje jo wóstawał pak na wustnem wužyśu a na literaturje pśedewšym folkloristiskego charaktera wobgranicowana akle w nowej dobje jo se w paraguayju zachopiło guaranišćinu teke w kubłanju a ako amtsku rěcu wužywaś a rozdźělne wužywane pšawopisne systemy k do dalokeje měry fonetiskej ortografiji zjadnotnjowaś z wótstawkom nejdalej rozšyrjona warietetnosć guaranišćiny jo paraguayska guaranišćina gug kótaraž jo z rěcy nejmjeńša pó źělach špański akulturěrowanych wobydlarjow kolonialneje swětneje prowincy paraguayja kaž teke jezuitowego stata wuchadała a togodla wšake špańske wliwy pokazujo ma pó sil milionow kulturelnje mesticiskich rěcnikow paraguayska guaranišćina jo se něga teke w argentinskich prowincoma misiones a corrientes a granicujucych regionach brazilskeje powědała jo tam pak źinsa w domorodnem wobydlaŕstwje do dalokeje měry wót špańšćiny resp portugišćiny wutłocona dla pśidrogowanja z paraguayja eksistěrujo pak teke źinsa w argentinskej a brazilskej wětše cysło rěcnikow paraguayskeje guaranišćiny njewótwisnje wót paraguayskeje guaranišćiny jo se wót indigenych kupkow kótarež se k ludoju guaran lice cysło warietetnosćow guaranišćiny powědało kótarež se pó źělach wjelgin mjaz sobu rozeznawaju a źinsa nejcesćej jano relatiwnje małe cysło rěcnikow maju w dalšnem zmysle su warianty guaranišćiny teke slědujuce mjaztym až se w boliwiskej argentinskej a brazilskej pśeběrajuca asimilacija rěcnikow toś tych guaran warietetnosćow na špańšćinu resp portugišćinu wótměwa se w paraguayju w prědnem rěźe asimilacija na paraguaysku guaranišćinu wótměwa gromaźe ze špańšćinu jo guaranišćina w paraguayju amtska rěc wustawa z lěta jo wěsće jaden małych oficielnych teksty kótarež bu do guaranišćiny pśełožone oficielnje płaśi paraguay ako dwójorěcny realita jo wěcej komplicěrowana pśisamem nicht njepowěda jadnu rěcow w jeje cystej formje wuše kubłane měsćańske eurocentriske warsty powěda rioplatenisku špańšćinu z zaměšowanych guarani frazami mjaztym až mjenjej kubłane wejsańske burske warsty guaranišćinu z wjelikimi późělami wót špańskego wokabulara powěda kótaraž jo ako jopara znata šulske kubłanje se w špańšćinje wótměwa wěsće bu guaranišćina ako dalšy pśedmjat rozwucowana pó ludlicenju z lěta su se w paraguayju slědujuce rěcy powědali k tomu se rěcy pśidaju kótarež su krajodaloko lěbda rozšyrjone kótarymž regionalnje pak wětšy wuznam pśistaji pśez pówětšowanym wužyśe guaranišćiny teke w kubłanju a ako amtska rěc se jo na fakt źiwał až wěcej ako paraguayskego wobydlaŕstwa guaranirěcne jo a njesnadny źěl ma jano rudimentarne znajobnosći špańšćiny lěcrownož guaranišćina bu južo pśed lětami za misionowe cile pisana jano z kongresa w montevideo w jeje alfabet bu normowany jeje alfabet jo warianta łatyńskego alfabeta ale z někotarymi diakritiskimi znamješkami wón wobstoj z pismikow z kótarychž su wokale a konsonanty głowne diakritiske znamješko jo tilda kótaraž se pśi nazalnych wokalach a wužywa mimo togo wokale ó se wužywaju jolic pśizuk słowa se na slědnej złožce njenamaka guaranišćina dowola jano złožki kótarež se z wokala abo konsonanta plus wokal zestajaju złožka kótaraž se na konsonanśe abo dwa abo wěcej konsonantow gromaźe mimo digrafow kóńcy móžne njejsu to šemje c v v wótpowědujo mimo togo eksistěruju za wše wokalow teke nazalne warianty nazalne wokale su jano w akcentuěrowanej złožce distinktiwne pśedpśizukowe wokale budu nazalne dla nazalneje asimilacije pśed slědujucymi nazalnymi wokalami abo nazalnymi konsonantami njewugranjaju se wšak w drugich padach njenazalnje z eufoniskich pśicynow se słowa do oralnych a nazalnych rěduju słowo jo nazalne jolic wóno ma nejmjeńša jaden z toś tych nazalnych pismikow g m mb n nd ng nt a wše dalšne su oralne nazalne słowo dostawa druge typy prefiksow a postpozicijow na pś postpoziciji pe ta bywaju z me resp nda pó nazalnych słowach pśi tom se j k nd mb do ng n m změna na pś nde póra twójo šarjenje ne por sy rědna pśizuk lažy nejcesćej na slědnej złožce zdonka mjaztym až sufiksowe gramatiske morfemy su njeakcentuěrowane enklitiske dalša wósebnosć jo wósebne wašnje zazukoweje mutacije eklipsa wjele słowow kótarež se z konsonantom t zachopi změni toś ten zazuk jolic wóni wót drugich słowow wótwisuju abo se z nimi zestajaju forma tetyma se jano wužywa jolic noga jo njewobsejźona jolic wobsejźaŕ jo tśeśa wósoba njejo wažny abo jo njeznaty pótom se forma hetyma pó pótrjefjonem słowje wužywa mjaztym až se pśi prědnej a drugej wósobje abo pśed tom mjenjowanej wósobje forma retyma wužywa eksistěruju někotare substantiwy kótarež njamaju t w zakładnych formach maju wšak taku změnu i to jo tak mjenjowana inkluděrujuca forma to groni až pśigronjona wósoba jo inkluděrowana ja ty wy resp mój twój waš ale teke eksistěruju někotare njeregularne substantiwy z dwěma formoma na pś pśi werbach wužywana forma wótwisujo wót hirarchije wósobow jolic werb jo transitiwny a agens stoj nižej w hirarchiji ako paciens pótom se forma na r wužywa mjaztym až se we wšych drugich padach forma na h wužywa glědaj teke w kapitelu hierarchija wósobow a markěrowanja nomina a werby se bu tak jasnje kaž w nimšćinje a serbšćinje njerozeznawaju guaranišćina jo mócnje aglutiněrujuca resp polysyntetiska rěc toś se wjele afiksow wužywa ale njeeksistěruju daniž pady daniž genuse definitny artikel guaranišćina daniž njama rozdźěl mjazy singularom a pluralom da se zwurazniś ale kóńcowka za plural se rědko wužywa město padow a prepozicijow w guaranišćinje se sufikse a postpozicije wužywaju nejwažnjejše kóńcowki pśi substantiwach su slědujuce mimo togo eksistěruju někotare postpozicije normalnje postpozicije stoje direktnje pó substantiwje ale guar za akuzatiw se z kóńcowku pe resp ve kombiněrujo na pś agueru ko kamby nde mit ipe guar pśinjasu toś te mloko za twójo źiśe někotare postpozicije faktiski su substantiwy z kóńcowku pe abo z drugej kóńcowku pśi comž slědujuce maju rumnostny wóznam jolic se z r zachopiju wóni su wót wěcejformowych substantiwow wótwóźone tam forma za tśeśu wósobu se na h zachopi na pś hapykuri za nim wótergi se samo kombinacija z kóńcowki a postpozicije stawa kóńcowka za plural jo kura nazalnje ngura na pś che vakakura móje krowy ale za licbnikami se wóna njewužywa na pś mbohapy mbarakaja tśi kócki sufiks se pó jadnom z pjerwjej mjenjowanych sufiksow jawi na pś ipopekuera w jogo rukoma rukach wósebnosć guaranišćiny jo mimo togo až substantiwy mógu zajźonosć a pśichod měś za pśichod se sufiks r wužywa na pś che rogar mój pśichodny dom za zajźonosć se sufiks kue nazalnje ngue wužywa na pś che rogakue mój něgajšny dom adjektiwy njamaju pady daniž genuse wóni cesto se ako werby wužywaju dokulaž wósebny werb za byś njeeksistěrujo pótom se posesiwne pronomeny wužywaju na pś che kyra som tłusty kame ipor karmen jo rědna komparacija se z pomocu ve wěcej stawa na pś nde mitve chehegui sy młodšy ako ja ale mjenjowany sufiks móžo se teke pśi werbach wužywaś na pś arapoty iporve nalěśe jo rědnjejše někotare adjektiwy tśi formy maju na pś hasy chory ma teke formje tasy a rasy pśi pronomenach prědneje a drugeje wósoby se warianta na r wužywa na pś che rasy som chóry mjaztym až pśi pronomenach tśeśeje wósoby se warianta na h wužywa na pś hasy wón jo chóry peru hasy pedro jo chóry někotare sufikse mógu ako adjektiw wužywaś pśi adjektiwach mógu se někotare sufikse a partikle wužywaś pśi wósobowych pronomenach guaranišćina rozeznawa mjazy inkluziwnymi a ekskluziwnymi pronomenami prědneje wósoby w pluralu aby pronomeny w datiwje pśełožyło se kóńcowka ve nazalnje me ako warianta wót pe wužywa na pś chve mnjo mě ndve tebje śi andve nam wšym orve nam peme wam ale pśi tśeśej wósobje formje njamatej pódobnosć z prědnymi formami tabele ichupe jomu njomu jej njej ale w pluralu ichupe abo ichupekura jim nim formje za tśeśu wósobu se teke za akuzatiw wužywatej na pś ahecha ichupe wiźim jogo ju mjaztym až akuzatiw prědnych a drugich wósobow se hynacej zwuraznjuju ako posesiwne pronomeny listowane słowa se nic jano posesiwnje wužywaju ale teke pśi adjektiwach a samo pśi werbach pśi tom forma tśeśeje wósoby wót nazuka słowa wótwisujo slědujucej pronomena se jano pśi transitiwnych werbach wužywatej mimo togo eksistěrujotej dwa tak mjenjowanej portmanteua morfema kótarejž góźitej se jano transitiwnje wužywaś guaranišćina ma slědujuce demonstratiwne pronomeny pśi comž w pluralu eksistěruju wósebne słowa za widne abo pśibytne wěcy a wósoby se slědujuce słowa wužywaju za njepśibytne abo njewidne wěcy a wósoby se slědujuce słowa wužywaju mjenjowane formy se gromadu ze substantiwami wužywaju toś wóni su adjektiwy jolic wóni ako substantiwy se wužywaju pótom se va pśida toś se slědujuce formy nastawaju z kótarychž někotare maju wariantu bźez srjejźnego v guaranišćina ma dwa typa werbow kótarejž matej rozdźělne prefikse za wósoby prědny typ areal werby ma prefikse a re o w singularje ja nazalny a ro pe o w pluralu pśi někotarych werbach se mjaz jadnym z mjenjowanych prefiksow a zdonkom i pśidawa aireal werb kaž na pś reikuaa sy wěš werbowy zdonk guata špacěrowaś drogowaś oralny werb werbowy zdonk e powědaś nazalny werb pśi někotarych werbach pśidawaju gue mjaz prefiksom wósoby a zdonkom na pś mimo togo eksistěrujo mało njepšawidłownych werbow a to ho hyś jěś ju pśiś u jěsć piś y u piś wódu e groniś a yta plěwaś toś ten typ verbos chendales wužywa górjejce pódla pronomenow mjenjowane wósobowe prefikse toś te słowa góźe se jano pó źělach ako werby mjenjowaś dokulaž nejwětše góźe se teke ako adjektiwy abo substantiwy wužywaś oralny werb japu łdgaś nordhoff pomjenjujo prefikse za arealowe werby a reihe a serija pó słowje aktiv aktiwny mjaztym až wón pomjenjujo prefikse za chendalowe werby i reihe i serija pó słowje inaktiv njeaktiwny prefikse a serije se zwězuju ze wšymi transitiwnymi reprezentantami a reprezentantami klasy wótglědanych cynow prefikse i serije se zwězuju ze wšymi njetransitiwnymi semantiskimi konceptami pśi konkretach nordhoff konkreta wóni wobsedstwo pokazuju ale pśi abstraktnych konceptach wóni njeagentiwne wobźělenje pokazuju pśi transitiwnych konceptach jano su móžne njeaktiwne morfemy prědneje a drugeje wósoby mjaztym až tśeśa wósoba njejo móžna jolic śerpjecy nordhoff undergoer jo wušy w hierarchiji wósobow pótom se markěrowanje aktera pśi werbje njepokazujo to jo samo móžne we wěcej kompleksnych sadach negacija se pśez cirkumfiks n d v r i w guaranišćinje pokazujo prewerbalny źěl cirkumfiksa jo nd za oralne zdonki a n za nazalne zdonki za wósobu w singularje se epentetiski e pśed zdonkom zasuwa za wósobu w pluralu inkluziwnje se epentetiski a zasuwa predikat teke móžo adwerb abo serialny werb wopśimjeś postwerbalny źěl jo ri za zdonki kótarež se na i a i za wše druge kóńce negacija da se we wšych casowych formach wužywaś ale za futur abo njerealnu referencu normalne casowe se markěrowanje pśez mo wuměnja wuslědk jo w n d v zdónk mo i kaž w ndajapomo i njok jo cyniś druga warianta negacije jo tak mjenjowany priwatiwny sufiks teke negacija žyceńskeje formy se z toś tem sufiksu napóra werbowa forma bźez sufiksow scełego jo prezenca abo samo aorist upe ra res reho mombyry toś ten źeń ty sy wen šeł a wótejšeł toś tej dwa sufiksa góźitej se kombiněrowaś ahtama južo du tós ten sufiks se móžo kombiněrowaś z ma rezultěrujucy pma ande jaikuaapma nde remimo něnto my kompletnje znajomy wše twóje mysle tós te su njeakcentuěrowane sufikse ta ma ne vo tak akcent stoj na slědnej złožce werba za mody mógu se pó źělach sufikse a pó źělach wósebne werby wužywaś werby prědnego typa kótarež su transitiwne mógu teke imperatiwnu formu měś ale prefiksa jano za drugu wósobu singulara a plurala eksistěrujotej a to e a ei zwětšego se teke sufiks pśidawa a to mi na abo ke kótarež mógu se teke kombiněrowaś mimo togo eksistěruju někotare njepšawidłowne formy a to terehe źi ere groń he u jěź hey u pij ako modalne werby se slědujuce słowa wužywaju w guaranišćinje teke eksistěruju tśi participy a to py pyre a pyr pó nordhoff kauzatiw jo wjelgin produktiwny pó hammink mbo funkcioněrujo teke ako faktitiw wón póchada nejskerjej z njewótwisnego werba j apo cyniś a snaź se teke póśěgujo na substantiw po ruka mimo dosć cesteju wariantowu mbo a mo teke eksistěruju mby my a mbu mu pšašanja daju se z pomocu partikle pa abo piko napóraś mimo togo eksistěruju někotare pšašajuce pronomeny kótarež jadnu z partiklowu wopśimjeju słowo móžo relatiwnje wjele informacijow wopśimjeś guaranišćina ma jano dwě wopšawdnej konjunkciji nadawk konjunkcijow a relatiwnych pronomenow maju sufikse guaranišćina jo měła spócetnje jano licbniki až a to pete moki mbohapy a irundy za druge licbniki buchu źěłane słowa pśed krotkim casu wutwórjone kótarež se lěbda wužywaju pśi com licbnik za jo po kótaregož pópšawny wuznam jo ruka licbniki za až su z togo a kóńcnego źěła bazowych licbnikow wótwóźone a to pote poki poapy a porundy za napóranje rědowych licbnikow se sufiks ha wužywa na pś irundyha stwórty w guaranišćinje nowe słowne wóznamy se pśez zestajenje słowow abo słownych źělow wutwórje na pś słowo alfabet w guaranišćinje jo achegety z togo a che a ge su prědne tśi pismiki alfabeta guaranišćiny a ty wóznamjeni kupku abo zestajanku dalšne pśikłady ze sufiksom ty nazalnje ndy su slědujuce słowa polysemny morfem ha da se za napóranje tak mjenjowanych nomen agentis abo nomen loci wužyws ale za nomen agentis da se teke sufiks hra wužywaś tak se teke wutwórje zestajanki z dweju słowowu na pś mba e guasu wóznamjeni wjelgickan dobry pó słowje něco wjelike abo tava guasu wóznamjeni głowne město abo stolica pó słowje město wjelike słowo za guaranišćinu avae wóznamjeni cłowjeska rěc a słowo za špańšćinu karaie ma wóznam knězowa rěc jano dlijaśe něnto póněcom se zachopinaju ekwiwalenta guarani e a epaa e wužywaś guaranišćina jo spócetnje jano měła licbniki za licby jaden až styri togodla wuškowne licby se morfologiski zestajaju pśez pśedstajenje afiksow pśi comž na pś po pěś wopšawźe ruka ako baza funkcioněrujo kaž po pěś mbohapy tśi poapy wósym mjenja mjasecow se pó samskem principje wutwórje jasy mjasec pete jaden jasyte januar ale teke mjenja wšednych dnow se pó toś tom principje wutwórje ra źeń cas wjedro pete jaden arate njeźěla w argentinskej uruguayju paraguayju a brazilskej eksistěruju wjele toponymow a někotare mjenja kótarež z guaranišćiny póchada toś te bu gdy pó kraju pó špańskem abo portugiziskem pšawopisu pisane a su se cesto zukowje hyšći dalšej pśeměnjowałe w někotarych padach samo tak wjelgin až wóni buchu wót rěcnikow guaranišćiny wěcej njerozměte samo špańske słowa buchu k guaranišćinje adaptěrowane nastawk z powšykne deklaracija cłowjeskich pšawow w guaranišćinje mayma yvypóra ou ko yvy ri iapyty yre ha etecha tekoruvicharenda ha akatape jeguerekópe ha ikatu rupi oikuaa aetva ha aete yva iporva ha ivava tekotev pehenguicha oiko oondivekura wšykne luźe su lichotne roźone a jadnake pó dostojnosći a pšawach wóni maju rozym a wědobnosć a maju ze sobu w duchu bratšojstwa wobchadaś alfabet guaranišćiny achegety jo do dalokeje měry fonetiski alfabet kótaryž se za pisanje guaranišćiny wužywa kótaraž se pśedewšym w paraguayju a jogo susednych krajach powěda alfabet guaranišćiny wobstoj z pismikow jich mjenja su šesć pismikow a e i o u y pśedstaja wokale warianty z tildu su wótpowědujuce nazale apostrof puso mjenjowany pśedstaja laryngalny kyrkowy łusk wše dalšne pismiki inkluziwnje g a digraf su konsonanty łatyńske pismiki b c a d wužywaju se jano ako źěl digrafa mjaztym až se f q w x a z cełego njewužywaju pismik l a digraf rr wužywatej se zwětšego jano w słowach kótarež su ze špańšćiny póžycone pśez špańsku fonetiku wobwliwowane abo su njewokalne napodobnjowanje zukow špański digraf ll se w guaranišćinje njewužywa pismiki z tildu wót e i u y a g w pismach iso latin k dispoziciji njestoje pismik g z tildu samo ako pśedzgótowjona pismikowa kombinacija w znamješkowej sajźbje njejo w digitalnych wokolinach w kótarychž toś te glyfy njejsu k dispoziciji se tilda cesto głownemu pismikoju postponujo e i u y g abo se wersija z cirkumfleksom wužywa akut se ako diakritiske znamješko wužywa aby pśizukowanje muanduhe pokazowało jolic se žeden akcent njestaja se slědna złožka pśizukujo pśikłady syva sy va coło va ava włosy tata ta ta wogeń ti taj popjerjony až do špańskego dobyśa pódpołdnjoweje ameriki w lětstotku guaran su pismo njeměli prědne guaraniske teksty buchu wót jezuitskich misionarow pód wužywanjom łatyńskego alfabeta napisane mjeršnik antonio ruz de montoya jo dokumentěrował rěc mjaz drugim w swójima knigłoma tesoro de la lengua guaran guaranisko špański słownik śišćana w lěśe a arte y bocabvlario de la lengua guaran kompendium gramatiki a słownik śišćany w lěśe alfabet a pisanje kótarež buštej w toś tyma ranyma knigłoma wužywanej stej byłej inkonsistentnej a stej se signifikantnje wót modernego alfabeta a modernego pisanja rozeznałej w lěśu jo zasajźił mariscal francisco solano lópez tegdejšy prezident paraguayja wuběrk za regulěrowanje pisneje rěcy ale wuběrk njejo był wuspěšny pismo bu w jogo źinsajšnej formje w lěśe wót rěcnego kongresa guaranišćina w montevideo na iniciatiwje wót reinaldo decoud larrosa zrědowane toś ten standard jo wobwliwował se pśez notaciju mjazynarodnego fonetiskego alfabeta a wužywa se něnto wšuźi w paraguayju pśi wšym hyšći eksistěrujo njezjadnosć mjaz literatami wó detailach toś togo standarda někotare eksperty měnja až digraf ch měł se do x změniś a pismik g z tildu se pśez jadnory g narownaś a tilda měła na susedny wokal pśejś guaraniske mě za alfabet achegety jo neologizm kótaryž bu z a che ge mjenja prědnych tśoch pismikow a ty kótaryž zrědowanje ansambel wóznamjenijo wutwórjony ptaškowa wójka vicia cracca jo rostlina ze swójźby łušćinowych rostlinow fabaceae ptaškowa wójka jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót m rostlina jo zwětšego krotko pśilěgajuce kósmate a lažeca póstupujuca abo lězeca łopjena wobstoje z pjerowych porow łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót až cm a šyrokosć wót až mm wóna kwiśo wót junija až do awgusta septembra kwiśonki stoje pó wosmych až pó styrźasćoch we wuskich wogonkatych granach dośěgnu dłujkosć wót až cm a su zwětšego módrowioletne abo cerwjenowioletne a pó kwiśenju k módrej barwje změnja krona dośěgnjo dłujkosć wót až mm łušćina dośěgnjo dłujkosć wót až mm a šyrokosć wót až mm wóna rosćo na łukach pastwach rolach pustych płoninach pód kerčinami na lěsowych kšomach a rěcnych brjogach ptaškowa wójka jo w europje a aziji rozšyrjona qwerty wugronjony kwerti jo mě nejcesćej wužywaneje družyny kompjuteroweje tastatury mě póchada wót pismikow šesć tastow w górnem lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury q w e r t y u i o p a s d f g h j k l z x c v b n m q w e r t y u i o p a s d f g h j k l z x c v b n m interpunkciske znamješka atd mógu wariěrowaś tastatura qwerty bu nacerjona aby wótwobrośił pśetergowanje dla rownocasnego wužywanja susednych tastow za cas epochy pisańskeje mašiny cestej warianśe wót qwerty stej azerty wužywana w francojskej a qwertz wužywana w nimskej w słowakskej su něga wuměnili pismika y a z a teke y a z a město su specialne pismiki rěcy druga nic rědka tastatura jo dvorakowa tastatura wótglědana aby była efektiwnjejša za engelski tekst azerty wur azerti jo mě warianty kompjuteroweje tastatury pśemjenjowana qwerty tutu wariantu namakaju w europje głownje w francojskej a belgiskej mě póchada wót pismikow šesć tastow w górnem lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury a z e r t y u i o p q s d f g h j k l m a z e r t y u i o p q s d f g h j k l m interpunkciske znamješka atd mógu wariěrowaś tastatura azerty bu nacerjona aby wótwobrośił pśetergowanje dla rownocasnego wužywanja susednych tastow za cas epochy pisańskeje mašiny tu francojska tastatura za windows xp znamješkow slědujo a z e r t y u i o p a z e r t y u i o p q s d f g h j k l m q s d f g h j k l m w x c v b n a z e r t y u i o p q s d f g h j k l m q s d f g h j k l m w x c v b n jo jadne znamješko kótarež móžoš direktnje tipowaś z pomocy francojskeje tastatury ale nic z pomocy belgiskeje a tu slědujo znamješkow kótarež móžoš tipowaś z pomocy belgiskeje tastatury ale nic z pomocy francojskeje ó ó a znamješko kótarež njejsu na samskem městnje na wobyma tastaturoma su a a su marłe tasty engelski dead keys faktiski znamješko se jawi dwójce na wobyma tastaturoma ta na cerje cyfrowych tastow jo normalna tasta ta ned pó azertyuiop jo marła t g až nejpjerwjej tipujoš cirkumfleks a ned pó tom drugi pismik na pś a a da se pismik jawiś aby měł jano cirkumfleks tipuj marły cirkumfleks kótaremž slědujo prozna tasta tu su akcentuěrowane pismiki kótarež móžoš tipowaś z pomocy marłych tastow qwertz wugronjony kwerts jo mě nejcesćej wužywaneje nimskeje družyny kompjuteroweje tastatury mě póchada wót šesć tastow w górnem lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury kótarychž pismiki su q w e r t z u i o p ü a s d f g h j k l q w e r t z u i o p ü a s d f g h j k l tastatura qwertz jo nimski deriwat engelskeje qwerty kótaraž bu w epoše pisańskeje mašiny nacerjowała aby se pśetergowanje dla rownocasnego wužywanja susednych tastow wótwobrośiło w šwicarskej se warianta wužywa kótaraž mimo tastow za nimske pśezuki teke ma tasty za francojsku a italsku rěc qwertz tastatura se móžo teke za druge rěcy wužywaś kaž na pś za hungoršćinu za pólšćinu eksistěrujo qwertz tastatura pó normje pn na pś we windows xp eksistěruju někotare alternatiwne čerjaki za tutu tastaturu aby wužywaŕ na pś teke serbski pisał mógł z górjejce mjenjowanym napołoženju pśiźo slědujuce kombinacije druga warianta wót qwerty jo azerty wužywana w francojskeje druga nic rědka tastatura jo dvorakowa tastatura wótglědana aby była efektiwnjejša za engelski tekst jašertz pó nimskem mjenju jaschertz jo alternatiwna družyna kompjuteroweje tastatury za pisanje cyriliskich pismow mě póchada wót šesć tastow w górnem lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury kótarychž pismiki su pśi toś tej tastaturje wše cyriliske pismiki laže na tych tastach kótarež su ze samskimi pismikami łatyńskego alfabeta pópisane jolic take pismiki njejsu pótom se pódobnje wuglědajuce pismiki wužywaju mimo togo někotare wósebne znamješka laže na drugich tastach ako pśi nimskej qwertz tastaturje toś toś ta tastatura ma nimskim wužywarjam pisanje cyriliskich tekstach wólažcyś pśi comž njerusojske t j serbske makedońske bulgaŕske ukrainske a běłoruske pismiki se góźe z pomocu altgr tastu pisaś mimo togo pismiki za romske licby su na slědujucych tastach c hwerty jo mě warianty kompjuteroweje tastatury z mjenim qwerty toś ta warianta jo wutwórjona za bretońšćinu wolažcujo tipowanje w bretońšćinje źěkowano direktnemu zapśimnjenju na bretoniske pismiki c h ch kaj mě póchada wót pismikow šesć tastow w górnem lěwem źělu alfanumeriskeje tastatury c h w e r t y u i o p a s d f g h j k l m q z x c v b n ch c h w e r t y u i o p a s d f g h j k l m q z x c v b n ch la marseillaise jo narodna hymna francojskeje w francojšćinje la marseillaise wóznamjeni marseilleska teksty jo strasbourgiski hejtman claude joseph rouget de lisle w lěśe źěłał groni w rewoluciskej perioźe francojskeje spiw nejpjerwjej jo mjenjował chant de guerre pour l arme du rhin wójnski spiw za rynowu armeju w lěśe marseilleske regimentarje su do parisa póchodowali spiwajucy toś ten spiw kótaryž parisčenjo su pózdźej do la marseillaise pśemjenjowali adoptowali su kaž narodnu hymnu prědny raz w lěśe prědna francoska republika wót lěta zasej jo narodna hymna bywało jo był spiw teke rewolucionary a liberanoj w europje někotare prědne mjasece sowjetski mócy w rusojskej jogo melodija z drugimi njepśełožonymi słowami bu wužywany kaž hymna sowjetskeje rusojskeje spiw wobstoj z štuckow mjaz kótarymi sedyma bu pózdźej źěłana a jano něnto so hyšći wužywaju k kapitl z sternstunden der menschheit wót stefan zweig ma ako tema nastaśe marseillaise tupiske rěcy su jadna z nejdalšej rozšyrjonych indigenych rěcnych swójźbow w nižynje pódzajtšneje pódpołdnjoweje ameriki k jich stronam rozšyrjenja słušaju abo su słušali wjelike źěle brazilskeje paraguay pódzajtšna boliwiska francojska guyana źěle pódpołnocneje argentinskeje ale teke nakšomne strony w dłujkem zajtšu peruwa a w dłujkem zajtšu kolumbiskeje tupiske rěcy se tuchylu wót wjele milionow luźi powěda pśi comž rozšyrjenje jadnotliwych gałuzow a rěcow jo pak wjelgin njestawne z wótstawkom nejdalšej rozšyrjony gałuz tupiskich rěcow su tupi guaraniske rěcy mjaztym až k toś tej gałuzy słušajuca paraguayiska guaranišćina ma sama ca milionow rěcnikow wucynijo licba rěcnikow wšych wuškownych rěcow gromaźe mjeńše ako a w licbje bogate toś tych rěcow su wót wótemrěśa pógrozone tupiske rěcy se do źaseś gałuzow rozrěduju z kótarychž tupi guaraniske rěcy su z wótstawkom nejdalšej rozšyrjone mjaztym až někotare druge jano jadnu abo mało rěcow wopśimjeju slědujuca pśeglědka pomjenjujo wše źinsa hyšći powědana abo dosegajuce dokumentěrowane wótemrěte rěcy z jich źinsajšnymi abo něgajšnymi stronami rozšyrjenja ale teke jich licbu rěcnikow mała šćerkawa rhinanthus minor jo rostlina ze swójźby orobanchaceae pó někotarych žrědłach se jo swójźbje scrophulariaceae pśirědujo mała šćerkawa jo jadnolětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót až do cm rostlina jo pśisamem naga kijašk jo zwětšego jadnory cesto śamnje smužkaty łopjena su nejmjeńša dołojce pśeśiwo stojece lancetojte śamnozelene a cesto brunfijołkojśe pśeběžane kwiśo wót maja až do septembra śamnožołta krona dośěgnjo dłujkosć wót až do cm a jo kaž keluch bocnje gromadu tłocona rorka jo na kśebjaśe zrownana górna gubka jo nagłownikojta z lěbda wótsajźonym módrym zubikom kótaryž jo krotšy ako mm kaž wše šćerkawy teke mała šćerkawa jo połparazit kótaraž drje hyšći ma chlorofyl ale wzejo wódu a seśeńsku sol z korjenjow jeje zežywjeńskich rostlinow wóna zwětšego sejźi na tšawach rosćo na suchych łukach ma lubjej fryšne cesto małokalkate zemje pšawy gokowc rhamnus cathartica jo kerk ze swójźby gokowcowych rostlinow rhamnaceae pšawy gokowc jo kerk kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m gałuzy se cesto ze śernjom skóńcyju łopjena su kulowate až šyroko jajojte a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni njasu na wobyma bokoma wobłukate nerwy na staršych gałuzach stoje w promjenjach mjaztym až na młodšych gałuzach su pśeśiwo stojece jich kšoma jo śańko rězana łopjenowy wogonk jo dlejše ako pódlańske łopjeńka kwiśo wót maja až do junija žołtozelene wónjate kwiśonki su styrilicbne dośěgnu šyrokosć wót až do mm a stoje pó dwěma až pó wósymych we łopjenowych rozporach płody su carne jagodojte twardopackate płody kótarež dośěgnu šyrokosć wót až do mm rosćo w słyńcnych žywych płotach na lěsnych kšomach w swětłych lěsach a suchych pastwach rostlina jo w pódpołdnjowej skandinawiskej w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona něga bu z płodow zelena barwa zgótowana kótaraž bu w mólarstwje a k barwjenju papjery a kóže wužywana maniok manihot jo ród ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow euphorbiaceae w roźe manihot se mjaz něźi do družynow rozeznawa někotare družyny se w tropach ako škrobowe dodawarje sajźiju wše sajźone družyny su pó górjejce mjenjowanem mjenju wótwisnje wót regiona wóznamjenjone nejwažnjejša družyna jo pšawy maniok manihot esculenta dokulaž wopśimjejo korjeń rostliny škrob jo jeje sajźenje šyroko rozšyrjone wóna póchada originalnje z regionow źinsajšneje brazilskeje a paraguaya a bu južo pśed wobsedlenim ameriki pśez europejarjow wót prawobydlarjow za zežywjenje wužywana mjaztym se rostlina swětodaloko we wjele źělach tropow a subtropow sajźijo manihot družyny su bomy kerki połkerki abo zelišćowe rostliny wopśimjeju běły mlokowu mězgu někotare družyny wobsejźe korjentne kule schódne listowe łopjena su jadnory abo rukojśe rozdźělone łopjenowe šyški su dłujke pódlańske łopjena su małke rostliny su zwětšego jadnodomnje rozdźělone rodne monzisch rědko dwójodomnje rozdźělone rodne dizisch kwiśonki stoje pó wšakich w jadnorych abo zestajanych cesto terminalnych granojtych abo njepšawowokołkojtych kwiśonkowych stołkach jadnorodne kwiśonki su pěślicbne kwiśonkowa wobalka wobstoj jano z pěś keluškowych łopjeńkow kronowe łopjeńka feluju muske kwiśonki wopśimjeju wósym až lichotnych stamenow w dwěma krejzoma žeńske kwiśonki wopśimjeju mimo pěstki teke wótergi někotare staminodien twórje tśiwjechlojte kapslowe płody rod manihot bu wót engelskego botanikarja philip miller nastajony znutśika roda se źinsa něźi až družynow rozeznawaju kótarež wše z neotropis póchadaju zwětšego z brazilskeje k nejwažnjejšym družynam roda słušatej mimo togo eksistěruju dalšne družyny wužywanje kulow ako žywidła slědk źo na prawobydlarjow pódpołdnjoweje ameriki maniok jo teke źinsa hyšći wažne głowne žywidła w brazilskej pśedewšym na pódpołnocy a dłujkem zajtšu kraja kaž wjele tropiskich wužytne rostliny pódajo maniokowy kerk z małkim nałožowanim źěła wusoki dobytk kule bu wobělone rozmlate a tšugane a pótom zamócone pó někotarych dnjach wutłoce masu wumyju ju pśez tak mjenjowany tipit a wopjakuju ju w kachlach w prasy wóstajona masa doda maniokowu muku farinha maniokowa muka se móžo pódobnje kaž pšenicu muku wužywa luźe z alergijami pśeśiwo pšenicy a drugim trajdam wužywaju togodla cesto maniokowu muku ako narownanje mimoprodukt zgótowanja maniokoweje muki jo škrob polvilho kótaryž bu wopjacony a pótom tapioka mjenjowany w drugich regionach dostanu pó modificěrowanym jadnanju pitśku druge produkty teke pśigótuju z muki tykańc na pś beij kótarež našomu klěboju mjenjej abo wěcej pódobne su a na antillach měšaju maniokowu muku z pšenicneju muku a pjaku z togo klěb conaque fryšny korjeń wužywaju ako gójeński srědk pśi wrjodach łopjena manioka se ako zeleninu jěźe semjenja wšych tśi górjejce mjenjowanych družynow statkuju purgěrujcy a bluwanje rozbuźece słodnosći kótarež w brazilskej z manioka zgótuju su u a beij farofa abo tarub pśedewšym w peruwje pśewšo lubowana najěź jo yuca la huancana yuquitas jo tam samo pśi wšych wjelikich fastfood seśach ako mały pśikusk maniok se teke w centralnej africe kamerun gabun kongo atd intensiwnje a rad wužywa muka foufou se cesto za družynu klejzowego śěsta wužywa kula se rada w parje abo we wóźe wari a nic rědko fritěrujo maniokowe łopjena su teke wjelgin lubowana jěź a se z mazom zemskich wórješkow płodami wólejowych palmow abo kokosowym mlokom pśigótujo wjelgin lubowane a za europske njebja wjelgin zwucenja pótrěbne su do palmowych łopjenow zawite maniokowe žerdki bibolo toś te se pśez dopołne wopałkanje škroba z maniokoweje muka zgótuju a wobstoje togodla pśisamem ze cystego glutena toś ta twarda gumijojta translucidna substanca se ako pśikusk k rybje a měso zjě górka cucumis sativus jo zeleninowa rostlina ze swójźby banjowych rostlinow cucurbitaceae pódobnej słowje eksistěrujotej w češćinje okurka a pólšćinje ogórek mimo togo nimšćina ma słowo gurke z pólšćiny pólske mě se wót grichiskego słowa wótwóźujo rostlina jo dołoj lažeca abo lězeca łopjenca listowych łopjenow su pěśrožkate až do rukoformowe jich kóńcyki su wótše muske kwiśonki su cesto gjałmate krona dośěgnjo dłujkosć wót až do tśi centimetrow žeńske kwiśonki wobsejźe tśi staminodije płod dośěgnjo dłujkosć mjazy a centimeterami jo šwižna walcoformowa a śańša se na kóńcoma kaž wše jagodowe płody pušći wóna jich semjenja akle gaž płodowe měso spada wóna wopśimjejo až do procentow z wódy z kcal na g płaśi kaž małokalorijowa powjerch płoda wariěrujo pó sorśe tak až eksistěruju płody z gładkim brozdźonym rozpukanym brodajcowatym abo gjarbikatym powjerchom ale teke barwa zdrjałych płodow wariěrujo cerwjene oranžobrune běłe abo kremojte zwětšego pak su zelene mimo togo su pśez sajźenje rozdźělne formy nastali kulowaśe jajojte krotko walcojte až dłujko walcojte a dłujko kśiwjone górki su syrje jědne nejcesćej bu wóni do plackow rězane a ze salatowej jušku resp vinaigrette pśigótowane woblubowane su teke kaž wobstatk sandwichow wóni bu pśez mlocnokisalinowe štosowanje kaž solowe górki pšawe kisałe górki z wósuchoweju warjeceju wódu zawarjone kaž wěrcowe górki abo kaž žonopowe górki konserwěrowane mógli milcany górnoserbski milčenjo čěski milčan nimski milzener pólski milczanie jo byli pódwjacornosłowjański rod w górnej łužycy kótaryž spomni se prědny raz we wopisanju bayerskego geografa srjejź lětstotka toś ten pśipisujo milcanam južo sedlišćow civitates snaź južo z centralnym groźišćom srjejź pśisłušnych sedlišćow dokładne wótgranicowanje sedleńskego teritorija milcanow jo w slěźenju cwibelne wóno jo wopśimjeł głownje krajinu z płodnymi glininowymi zemjami a z rozměrom něźi kilometrow wót wuchoda do pódwjacora a něźi kilometrow wót pódpołnocy do pódpołdnja pódpołnocnu granicu drje jo twóriła bagnojta a pó źělach njepłodna nižyna a pódpołdnjowu granicu su twórjali łužyske góriny w pódwjacorje twórje porchowske góry na pódwjacor kamjeńca pśirodny regel na pódzajtšo k susednemu teritoriju bjezuncanow jo wótgranicowanje mjenjej jasne rodowy centrum jo był centralny grod w budyšynje pó milcanach jo mjenjował se region wokoło budyšyna w pisnych žrědłach lětstotka gau milsca hyšći źinsa bydli w regionje słowjański lud serbow wokalna harmonija jo asimilaciski proces kótaryž artikulaciju wólažcujo we wuskem zmysle jo pśipódobnjenje sufiksowych wokalow na zdonk ale teke znutśika zdonka pśi tom cuze słowa abo nejnowše póžyconki cesto wokalnej harmoniji wěcej dopołnje njewjadu wóna wustupujo w rozdźělnych rěcnych swójźbach na pś w turkojskich rěcach w mongolskich rěcach w někotarych finougriskich rěcach baškiršćina ma wokalow w baškiršćinje dwě warianśe wokalneje harmonije wustupujotej styriformowa warianta wužywa wokale a na pś pšašajuca partikla ma formy dwójoformowa warianta wužywa jano wokala a turkojšćina ma wósym wokalow a rozeznawa je pó dwěma pśiznamjenjoma a to prědne a kulowaśone w turkojšćinje dwě warianśe wokalneje harmonije wustupujotej a to tak mjenjowana małka wokalna harmonija z wokaloma a a e turkojski küük sesliler uyumu a wjelika wokalna harmonija z wokalami i u a ü turkojski büyük sesliler uyumu slědujuce sufikse małku wokalnu harmoniju wjedu slědujuce sufikse wjeliku wokalnu harmoniju wjedu někotare dwójozłožkowe sufikse maju wobej harmoniji pśi comž małka wokalna harmonija jo w jadnej złožce a wjelika wokalna harmonija w drugej mimo togo samo małko wuwześow eksistěruju kaž na pś ken konwerbowa kóńcowka z wóznamom mjaztym až wokal o w kóńcowce iyor prezens mongolšćina ma tśi klasy wokalow wokale su faktiski kombinacije wokalow z konsonantom jolic słowo wopśimjejo jano wokal da se ako słowo prědnego rěda wobjadnaju finšćina ma tśi klasy wokalow neutralne wokale se mógu pó wokalu z dweju prědneju kupkow jawje a se mógu z wokalami z wobeju rědow kombiněrowaś na pś i i yi a ai oi a ui jolic słowo wopśimjejo jano neutralne wokale da se wokale z prědnego kupki wužywaju na pś eik eihn pśi kompozicijach se wokal pó slědnem wobstatku złožujo hungoršćina ma wokalow ale w někotarych narěcach a pó źělach wobchadnej rěcy se dalšna warianta e jawi eksistěruju tśi typy sufiksow a to jadnoformowe dwójoformowe a tśiformowe kisć teke łoś jo kwiśonkowy stołk pśi kótaremž bocne wóski njasu jadnore abo roznogaśowane grany pó formje se rozeznawaju wupśestrěta kisć wopłonjona wótšćitarska kisć lejkowa kisć a botryoid licba roznogaśowanja wubywaju wót dołojce górje w źělnych kwiśonkowych stołkach bocne wóski ale teke głowna wóska njasu nakóńcne kwiśonki nimski terminalblüte kisć jo ako kwiśonkowy stołk daloko rozšyrjona a se namaka na pś pśi ricinusu pśi winowym pruće abo pśi wowsowych a jałhowych družinach jolic kisć jo pśez wupśestrěwanje bocnych gałuzow wokołce pódobna pótom je wótšćitarska kisć abo wokołkowa kisć jolic zwenkowne kwiśonki laže wušej ako nutśikowne tak až ma formu lejka pótom jo lejkowa kisć anthela taki kwiśonkowy stołk maju bagnowa smalanka a syśowe rostliny jolic roznogaśowanja su reducěrowane tak až pśisamem wupada kaž grana botrys pótom jo botryoid wójcyna rotwica achillea millefolium jo rostlina ze swójźby kóšowych kwětarjow z roda rotwicow botaniske mě achillea wótwóźujo se wót grichiskego ryśarja achilles wójcyna rotwica jo wěcejlětna zelišćowa rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm rostlina jo zymje pśetrajuca pjerinata łopjena su śamnozelene wóna kwiśo wót junija až do oktobra kwiśonki su běłe a wótergi rožojte abo karmine rostlina wónja słaba aromatiska a słoźi górkoaromatiska wójcyna rotwica jo łucna rostlina jo rostlina na zeleznicowych nasypach na pólnych mjezach na pastwišćach a pśi drogach abo rolach rostlina ma lubjej mokšojtu zemju rostlina jo w europje a w měrnych conach azije rozšyrjona w rostlinskej gójarskej wěźe wužywaju se kały póddružyny achillea millefolium herba millefolii zběraju kały wót junija do septembra wójcyna rotwica jo apetit pózbuźujuca pódpěra póžywanje pógnuwa žołcnik a bubnjenja rostlina póspěšujo sednjenje a późaržujo zagórjenja wóna statkowa mokś pógónjujuca carny baz sambucus nigra jo rostlina ze swójźby adoxaceae carny baz jo kerk abo małki bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m gałuzy su zrownane abo wobłukaśe wen pśewisujo pśeśiwo stojece łopjena su pjerinate dłujko wogonkate na dolnem boku namódry zelene a wobstoje zwětšego z až do dłujkojśe jajojtych cm dłujkich cm šyrokich śańko zubatych pśisamem sejźecych łopjeńkow pśi rozšurowanju aromatiski wónjaju kwiśo wót maja až do junija małke šlapkaśe płone gódnje wónjajuce kwiśonki stoje w až do cm šyrokich wokołkowych kisćach krona jo kólaskata běła abo póžołta kwiśonki se wót muchow a brucykow woprošuju ale proški se zwětšego wót wětša rozšyrjona tak až ako wuwołaŕ někotarych alergijow płaśe płody su cerwjeno carne jědne kulowate packate płody kótarež cesto se jagody pomjenjuju wóni dośěgnu tłustosć wót až do mm jich wogonki su swětłocerwjene mězga jo purpurcerwjena zdrjałe płody se wót ptaškow jěźe rosćo w žywych płotach a w bogatych na zelu włožnych lěsach a drjebiznowych městnach rostlina jo w pśisamem cełej europje rozšyrjona ale teke w małkej aziji a w kawkazu wustupujo kwiśonki a płody se pśeśiwo kataroju a drugim bólosćam dychańskich puśow ale teke pśeśiwo zymnicy wužywaju pśi germanach jo był wósebnje swěta pśeto ako domacny kerk jo złe duchy zagnaś měła jeje nimske mě cesći frau holle brjok sorbus torminalis jo kerk abo bom ze swójźby rožowych rostlinow rosaceae brjok jo kerk abo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m krona jo jajojta až kulojta młode gałuzy su pjelsniwe śamnozelene łopjena su błyšćece we wobcerbje šyroko jajojte maju na kuždem boku až wušpicnjone lapy a dośěgnu dłujkosć wót až do cm wóni njasu na dolnem boku šeru pjelsń ale pózdźej gołe bywaju jich lapy su wótše pśi comž dolnje su wjelike a horicontalnje wótstoje jich nazymowe barwjenje jo nabrunje žołte až oranžocerwjene kwiśo wót maja až do junija běłe kwiśonki dośěgnu wjelikosć wót cm a stoje we wokołojtych kisćach jabłukowy płod jo jajojty a na zachopjeńku žołte až nacerwjenje žołte w zdrjałosći nacerwjenje bruny z swětłymi dypkami dośěgnjo dłujkosć wót cm wóni su jano pśi pśezdrjałosći jědne pśi comž su śěstojte a słoźe wjelgin kisale rosćo w dubowych a dubo grabowych lěsach a na lěsnych kšomach ma lubjej w pšawej měrje suche w lěśu śopłe nejwětšego kalkate kamjenjate zemje rostlina jo w srjejźnej a pódpołdnjowej europje rozšyrjona swahilšćina kiswahili jo rěc kenž se w pódzajtšnej africe wužywa wóna ma wjele narěcow mě rěcy póchada wót pluraliskeje formy sawahil arabskego słowa sahil pśibrjog wužywa se w toś tych krajach tanzanija burundi kenija mayotte mosambik somalia pódpołdnjowa afrika a uganda w někotarych z nich jo samo ako amtska rěc jadna z nejwěcej znatych frazow we swahilšćinje jo hakuna matata z trikowego filma walta disneyja kral lawow to wóznamjeni žeden problem abo njecyń se žedne starosći ale teke znatej mjeni simba a rafiki stej z toś teje rěcy dokulaž tej słowje wóznamjenitej law resp pśijaśel za pisanje swahilšćiny źinsajšnego dnja se łatyński alfabet wužywa a b ch č d dh eng th kaž we słowje that e f g gh h i j dź k l m n ng ny ń o p r s sh š t th eng th kaž we słowje thin u v nim v we słowje vase w y j z standardowa swahilšćina ma pěś wokalnych fonemow a e i o a u kaž špańšćina japańšćina a esperanto wótpowěduju nimske krotke wokale a se teke w njezazukujucych złožkach nic reducěrowanje wugroniju pśedslědny wokal jo dłujki ale teke wótwórjony dokulaž pśizuk pśecej jo na pśedslědnej złožku swahlšćina njama diftongi słowo za leopard chui se togodla chu i wugronje slědujuca tabela wopśimjejo konsonanty swahilšćiny w formje jich pisańskeje realizacije w rožkatych spinkach jo pśecej zuk we fonetiskej transkripciji pódawaty mimo mjenjowanych teke eksistěrujo pismikowa kombinacija wugroń rozeznawa se wót pśez felowanje kluzila na zachopjeńk słowa pśed konsonantom k nastanjo wósebnosć w zukowem inwentarje swahilšćiny su implosiwy kótarež na městno spiwnych plosiwow a stupaju pśispomnjenje jolic dwa zuka w kašćiku lěwy jo njespiwny a pšawy jo spiwny někotare rěcnicy njespiwny wótpowědnik wót konsonanta gh wužywaju to se ako kh pišo kaž na pś khabari město habari powěsć nowinka swahilšćina ma klasowy system kaž wše bantuske rěcy su cełkownje wósym klasow pó kauderwelsch na bokach někotare awtory lice singular a plural pó jadnom tak až pó nich swahilšćina ma samo pěśnasćo abo sedymnasćo klasow klasa z prefiksom ku ma jano singular tu slědujo pśipis pó kauderwelsch nakłada wót lěta adjektiwy a numerale maju samske prefikse kaž substantiwy ale werby genitiwne partikle a někotare druge słowne družyny maju pó źělach druge z samskeje kórjenja mógu se pśez wužywanje rozdźělnych klasowych prefiksow wótwóźenki napóraś cłowjeske mtoto watoto źiśe źiśi abstraktne utoto źiśetstwo pomjeńšowanje kitoto vitoto embryjo pówětšenje toto matoto wjelike źiśe wjelike źiśi teke móžne rostliny mti miti bom y rědy kiti viti blido blida powjetšenje jiti mati wulki štom pomjeńšowanje kijiti vijiti kij kije ujiti njiti šwižny wjeliki bom šwižne wjelike bomy afrika afrika mwafrika afrikanaŕ waafrika afrikanarje swahilšćina ma rozdźělne pronomeny drje samostatne ale teke afiksowe pśikłady swahilšćina wopśimjejo słowa z paralelami w drugich bantuskich rěcach na pś baya špatny mtoto źiśe arabšćina jo wót lětstotka swahilšćinu wobwliwowała póchadaju nic jano słowa z nabóžnego wobwoda kaž na pś baraka žognowanje imani wěra ale teke wjele słowow maritimnego wikowanja na pś fedha pjenjeze hesabu zliceńka z pšawnistwa na pś kadhi sudnik sheria kazń pisańskeje kultury na pś kitabu knigły nahau gramatika a słowa wšednego dnja na pś sabuni mydło wakati cas mshahara myto w słowoskłaźe teke su słowa z persišćiny na pś bagala płachtata łoź teli złoty pask ale teke su słowa z hindišćiny na pś bali nawušnik teke kolonialne stawizny jo słowoskład wobwliwował z portugalšćiny swahilšćina ma słowa kaž na pś gereza twardnica bendere chórgoj meza blido z nimšćiny su słowa kaž na pś daktari doktor aparati aparat a shule šula wjelgin wažne su słowa z engelšćiny kaž na pś motokaa awto eropleni lětadło kampuni firma redio radijo dansi europska reja klabu klub ale teke mjenja mjasecow januari februari machi priwatiw z łatyńskego prvre wobrubnuś jo semantiske pśiznamje wótwóźonych werbow a z tych wótwóźonych adjektiwow a substantiwow pśi tom werby zwurazniju wótwónoźowanje abo felowanje něcogo resp negaciju mimo togo eksistěruju priwatiwne afikse kótarež se pśi substantiwach a adjektiwach wužywaju někotare prefikse pśi werbach pokazuju priwatiw a to ent aus ab a de w cuzorěcnych werbach slědujuce werby zwurazniju priwatiw teke substantiwy a adjektiwy mógu priwatiwny prefiks wopśimjeś a to un abo ent turske rěcy maju sufiks za priwatiw kótaryž wariěrujo pó wokalnej harmoniji pšosym glědajśo až njejźo wó pad dokulaž rezultěrujuce słowo jo adjektiw w baškiršćinje eksistěrujo priwatiwny sufiks he kótaryž se dla wokalneje harmonije w někotarych wariantach jawi a wón góźi se pśełožyś do nimšćiny pśez los resp ohne bźez ny un nje miss a jo antonym wót ny w styri wariantach w turkojšćinje eksistěrujo priwatiwny sufiks we wariantach siz sz suz a süz wón jo antonym wót li l lu a lü w guaranišćinje eksistěrujo priwatiwnej sufiksa a to o a čerokiske złožkowe pismo jo pisański system kótaryž jo se wuźěłany wót muža sequoyah w lěśe aby čerokisku rěc pisał naměty kontakt z europskimi sedlarjami jo ideju pisanja pśewzeł a sam jo zachopił wuźěłaś pódobny pisański system za swójski čerokiski lud pó někotarych wopytach inkluziwnje ideografije jogo źěło jo płoźiło pśez wuźěłanje złožkowego alfabeta nic alfabet kaž ten sedlarjow někotare ze symbolow su pśipadnje pśewzete z alfabeta sedlarjow a druge su cele wunamakane z jogo pśestajenja čerokiske pismo se w unicode reprezentěrujo w znamješkowem wobłuku engelski character range u a až u f jadnučka čerokiska pismowa družyna engelski font se z mac os x dodawa wersija panther a pózdźej a windows vista čerokiske pismo se teke pódpěra z lichotnych pismow namakane na boku languagegeek com a touzet s atypical net a shareware pismowe družyny code a everson mono ako maśeršćinu wóznamjenja w ranem źiśetstwje bźez formalneje wucby nawuknjonu rěc prědnu rěc toś ta zaśišća w jeje zukowej pódobje a gramatiskej strukturje tak dłymoko až rěcnicy jich maśeršćina do dalokeje měry zawtomatěrizowanje wobkněže w cełku njamóžo něźi wót pubertetnosći žedna druga rěc toś te městno wěcej wobsajźiś kuždy nic na wósebnje rěcnu słabosć śerpjecy cłowjek nawuknjo w toś tem casu w jogo wokolinje pśewažujucu rěc w samskej perfektnosći kaž zachadna generacija psycholog steven pinker a linguist noam chomsky měnitej až młody cłowjek nad pśinaroźonymi strukturami disponěrujo uniwersalna gramatika kótarež rěcne pśiswójenje aktiwnje pódpěraju pśirownaj generatiwna gramatika toś ten pśistup rozšyri jerome bruner wó starjejšyny pódpěrowański system za rěcne pśiswójenje kótaryž k tomu wjeźo až interakcija z mjeńšymi źiśimi jich wuknjenje wósebnje pógnuwa nowše pśepytowanja pokazuju až rěcne pśiswójenje teke bźez pśipušćenja pśinaroźonymi rěcospecifiskich mórzgowych strukturow jo wujasnjobne konnektionizm kulturne teorije neokorteks pokaza wusoke plastiskosć w ranych lětach a źiśe jo regularnje wjelgin pógnujuce wuknjeńske wokoliny pśez dlejšy cas wustajone wažne jo pśi tom až druge luźe nad pśirownajobnymi duchownymi strukturami wótglědy zaměry disponěruju kótarež źiśe z nimi pśez rěcu źěliś móžo theory of mind kulturna teorija wót tomasello zgromadne cynjenje we wětšych kupkach se zda teke z ewolucionarnego rozglěda psicyna k wutwórjenju rěcy był byś dunbar w zjadnośonych statow ameriki ale teke w drugich źělach swěta se góźi tendenca wobglědowaś kuždu wósobu kótaraž ma bejnje wužytne znajobnosći w cuzej rěcy ako bilingualna abo multilingualna wóznamjeniś rěcopolitiski to se móžo ako wopyt wobglědaś wopšawdnu wěcejrěcnosć wjelikich kupkow wobydlaŕstwa kótarež mimo rěcy majority drugu maśeršćinu powědaju w poměrje k ako idealizowanje zapśimjobnej a jano myslonej jadnorěcnosći pówušyś w nimskej to mjaz drugim na migrantowych kupkow pówójnskego casa pśitrjefi bilingualnosć w eksaktnym wóznamje rěka až se druga rěc z runje takej wusokej kompetencu kaž maśeršćina powěda pó spóznaśach neurowědomostnego instituta w la jolla daś muzika komponista rěcnu melodiju jogo maśeršćiny wótbłyšćujo maśeršćina da jeje charakteristiski raz pó toś tom slěźeńskem wuslědku toś teke muzice kraja jolic se rozeznawa na pśikład wusokosć tona jaden na drugi slědujuceju złožkow we pótrjefjonej rěcy mócnje da pokaza teke muzika wurazne skoki tonow tautiška giesm jo narodna hymna litawskeje prědna publikacija se jo pśez varpas nr stała tautiška giesm lietuva tvyne ms tu didvyri žeme iš praeities tavo sns te stipryb semia tegul tavo vaikai eina vien takais dorybs tegul dirba tavo naudai ir žmoni grybei tegul saul lietuvoj tamsumas prašalina ir šviesa ir tiesa ms žingsnius telydi tegul meil lietuvos dega ms širdyse vardan tos lietuvos vienyb težydi die litauische nationalhymne litauen du land der vter land der heldengren dass aus den vergang nen tagen kraft den shnen sprsse mgen deine kinder immer tugendwege wandeln mgen sie zu deinem heile dem des volkes handeln mge die sonne litauens finsternis verscheuchen hell und klar recht und wahr unsre schritte lenken mge die liebe zu dir hei uns im herzen brennen dein bestand vaterland eintracht allen schenken kito wylem broniš nimski christian wilhelm bronisch decembra w pricynje decembra w drjowku jo był w dolnej łužycy statkujucy serbski faraŕ a rěcywědnik syn fararja jo wopytował gymnazij we łukowje a studěrował pó tom wót lěta až do teologiju w lipsku na to jo źěłał wón ako domacny wucabnik w lubinje a wót ako faraŕ w změšowje pó źaseś lět pśiwza fararske městno w rodnej jsy pricynje źož statkował pótom pśisamem lět w lěśe dźěše na wuměnk kótaryž pśežywi w drjowku broniš płaśi ako jaden z nejwěcej wjelebocnych sorabistow lětstotka jogo wózjawjenja wopśimjeju pśinoski k onomastice kaž teke k ludowěźe a stawiznam serbow w dolnej łužycy wušej togo jo pśinosował k smolerjowej zběrce dolnoserbskich ludowych spiwow kito wylem broniš wózjawi serbski w časopisu maćicy serbskeje a nimski mjaz drugim w nowem łužyskem magacinje górnołužyskego towaristwa wědomnosćow a w rěźe jahrbücher für slavische literatur kunst und wissenschaft addis abeba teke addis ababa amharski nowa kwětka jo stolica a nejwětše město pódzajtšoafriskego kraja etiopiskeje lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót do metrow nad głaźinu mórja pód góru entoto a jo toś pó quito ekwador a sucre boliwiska tśeśe nejwuše lažeca stolica na swěśe addis ababa ma wokoło mio wobydlarjow a jo politiske góspodaŕske a zastojańske srjejźišćo etiopiskeje kaž teke sedło centrale afriskeje unije au sedlišćo załožy se akle w nowembrje w bliskosći rezidency krala menelika ii kótaregož głowne lěgwo jo stojało tegdy na górje entoto tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njejo było tak až su ju w dolinje pód góru załožyli w lěśe dósta město swójo mě załožyjo se prědna banka prědna šula prědna chórownja a prědna śišćernja kino jo było w měsće južo wót lěta dla wusokosći a bliskosći k ekwatorej jo klima w etiopiskej stolicy powšykneje miła z pśerěznymi maksimalnymi temperaturami mjaz julij awgust a c měrc apryl maje a minimalnymi temperaturami mjaz nowember december a c julij awgust wob lěto maju pśerěznje dešćikojtych dnjow pśedewšym mjaz aprylom a septembrom addis abeba ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta teke uniwersitu ohridski jazor makedoński albański liqeni i ohrit jo jaden z tśoch pśirodnych jazorow w pódpołnocnej makedońskej ohridski jazor jo wětšy ako prespański jazor a dojrański jazor ohridski jazor lažy na krotkowjacornej granicy mjazy makedońskeju a albańskeju a ma płoninu wót km ohridski jazor jo nejdłymšy jazor na balkańskej połkupje m z ohridskego jazora wujźo rěka crni drim kenž źo k jadranskemu mórju na pśibrjoze ohridskego jazora su wažne města ohrid struga kenž lažytej w makedońskej a pogradec kenž jo na albańskem teritoriju jo družynow rybow w jazorje z kótarychž jo jano w toś tom jazorje na swěśe žywe otfried preuler oktobra w źinsajšnem liberecu něgajšnem reichenbergu čechosłowakska februara w prien am chiemsee jo nimski awtor źiśecych knigłow był jogo nejwěcej znate źěła su der kleine wassermann der ruber hotzenplotz krabat das kleine gespenst a die kleine hexe ceły nakład jogo knigłow pó cełem swěśe kótarež su se do dogromady rěcow pśełožyli lažy pla milionow eksemplarow preulerowe prjedowniki su zwětšego głažkarje byli a daju se až do stolěśa w čechach dopokazać jogo starjejšej stej wucabnika byłej nan mimo togo teke domowniskii slěźaŕ a ludowědnik z českeje domownje jo preuler wjele wulicowarskich maśiznow pócerał wjeliki wliw na njogo jo jogo stara mama dora měła kótaraž jo wjeliku wědu wó ludowych powěsćach měła preuler jo pomjenił knigły stawiznow swójeje stareje mamy ako jadne kótarež njejsu nigdy eksistěrowali a weto su toś te knigły nejwažnjejše jogo žywjenja byli teke jogo nan z kótarymž jo ako mały gólc cesto ducy a kótaryž jo powěsći českego źěla izerskich górow zezběrał jo pśichylnosć preulera pódprěł preuler jo rudolfoweje šule w liberecu chójźił jogo nejlubše pśedmjaty su nimšćina a wšykne cuze rěcy byli jogo pówołańske žycenje jo był profesor za nimske krajne stawizny na karlowej uniwersiśe w praze ned pó jogo abiturje w lěśe kótaruž jo z wuznamjenjenim wobstał su preulera do wójaŕskeje słužby w drugej swětowej wójnje zwołali jo wójowanje na pódzajtšnem fronśe pśetrał jo pak w lěśe ako lětny oficěr do sowjetskeje wójnskeje popajźi pśišeł pśichodne pěś lět jo pśebył w rozdźělnych lěgwach za popajźone w tatarskej republice mjaz drugimi w jelabuze jo śerpjeł na tyfusu malariji a flakatej zymicy a jo až na kilogramow wórynjeł pó pušćenju z popajźi w juniju jo namakał w górnobayerskem rosenheimje swójich z domownje wugnanych pśiswóźbnych a swóju zlubjonu z libereca annelies kind zasej hyšći w tom samskem lěśe stej se woženiłej pór ma tśi źowki jogo situaciju ako pózny domojwrośaŕ pśed wócymi jo se preuler rozsuźił wucabnik byś za swój studium jo se pśidatnje pjenjeze ako lokalny reporter a ako pisaŕ tšojenjow za źiśecy rozgłos zasłužył wót až do jo preuler nejpjerwjej ako wucabnik ludoweje šule źěłał pón ako rektor pózdźej pó njom pomjenjoneje otfrieda preuleroweje šule w stephanskirchenje casy jo musył źiśam źěło daś jogo wulicowarski a kreslarski talent jo how źiśam pomógał nic rědko jo swójim njeměrnym wuknikam tšojeńka wulicył kótarež jo pózdźej napisał a wózjawił na zachopjeńku jo preuler jano mimopówołański ako spisowaśel źěłał jo pisał mjaz drugim słuchograśa za źiśecy rozgłos pózdźej su se prědne źiśece knigły a teke někotare pśełožki pśidali w lěśe su jogo prědne knigły der kleine wassermann mały wódny muž wujšli dogromady jo napisał źiśecych a młoźinskich knigłow jogo knigły maju nimskorěcny ceły nakład wót wěcej ako milionow eksemplarow a pśedlaže w rěcach a w něźi pśełožkach preuler jo na kóńcu ako lichy spisowaśel w haidholzenje pla rosenheima žywy był za tym jo do dalokeje měry na wuměnk šeł jo swóje dožywjenja w ruskich lěgwach za pópajźone zapisał deje se pó jogo smjerśi wózjawiś otfried preuler jo mimo togo prědne tśi zwězki pentalogije die chroniken von prydain wót lloyda alexandra do nimšćiny pśestajił wót knigłow preulera jo wjele sfilmowanjow někotare z nich su se južo wěcej raz sfilmowali nejmłodšej filma stej der ruber hotzenplotz a krabat wóźik jo chemiski element ze symbolom h za łatyński wódozgotowjeŕ wót starogrichiskego słowa wóda a bywaś nastaś a ordinalnym licbnikom ma nejmjeńše atomy wšych elementow jo jadnučki element kótaregož jědro pśi nejcesćejšem izotopje jano proton ma ale žeden neutron njama mimo togo eksistěrujotej dwa dalšnej izotopa a to deuterium a tritium kótarejž matej mimo protona teke jaden neutron resp dwa neutrona na zemi wóźik jo nejcesćej chemiski zwězany dokulaž jo wjelgin reaktiwny mimo togo wón jo nejcesćejšy element w kósmje zjadnosći se w gwězdach k heliumoju wóźik se na powětšje a kisliku k wóźe spali płomje jo módre pśi wěstym měšańskem poměrje se to kaž eksplozija stanjo wóźik wustupujo w dwěma oksidoma pśi tom wóźik pśecej jo jadnogódnotny flakata tupa kopśiwa lamium maculatum jo rostlina ze swójzby gubkatych kwitarjow dalšne serbske mjenja stej tumpachowe hoblincy źiwa kopśiwa flakata tupa kopśiwa jo wěcejlětna rostlina kótaraž dośěgnjo wusokosć wót cm wót až do cm kijašk jo styrikšomaty a njeroznogaśony łopjena su kijaškate pśez kśica napśeśiwo stojece wutšobojte owalne njepšawidłownje zubate dośěgnu dłujkosć wót cm łopjenowy wogonk dośěgnjo dłujkosć wót cm wóna kwiśo wót septembra až do oktobra wótergi wót apryla až do septembra kwiśonki su purpurcerwjene dośěgnu dłujkosć mjazy a mm maju gubce a sejźe pó šesćoch až pó šesnasćoch w rozporach górnych łopjenow keluch jo wusko zwónkaty a nerwny krona dośěgnjo dłujkosć mjazy a cm kronowa rorka jo górjej zgibowana a ma rowny purpurowy kósmickowy rink dolna guba jo dźělena a běle a cerwjenje flakata mjaztym až górna gubka ma formu nagłownika kwiśonki buchu wót insektow woprošone płody buchu kaž póla drugich cycawkow wót mrojow rozšyrjone wóna rosćo w ługowych lěsach pód krickami pód žywych płotach na kšomach gólow na puśowych kšomach na wótsypkowych městnach w groblach w zelowych pórostkach flakata tupa kopśiwa jo w pśisamem cełej europje pódwjacornej a małej aziji rozšyrjona běła tupa kopśiwa lamium album jo rostlina z roda tupych kopśiwow a swójźby gubkatowych kwitarjow dalšne serbske mjenja su běła kopśiwa mlokowe kopśiwy słotke kopśiwy źiwa kopśiwa kopśiwka źiwe linjace hoblincy a tumpachowe běła tupa kopśiwa jo wěcejlětna zelišćowa zymje pśetrajuca rostlina wóna dośěgnjo wusokosć wot hač do cm rostlina ma pódzemske wuběžki kijaški su nejcesćej jadnore a styrikšomate łopjena su napśeśiwo stojece kijaškate tśirogate owalne na spódku słabje wutšobojte na kšomje gropnje rězate dłujko cypliškate a dośěgnu dłujkosć mjazy a cm rostlina kwiśo wót apryla až do awgusta oktobra kwiśonki su běłe sejźece w mutwjetych až do kćenjowych źělowych kwiśonkowych stołkach w rozporach górnych kijaškate łopjenow a dośěgnu dłujkosć mjazy a mm cm keluch jo lejkaty z njerownymi wótšymi zubkami krona dośěgnjo dłujkosć mjazy a cm a ma górjej zgibowanu rorku je hubowa z wjelbowanej górnej gubu a lapatej dołoj złožonej dolnej gubu a jo dlejša až keluch górna guba ma dłujke kósmy bocne wótrězki dolneje guby maju pó wuskolancetojtem zubje srjejźne lapy su nutś rězane a cypliškate stameny maju brune běłogriwaśe brodate gusto pód górnej gubu lažece prošniki kwiśonki ze wjelgin cukorowym nektarom buchu wósebnje wót tśmjelow woprošone tśmjele z dłujkim cycakom nektar wótprědka dośěgnu mjaztym až tśmjele z krotkim cycakom kwiśonki dołojce nakusaju běła tupa kopśiwa jo picowańska rostlina za pcołki a za tśmjele běła tupa kopśiwa rosćo pód krickami žywymi płotami na puśowych kšomach na wótsypkowych městnach kšomach gólow w groblach na murjach gnojowych kopicach w juchowych jamach ma lubjej fryšne wutkate zemje běła tupa kopśiwa jo we wjelikich źělach europy pódpołnocnej a pódzajtšnej aziji rozšyrjony kwiśonki južo za cas srjejźowěka bu k gójeńskim zaměram wužywane kaž na pśi pśeśiwo tuberkulozy infekcijam dychańskich puśow atd ohrid ohrid ohr ohri teke ochrid abo achrida jo město w krotkem zajtšu pódpołnocneje makedońskeje lažy direktnje pśi ohridskem jazorje ma wobydlarjow a wobsejźi płoninu km w ohriźe jo sw klemens kliment ohridski załožył wucbnik sw cyrila a metoda kloštaŕ sw panteleimona kenž jo se na centrum jěsnego słowjańskego pismojstwa wuwił a jo był sedło ohridskeje uniwersity ohrid jo wjelgin wažne turistiske srjejźišćo w makedońskej kótarež kužde lěto wěcej ako turistow wopytujo ohridski jazor jo parla makedońskeje w ohriźe jo wjelgin wjele cerkwjow cogoždla mjenjujo se pó źělach teke hyšći bulgaŕski jerusalem nejwažnjejše cerkwje su mjaz drugim sw sofija sw naum sw jovan kaneo a sw kliment ohridski kloštaŕ japańska banja cucurbita moschata jo rostlina ze swójźby banjowych rostlinow cucurbitaceae japańska banja jo jadnolětna zelišćowa rostlina kótaraž lězecy rosćo a dłujkosć wót až do metrow dośěgnjo ceła rostlina jo lažko až gusto kósmata wurostkowe wóski su lažko granjate łopjenowe wogonki su centimetrow abo dlejše łopjenca jo šyroko owalnje wutšobojta až pśisamem kulowata a až x až centimetrow wjelika a jo běło dypkowana wóna jo lažko lapata z tśi až pěś owalnymi až tśirožkatymi lapami łopjenowa kšoma jo zubato rězana japańska banja jo jadnodomny rozdźělnjeno rodny kwiśonki stoje pó jadnom w łopjenowych rozporach muske kwiśonki maju až centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk wjelgin krotki keluch a su šyroko zwónkate až šklickate krona jo pěś až centimetrow dłujka kronowe cypliški až do tśeśiny kronowu dłujkosć maju žeńske kwiśonki maju tłusty tśi až wósym centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk płodnik jo kulowaty jajoformowy cylindriski kšuškaty abo kjaglojty keluch jo wjelgin małki jich pěstka njaso tśi lapate plěški płody su pó formje a barwje wjelgin wariabelne pancerowe jagody mjaztym až forma zwětšego formje płodnika wótpowědujo powjerch jo gładki abo z kórabjami wobsajźony rědko brodajcojty abo zernkaty barwa jo jasno až śamnozelena jadnobarwiśe zelena abo z kremobarwitymi flackami abo ceło běła škóra jo tłusta měka a źaržaty płodowe měso jo jasno až kałaśe oranžojte až zelenkowate słod jo lažko až wjelgin słodki měso jo měke a w cełku nic niśate mnogolicbne semjenja su owalne až eliptiske až x až milimetrow wjelike a maja nažółty běły powjerch wót drugich kultiwěrowanych banjow góźi se japańska banja pśez slědujuce znamjenja rozeznawaś płodowy wogonk jo twardy ma kulojte grany a se na płodowem nasajźonku mócnje rozšyrjujo kijašk jo twardy a jo gładko wucerjowany łopjena su pśisamem kulojte až lažko lapate a měke semjenja su běłe až brune powjerch gładki až lažko gropny kšoma jo jasnje zwětšego zubkaty a śamnjejša linux links teke pomjenjony gnu linux jo familija lichych unix pódobnych źěłańskich systemow wužywajucych linux kernel distribucije linuxa su kombinacije linux kernela a wubraneje software kótarež se njewótwisnje wuwijaju pśigótowaŕ distribuciji wobstara źěl źěła twarjenja gótowego systema pśi twarjenju linuxa wobźěluju se firmy organizacije a teke dobrowólniki wobstoje ako dermotne na pś debian fedora tak teke komercielne distribucije na pś red hat suse linux wužywa se na wjele pólach w serwerach supercomputerach personalnych computerach routerach a zasadźenych systemach a teke mobilnych telefonach ako baza systema android ako system za serwery jo linux jaden z nejwěcej wužywanych źěłańskich systemow ako system za personalne computery njejo tak popularny k wužywarjam linuxa słušaju teke wjelike pśedewześa a kněžaŕstwa na pśikład francojski parlament ministaŕstwo za zašćitowanje usa münchen amazon google peugeot a samsung mě linux póchada wót awtora linux kernela fina linusa torvaldsa kenž dotychměst nawjedujo wuwiśe kernela na rozdźěl k wjele komercielnym systemam njewobstoj jaden jednotny grafiski pówjerch za linux dokulaž linux njejo kšuśe zwězany z takim pówjerchom jo móžno instalěrowaś system bźez njogo a jano w tekstowem modusu źěłaś na pśikład na serwerach popularne grafiske pówjerchy stej na pś kde a gnome kenž njejstej specifiskej za linux ale źěłatej na wjele unix pódobnych systemach wobstoj teke wjele drugich grafiskich pówjerchow z wšakorakim wuglědanim zwětšego distribucija wuběra za sebje jaden pódprěty grafiski pówjerch su pak distribucije kótarež daju wužywarjam liche wuzwólenje na zachopjeńku instalacija noweje software jo se wótměwała z wužyśim kompilacije žrědłowego koda programa a źěłowe rědy za kompilaciju su byli wažne źěle systema někótare distribucije su stwórili swójske formaty binarnych paketow to wuznamjenijo paketow z kompilěrowanymi programami něnto wjele distribucijow dajo móžnosć lažkeje instalacije noweje software pśez manager paketow kótaryž pokazujo pakety grafiski a wólodujo a konfigurěrujo jo awtomatiski tak až wužywaŕ njemusy rozměś techniske detaile zasej jo pak móžno programy direktnje ze žrědłowego koda instalěrowaś jolic njewobstoj binarny paket za danu distribuciju abo wužywaŕ co optiměrowaś program za swój computer popularne formaty binarnych paketow su deb stwórjony za distribuciju debian teke wužywany na pś wót ubuntu a rpm stwórjony za red hat teke wužywany na pś wót fedora suse centos a mandriva zwětšego distribucija wužywa jano jaden format binarnych paketow jo pak móžno formaty mjazy sobu konwertěrowaś paket w danem formaśe pśigótowany za jadnu distribuciju móžo źěłaś w drugej distribuciji ale njejo garantija za to we wšych padach za formaty dajo wjele programow za zastojanje paketow ako grafiske tak teke tekstowe su distribucije źož do togo casa instalacija software wótměwa se pśedewšym ze žrědlowego koda tak jo na pś w gentoo kenž specielnje spěchujo taku źěłowu wašnju linux jo zwětšego zwězany z wótworjonym software źož wužywarje maju lichy pśistup k žrědłowemu kodoju programa njejo to pak regula dajo teke programy za linux kenž se wótbywaju jano w binarnej formje bźez žrědłowego koda kótaryž dajo se kompilěrowaś pśikłady su gónjaki za grafikowe kórty a někótare komercielne programy ako platforma computerowych graśow steam wót valve corporation źož za graśa dej se płaśiś a pśistup k nim jo wobgranicowany piwo jo alkoholiski napoj kenž nastawa wót fermentacije pśetwórjonych zernkow zwětšego w formje jacmjenjowego słoda něnto ako dodaśe do piwa wužywa se chmjel kenž dajo górkosć móžne su teke druge wobstatki ako na pśikład wěrce płody mjod fermentacija źo typiski wót piwowarskich droždźejow w nimskej wětšyna sortow piwa ma mjazy a alkohola słowo piwo jo wuznamjeniło w prasłowjańskej rěcy jadnorje piśe pótom jo se pśemjeniło na zapśimjeśe alkoholiskego napoja za produkciju piwa jo notne wjele wódy w piwarnje za hl piwa wužywa se hl wódy wětšyna z tej licy źo pak na myśe pśipšawy w gótowym piwje wóda jo wolumena parametery wódy rozsuźuju wó tom buźo li wóna dobra za produkciju piwa póžedane parametery wótwisuju wót sorty piwa na pśikład za piwa tipa stout wužywa se zwětšego twardu wódu a za piwa tipa pilsner měku wódu zernko jo notne aby daś material za fermentaciju typiski wužywa se jacmjenjowy słod to groni zernka słoda kenž se moka až zachopiju se klěś ga zernka se klěju encymy w zernkach pśeměnjaju cukory w nich na jadnorjejše cukory kenž mógu byś fermentěrowane wót droždźejow proces se pśistaja sušecy zernka wšakoraki cas a temperatura sušenja dajotej słody wšakej barwy wót jasnych do śamnych casy wužywa se słoda z pšenicy abo žyta móžne su specialne wobstatki cukor rajs majs surowa pšenica wužywane dokulaž su tuńše abo změnjaju charakteristiku piwa na pśikład jogo šum abo barwu aby droždźeje mógli fermentěrowaś wobstatki kenž njejsu słody a cukor notne jo dodanje do piwa specielnych encymow něnto wětšyna piwarnjow njeźěła słodu ale kupujo jen chmjel jo w piwje wěrca za słod a aroma wušej togo chmjel konserwěrujo piwo sorty chmjela źěle se tradicionelnje na sorty za górkosć a sorty za aroma chmjel móžo pśidawaś wjelgin wšakorake aroma chmjele z nimskej českej a pólskej maju aroma zela a kóruškow nowe sorty z pódpołnocnej ameriki mógu měś aroma citrusowych płodow abo mango wjelgin rědko wužywa se za piwo fryšne šyški chmjela dokulaž njejsu źaržate tradicionelnje jo se wužywało sušonych šyškow chmjela něnto popularnej stej chmjelowy granulat a ekstrakt kenž stej lažčejšej w transporśe a dlej źaržytej fryšnosć droždźeje pśidajo se aby fermentěrowali cukor w alkohol a wuglikowy dioksid w piwowarstwje wužywa se specielnego sorta droždźejow piwowych droždźejow saccharomyces cerevisiae kenž źěle se na droždźeje dolneje fermentacije a górneje fermentacije droždźeje dolneje fermentacije daju cysćejšy aroma piwa pśi comž droždźeje górneje fermentacije producěruju wěcej aromatiskich zwězkow wó wóni na pśikład płodow banana rjaschena abo wěrcow nalchen rědko w fermentacije wobźěliju se druge mikroorganizmy belgiske piwa lambic se fermentěruju jano wót źiwych droždźejow z powětša pśi warjenju berliner weie mimo droždźejow wobźěliju se mlocnokisalinowe bakterije wjelike piwarnje maju swóje kubłanja droždźejow su teke firmy kenž pśedaju wšake sorty droždźejow jolic piwo jo pasteurizěrowane a filtrowane źo na pśedań bźez droždźejow su pak piwa kenž se pśedajo z žywymi droždźejami do takich piwow pśidajo se cukor za droždźeje kótarež źěłaju w piwje drugu fermentaciju piwo jo jaden z nejstaršych alkoholiskich piśow namakanki z mezopotamiskeje z wokoło lět pśed kristusowym naroźenim pokazuju až jo tam znali piwo sumery su pisali recepty za pśigótowanje piwa piwo jo teke w eposu wó gilgamešu su jo pili pśez słomku dokulaž njejo było filtrěrowane a su byli w nim kuski zernka w pśigótowanju jo se wobźělowali jano žeńske w babilonje su gótowali wjele sortow piwa z jacmjenja pšenicy a dinkela piwo jo było wažny źěl žywjenja w egyptojskej źěłaśerje jo tam dostawali za zežywjenje klěb a piwo w romje su znali piwo pak su jo sebje nižej wažyli ako wino w srjejźowěku piśe piwa jo było powšykne tencas piwo jo samo źiśam dawali tegdejše piwo jo pak měło mjenjej alkohola ako něnto piśe wódy jo pśi tom było tšachotne dla bakterijow w njej dla słodu jo se dodawało do piwa wšake pśicynki w kóńcu srjejźowěka chmjel jo zachopił byś nejpopularnjejšy pśicynk pjerše šyroko nałožowane pšawo za piwo jo było bayerske pšawo cystosći reinheitsgebot z lěta jo wóno groniło až piwo dej se pśigótowaś jano z jacmjenjowego słoda wódy a chmjela něnt góda se až pśicyna takich wobgranicowanjow jo była aby z jadnogo boka pšenica a žyto jo słužyli jano k pśigótowanju klěba a z drugego boka aby do piwa njejo se dodawało tšachotne zela piwo z pšenicy jo mógali pak pśigótowaś w kloštarjach pśed wěkom słod su sušyli nad wognjom z drjewa abo wugla togodla piwa togo casa jo měli ako se zda aroma dyma pózdźej z nowu techniku jo se dało dostaś cysćejšy jasny słod ale teke śamny słod bźez aroma dyma za piwa tipa porter a stout něnto jo słod z aroma dyma rědki a wužywany jano w specialnych piwach w wěku su nastali wjele nowosći za piwo dolna fermentacija a piwo typa lager wužyśe pasteurizacije louis pasteur jo w lěśe wunamakał rolu droždźejow w fermentaciji piwa a jo se zachopiło slěźenje a sajźanje droždźejow w wěku jasne piwo tipa lager jo nastało nejpopularnjejše piwo na swěśe něnto wětšyna šyroko pśedawanych piwow jo pasteurizěrowana a filtrowana pasteurizacija dajo piwoju dłujku fryšnosć dokulaž zabija bakterije a druge mikroorganizmy filtrowanje dajo piwoju cystu barwu su pak kraje źož wěsty późěl maju piwa z žywymi droždźejami to groni bźez pasteurizacije a filtrowanja stej to na pśikład belgiska a wjelika britaniska źož takim piwam se groni real ale jo wjele metodow rozdźělenja piwow w nimskej jadna z nich jo pó zakładnej wěrcy na pśikład połne piwo ma mjazy a mócne wěcej ako a tak dalej piwo źěle se teke mjazy drugim pó sorśe słoda na pś jasny a śamny sorśe droždźejow kenž fermentěruju piwo na pś dolneje a górneje fermentacije engelski spisowaśel michael jackson jo w lěśe wudał knigły the world guide to beer źož jo ako prědny kategorizěrował piwa na cełem swěśe jogo proca jo se měła wliw na wuwiśe slěźenja piwowych stilow nejwětše pśedewześe warjece piwo jo belgisko brazilske anheuser busch inbev wobsejźaŕ markow budweiser corona beck s leffe a stella artois druge město ma sabmiller wobsejźaŕ markow grolsch miller pilsner urquell a tyskie tśeśe pśedewześe jo nižozemske heineken wobsejźaŕ markow amstel heineken moretti zagorka a ywiec nejwětšy importer piwa na swěśe jo usa nejwětšy eksporter jo mexiko nimska jo tśeśi nejwětšy eksporter na swěśe nejwětše konsuměrowanje pó licbje wobydlarjow jo w českej pótom w nimskej wšedny chmjel humulus lupulus jo rostlina ze swójźby kónopjowych rostlinow cannabaceae wšedny chmjel jo trajne zele kótarež dośěgnjo wusokosć wót až cm rostlina jo wijuca wijawka kijašk njaso w šesć rědach łazeńske kósmy a je pśeśiwo stojece łopjenaty wón jo napšawo wijucy łopjena su tśilapate až pěślapate a zubate kwiśo wót julija až do awgusta muske a žeńske kwiśonki stoje na rozdźělnych rostlinach muske kwiśonki njasu pěś zelenych kwiśonkowych łopjeńkow stoje dłujkich kisćach a maju pěś kwiśonkowych łopjeńkow a pěś proškowych łopjeńkow žeńske kwiśonkowe stołki su guste a šyškojte płod jo mm dłujki wórješk rosćo źiwje w lěsach pódla rěckow w krickach a na kšomach gólow ługowych łukow ma lubjej włožne abo mokše wutkate zemje michael james jackson měrca w wetherby awgusta w londonu jo był engelski casnikaŕ a spisowaśel jo był eksperta za piwo a whisky jo napisał znate knigły wó tych temach jogo knigły su se pśedali we wěcej ako milionach eksemplarow na cełem swěśe a su byli pśestajone do wósymnasćo rěcow jogo michael jackson s malt whisky companion z lěta su nejpopularnjejše knigły wó whisky do tencas něntejšna teorija piwowych stilow bazěrujo na wětšy part na knigłach jacksona the world guide to beer z lěta jo pisał za britiske casniki the independent a the observer w lěśe jo źěłał pśi dokumentariskej seriji the beer hunter w britiskej telewiziji channel serija jo měła wósebny wuspěch w usa apache openoffice jo lichotna běrowa software póchadajuca wót paketa openoffice org wobstoj mjazy drugim z procesora teksta writer programa za tabelarisku kalkulaciju calc programa za prezentacije impress a programa za datowe banki base składujo dataje w formaśe opendocument odf kenž jo standard iso iec ale móžna jo teke konwersija do drugich formatow na pśikład microsoft office apache openoffice jo źělnje kompatibelny z libreoffice kenž jo se wótšćěpił wót openoffice org nic jano w formaśe datajow ale teke źělnje což nastupa dodanki ako openoffice org paket jo był cesto wuběrany we wjele distribucijach linuxa ako standardowa běrowa software gdyž nastawa konflikt mjazy openoffice a libreoffice rozsuźujo se wětšyna distribucijow za libreoffice pódzajtšnoserbske dialekty su wumrěte transitiwne pólsko dolnoserbske dialekty pódwjacornosłowjańskich rěcy su pśi wšom znate z nowego testamenta mikolaja jakubicy z lěta a słownika hieronima megisera z lěta a wót togo su cesto pomjenjowane dialekty jakubicy a megisera tu rěc su gronili awtochtony mjazy rěkami nysu a bobrom originelna granica mjazy pólskimi dialektami a serbskimi dialektami jo snaź šła spóromje bobra a odry pak slědy nazalnego wugrona su tež w toponomastiskem materialu na pódwjacor wót bobra w xvi xvii stolěśu jo ta granica se mógła pógnuś serbski stawiznaŕ frido metsk jo gódał až ta granica była spóromje bobra pón pśez městna wysoka lipno trzebule ciemnice radnice budachów a gola pón by granica šła spóromje pliški samo pó urad to jo hypotetiska granica kenž wuchada ně wót toponomastiskego materiala ale wót informacijow wó wendiskej populaciji trjeba pak markowaś až ako wendy byli su ranjej pomjenjowani teke luźe kenž gronili połobske abo samo pólske dialekty toś tu hypotezu trjeba braś wobglědniwje dokulaž su pódzajšnoserbske dialekty transitiwne toponomastiske informacije snadne a dialekt jakubicy a megisera njemóžny k lokalizěrowanju njemóžno akuratnje pśeslěźiś pólsko serbsku granicu pódzajtšnoserbske dialekty su pó źělach wuźaržali do xx stolěśa wokoło mužakowa how pó młogich pśipadaju teke mužakowske a slěpjańske narěcy rownož su wóne lokalizěrowane nejdalej na pódwjacor a nejbliše serbskim rěcam na pódzajtšu wót togo ruma su byli pśetrjebowane dolnošlazyńske narěcy te narěcy su byli wjelgin młogorake njejo było homogenego interdialekta abo kodificěraneje formy měli su pólski pśizuk na pśedposlědnej złožce pólske wuwiśe złožkotworiśelskich sonantow a mjenjej abo wěcej lechiski pśezuk konsekwentnjej pśewjeźeny w dialekśe megisera te dialekty ako teke serbske dialekty su zgubili nazalne wokale a ako pólske dialekty su wobchowali kupku str pśeměšanje zazukowego o a wo jo zwězowało pódzajtšnoserbske dialekty z dolnoserbskimi a pomorjanskimi praserbske č jo se zwězało z c np vecoa ako w dolnoserbskej rěcy palatalizěrowane ś ź su se depalatalizěrowali a na drugem boce ć dź pśejšli w połpalatalězerane č dž abo c dz np cichy w morfologiji jo se kněžył typ našo polo po źěłach jo se zachowali kłonite wokale np dobro wokali e o pśed nazalami su wordoli zwuscone pódobnje górnoserbskim dialektam np sym zachadny cas jo był tworjony z pomocnym werbom tež w wósobje np ja sym o viděł staroserbske a jo pśejšło pśez w e np smieć smjaś se felujo dolnoserbska změna ć ś a dź ź běła serbiska pózdatna pradomownja serbow pśed jich wandrowanju na pódpołudnjo w vii stolěśu našeje ery pśez vi stolěśe n e łužyski serby su wobkněžyli ceły region mjazy rěkami bobr kwisa a odra na pódzajtšu a rěkami solawa a łobjo na pódwjacorje na pódpołnocy su žyli samo do barlinja fredegarowa chronika pišo wó derwanje wójwoźe rodu surbjow a kněžarju połobskich słowjanow w lětach vii stolěśa franki su proběrowali wobkněžyś sebje rody surbjow pak pó pórazce frankow pód wogastisburgom derwan jo pśizamknuł swój kraj k wjerchojstwu sama konstantin porfyrogenitus pišo wó mjenju běła serbiska w wuźěle de administrando imperio groni how až wóna jo lažała w zemi boika kenž jo identificěrowanja z bohemiu zemju bojow twarźi tek až jo granicowała z běłeju chorwatsku a kralojstwom frankow dla togo až běła chorwatska jo wótźělowała ju wót hungorskeje toś běła serbiska jo musała lažaś dalej na pódpołnocny pódwjacor dokulaž konstantin groni až su byli běłe serby tatanje toś jich domownja jo musała byś w cas jogo žywjenja wen bliskosći kśesćijaństwa nestor kijewski pišo w swojej powěsći zachadnych lět z lěta w drugem źěle wó słowjańskich rodach až su w ranem srjejźowěku běłe chorwaty serby a chorutany snaź how źo wó źeł tych rodow nje cełosć dokulaž su jich napadnuli franki wóni su pśejšli z swójich zemjow nad dunajom zazdaśim su sedli nad wisłu a su se pomjenjowali lachy te su se pón pomjenjowali polany lutice mazowšany pomorjany dolnošlazyńske narěcy nim polnisch wasserpolnisch bhmisch polnisch jo grupa narěcow kenž słuša k šlazyńskemu dialektoju pólšćiny kótarymž jo groniła ludnosć dolneje šlazyńskeje dolnošlazyńske narěcy su byli rěc awtochtonych wobydlarjow dolneje šlazyńskeje wót ranego srjejźowěka prědna pódwjacorna granica šlazyńskego dialekta jo była linija rěki bobr źož wón jo granicował z dialektami serbow na pódpołnocy region źinsajšneje zieloneje góry na pódpołdnju sudety źož jo granicował z českimi dialektami dla germanizacije pśez wjele stolěśow źinsa dialekt ma granicu na liniji syców opole prudnik głubczyce z oławskego słownika baltazara działasa wěmy až dolnošlazyńskej narěcy jo był znaty fenomen mazurzenia tj pśechod konsonantow š č ž w s c z ako teke staroserbske č w dolnoserbske c z pśikładow narěcy przy wsyskim co cyni rozmyślay co za koniec ta rzec weznie dsb pśi wšyknem což cyne rozmyslaj có za kóńc ta wěc wezmje kto chce mdrym być musi si pilnie ucyć dsb chtož co mudry byś musa pilnje wuknuś maó i módy cowiek zwie si dziecie dsb mały a młody cłowjek se groni źiśe módy gburski karlus dsb młody burski gólc suchey rodziców i naucicielów bo oni s twoi piers zwierzchności dsb słuchaj starjejšych a wucabnikow dokulaž su wóni twoje prědne pśedstajone marlene dietrich decembra w schnebergu źinsa źěl barlinja maja w parisu pšawje marie magdalene dietrich jo była nimski roźona grajaŕka a spiwaŕka kenž jo w lěśe amerikańske staśaństwo pśiwzeła wóna jo jadna z njewjele nimskorěcnych wuměłcow kótarež su teke mjazynarodnu sławu zdobyli typiski za nju su byli jeje dłujkej noze jeje dłymoki erotiski głos a woblaki ze zecami kenž su pón w lětach nastali modiske za žeńske marlene dietrich jo zachopiła swóju karieru ako źiwadłownica a w nimych filmach w tak pomjenjonych złośanych dwaźastych w barlinju jeje zlět k mjazynarodnej sławje jo se zachopił w z głowneju rolu w filmje der blaue engel režisera josefa von sternberga gromaźe z sternbergom jo pójšła w do usa źož su wucynili dramu marokko z garym cooperom za kótaruž jo nominaciju za oscara dobyła z filmami ako shanghai express a der groe bluff wóna jo se etablěrowała ako prědna nimska filmowa gwězda w hollywooźe za cas nacionalsocializma w nimskej wóna jo se wopěrała až by ns propaganźe pomagaś město togo wóna jo se za cas swětoweje wójny angažěrowała pśi wótwardowanju amerikańskich wójskow w lěśe jo jej prezident usa harry truman medalju lichoty pósćił tyca teke bogowa tyca jo sedymbarwny wobłuk na njebju napśeśiwo słyńcu se napórajuca dla refrakcije a difrakcije słyńcnych pšugow w chrapach dešća wóna se stanjo jolic dešćujo a słyńco swěśi na slěznem boku wobglědowarja barwy su w toś tom pórěźe cerwjena oranžowa žołta zelena módra indigo módra wioletna purpurowa njewidnej susednej barwje stej infracerwjeń a ultrawiolet newton jo originalnje jano pěś primarnych barwow mjenjował cerwjena žołta zelena módra a wioletna pózdźej wón jo oranžowu a indigo pśidał dajucy sedym barwow analogiski k licbje muzikowych notow cerwjena oranžowa žołta zelena módra indigo wioletna tak mjenjowana głowna tyca wobstoj z kružkow z barwami spektruma rědko se teke sekundarna tyca jawi jolic se pšugi słyńca dwójce reflektěruju w dešćowej kapce łamju jolic se pšugi jano jaden raz reflektěruju pótom se głowna tyca jawi wóda jo chemiska wězba kótaraž jo njewuzbytna za wšych žywych byśow na zemi wóna pód normalnymi wuměnjenjami jo žydka pśi temperaturach mjaz c a c pód škrějnym dypkom bywa kšuta maśizna a to lod nad warjeńskim dypkom bywa para wóda wobstoj z wóźika a kislika w poměrje wona wopśimjejo w drobnych kopicach śěžku wódu tśi běrtyle powjerch zemje su pśikšyte pśez wjeliku kopicu wódy oceany cirkulacija wódy mjaz oceanami a powětšom zwětšego kreěrujo wjedro wóda jo głowny napoj wšych zwěrjetow wjele maśiznow se móžo we wóźe rozpušćaś pśi tom rozpušćonosć wótwisujo wót maśizny a temperatury rozpušćonosć płunow wóteběra z pśiběrajuceju temperaturu mjaztym až rozpušćonosć solow pśiběra z pśiběrajuceju temperaturu wóda jo wjelgin jadnora chemiska wězba jeje formula jo ho to wóznamjenijo až molekul wódy ma atoma wóźika a atom kislika temperatura pśi kótarejž wóda bywa lod jo celsius pód normalnym atmosferiskim śišćom temperatura pśi kótarejž wóda se wari definěrujo celsius pśi normalnym morjoniwownym atmosferiskim śišćom wóna jo jadnučka substanca kótaraž se śěgnjo gdyž bywa lod jadnora ale wažna a jónkróćna kakosć wódy jo až jeje kšuta forma plěwa na žydkej kšuta faza jo mjenjej gusta ako žydka wóda dla geometrije mócnych wóźikowych wězbow kótarež se jano pśi niskich temperaturach zdźěluju togodla dłymoka wóda wóstanjo žydka śoplejša ako lodowy powjerch a wódowe organizmy prědnje žywe organizmy na zemi mógu lodowe wuměnja pśežywiś mimo normalneje wóda eksistěrujo teke tak mjenjowana połśěžka wóda śěžka wóda deuteriumowy oksid a pśeśěžka wóda tritiumowy oksid pśi śěžkej a pśeśěžkej wóźe normalny wóźikowy atom protium symbol h se pśez jeju śěžkej izotopa deuterium abo tritium narowna pśi połśěžkej wóźe jaden wóźikowy atom se pśez deuterium narowna śěžka wóda se wót wšedneje wódy we fyzikaliskich a chemiskich kakosćach rozeznawa na pś ma wušy škrějny dypk warjeński dypk a jo gusćejša na bazy wjelikeje masoweje diferency mjaz protiumom a deuteriumom a tritiumom kótarejž matej dwójnu a tšojnu masu kinetiski izotopowy efekt jo wjelgin akutny dla narownanja normalneje wódy pśi chemiskich substancach rownowagowe reakcije změnja což móžo na pś k śěłoškódnym slědam w cłowjeskem śěle wóźiś wódowy molekul wobstoj z dweju wóźikoweju atomow a jadnogo kislikowego atoma geometriski wódowy molekul jo kutny a wótpowědujo vsepr teoriji abe typa dwa atoma wóźika a dwa pora elektronow su pśesunjonej do róžkow pśedstajonego tetraedra kut kótaryž dwa o h wězba zacynjatej jo nastanjo dla wjelikeje pótrjeby na rumje lichotnych porow elekronow daloko idealnego tetraedrowego kuta dłujkosć o h wězbow jo něźi pikometrow wóda jo nejnotnjejša substanca za wšych žywych byśow dokulaž ma wjele rědkich kakosćow kótarež su wjelgin wažne za žywjenje jo dobra rozpušćadło a ma mócne pówjerchowe napněśe fryšna wóda jo nejgusćejša pśi c jeje gustosć wóteběra gdyž zamarzujo abo se wogrěwa kaž stabilny molekul w našej atmosferje gra wažnu rolu ako absorbowadło ultrawioletnego promjenjenja dokulaž wóda ma wusoku specifisku śopłotu kótaraž stabilizěrujo klimu na cełem swěśe wóda jo wjelgin dobre rozpušćadło a rozpušćujo wěcej družynow substancow kaž wšake sole a cukory a wolažcujo jogo chemiske wzajomne statkowanje kótarež pomaga kompleksne matabolizmy weto někake substancy se njederje měšaju z wódu inkluziwnje wólejow a hydrofobnych substancow celowe membrany wužywaju toś tu kakosć aby starosćiwje kontrolěrowali wzajomne statkowanje mjaz swójimi wopśimjeśami a eksternymi chemiskimi wěcami to bu pitśku wót pówjerchowego napněśa wódy wolažcowane wódowe kapki su stabilne dla mócnego pówjerchowego napněśa wódy se móžo wiźeś toś te gdyž pitśku wódy bu kapana na njerozpušćony powjerch kaž głažk wóda se do chrapkow zwězujo toś ta kakosć jo trěbna za rostlinowu transpiraciju na pówjerchu zemje se nagromaźujo wódowe mase běžece dołoj na pś rěcki a rěki a stojece na wěstem niwowje na pś jazory mórja a oceany grizon šwicarska dataja rapides joachims qc jpg otava rěka kanada dataja lago titicaca jpg rěka titikaka peru boliwiska dataja worldwateravailability png kraje z wubrachom pitneje wódy dokulaž wóda jo trěbna za cłowjeske zwěrjece a rostlinowe žywjenje jeje disponujomnosć ma wjeliku wažnosć sociusku a politisku pódlańska kórta pokaza pśez cerwjenu barwu kraje kótarež lětnje wobsejźe mjeńšej ako msup wobnowjoneje wódy na wšogo wobydlarja žołta barwa pokaza disponujomnosć mjaz a msup dokulaž někotare rěki kótarež su wažne za wódowe zastaranje na pś jordan kolorado pśekšacaju krajowe granicy su móžne mjazystatne konflikty wó pitnej wóźe euro eur grichiski teke jo wót respektiwnje ako gótowe pjenjeze płaśece zgromadne europske pjenjeze a płaśi w tak mjenjowanej eurozonje kótaraž wobstoj tuchylu z cłonkow europskeje unije k eurozonje słušaju wótglědujucy togo jo euro jadnučke oficielne pjenjeze slědujucych tśich małostatow kótarež njejsu ze cłonkami europskeje unije maju pak pšawo swójske pjenjeze pregowaś slědujuce kraje wužywaju euro ako oficielne pjenjeze njamaju pak pšawo pjenjeze pregowaś jadnotliwe pjenjeze eksistěruju za gódnoty a a maju we wšych krajach eurozony jadnake wugótowanje na prědnej stronje slězne strony su w kuždem kraju rozdźělnje wugótowane bankowki eksistěruju za gódnoty a stary nowgorodski dialekt rusojski mjenjujo se słowjański dialekt kótaryž jo na rěcnych pomnikach z brjazoweje škóry wužywał kótarež su se w nowgorodskem regionje rusojskeje nadejšli dialekt jo se až do lětstotka w nowgorodskej federalnej republice wužywał zapśimjeśe stwórił jo andrej zaliznjak staronowgorodski dialekt wótchyla se we wjele pozicijach wót starorušćiny w dokumentach wužywana rěc ma wjele znamjenjow kótarež njejsu typiske za druge pódzajtšnosłowjańske dialekty a teke howacej za druge słowjańske rěcy stary nowgorodski jo se pó dobyśu nowgoroda pśez moskowitow w lěśe zgubił někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko na nowgorodskem teritoriju su źaržali cokanje pismik město w genitiwje sg a zdonkow atd dataja birch bark alphabet of novgorod jpg thumb right alfabet na wopismje na brjazowych škórach staronowgorodski dialekt wuznamjenijo se mjaz drugim pśez slědujuce rěcne wósebnosći morfologiske pśiznamjenja fonologiske pśiznamjenja mjaz kóńcom lětstotka a lětom wuryte w pismo wót žiznomira k mikuli sy w pskowje njewólnicu kupił a za to jo mě kněni za jała nejskerjej jo była wóna njewólnicu spóznała ako jadnu kótaraž jo była se jej kšadnuła a žiznoměr jo někak do teje wěcy spleśony snaź ako swójźbny mikule abo jogo wikowański partner ale pótom jo družyna swójźba žona za mnjo rukowała a něnto pósćel tomu mužoju wót kótaregož sy njewólnicu kupił list až ma dalšu njewólnicu toś ta druga njewólnica by se musała pśepódaś kněni za cas w kótaremž by rubjona njewólnica ako corpus delicti trěbna była tak dłujko ako njejo wujasnjone chto jo był paduch a com ako som konja kupił a kněžojskego muža na njogo sadnuł k napśeśiwostajenju pśiś a ty jolic hyšći njejsy pjenjeze wzeł njewzej nic wót njogo wót wikowarja njewólnikow howacej mógł se plan mimo kuliś mjazy a wuryte w póstrow wót gawrile posenje k mójomu swakoju kmótšoju grigori a k mójej sotše ulita jolic wej tola k mójej radosći stej do města jěłej a stej naše słowo abo naše rozgrono njezabydnułej daś bog wam radosć da my wšykne njezabydnjomy waše słowo abo waše rozgrono stary nowgorodski dialekt wěcej jo njewužywał pó dobyśu nowgoroda pśez moskowitow w lěśe pśi tom su někotare wósebnosći južo jěsnjej zgubili na pśikład jo gustosć wužyśa kóńcowki e wóteběrał pśi nominatiwje muskego genusa někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko w pódpołnocnej rusojskej narěcy su źaržali cokanje pismik město w genitiwje atd znate su pśedewšym wopisma na brjazowych škórach rusojski kótarež su zwětšego w cystej narěcy napisane a jano wótergi jawi se naddialektalny wliw a wótbłyšć cerkwinosłowjańskich normow a wopisma na drjewjanych cylindriskich zamkach měchow běricow někotare stare nowgorodske dialektizmy se su teke do śišćanych rěcnych pomnikow dostali pomocne pśi rekonstrukciji narěcy jo był źiwanje a pśeslěźenje nacasnych pódpołnocnorusojskich narěcow k pśirownowanju wědomnostna literatura wó starem nowgorodskem dialekśe eksistěrujo dotal jano w rušćinje andrej anatoljevič zaliznjak apryla moskwa decembra tarusa jo był rusojski rěcywědnik a cłonk rusojskeje akademije wědomnosćow pśedmjat literatury a rěcy zaliznjak jo filologisku fakultu moskowskeje statneje uniwersity skóńcył a pótom studěrował na pariskej sorbonje pla francojskego stukturista andr martinet wuknjo něnto na filologiskej fakulśe moskowskeje statneje uniwersity wósebnje w pśedmjaśe teoretiskeje a nałožowaneje rěcywědy a w uniwersitach aix en provence parisa a genfa w lěśe sta se z korespondowacym cłonkom akademije wědomnosćow sowjetskego zwězka w lěśe jo bywał cłonk akademije wón źěła w instituśe za slawistiku rusojskeje akademije wědomnosćow prědna monografija zaliznjaka rusojska substantiwowa a adjektiwowa fleksija jo był wopyt deklinaciju substantiwow adjektiwow pronomenow a numeralow w pisanej formje rusojskeje rěcy konsekwentne algoritmiski wopisaś studij rozpowěda wažne teoretiske problemy morfologije dawa kšute definicije wopśimjeśow słowna forma gramatiski wóznam gramatiska kategorija akord klaso genus akcentowa paradigma a druge wó gramatiskich kategorijach pad cysło genus a akord klaso jo zaliznjak wósebne nastawki pisał źož se toś te fenomeny z typologiskeje perspektiwy rozpowědaju ako pokročowanje idejow rusojskeje substantiwoweje a adjektiwoweje fleksije jo se jawiła gramatiski słownik rusojskeje rěcy stwórty nakład w lěśe źož jo za sto tysac rusojskich słowow precizny fleksijowy model daty a klasifikacija toś tych modelow naraźona słownik kótaryž jo zaliznjak z ruku gromaźe nosył jo bywała baza za praktiski wše kompjuterowe programy awtomatiskeje morfologiskeje analyzy rusojskeje rěcy inkluziwnje programow za pytanje informacijow a awtomatiskego pśestajenje monografija zaliznjaka a jogo nejwažnjejše źěła wó powšyknej a rusojskej morfologiji se su zasej w lěśe nakładowali wót lěta jo a a zaliznjak systematiski rěc wopismow na brjazowych škórach z velikego nowgoroda studěrował wón jo źěła wó namakanju wósebnosćow stareje nowgorodskeje narěcy wózjawił wó jeje wósebnosći na rozdźěl k nadnarěcnej starorusojskej rěcy wó ortografiji a paleografiji wopismow na brjazowych škórach a wó metodach jich datěrowanja w lěśe jo wón spowšyknjowany studij stary nowgorodski dialekt wózjawił drugi nakład jo se w lěśe wózjawił źěło wopśimjejo gramatiski wopis dialekta a komentěrowane teksty pśisamem wšych znatych nowgorodskich wopismow na brjazowych škórach knigły rěc wó wójaŕskem śěgnjenju igora doglěd rěcywědy jo gusto diskutěrowanemu problemoju awtentiskosći teksta rěc wó wójaŕskem śěgnjenju igora pósćona zaliznjak dopokaza až by li něchten tekst w lětstotku falšował by wjelicku mań preciznych znajobnosćow měś musał kótarež jo rěcywěda faktiski akle w a lětstotku nadejšła eksistěruju kritiski wótwažowane rěcywědne argumenty pśeśiwo awtentiskosći teksta naraźowane wót rozdźělnych awtorow pó powšyknej konkluziji zaliznjaka jo wjelgin njewěrjobne až jo rěc wó wójaŕskem śěgnjenju igora falšowana benedikt xvi łatyński benedictus pp xvi z bergaŕskim mjenim josef alois ratzinger apryla w marktl am inn jo był wót apryla do februara bamž a z tym nawjedowaŕ romsko katolskeje cerkwje a watikana wón jo akle tśeśi bamž w cerkwinskich stawiznach był kenž jo wótstupił wón wuzwóli se apryla wót wobźělonych kardinalow w stwórtem wólbnym kole pó jano góźin trajucej konklawje za naslědnika jana pawoła ii wón wobsejźi nimske a vatikańske staśaństwo do swójogo wuzwólenja na bamža jo benedikt xvi dekan kardinalnego kolegiuma a prefekt kongregacije za wucbu wěry był wón jo płaśił ako jaden z nejwuznamnjejšych kardinalow a jo wopisował se gusto ako teologiska a cerkwinopolitiska pšawa ruka bamža jana pawoła ii w zjawnosći płaśi benedikt xvi ako konserwatiwny europska rada council of europe francojski conseil de l europe jo europska mjazynarodna organizacija kótaraž bu maja pśez londonske dogrono załožona a wopśimujo źinsa statow wóna jo forum za debaty wó powšyknych europskich pšašanjach jeje wustawki pśedwiźe zgromadne źěło cłońskich statow ze zaměrom spěchowanja góspodaŕskego a socialnego póstupa w europje sedło europskeje rady jo europski palast w strasbourgu kuždolětnje dnja maja swěśi se załožeński źeń rady ako źeń europy rownož wužywa europska rada samsku chórgoj a hymnu kaž europska unija njejo institucionelnje z njej zwězany wóna jo nejstarša politiska organizacija europy załožeńske staty europskeje rady su byli belgiska dańska francojska irska italska luxemburgska nižozemska norwegska šwedska a zjadnośone kralojstwo zwězkowa republika nimska jo wót maja z cłonkom až na tśi wuwześa su mjaztym wše europske staty z cłonkami organizacije swěty stoł ma jano status wobglědowarja běłoruska jo wót lěta zastupny kandidat a pśistup kosowa jo akle pótom móžny gdyž jo jogo mjazynarodny status jasny elsaska a historiski elsa jo jaden z francojskich regionow na pśestrěń km pěty nejmjeńšy ma pśisamem miliona wobydlarjow a wusoku gustosć wobydlaŕstwa wót wobydlarjow km nejwětše a nejwažnjejše město elsaskeje jo strasbourg elsaska lažy na lěwem a pódwjacornem brjoze ryna pśi źinsajšnych granicach francojskeje z nimskeju a šwicaŕskej stawizniski jo była elsaska kaž teke lothringska granicny region pśi granicy mjazy nimskeju a francojskeju dłujko jo była z źělom nimskego swětego romskego mócnaŕstwa z źělom francojskeje se k prědnemu razoju stała pó kóńcu tśiźasćalětneje wójny w lěśe pó nimsko francojskej wójnje w lětoma jo zasej bywała z źělom nimskego kejžorstwa pó kóńcu prědneje swětoweje wójny jo na zakłaźe versailleskego měrowego dogrona wóspjet bywała z źělom francojskeje a mimo dobu drugeje swětoweje wójny gdyž jo była elsaska wobsajźona wót nimskeje jo to tak až do źinsajšnego republika guineja rpublique de guine jo njewótwisny stat pśi atlantiskim oceanje w pódwjacornej africe granicujo ze senegalom a malijom na pódpołnocy ze słonowinowym pśibrjogom na krotkem zajtšu z liberiu a sierra leone na pódpołdnju a z guineju bissau na dłujkem wjacorje stolica jo město conakry kótarež se namaka na połkupje pśi atlantiskem pśibrjoze w guineji kněžy tropiska klima kótaraž jo włožna a góruca blisko atlantika mjaztym až jo skerjej sucho na pódzajtšnej wusocynje dešćowy cas trajo wót apryla na pódpołdnju wót februara až do nowembra nejwuše městno kraja jo mont nimba m na krotkem zajtšu guineje blisko granicy słonowinowego pśibrjoga sierra leone lawjacy pśibrjog jo njewótwisny stat pśi atlantiskem oceanje w pódwjacornej africe granicujo z guineju na pódpołnocy a z liberiu na krotkem zajtšu stolica jo freetown kótaryž se namaka pśi atlantiskem pśibrjoze na pódwjacorje kraja w sierra leone kněžy włožna tropiska klima z lětnymi spadkami wót něźi mm suchy cas z górucymi wětšykami ze sahary trajo wót oktobra do maja dešćowy cas zachopijo se srjejź maja a trajo až do oktobra pśi comž staj awgust a september na dešćikach nejbogatšej mjaseca nejwuše městno jo loma mansa m na pódpołnocy kraja blisko guinejskeje granice pśewažeca krajinowa forma jo dešćowy lěs sierra leone jo było až do lěta britiska kolonija zoran inić teke djindjić kyriliski awgusta w bosanskem šamacu jugosłowjańska měrca w běłogroźe jo był serbiski politikaŕ demokratiskeje strony ds a spisowaśel wón jo był mjaz a ministarski prezident serbiskeje inić jo studěrował filozofiju w běłogroźe a pla jürgena habermasa w frankfurśe nad mainom wón jo promowěrował w konstanzu w lěśe jo se do jugosłowjańskeje wrośił a źěła w novem saźe ako docent jo był wón sobuzałožaŕ demokratiskeje strony a jeje pśedsedaŕ w lětoma a ako prědny njekomunist šołta běłogroda pó spówalenja režima slobodana miloševića bu w januarje ako zastupnik liberalneje opozicije k ministarskemu prezidentoju wuzwólony dnja měrca bu w srjejźišću běłogroda na zjawnej droze z wótšostśělca zastśělony njestatkarje su z krejza organizěrowaneje kriminality pśišli ten mały princ francojšćina le petit prince su nejwěcej cytane francojske knigły na swěśe spisał jo je francojski pilot a spisowaśel antoine de saint exupry wóni su byli do wěcej ako rěcow pśełožone knigły su w lěśe nastali za cas drugeje swětoweje wójny pó tom až jo saint exupry do usa emigrěrował tam jo se prědny raz w new yorku pśedstajił w lěśe jo nimski pśełožk wujšeł original wopśimjejo žedne pisane akwarele kenž awtor sam jo kreslił jolic wobglědujoš se knigły zwjeršnje móžoš měniś až jadnaju se how wó jadnore źiśece knigły ale wopšawdu namakajoš w njej wótegrona na pšašanja za zmysłom žywjenja a k póšěgoju mjaz luźimi knigły su pótakem filozofiski spis w oktobrje jo prědny pśełožk do serbšćiny wujšeł claudia knoblochec jo je pśestajiła do górnoserbšćiny toś te knigły su teke k dostaśu w pśełožku do dolnoserbšćiny knigły jo pśestajił pětš janaš w saarbrücken luxemburgski saarbrcken francojski sarrebruck jo město z něźi wobydlarjami na krotkem wjacorje nimskeje a krajna stolica zwězkowego kraja saarlandska jo mimo togo nejwětše město a scełego jadnučke wjelikoměsto w saarlandskej kaž teke jeje politiske góspodaŕske a kulturne srjejźišćo mjaz a jo był saarbrücken teke stolica awtonomnego stata saarlandska město lažy w šyrokej dolinje rěki saar městnostne mě saarbrücken nima nic z mostami cyniś ale jo keltiskego póchada pśi tom wóznamjenijo sara běžeca wóda a briga wjeliki kamjeń prědny grod na teritoriju źinsajšnego města bu na wjelikej skale pśi saarje natwarjony stolica saarlandskeje ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta teke swójsku uniwersitu jidišćina jo germaniska rěc jidišćinu powěda mil luźi na cełem swěśe do holocausta jo był pśibližnje mil rěcnikow jidišćina jo pódwjacornogermaniska rěc ale wóna jo blisko z nimšćinu pśiswójźbna a wopśimjejo semitiske a słowjańske elementy genesis rěcny delta jo wósebna družyna pśipławjonego kjagla pla kótarejež lažy kjagel k wjelikim źělam abo teke dopołnje pód wódowej głaźinu jazora abo mórja w stojecych wódach se spěšnosć běžeceje wódy spomałšyjo tak až se wjeliki źěl materiala rěki wótsajźi gropny material w bliskosći brjoga a drobnjejšy material dalej zwenka mórske błoto abo pěski nastanu a rěka wuśisnjo swój pśeběg pśecej dalej do mórja až musy wokoła swójich wótsajźenjow samych běžaś ze stupajucej wódu jo móžno až se rěcne delty dopołnje pólewaju a mimo pśepołoženja rěki spózy wódy dalej zdźaržuju toś te pódwódne delty mógu něgajšny staw wódy wujasniś grjekski stawiznaŕ herodot twóri formikoniski wuraz delta za rěcny delta nila dokulaž wulew rěki na formu wjelikego grichiskego pismika delta dopomina gat słuša ku kumštnje stwórjonym stojecym wódam ze snadnej dłymokosću a nejmjeńša jadnym pśi a wóttokom w gaśe se žedne stabilne temperaturowe warstowanje njewutwórijo gaty płaśe k stawizniski wuznamnym wuwiśam wódnego twarskego wuměłstwa akle pśez składowanje pitneje a wužytneje wódy su mógli se wobsedlenje w bliskosći městow a wjaskow rozšyriś wuznam gatow za skład wódy se akle w nowšem casu pśez moderne zastaranje z spódnej wódu zgubijo to płaśi pśed rozšyrjenim sparneje mócy w lětstotku teke za wažne młyńske gaty mjaztym až su se w městach pó źělach južo srjejź lětstotka nowe wódne techniki wugótowali su wobydlarje wejsnych stronow hyšći dłujko na gaty pokazane byli mimo togo su byli a su gaty wažne za nutśikokrajne rybarstwo kaž na pśikład w dolnych stronach łužyce richard andree februara w brunšwigu junija w münchenje jo był nimski geograf a etnograf richard andree jo w brunšwigu a lipsku pśirodowědy studěrował wósebnje geologiju w lipsku jo do tamnjejšego studentskego korpusa lusatia zastupił kótaryž jo se załožył studentski korpus jo jomu pózdźej teke cesne cłonkojstwo wupóžycył kaž teke južo jogo nan karl andree jo andree głownje na polu geografije slěźił a bywał pśez jogo etnografiske slěźenja teke daloko znaty w lětach do jo andree zastojnik w českem górnistwje w kněstwje kivoklt wjercha maxa egona von fürstenberga był w lipsku źož jo mjaz do kartografiski wustaw nakładnistwa velhagen klasing nawjedował jo se andree zrazom z kartografiju zaběrał a měł wjeliki późěl pśi wuźěłanju a wudawanju šulskich atlantow a physikalisch statistischen atlas des deutschen reichs mimo togo jo był redaktor wědomnostnego casopisa globus twórby richarda andreeja su teke arnošta mukowe slěźenja wó serbskem kulturnem žywjenju wobwliwowali wót jo był andree z ludowědnicu marie andree eysn z awstriskej ženjony w lěśe jo se wón na cłonka akademije wuconych leopoldiny wólił a bywał cesny cłonk berlinskeje towarišnosći za antropologiju etnologiju a prastawizny berliner gesellschaft für anthropologie ethnologie und urgeschichte richard andree jo w běgu jězby z śěgom wót münchena do nürnberga w starstwje lět wumrěł pawoł nedo nowembra w kotecach blisko wósporka maja w lipsku jo był serbski wucabnik ludowědnik narodny procowaŕ a pśedsedaŕ domowiny wót až do jeje rozpušćenja w lěśe kaž teke mjaz a jogo naslědnik jo był komunist kurt krjeńc pó wotchadźe z łužyce jo był wón z ludowědnikom mjaz drugim na lipšćanskej karla marxowej uniwersiśe a na berlinskej humboldtowej uniwersiśe strowotniskich pśicyn dla bu w lěśe pśedcasnje emeritěrowany pawoł nedo jo był wót junija ženjony z marku roźonej budarjec z kiweje boršće a měł dweju synow michała a mateja rotokasišćina se powěda w bougainville kupa na pódzajtšo neuguinea źěl papua neuguinea wóna jo cłonk pódzajtšnopapuaskich rěcow jeje głowne znamje rěcywědnje jo až ma jadnu z nejmjeńšych fonemowych inwentarow na swěśe šesć konsonantow p t k v r g a pěś wokalow i e a o u t fonem ma alofon s pśed i fonemom jano pirahanšćina ma mjenjej fonemow tak alfabet rotokasišćiny wobstoj z dwanasćo pismikow aeigkoprstuv fonemy rotokasišćiny w ifa su bilabialny alweolarny welarny spiwny ploziw p t k njespiwny ploziw g spiwny frikatiw njespiwny frikatiw s spiwny klepk wokale i e pšawopis v wóznamjeni ifa hirimotuwa rěc jo pidgin bazěrowany na motuwej rěcy a jadna z tśich oficialnych rěcow papua neuguinea gromadu z engelšćinu a tokpisinšćinu mjazy a tysac luźi ju powěda ale wjelgin mało luźi powěda ju ako maśeršćinu hirimotuwa rěc jo se wokoło we wokolinje port moresby wužywaś zachopinała źož jo wjele cuzych pśišło aby wikowali abo bydlili pó tym až papua neuguinea jo britiska kolonija w lěśe bywała rěc jo se dla jeje wužywanja w kolonialnem zastojanju wupśestrěła a specielnje w policiji narodnorěcne mjenja hirimotuweje rěcy su hiri motu police motu policajska motuwa pidgin motu pidžinska motuwa a hiri słowo hiri wóznamjeni wikowańske drogowanje jazor teke jazoro słuša ku kategoriji stojecych wódow kótarež mógu pśi abo wóttok běžeceje wódy měś a su dopołnje z krajoweju płoninu wobdane wón wóznamjeni se w dalokej měrje pśez zamknjony ekosystem jazor jo nutśikokrajne wódy w kótarychž se wětša kopica wódy we wužłobjenju zemje nagromaźiś móžo w pśeśiwje k nutśikokrajnem mórju kaž na pśikład srjejźne mórjo njama jazor direktny zwisk k oceanam na wusokosći głaźiny mórja ze comž se teke žeden pśi abo wóttok pśez mórske tšuženje njepokazujo kopica pśi a wóttoka jo w pśirownanju ze cełkowneju kopicu wódy w jazorje skerjej małe w rozdźělu k běžecej wóźe jo jazor płony a njepokazujo žeden spad z wida limnologiskeje definicije jo jazor pópšawem zasadnje dłymšy ako gat abo łuža tak až móžo se pśez dny abo mjasece stabilne temperaturne warstowanje wutwóriś z frekwency pśeměšanja kótaraž ma daloko segajuce ekologiske slědy góźe se jazory kategorizěrowaś w toś tom zmysle někotare niske jazory kaž na pśikład balaton scełego ako wopšawdne jazory njepłaśe pśi wšym jo wótgranicowanje mjaz jazorami gatami a łužami atd njedokradne a pśecej subjektiwne togodla mjenjuju někotare limnologi kuždu z wódu napołnjonu wužłobinu ako jazor za kategorizěrowanje by pótom bźez wuznama było lěc jo jazor stawnje periodiski abo epizodiski z wódu połnjony a lěc stawne warstowanje wutwóri jazor wopśimjejo zwětšego słodku wódu eksistěruju pak teke wjelike słone jazory kaž na pśikład kaspiske mórjo aralski jazor a marłe mórjo někotare jazory su teke bogate na sodu kaž jazory wokoło wjelikego groblowego pśełama we pódzajtšnej africe druga móžnosć definicije góźi se pśez wjelikosć zawjasć pó kótarejž musy jazor nejmjeńša jaden hektar wjeliki byś teke w astronomiji powěda se wó jazorach jolic drugu žydku maśiznu wobpśimjeju kaž metanowe jazory na titanje mjasecu saturna nejwětše łužyske jazory namakaju se w kumštnej łužyskej jazorinje a su nastali z něgajšnych brunicowych jamow nejwětšy z nich jo sedlišćowy jazor kótaryž lažy na dłujkem zajtšu złego komorowa a ma pśestrěń wót kwadratnych kilometrow pśisamem samsku wjelikosć ma nejwětšy pśirodny jazor łužycy a cełeje bramborskeje gójacki jazor na pódpołnoc błotow bodenjazor nimski bodensee jo wódy w pódpołnocnem pśedkraju alpow kótarež wobstoje pópšawem z dweju jazorowu górny jazor a dolny jazor kaž teke rěki jazorowy ryn źěle jazora słušaju k nimskima krajoma baden württembergska a bayerska awstriskemu kraju vorarlberg a šwicaŕskim kantonam st gallen thurgau a schaffhausen jazora stej se k prědnemu razoju pisnje w lěśe pśed chr ako lacus venetus a lacus acronius naspomnjełej w romaniskem rumje rěka jazor zwětšego lacus constantinus abo pódobnje pomjenjowany pó měsće konstanz constantia kótarež pśi brjoze lažy z km jo bodenjazor za błótonjom a genfskim jazorom tśeśi nejwětšy jazor srjejźneje europy górny jazor engelski lake superior francojski lac suprieur jo nejwětšy jazor pódpołnocneje ameriki a drugi nejwětšy cełego swěta wón jo jaden z pěś wjelikich jazorow great lakes a namaka se na granicy mjaz zjadnośonymi statami a kanadu jazor lažy metrow nad mórskeju głaźinu a jo z pśestrěnju km tak wjeliki kaž awstriska pódpołnocny pśibrjog jazora słuša ku kanadiskej prowincy ontario a k us ameriskim statoju minnesota pódpołdnjowy pśibrjog k zwězkowyma statoma wisconsin a michigan nejwětša kupa w jazorje jo isle royale górny jazor ma wěcej ako pśitokow a wulewa se do huronskeho jazora pśi górnem jazorje laže města duluth a superior w zjadnośonych statach a thunder bay w kanaźe huronski jazor engelski lake huron francojski lac huron jo drugi nejwětšy jazor pódpołnocneje ameriki a stwórty nejwětšy cełego swěta wón jo centralny z pěś wjelikich jazorow great lakes a namaka se na granicy mjaz zjadnośonymi statami a kanadu jazor lažy metrow nad mórskeju głaźinu pótakem wósym metrow pód powjerchom susednego górnego jazora a jo z pśestrěnju km wětšy ako chorwatska pódzajtšny pśibrjog jazora słuša ku kanadiskej prowincy ontario a pódwjacorny k zwězkowemu statoju michigan nejwětša kupa w jazorje jo manitoulin kótaraž jo teke nejwětša jazorowa kupa na swěśe huronski jazor jo z michiganskim jazorom pśez mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany a wulewa se pśez rěku st clair river do erieskego jazora pśi huronskem jazorje laže města saginaw a bay city w zjadnośonych statach a sarnia w kanaźe michiganski jazor lake michigan jo tśeśi nejwětšy jazor pódpołnocneje ameriki a pěty nejwětšy cełego swěta wón jo jaden z pěś wjelikich jazorow great lakes a namaka se na pódpołnocy zjadnośonych statow jazor lažy metrow nad mórskeju głaźinu a jo z pśestrěnju km wětšy ako chorwatska pódzajtšny pśibrjog jazora słuša k zwězkowemu statoju michigan pódpołdnjowy kóńc k indianje a pódwjacorny pśibrjog k statoma illinois a wisconsin michiganski jazor jo z huronskim jazorom pśez mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany tak až jadna se pópšawem jano wó jaden jazor kołowokoło jazora su milionow luźi žywe pśi michiganskem jazorje laže města chicago milwaukee gary a green bay viktoriaski jazor jo nejwětšy jazor w africe a pó kaspiskem mórju a górnem jazorje tśeśi nejwětšy cełego swěta słuša k pódzajtšnoafriskim statam uganźe tansaniji a keniji ma pśestrěń wót pśisamem km což wótpowědujo bayerskej abo irskej a jo až do metrow dłymoki spóromje jogo pśibrjogow jo wěcej ako milionow luźi žywe jazor lažy wósrjejź pódzajtšnoafriskeje wusokeje rowniny nejwětšy pśiběg jo w ruanźe se wubryzgujuca kagera jadnučki wjeliki wótwód jo viktoriaski nil na pódpołnocy kenž jo zrazom nejwažnjejšy pśiběg nila viktoriaski jazor bu pśez natwarjenje nasypa owen falls dam pśi viktoriskem nilje w lěśe kumštnje pówětšony a wužywa se wót togo casa teke za dobywanje energije dla gustego wobsedlowanja spóromje pśibrjogow ma jazor wjele ekologiskich problemow kaž na pśikład wunjerěšenje wódy a njedostatk kislika mimo wódnego kónja jo we viktoriaskem jazorje wokoło rybowych družynow žywe w cełej europje mamy jano zasedlenje nilowego pjerška lates niloticus w tych lětach jo był pak ekologiska katastrofa dokulaž jo był cuza družyna wutłocowała domacne pjerški kiwuski jazor kinyarwanda ikiyaga cya kivu francojski lac kivu jo jaden wót wjelikich jazorow w srjejźnej africe wón jo źěl granicy mjaz ruandu a demokratiskej republiku kongo jazor lažy we pódzajtšnoafrikańskem groblowem pśełamje na pódzajtšo centralnoafrikańskego wuzgjarbjenja a na pódwjacor ruandaskeje wusocyny nejwětšy pśiběg jo z pomjenjowaneje wusocyny se wubryzgujuca kalundura jadnučki wjeliki wotwód jo rusizi w pódpołdnju kenž běžy do susednego tanganjikaskego jazora kiwuski jazor ma pśestrěń wót km a jo až do metrow dłymoki na jogo jazorowem dnje namakaju se wulkaniske žrědła toś jo temperatura wódy we dłymšych źělach jazora wuša ako blisko powjercha mimo togo jo we dłymjach koncentracija płunow kaž na pśikład metana a wuglikowego dioksida wjelgin wusoka wuglikowy dioksid co jo bźezbarwny njewónjaty płun kótaryž jo śěšy ako powětš rozžydnjony wón mócnje se wuwarjujo a nachylnje śopłotu z wokolina wuśěgujo tak až nastawa běły wuglikowodioksidowy sněg druge mě suchy lod toś ten suchy lod se wuwarjujo bźez roztajanja sublimuje togodla wón jo dobra chłoźeńska a konserwěrowańska maśizna wón se rozpušća we wóźe k wuglikowej kisalinje hco wón se wužywa za wuglikowodioksidowe napoje kótarymž wuglikowa kisalina da kisałkojty słod dokulaž wuglikowy dioksid jo śěšy ako kislik wón ma nachylnosć wutłocowaś kislik z jamach a twóriś płunowe jazory togodla jo móžne dušyś w takich městach na pś studnje abo sila wuglikowy dioksid jo głowny wobstatk powětša z něźi pó wolumenje wón jo wažny dokulaž wón se wužywa wót rostlinow za fotosyntezu mimo togo wón jo bazowy akter pśi rostlinarnjowym efekśe a togodla se procuju wót rozdźělnych instancow pómjeńšowaś jogo emisiju do atmosfery za cas slědnych lětźasetkow na kóncu lětstotka a zachopjeńk lětstotka wót industrielneje rewolucije su emisijowali do atmosfery miliony tonow wuglikowego dioksida ale pśedewšym wokoło lět dla powšyknego a zaindustrielnego a zatransportowego wužyśa wugla njesměrny producent wuglikowego dioksida emisjia co jo drastiski stupała pó drugej swětowej wójnje se jo nowa industrielna rewolucija wótměwała kótaraž jo nowe stupanje toś tych emisijow wustatkowała rowno pśed toś tymi rosćenjami a dla specifiskich podawkow se jo małke zniženja wótměwali kaž na pś za cas prědna a drugej swětowej wójnje pó ekonomiskej krizy lěta pó drugej naftowej krizy lěta a pó krizy kóńcecego sowjetskego zwězka za cas slědnych lětźasetkow rost jo był wjelgin wušy w aziji dla tegdejšego spěšnego industrielnego rosta ale hyšći emisija co se pśedewšym w južo wuwitych krajach a pśedewšym w zjadnośonych statach ameriki wótměwaś to groni mimo zjadnośonych statow ameriki kanady a japańskeje wše su kraje pódwjacorneje europy pad usa jo późiwanja gódny jolic wótwažuju až toś ten kraj njeakceptěrujo wupołnjowaś wjele mjazynarodnych dogronow kaž ten protokol kioto jano w zjadnośonych statach ameriki funkcioněrujo wěcej ako milionow jězdźidłow zjadnośone staty ameriki jo zagronite za emisijow mjaztym ceła europa jano za rusojska za a pódzajtšna azija chinska za ceła afrika jano za a pódpołdnjowa amerika za w pśerězku emisija co bu zawinowana wót produkcije elektriki industrije transporta dom a topjenje a rafinerije lilongwe jo stolica pódpołdnjownoafriskego kraja malawi lažy w srjejźišću malawija jano km wót mosambikskeje a sambiskeje granicy a km wót malawiskego jazora zdalone we wusokosći wót metrow nad głaźinu mórja we wusokej rowninje a ma wokoło wobydlarjow dla dobrego měsćańskego planowanja su drogi w stolicy relatiwnje šyroke kaž bulewardy a jadnotliwe ležownosće wjelike lilongwe jo politiske a zastojniske srjejźišćo malawija pak nic góspodaŕske toś tu rolu grajo nejwětše a nejstarše malawiske město blantyre w samym pódpołdnju kraja město załožyjo se akle w lěśe ako wikowański centrum tegdejšeje britiskeje kolonije njassaland pó njewótwisnosći malawija w lěśe su se dla centralnego połoženja za lilongwe ako stolicu rozsuźili wót lěta jo lilongwe teke sedło parlamenta kótarež jo był do togo w měsće zomba něźi km na krotkem zajtšu wót lilongwe lilongwe ma mjazynarodne lětanišćo kamuzu a dwa wót pěś institutow malawiskeje uniwersity nepal nepalski nepl amtski demokratiska zwězkowa republika nepal nepalski sanghiya loktantrik ganatantra nepl jo nutśikokrajny stat w srjejźnem źělu himalaje kótaryž granicujo na pódpołnocy z chinskeju km a na pódpołdnju z indiskeju km ma pśestrěń wót něźi km a wěcej ako milionow wobydlarjow źěli se administratiwnje do stron bagmati bheri dhawalagiri gandaki janakpur karnali kosi lumbini mahakali mechi narayani rapti sagarmatha seti stolica a nejwětše město jo katmandu wobydlarjow pśi granicy k tibetej namaka se nejwuša góra swěta metrow wusoki mount everest až do lěta jo był nepal z kralojstwom pó kšawnej bergaŕskej wójnje mjaz statnym wójskom a maoistiskimi rebelami bu dnja maja republika proklaměrowana cleopatra stratan oktobra w chiinu moldawska jo źowka pěsnjarja pavel stratan a nejmłodša spiwarka kótaraž jo gdy hit cysła jaden dośěgnuła jeje nejznaśejša pěseń ghi jo była w moldawskej a rumuńskej ale teke mjazynarodnje hit pavel stratan jo źěłał w lěśe w bukaresće na swójom tśeśem albumje jogo małka źowka jo była pśi nagraśach pśi tom a grała w studiju mjaztym až jo jej nan swóje spiwy nagrał spontanje jo wóna pśi spiwje mama jaden lichotnych mikrofonow wzeła a sobu spiwała studijowy crew jo był wót pśipadnego nagraśa zagórjony a wóni su wobzamknuli ju hyšći dalšne spiwy spiwaś daś z tych nagraśow jo nastawał album la vrsta de trei ani pśełožk w starstwje tśich lět kótaryž w lěśe w rumuńskej jo se wózjawjony plata jo awansěrowała z pśedanymi jadnotkami k wjelikim pśełapjeńskim wuspěchu a bu z dwa raz platinom ale teke mtv award za nejlěpšy album w rumuńskej w lěśe wuznamjenjony wósebny hit jo był pśi tom spiw ghi kótaryž jo był w rumuńskej za cas pěś tyźenjow na prědnem městnje chartow spiw se jadna wót małkeje gólicy kótaraž caka kuždy wjacor tužna pśed zachodom šule na jeje nejlěpšego pśijaśela ten pak njepśiźo dokulaž jo wjas wopušćił a jo wudrogowany wón wopisujo realnosć wjele moldawiskich źiśi pśeto chudosći dla wjele wobydlarjow kraj wopušći a we wukraju źěło namaka pśez wustnu propagandu we wukraju žywjecych rumunow a moldawijarjow ale teke pśez youtube se sta spiw teke mjazynarodnje znaty album jo se na to teke w japańskej taiwanje pódpołdnjowej koreji špańskej a mexiku jawił cleopatra jo spiwała mimo rumuńskego originala hyšći engelsku a rusojsku wersiju nutś jeje prědny wustup jo měł dnja awgusta gdyž jo tśilětna wót jeje nana na gitarje pśewóźona pśed woglědowarjami w bukarestskem teatrul nottara dwěgóźinski koncert dała w decembrje jo južo styrilětna pśi gódownej gala w piatra neam wustupiła a jo za spiwanje jadnučkego spiwa us dolarow dostawała jeje nan jo dawał pózdźej cełu sumu w telewiznej show za karitatiwne zaměry rownocasnje jo wón wózjawił aby cleopatra pó enormnem medijowem rušu tuchylu žedne wustupy wěcej cyniła w maju jo dostawała pśi pósćenju myta wót mtv romnia w hermannstadt dwa music awards ako best new artist a za best song w lěśe jo wobzamknuł jeje nan z cleopatra nowy album nagraś kótaryž jo se pó pśikłaźe prědnego pód titelom la vrsta de cinci ani pśełožk w starstwje pěś lět jawił wót toś togo albuma se sta wósebnje spiw zunea zunea hit dnja decembra jo w chiinu jeje małki bratš póroźił kótaryž se jo na jeje naraźenju na mě cezar dupił kóńc jo se jeje tśeśi album jawił na kótaremž wóna gromadu z jeje nanom rumuńske gódowne spiwy tak mjenjowane colinde spiwa až do jo cleopatra z jeje staršyma a jeje bratšom w chiinu bydliła stolica moldawskeje a jo tam do šule šła pótom se jo swójźba cele do rumuńskeje pśesedliła a jo žywa něnto w bukaresće na jeje prědnem albumje wózjawjony spiw ghi jo był w lěśe za cas pěś tyźenjow na prědnem městnje rumuńskich chart na casowem dypku gdyž cleopatra jo była akle styri lěta stara pó guinesowych knigłach rekordow jo wóna toś nejmłodša spiwarka kótaraž jo gdy hit cysła jaden w kraju dośěgnuła rekord jo zastawała pśed njej francojski źiśecy star jordy a pśed tom shirley temple cleopatra jo teke ako dotychměst nejmłodša muzikarka mtv award dostała best new album w rumuńskej best song a best new artist a płaśi ako nejmłodša spiwarka kótaraž jo dwěgóźinski koncert wobstała aralski jazor kazachiski aral teizi usbekiski orol dengizi rusojski aralskoje more jo bźezwótběgowy słony jazor w srjejźnej aziji kótaryž wobstoj wusušenja dla mjaztym z tśich źělow z tych lět dowjeźo wužywanje wódy amudarje a syrdarje za pówóźowanje wjelickich kubłańskich stronow bałmy k wuschnjenju a z pěskom zanosowanju něgajšnego stwórty nejwětšego jazora swěta toś te wuwiśe słuša k nejwětšym kumštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach cłowjestwa pówóstanki aralskego jazora se namakaju w turanskej nižynje kótaraž pśisłuša aralsko kaspiskej dłymi a laže w kazachstanje a usbekistanje kontinentalneje klimy dla wobstoj wokolina jazora z pusćinow a połpusćinow wjeliki źěl něgdy km wjelikeje swětliny wódy bu źinsa pomjenjowana ako nowa pusćina aralkum tyźeń jo źinsa w pśisamem wšych kulturach na swěśe casowa jadnotka kótaraž wobstoj ze sedym dnjow wót lěta w ndr w zwězkowej republice a teke mjazynarodnje pśipóznaty moderny tyźeń źo wót pónjeźele až do njeźele tradicionelny žydojsko kśesćijańsko muslimiski tyźeń pak wót njeźele až do pónjeźele jadno lěto ma nejmjeńša njeźelow mjasec nejmjeńša styri źěłowe a šulske dny su w srjejźnej europje zwětšego pónjeźela wałtora srjoda stwórtk a pětk mjaztym až sobota a njeźela ku kóńcoju tyźenja słušatej njeźela je w nimskej samo oficielnje wólny źeń w zjadnośonych statach awstralskej a někotarych arabskich krajach płaśi njeźela teke oficielnje dalej ako prědny źeń w serbšćinje wužywamy za jadnotliwe dny skrotconki z dweju pismikow pó wu sr st pj so nj kaž w nimšćinje wótergi teke skrotconki z tśich pismikow kaž w engelšćinje srjejźowěk jo epocha w europskich stawiznach kótaraž jo trała někak wót pětego do pěśnastego lětstotka ako zachopjeńk tak teke kóńc toś teje epochy su pśedmjata wědomnostneje diskusije a se dosć njejadnako pśistajaju tradicionalnje za zachopjeńk srjejźowěka płaśi kóńc pódwjacornoromskego mócnaŕstwa w lěśe tradicionalny kóńc srjejźowěka jo pak dobyśe konstantinopela w lěśe pak wunamakanje ameriki z kolumbusom w lěśe pak zachopjeńk lutherskeje reformacije w lěśe w ranem srjejźowěku wót stolěśa za cas tak pomjenjonego śěganja ludow někotare serbske rody su wobsedlili źinsajšnu dolnu łužycu ze stolěśa jo znaty serbski wjerch derwan kótaryž jo wójował z germańskimi frankami via regia łatyński kralojska droga jo zapśimjeśe za stare mócnaŕstwowe drogi w europje njejadna se pótakem wó wěstu drogu ale wó družynu drogow kótarež su byli pšawniski kraloju pśirědowane nejznaśejša kralojska droga w swětem romskem mócnaŕstwje jo wjadła wót ryna pśez frankobrod lipsk a budyšyn do šlazyńskeje toś ten historiski puś jo až do źinsajšnego pód mjenim via regia znaty via regia kótaraž jo wjadła pśez łužycu bu w lěśe k prědnemu razoju we wopismje mišnjańskego markgroba hendricha iii ako strata regia naspomnjona eksistěrowała pak južo wót abo lětstotka w górnołužyskem granicnem wopismje wót jo wóna južo ako antiqua strata stara droga naspomnjona pó rozpaźe kralojskeje centralneje mócy w srjejźnej nimskej zachopjeńk lětstotka jo zgubiła swóju funkciju ako kralojska droga tak až njegóźi se wót toś togo casa pšawniski južo wó via regiji powědaś njeglědajucy na ten jo mě drogi we wěstych stronach dalej wobstojało zwětšego ako wusoka droga droga jo něnto pód doglědom krajnych kněstwow stojała kaž na pśikład českich kralow w górnej łužycy a sakskich kurwjerchow w srjejźnej nimskej dla drogowych pśedpisow jo była wusoka droga priwilegěrowana tak až su směli se wěste produkty jano na toś tej droze pśewózowaś droga jo měła wjeliku góspodaŕsku wažnosć za nadregionalne wikowanje a wuměnu wórow ze pódwjacora su pśišli flandriske płaty z pódzajtša drjewo kóžuchy wósk a mjod a ze srjejźnych stron mjaz drugim durinska sol z halle nad solawu a sakske górnistwowe produkty via regia jo była teke direktny zwisk mjaz wažnyma nimskima wjelikowikowyma městoma lipsk a frankobrod cesto su wužywali teke wójska toś tu nadregionalnu drogu tak až dojźo w jeje wokolinje k wšakim wjelikim bitwam kaž na pśikład w tśiźasćalětnej wójnje abo w napoleonskich wójnach pó napoleonowej pórazce a wienskim kongresu jo zgubiła droga swój góspodaŕski wuznam dokulaž su njebyli priwilegije sakskego wótstupjenja teritorijow dla južo źaržate dalšnu funkciju jo měła via regia za putnikowanje wšako jo gusto identiska z jakubowym puśom w lěśe jo pomjenjowała europska rada kralojsku drogu za europsku kulturnu drogu wugótował lichotny stat sakska w zgórjelcu krajnu wustajeńcu pód titelom via regia lět gibanje a zetkanje lěto do togo organizěrował towaristwo cyrila a metoda na chrósčanskej farskej łuce źiwadłowy kruch z mjenim via regia woła wusoka droga jo wjadła wót ryna pśez frankobrod hanau gelnhausen steinau an der strae neuhof fuldu eisenach erfurt naumburg lipsk grimmu groenhain kinspork kamjeńc budyšyn lubij a zgórjelc do wrocławja a dalej pśez šlazyńsku do pódzajtša pódla wusokeje drogi su wuwiwali se póbocne puśe na kótarychž su spytali pśekupce popłatki a cła zalutowaś kaž na pśikład dolna droga kótaraž jo wjadła wót lipska pśez torgawa rukow zły komorow grodk a mužakow do šlazyńskeje z tak pomjenjowanymi pśewódnymi stacijami pak su spytali pśekupcow k wužywanju wusokeje drogi nuzowaś wót kamjeńca jo wjadła wusoka droga pśez lěs k marijinej gwězdźe a do swinarnje źož jo był wótpócywanišćo w prěčecach jo rěcku carnicu pśeprěkował dalej jo wjadła pśez smolicy dołoj do žydowa a na źinsajšnej garbarskej droze zasej górjej źož su mógli pśekupce pśez šulerske wrota do města pśiś abo pśez hornčersku gasu dalej do pódzajtša śěgnuś we wšakich městnach spominaju drogowe mjenja až do źinsajšnego na staru kralojsku drogu kaž na pśikład wusoka droga w kamjeńcu lubij lbau jo město w górnej łužycy na krotkozajtšnej kšomje serbskego kraja lažy pśi rěcce lubaśe pód lubijskej góru a ma wokoło wobydlarjow w někotarych toś tych jsow bu až do zachopjeńka lětstotka lubijski dialekt serbšćiny wužywany pśez lubij běžytej zwězkowej drogi bremerhaven drježdźany zgórjelc a nosaćicy žytawa w lubiju jo zelezniske dwórnišćo a kśicowanišćo běžy pśez njogo zelezniskeje cery drježdźany zgórjelc a zachopinaju tu zelezniske cery do habrachćic a do žytawy kolije něgajšne cery do radwora su wót lěta wóttergane a něgajšny cera do budestec bu demontěrowana w lěśe na śělesu cery ma byś natwarjona sćažka za kólasowarjow źiśe teke góle jo młody luź muske źiśe pomjenjujo se gólc mjaztym až jo źowćo žeńske źiśe někotare faze se mógu rozeznawaś a to pó konwenciji wó pšawach źiśi zjadnośonych narodow jo źiśe luź w starstwje pód lětami źiśe móžo teke pótomnik byś na pś mój nan jo źiśe mójogo starkego słowo źiśe jo pó mukowem słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow pśiswójźbne z górnoserbskim słowom ale teke z pólskim a českim formy słowa źiśe něnto se w singularnem nominatiwje a akuzatiwje a cełem pluralu wužywaju mjaztym až se za zbytne formy kazuse słowa góle wužywaju pó samskem słowniku góle jo pśiswójźbne ze słowom goły zwězkowy sejm jo z lěta parlament zwězkoweje republiki nimskeje jogo sedło jo wót barlinski reichstag w politiskem systemje nimskeje jo zwězkowy sejm jadnučki wustawowy organ kótaryž bu direktnje z ludu wuzwólony legislaturna perioda sejma zasadnje trajo styri lět w aktualnej legislaturnej perioźe sejźi zapósłańcow w sejmje mjaz nimi za cdu csu za spd za lěwicu a za zelenych aktualny prezident jo norbert lammert cdu doněntne wólby k zwězkowemu sejmoju su wótměli se w lětach a aktualna zapósłańcka wólbnego wokrejsa co budyšyn i jo serbowka marja michałkowa cdu zapósłańc wólbnego wokrejsa co zgórjelc jo michael kretschmer cdu commonwealth abo oficielnje commonwealth of nations jo mjazystatny zwězk kótaryž wobstoj pśedewšym ze zjadnośonego kralojstwa wjelikeje britaniskeje a pódpołnocneje irskeje a jogo něgajšnych kolonijow załoženje a institucionalizacija toś togo zwězka zachopjeńk lětstotka jo była reakcija zjadnośonego kralojstwa na procowanja jogo teritorijow kanada pódpołdnjowa afrika awstralska a nowoseelandska wó njewótwisnosć aby toś te dalej z britiskim mócnaŕstwom zwězała pó pśistupach indiskeje ceylona a pakistana kótarež do jich njewótwisnosći k britiskemu mócnaŕstwu su słušali jo nastał moderny commonwealth new commonwealth jo pśistupiła něgajšna kolonija ghana ako prědny srjejźoafriski kraj commonwealth jo bywał gromaźišćo něgajšnych britiskich kolonijow pśi tym njejo wót wuwołanja republiki južo trjebne až pśipóznaju cłonske staty britisku kralowku teke ako swójsku statnu głowu dla dekolonizacije jo pśiběrała licba cłonkow wót wósym w lěśe na w lěśe z commonwealtha jo nastała multietniska a multikulturna organizacija jo pśistupił mosambik ako prědny kraj kótaryž žednje britiska kolonija njejo był w lěśe jo slědowała ruanda ako něgajšna belgiska kolonija źinsa ma commonwealth cłonskich statow z kótarychž su tak pomjenjowane commonwealth realms w personalnej uniji ze sobu zwězane w tych krajach płaśi pśecej hyšći britiska kralowka hilžbjeta ii ako głowa stata až bychu swóju njewótwisnosć wuzběgnyli pomjenjuju ju pak w jadnotliwych krajach oficielnje ako queen of canada queen of australia queen of new zealand atd źinsa su pśisamem swětowego wobydlaŕstwa cełkownje wěcej ako dwě miliardźe luźi w statach commonwealtha žywe oficielna głowa commonwealtha jo britiski kral abo britiska kralowka mimo togo eksistěrujo commonwealth office w londonje kótarež rědujo wšedne naležnosći šef toś togo zarěda jo generalny sekretaŕ staśaństwo jo juristiska pśisłušnosć pśirodneje wósoby k jadnomu statoju z kótarejež wuchadaju wěste bergaŕske pšawa a winowatosći jadnotliwc pśisłuša pótakem pšawniskemu zgromaźeństwu staśanow staśaństwo jo we wětšynje krajow njewótwisne wót etniskeje pśisłušnosći abo narodnosći na pśikład su serby zwětšego nimske staśanje pótakem nimce w pšawniskem zmysle kuždy stat ma swójske kazni kótarež rěduju dobyśe a zgubjenje swójogo staśaństwa w nimskej wupóžycujo se staśaństwo zwětšego pśez naroźenje a wótwisnje wót staśaństwa staršeju abo teke pśez zadomjenje wukrajnikow staśan ma wósebne pšawa kaž na pśikład pšawo na lichotne drogowanje abo w demokratijach wólbne pšawo na tamnem boku ma teke wěste winowatosći kaž na pśikład wobornu winowatosć abo dawkownosć staśaństwo dokumentěrujo se na oficielnych dokumentach na pśikład na drogowańskem pasu abo na personalnem wupokazu w někotarych krajach pśedewšym w něgajšnych socialistiskich statach jo teke narodnosć do dokumentow zapisana jadnotne nimske staśaństwo wobstoj akle z lěta pśed tym su měli nimske kraje na pśikład sakska a pšuska swójske staśaństwa lěcrownož jo měła ndr teke swójske staśaństwo su płaśeli wšykne bergarje z perspektiwy zwězkoweje republiki ako nimske staśanje pśi rozpadnjenju statow na pśikład sowjetskego zwězka abo jugosłowjańskeje móžo w někotarych padach k problemam dojś njedostanu li wšykne něgajšne staśanje staśaństwo jadnogo z naslědnych statow to jo se w jugosłowjańskem pśikłaźe pśedewšym romam stało z kótarychž su byli pótom mnozy bźezstatne napśeśiwny pad su luźe z wšakimi staśaństwami zwětšego jadna se wó dwójne staśaństwo něgajšnych pśidrogowarjow pótomnikow tych pśidrogowarjow abo bergarjow europskeje unije kenž su se w drugem kraju zasedlili za bergarjow drugich cłońskich statow eu jo dwójne staśaństwo w nimskej zasadnje dowólone za tamnych na pśikład turkow w nimskej wobstoje wěste wobgranicowanja samoa do oficielnje pódwjacorna samoa jo njewótwisny kupowy stat w pódwjacornem źělu śichego oceana kótaryž wobstoj ze pódwjacornych samoaskich kupow mjaztym až słušaju pódzajtšne kupy ako amerikańska samoa k zjadnośonym statam samoa bu w lěśe njewótwisna wót nowoseelandskeje a ma pśisamem wobydlarjow republika samoa słuša ku commonwealthej a jo cłonk zjadnośonych narodow samoa lažy w krotkowjacornem pacifiku na dłujke zajtšo wót fidžija nejwětšej kupje stej savai i km a upolu km źož namakatej se samoaska stolica apia a mjazynarodne lětanišćo dalšej wobsedlonej kupje stej manono a apolima dalše mjeńše kupy njejsu stawnje wobsedlone wětše kupy archipela su wulkaniskego póchada mjeńše su nastali z koralowych riffow na kupach kněžy tropisko oceaniska klima z dešćowym a suchym casom pśerězna temperatura lažy pla stopnjow dla swójogo geografiskego połoženja jo samoa wót hurrikanow a tsunamijow wogrozona seychelle su kupka kupow a na jich lažecy stat w pódwjacornem indiskem oceanje kótaryž bu w lěśe njewótwisny wót zjadnośonego kralojstwa wóni słušaju až do źinsajšnego ku commonwealthoju wóni su dla wjelikeje kopice rědko wobsedlonych kupow z běłymi pśibrjogami woblubowany turistiski cil seychelle wobstoje z kupow kótarež laže mjaz a kilometrow zdalone wót madagaskara pśed pódzajtšoafriskim pśibrjogom na głownej kupje mah namakaju se stolica victoria nejwušy wjeršk morne seychellois m a mjazynarodne lětanišćo na seychellach kněžy tropiska klima z dešćowym a suchim casom kótarejž staj wót monsuna póstajonej pśerězne temperatury laže cełe lěto mjaz a c wódna temperatura zwětšego pśi c kralojstwo tonga jo kupowy stat w pódpołdnjowem źělu śichego oceana kótaryž słuša geografiski k polyneziskej dnja junija bu njewótwisny wót zjadnośonego kralojstwa tonga jo až do źinsajšnego jadnučka monarchija w oceaniji a jadnučki cłonk commonwealtha kótaryž ma swójsku dynastiju k tongaskemu archipelu słušaju kupow a atolow kótarež su gronili w zachadnosći pla europejarjow teke kupy pśijaśelstwa wót nich su jano stawnje wobsedlone wóni namakaju se w pacifiku na pódzajtšo fidžija na pódpołdnjo samowy a na pódpołnoc nowoseelandskeje tongaske wulkanowe kupy lice k pacifiskemu wulkanowemu kołoju na pódzajtšo wót jich namaka se až metrow dłymoka tongaska grobla kótaraž słuša k nejdłymšym mórskim groblam na swěśe nejwušy wjeršk kraja jo wěcej ako metrow wusoki a lažy na kupje kao stolica a nejwětše město tongy jo nuku alofa na głownej kupje tongatapu z něźi wobydlarjami tongašćina słuša k polyneziskim rěcam kenž su gałuz awstroneziskich rěcow mjazynarodne lětańske linije zwězuju tongu z awstralskeju nowoseelandskeju samou a fidžijom teke mjaz tongaskimi kupami jo lětadło nejwažnjejšy wobchadny srědk tonga wobsejźi top level domain to kótaraž jo na pódwjacorje wósebnje dla wužywanja za ilegalne wideostreaming słužby znata gustosć zasedlenja teke gustosć wobydlenja jo pśerězna licba wobydlarjow na wobgranicowanej pśestrěni za wěsty teritorij na pśikład za staty wokrejse gmejny a pódobne wóna se zwětšego ako licbu wobydlarjow na kwadratnem kilometerje pódawa jeje pendant w zwěrinstwje jo gustosć populacije pśerězna gustosć zasedlenja ako licba njejo pśecej wjelgin wugroniwa tak ma na pśikład egyptojska pśerěznu gustosć zasedlenja wót jano wobydlarjow na kwadratnem kilometerje wšak njegóźe se wěcej ako jeje teritorija scełego wobsedliś tak až jo we wobydlobnych stronach cesto wěcej ako wobydlarjow na kwadratnem kilometerje žywe nimska ma ako relatiwnje gusće wobsedlony srjejźoeuropski kraj gustosć zasedlenja wót něźi wobydlarjow na km w mjenjej wobsedlonej łužycy su to jano wokoło wobydlarjow na km wobydlarjow na km tuvalu jo mały kupowy stat w śichem oceanje wón bu w lěśe njewótwisny wót zjadnośonego kralojstwa wóstanjo pak až do źinsajšnego z cłonkom commonwealtha z něźi wobydlarjami a pśestrěnju wót jano km jo tuvalu tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe nastupajucy wobydlaŕstwo a stwórty nejmjeńšy pó pśestrěni až do njewótwisnosći se jo gronił teritorij ellice islands mě kraja wóznamjenijo wósym kupow dokulaž jo było až k wobsedlenju nejwěcej pódpołdnjoweje kupy niulakita w lěśe jano wósym wobsedlonych archipel namaka se w krotkowjacornem źělu pacifika na pódzajtšo papua neuguinea a na pódpołnoc nowoseelandskeje w dalšej wokolinje laže kupowy staty salomonow nauru kiribati tokelau samoa wallis a futuna fidži a vanuatu nejwušy dypk kupow lažy jano pěś metrow nad mórskeju głaźinu tak až jo tuvalu pówažnje wobgrozony wót změny klimy a pówódnjowanja pśez mórjo dla togo planujo tuvaluske kněžaŕstwo dłujkodobnje ewakuěrowanje wobydlaŕstwa do awstralskeje abo nowoseelandskeje na kupach kněžy góruca tropiska klima z pśerěznej temperaturu wót c stolica jo centralny atol funafuti źož jo połojca wobydlaŕstwa žywa a sedło kněžaŕstwo na tom atolu lažeca wjas vaiaku tuvaluske kupy su wót něźi lět wobsedlone prědny europski nadejźaŕ kótaryž jo w lěśe na kupy dojšeł był španijaŕ alvaro de mendaa de neyra akle jo zachopił se pókśesćijańšćenje wobydlarjow z pśijězdom prědnego britiskego misionarja južo lět pózdźej su dojšli kupy w lěśe pód britiske zastojnistwo a wót byli zgromadnje ze susednymi gilbertowymi kupami źinsajšnym kiribatijom oficielnje britiska kolonija w lěśe su rozsuźili se wobydlarje za wótźělenje wót gilbertowych kupow a njewótwisnosć ako pśidatny stat wót lěta jo tuvalu ze cłonkom zjadnośonych narodow tuvalu njejo w žednom wójaŕskem zwězku organizěrowany daniž ma swójske wójsko głownej góspodaŕskej gałuzy stej rolnikaŕstwo a rybaŕstwo głowne rolnikaŕske produkty su kokosowe wórjechy banany a taro nejwažnjejšej eksportowej produkta stej kopra kokosowe měso a listowe znamki teke pśedawanje pšawow na internetowych domenach tv kótarež su wósebnje pla telewizijnych sćelakow wjelgin woblubowane jo měł w tych lětach wěsty góspodaŕski wuznam wót lěta ma tuvalu cełkownje wósym kilometrow asfaltěrowaneje drogi a z tym nejkrotšu nadroznu seś na swěśe wót lětanišća we funafuti dawa liniju do fidžija wobchad mjaz kupami pśewjeźo se z pśewóznymi cołnami europski parlament jo nejwuše demokratiski wólone zastupnistwo wobydlarjow europskeje unije kótarež se wót lěta pśecej na pěś lět wóli gromaźe z radu europskeje unije stwóri kaznidawajucy organ eu pótakem europsku legislatiwu jogo sedło jo w francojskem strasbourgu dalšej oficielnej źěłowej městnje stej brüssel a luksemburg pó pśichodnych wólbach změjo europski parlament cełkownje cłonkow europski parlament njejo jano jadnučki direktnje wólony organ europskeje unije ale teke jadnučka direktnje wólona mjazynarodna institucija na cełem swěśe tuchylu ma zapósłańcow kótarež z cełkownje narodnych stronow póchadaju a zwětšego jadnej wót sedym europskich frakcijow pśisłušaju nejwětšej frakciji stej europska ludowa strona sedłow a progresiwna alianca socialistow a demokratow sedłow z tśeśej nejwětšej frakciju jo alianca liberalnych a demokratow za europu z stwórtej nejwětšej zeleni europska lichotna alianca jadne sedło mjenjej maju europske konserwatiwne a reformisty mjeńšej frakciji stej zjadnośona europska lěwica nordiska zelena lěwica a euroskeptiska frakcija europa lichoty a demokratije wót januara jo nimski zapósłańc martin schulz spd z pśedsedarjom parlamenta pśichodne europske wólby su wótměli se maja monmouth jo město w zjadnośonem kralojstwje lažy nad zběžanim rěkow wye monnow a trothy w krotkozajtšnem źělu waliziskeje dwa kilometra na pódwjacor granicy z engelskeju waliziska stolica cardiff lažy něźi kilometrow na krotki wjacor a wjelikobritaniska stolica london něźi kilometrow na pódzajtšo monmouth ma pśisamem źewjeś tysac wobydlarjow a jo lokalny centrum wikowanja kultury a wukubłanja monmouth jo teke głowne město historiskego grobinstwa monmouthshire stawizny monmoutha se zachopinaju južo w romskem imperiumje ako jo stojał na městnje źinsajšnego monmoutha romska twardnica blestium mimo wójaŕskeje wažnosći jo był blestium z wažnym industrijowym centrum źěkowano městnym skłaźišćam zelezoweje rudy a wokolnym lěsom k dobywanje drjewowego wugla jo był blestium teke centrum produkcije zeleza himalaja jo smuga górow w pódpołdnjowej aziji w kótaremž se nejwuše góry swěta namakaju rozpśestrěwa se na dłujkosći wót něźi kilometrow mjaz afghanistanom a burmu a twóri až do kilometrow šyroku geografisku barieru mjaz indiskim subkontinentom w pódpołdnjowu a tibetiskej wusocynu na pódpołnocy w himalaji stoje źaseś wót cełkownje styrnasćo wosomtysačnikow mjaz nimi mount everest m nejwuša góra na swěśe ako pódwjacorny kóńc himalaja płaśi khyberski pas njedaloko afghanisko pakistańskeje granicy w pódpołnocnej pakistanje namaka se karakorum kótaryž jo drugi nejwušy źěl himalaja z drugeju nejwušeju góru swěta k dalej běžy himalaja pśez pódpołnocnu indisku nepal tibet bhutan a pódpołnocnu burmu mě himalaja póchada ze sanskrita a wobstoj ze słowowu hima sněg a alaja městno bydlenje himalaja jo złožowane góriny kótarež su nastali pśez koliziju indiskeje platy z euraziskeju pśed něźi milionami lětami sněžka česki sněžka pólski śnieka nimski schneekoppe jo z wusokosću m nejwuše wugjarbjenje w kerkonošach a nejwuša góra sudetow srjejźogórinskego proga a českeje pśez wjeršk běžy statna granica pólskeje a českeje teke gaž lažy wjeršk sněžki nad lěsneju granicu jo wón za turistam pśistupny na pólskem boku wjerška namaka se mjaz natwarjona kapałka swě ławrjenca kaplica św wawrzyńca a futuristiska górska góspoda kótaraž se mjaz natwari na českem boku wjerška jo postowy amt a nejwuša stacija sedłowego lifta ze stron klimy a wegetacije se wusokostne połoženje kerkonošow ako alpinske wopisujo lěcrownož se wótpowědna wusokosć njedośěgnjo na sněžce kněžy pśerězna lětna temperatura wót c grod lemberk stoj na wušynje nad dołom panenskeje rěcki česki panensk potok pla jsy lvov njedaloko pódpołnocnočeskego města jablonn v podještěd nimski deutsch gabel jogo pśedchadnik jo był srjejźowěkowy grod załožony snaź we lětach lětstotka ako stražna pśigranicna twardnica na pśekupnej droze z čech do žytawy mě groda kótaregož eksistenca jo prědny raz w lěśe dokłaźona bu wót rodowego znamjenja markwartičanow kótarež jo była lawica wótwóźone załožaŕ groda jo był nejskerjej havel z lemberka kenž k prědnym wósobinam na kralojskem dwórje wjacława i a pemysła otakara ii jo słušał a był wuznamna zepěra cerkwje w čechach pśi wójnje wjacława i na morawu jo zeznał swóju pśichodnu manźelsku zdźisławu kótarejež nan jo był morawski magnat pibyslav z kižanova kněz na veve a brnje jeje maś sibylla jadna z dwórjankow kralowki kunhuty jo załožyła kloštaŕ we žru nad szavou pó ženi z havelom pśesedliła zdźisława na lemberk a zgromadnje z nim wobźěliła se na natwari města jablonn kaž teke na załoženju tamnjejšego kloštra wóna jo měła dwě góleśi havela kótaryž skóro jo wumrěł a margaretu a pokazował w tej dobje njewšedne socialne zacuśe z financielnymi srědkami a swójskim źěłom pódpěrował kloštarski hospital a chudobnicu pó pśeslěźenju jich śělnych zawóstankow jo starstwo lět dośěgnuła a wumrěła pó wšym zdaśu na tuberkulozu krotko pśed lětom jeje rownišćo jo w katedrali swj ławrjenca a swj zdźisławy w jablonn jeje dobrośelske statki su se z legendami stali a wóna bu w lěśe ako swěta narjacona kněze z lemberka su grod až do kóńca lětstotka źaržali gaž jogo wobsejźaŕ hašek z lemberka kótaryž korlu iv na jogo diplomatiskich drogowanjach do cuzbnicy dopśewójźił za cas wobronjonych zwadow wjacława iv z śeśkom joštom dojźo ku konfliktoju mjaz hašekom a janom z wartenberga pśi kótaremž bu lemberk w lěśe woblěgowany a pó wšom zdaśu teke dobyty pó hašekowej smjerśi wokoło lěta se grod do wobsednistwa wartenbergčanow dosta slědny z nich jan chudoba z ralska jo był za cas husitskich wójnow na zachopjeńku pśiwisnik siegismunda ale w lěśe pśejźo na stronu husitow a pija na lemberk husitsku wobsadku daniž pó bitwje pla lipan wšak njenastał pokoj w tudejšej stronje na někotarych grodach na pśikład na njedalokem starym falkenburku su wóstawali husitske wobsadki kótarež rubjažne wupady do wokoliny pśewjedowali sami wartenbergarje su pśewjedowali ceste wupady do łužyce a berkojo z duby kótarymž lemberk wót lět lětstotka słušał su wójowali zasej ze sakskimi wjerchami w lětach lětstotka kupi jan z elsnic lemberk kenž wóttudy rubjažne wupady do łužyce pśewjedował pó jogo smjerśi su se wobsejźarje cesto wótměnjali pó zdaśu bu togodla dosć zapusćony gaž jo w lěśe górnołužyski bogot wilhelm z illburga lemberkske kněstwo kupił su byli ze šesć jsow na kněstwje jano dwě wobsedlone k wóžywjenju góspodarstwa a z tym teke cełego kněstwa až pó lěśe gaž jo wilhelmowy gibaty pśichodny syn hendrich kurcpach z trachenberga lemberk zderbnuł ten da srjejźowěkowej twardnicy teke pśez nowe pśitwarki a pśipšawił renesansny charakter kněskego sedła a srjejźišća góspodarstwa w lěśe su pśewzeli berkojo z duby znowa grod ale pó smjerśi hendricha berki bu kněstwo vratislava z donina pśedane kótaremuž njedaloke grabštejnske kněstwo słušał rod doninow pak jo cełu stronu až do kóńca tśiźasćalětneje wójny wobkněžyli gaž jich wobsednistwa pó konfiskaciji wót běłeje góry kejžorskej kronje pśipadny skóro pó tom jo kupił albrecht z waldstejna lemberkske kněstwo a pó jogo namócnej smjerśi w lěśe nabył jo jan rudolf breda za njogo a jogo syna christof dojźo pó lěśe k baroknemu pśetwarju groda pó planach italskego architekta nicola sebregondi srědki za te droge twarje su nabywali cesto pśez njezmilne póstupjenje napśeśiwo njewólnikam což w lětoma a k burskim zběžkam wjeźo bury su wusłali nejpjerwjej pósłaństwo ku kejžoroju leopold i ale gaž bu na pógnuśe christofa bredy w praze łapjona wótpokazali wejsanarje robośiś někotary cas se drje w lěsach schowali ale gaž su byli zasej na swóje byśa wrośili buchu wjednicy zběžka do jastwa stysknjeni a zbytne su musali zlubjenje pósłušnosći złožyś w lěśe jo kupił filip josef gallas lemberk kenž tegdy južo na pódpołnocy čech frdlant friedland liberec reichenberg a grabštejn grafenstein wobsejźeł ale daniž pótom na kněstwje pokoj njejo był za cas sedymlětneje wójny wobsajźił w lěśe pšuske wójsko jablonn a lemberk a w groźe bu wójskowy lacaret pśipšawjony w lěśe bu lemberk pśez zběžkarskich rólnikow poškodźeny a w awgusće bu zasej pśez napoleonowe wójska wobstśělował clamm gallasojo su źaržali lemberk až do zachopjeńka lětstotka gaž jen slědnym zemjańskim wobsejźarjam auersperganjam pśedali te su dali w lětach znowa interjer pśipšawiś kótarychž stukowe wupyšnjenje tegdy jablonski tśasaŕ a stukater jan dukat wuspěšnje renowěrował grod jo był pótom až do lěta wobydlony gaž jo nacistiske zastojnstwo jen zabrało pó lěśe pśejźo lemberk do swójstwa stata w lěśe buchu w nim wustajenja muzeja za bydlensku kulturu lětstotka zaměstnjene lěta njezdźaržany objekt se wšak wupśestrěte pórěźenja wunuźi tak až wót lěta bu grod zawrjeny a jo akle wót njedawnego zasej zjawnosći pśistupny źinsa stej na lemberku wustajenje swětowego modernego wuměłskego škleńčerstwa a wustajenje pósćone swě zdźisławje zaměstnjonej mimo wobglědanjow tu teke koncerty a źiwadłowe pśedstajenja wótměwaju spócetnu pódobu groda z lětstotka njeznajomy dokulaž bu pśez pózdźejše pśetwari pó źělach změnjona na grodojskem skalnem wustupku šćitanem ze tśich bokow pśez nagłe nakłoni stoj źinsa styrikśidłowy dwójoetažowy twar z dwórom pśistupny pó wuskej šyji šćitane pśez tśi wrota z dwěma spócetnje padajucyma mostoma prěnje wrota zatwarjone do wobgroźeńskeje murje su ze ranego baroka za nimi pókšacujo zastupny puś wokoło renesansneho domika wrotarnje ze lětstotka k drugim renesansnym tormowym wrotam ze šynźelowym kšywom ze cybulami a słyńcnym zegerom nad portalom wóttudy se pśez zasypanu groblu k tśeśim wrotam kótarež jo w rožku grodojskego twarjenja zatwarjone a narowno na grodojski dwór wjeźo na lěwem boku stoj gotiski grodojski torm kótaryž jo nejstaršy źěl groda a ze lětstotka póchada pśi pózdźejšych pśipšawach bu pśez stołpowu chódbu zakóńcona a z blachowej helmowej cybulojtej kupolu z lěta zakšyta pód tormom jo na dworje barokna wikowanišćowa studnja źinsajšnu pódobu dosta lemberk něgdy mjaz lětami gaž bu na městnje spócetnego wobtwarźenja pódzajtšne kśidło groda wutwarjone a pśez jogo zwězanje ze pódwjacornym kśidłom jo był grodojski blok wokoło dwóra wótzamknjony pó nastupje bredow kótarež pó wšom zdaśu chcychu z lemberka rodowe sedło wutwóriś jo był grod z interjerom baroknje pśipšawjony wót zachopjeńka lětstotka jo był lemberk nakrajny grod na kótaremž se wušnosć jano pśi góźbje wobźaržował źěk tomu njedojźo južo w a lětstotkoma k wětšym twarskim zapśimnjenjam a lemberk wobchowa se tak cełkownje swóju ranobaroknu pódobu w pódpołnocnem kśidle groda jo nastał pśez zwězanim dweju etažowu wjelika žurla teke ryśarska žurla pomjenjowana z bogatymi stukami styrjomi wjerchowymi mólbami a freskami ze scenami z tśiźasćalětneje wójny te wšak póchadaju ze lětstotka ale w lětstotku buchu pśez pśemólowanje wótgódnośone w susedstwje zastupneje torma jo grodojska kapałka z połojcy lětstotka bogaśe wozdebjena ze ranobaroknej stukaturu a wjerchowymi mólbami w kapałce jo tejerownosći dotychměst funkcioněrujucy orgelowy pozitiw z lěta w pódwjacornem kśidle jo rozćěgnuła renesansna jědźernja mjenowana bajkowa žurla pó kasetowym wjerchu w kótaregož pólach su sceny z ezopowych bajkow mólowane kótarež z doby wokoło lěta póchadaju we pódzajtšnem kśidle su styri dalše rumnosći z bogatymi wjerchowymi stukaturami wobnowjonymi w prědnem lětdźesatku lětstotka w pśizemskej etažy pód tormom jo rumnosć t mj carneje kuchnje z wugótowanim ze lětstotka w pśedgroźe zwenka areala groda stoje tśi jadnoetažowe pachane domy ze lětstotka pódla sebje dom z cysłom jo spócetny gósćeńc z rumnej wjelbowej pincu z lěta dalej do krotkowjacornego směra stoj mały jadnoetažowy ranobarokny grod bredowskich z kamjentnym portalom domowe cysło natwarjony pó lěśe za nim jo rozćěgnuła zagroda do kótarejež se pśez portal ze znamjenjom bredow zastupi na kšomje zagrodneje terasy su torsa mytologiskich póstawow rozdźělnego póchada a barokne plastiki pśipisowane maćijoju b braunoju w parku su teke dwě fontanje ze a lětstotka nawězujuca šćitana lipowa aleja wjeźo k wobhrodźenemu bywšemu małemu kjarchoboju z njewobchowanej zdźisławinej kapałku z tormikom a narownikami dalšej dwě šćitanej aleji stej pód wušynu pla jsy lvov na wušynje we wokolinje groda a pśedgroda su plastiki wót tśasarjow ze wšych kutow swěta rozchytane kótarež se na lemberku na wjacorych tśasarskich zmakanjach wobźěluju pód wušynu pśi puśu do jablonnego jo glědane žrědło dobreje wódy pomjenjowany zdislavina studnka dolnoserbski zdźisławine žrědłyško wupyšnjenje jo empirowy pawiljon z wósym toskanskimi słupami natwarjony w lěśe wušyna pód grodom ma poměrnje bogate historiske pódzemje w pěskowcowych skałach podłu gatow we jsy pód grodom su wšake piwnicy z kótarychž někotare statne kubło wužywa pó rozćěgnjenju nejwětše su piwnicy na městnje wótterganeje kněskeje piwarnje wótrywane w źewjeśźasetych lětach lětstotka wósebnosć jo až se w pódzemju teke pśewažny źěl technologije piwarnje inkluziwnje warjernje namaka zajmowy jo teke w skale wobtśasane wódne pódkopki ze žrědłom pód grodom samym lažy teke m dłujke pódkopki w kótarychž bu zelezowa ruda wudobyta snaź su wjedowalo rowno młogolicbne prózdnicy k nastaśu powěsćow wó tajnych chódbach a chowankach bźez kótarychž se lemberk južo njegóźi pśedstajiś tekst toś togo nastawka jo pśełožk weboweje strony wó groźe lemberk na z češćiny wobrazy tohorunja z teje eksterneje weboweje strony póchadaju wózjawjenje jo se z dowolnosću awtora českego originala stał pfalca łatyński villa regia kralojske město abo curtis regia kralowy dwór jo była w ranem a wusokem srjejźowěku twardnica abo grod kenž su statkował drogujucemu kraloju abo kejžoroju ako zepěranišćo a nachylna rezidenca zapśimjeśe wótwóźujo se wót romskeje górki palatina na kótarejž su reziděrowali romske kejžorje srjejźowěkowy kral abo kejžor njejsu měł stolicu ako kněžaŕstwowe sedło ale jo drogował pó kraju aby swóju awtoritu we wšych stronach mócnaŕstwa a wósobinski kontakt k wazalam zdźaržał pfalcy su namakali se zwětšego we wokolinje biskupskich sedłow a wjelikich kloštarjow abo w lichotnych městach a byli dosć wjelike krala a jogo družynu góspodowaś a ze žywidłami zastaraś wósebnje wažne su byli pfalcy w kótarychž kral z družynu pśezymował tak pomjenjowane zymske pfalcy wuznamne pfalcy su namakali se na pśikład w aachenje goslaru a memlebenje pódpołdnjowochinske mórjo pinyin nn hi jo nakšomne mórjo w pódwjacorje śichego oceana pśi krotkozajtšnej kšomje azije granicujo z chinskeju na pódpołnocy z chinskeju republiku na dłujkem zajtšu z filipinami na pódzajtšu z malayziju a sultanatom brunei na krotkem zajtšu z indoneziskeju na pódpołdnju a pódwjacorje a z vietnamom kambodžu a thailandskeju na pódwjacorje jo zwězane z pódzajtšochinskim mórjom na dłujkem zajtšu z filipinskim mórjom na pódzajtšu ze suluskim mórjom na krotkem zajtšu z mórjom java na pódpołdnju a pśez malakkaskeju wuscynu z andamanskim mórjom w indiskim oceanje na pódwjacorje pśestrěń pódpołdnjowochinskego mórja jo miliona kwadratnych kilometrow maksimalna dłymokosć jo metrow kulkowa wacka teke kulkowy bruk leptinotarsa decemlineata jo bruk ze swójźby listowych brukow chrysomelidae z pórěda coleoptera pó nimskej wikipediji wědomnostne mě leptinotarsa decemlineata wóznamjenijo nimski někak zehnstreifen leichtfu a serbski pótakem lažka noga ze źaseś smužkami abo źaseśsmužkowa lažka noga bruk jo swětadaloko rozšyrjony originalnje póchada kaž teke kulkowa rostlina z ameriki jeje originalna amerikańska domownja jo lažała w zwězkowem staśe colorado w amerikańskej engelšćinje jo była kulkowa wacka teke colorado beetle pomjenjowana jeje originalna picowa rostlina jo była kótaraž teke k swójźbje ronicowych rostlinow słuša pśechod na kulku jo se pópšawem pśipadnje stał pśez pśedobywanje běłych sedlarjow a z nimi jich kulkowych rostlinow jo se brukoju jogo nowa picowa rostlina praktiski napśeśiwo pśinjasła w europje była kulkowa wacka prědny raz w lěśe w pśistawach wót liverpool a rotterdam wuglědany w nimskej su prědne namakanki za mülheim am rhein a torhow sakska teke za lěto dopokazowane južo w toś tem casu jo se wó njesnadnych napinanjach rozpšawjało plagu zagranicowaś w lětoma a su nowe wjelike napadowe wuchadnišća w europje wustupowali w lěśe se jo kulkowa wacka na wjelikej šyrokosći skóńcnje wót wuchoda až do nutśikownego kraja pśedobywała a km kulkowych wobrostow wokoło bordeaux skóncowała w lěśe jo se po rynje dochadał a se ze spěšnosću wót km na lěto do wuchoda rozšyrjowała w lěśe jo bruk na łobjo dochadał w lěśe na odru w lěśe jo skóńcnje pólsku pśeprěkował a granice sowjetskego zwězka dośěgnuł w europje kulkowa wacka žedne pśirodne žratne njepśijaśele njama jeje warnujuce barwy ju optimalnje šćitaju glědaj teke mimikry wósy akle w slědnych lětźasetkach su domacne ptaški kaž fazany kulkowu wacku ako žratwu akceptěrowali mimo togo pśepytuju nad brukoweju plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi rodami dobyś kulkowa wacka a jeje larwy su žywe wót źělow kulkoweje rostliny a drugich ronicowych rostlinow wóttudy teke mě kulkowa wacka kulkowe wacki mógu w krotkem casu cełe póla do gołego wobežraś bruki wótpołožuju w juniju na łopjenowych dolnych bokach kulkowych rostlinow kuždy raz pakety z oranžožołtych jajkow cele jadna samica móžo něźi jajkow znjasć z jajkow se pó až dnjach larwy lagnu su cerwjenojte a maju na bokach a na głowje carne dypki larwy wjelgin spěšnje rostu a se tśi raz slěkaju pó až tyźenjach lězu do zemje aby se tam zapśěźowali pó něźi dwěma dalšnyma tyźenjoma kulkowe wacki wulězuju pótom pak hyšći nejmjeńša jaden tyźeń we zemi wostawaju na lěśe jo brukowej generacija generaciji pśi comž se w srjejźnej europje jano jadna generacija wuwija ale w śoplejšych regionach móžo se až do tśich generacijow wuwijaś kulkowe wacki mógu zymje pśetraś we zemi marron curtis fort roź oktobra wum decembra jo był amerikańsko nimski germanist a specialist za saterfrizišćinu a dolnonimšćinu fort jo měł nimske staśaństwo a jo był pśez pśepóžycenje indigenata pódzajtšofriziskeje krajiny zadomjany pódzajtšofriz wón jo bydlił w leerje pódzajtšna friziska pó internatnem wopyśe w new hampshire usa jo marron c fort wót na princeton university fachy germanistika anglistika nederlandistika skandinawistika a matematika studěrował w lěśe jo k uniwersiśe wót pensylvaniskeje philadelphia pśejšeł za cas uniwersitnego wuměnowego programa jo w lěśe k alberta ludwigowej uniwersiśe freiburg im breisgau pśišeł jo fort pśi prof alfred senn na university of pennsylvania k doktoroju filozofije promowěrował a to z disertaciju wó dolnonimšćinje vechty beschreibung der vechtaer mundart faksimile eksistěrujo w wót lěta až do lěta jo marron c fort profesuru za germanistiku na uniwersiśe wót new hampshire zastawał w toś tem casu mjenujcy a jo góstne profesury na uniwersiće oldenburg pśewzeł w toś tem casu jo swóje studije wó saterfrizišćinje a pódzajtšofriziskej dolnonimšćinje započał na uniwersiśe oldenburg jo był fort wót akademiski wušy rada a jo až do swójogo pensionowanja w lěśe źěłowe městno za dolnonimšćinu a saterfrizišćinu na uniwersiśe oldenburg nawjedował wót lěta jo w nimskej žywy prof dr marron c fort jo wudawaŕ słownika za saterfrizišćinu ebro katalański ebre jo wjelika rěka w dłujkem zajtšu špańskeje z dłujkosću wót km jo wóna pó rěce tajo druga nejdlejša rěka iberiskeje połkupy jeje rěcyna ma pśestrěń wót něźi km w starowěku jo njasła rěka łatyńske mě iberus ceła połkupa bu pó rěce pomjenjowana rěka wužrědli se w kantabriskich górinach we wjasce fontibre fontes iberis žrědła ebra we wusokosći wót m běžy do pódzajtšnego směra pśez regiony kantabriska kastilska lon a la rioja źož se namaka znate winowe plahowanišćo rioja pótom pśeběžyjo ebro awtonomne regiony navarra aragoniska a kataloniska stolica aragoniskeje jo znate uniwersitne město saragosa nad ebrom w pódpołdnjookataloniskej prowincy tarragona namaka se km wjeliki delta ebra kótaryž stoj wót lěta pód pśirodošćitom mjaz městoma amposta a deltebre wulewa se rěka do srjejźnego mórja pśi pśewažnje wót dłujkego wjacora do krotkego zajtša běžecej rěce su natwarili tśi rěcne zawěry k dobywanju energije za katalańsku metropolu barcelona tajo špański abo tejo portugiziski jo z dłujkosću wót kilometrow nejdlejša rěka iberiskeje połkupy a běžy pśez špańsku a portugalsku w starowěku jo njasła rěka łatyńske mě tagus rěcyna rěki wobśimjejo km wót togo słuša km k špańskim regionam extremadura madrid aragoniska a kastilska la mancha a km k portugalskej cełkownje jo na tej pśestrěni něźi mio luźi žywe tajo wužrědli se we wusokosći wót pśisamem m w górinach sierra de albarracn wósrjejź špańskeje běžy pótom do pódwjacornego směra pó iberiskej połkupje pśez špańske města aranjuez toledo talavera de la reina a alcntara kaž teke pśez portugalske město santarm skóńcnje se blisko lissabona do atlantiskego oceana wulewa nejwětšy móst pśez tajo jo ponte vasco da gama w lissabonje kótaryž jo z cełkowneju dłujkosću wót km nejdlejšy móst w cełej europje k nejstaršym mostam pśez rěku słušatej romski puente de alcntara a srjejźowěkowy puente de san martn w toledo jěwa marja čornakec nim eva maria zschornack januara we worklecach jo serbska spisowaśelka a dramatikaŕka serbskego ludowego ansambla w budyšynje jěwa marja čornakec jo se naroźiła ako źowka bura we worklecach a jo we wotrowje wótrosła pó wopyśe wotrowskeje a pančičanskeje šule wuwucyjo se wóna na budyšyńskej serbskej rozšyrjonej wušej šuli źož jo maturowała pó studiju na fachowej šuli za wědomnostne bibliotekarstwo w lipsku jo źěłała wóna mjaz do ako wědomnostna bibliotekaŕka na serbskem wucabnikojskem wustawje w budyšynje a w lětoma ako wědomnostno techniska sobuźěłaśerka w instituśe za serbski ludospyt wót lěta do jěwa marja čornakec jo studěrowała na lipsčańskej uniwersiśe kulturne wědomnosći a sorabistiku źož jo diplomowe źěło k temje serbske pismojstwo mjaz napisała po studiju wóna jo se wrosiła na institut za serbski ludospyt wót januara wóna jo była šefredaktorka kulturnego casopisa rozhlad w ludowym nakładnistwje domowina a statkujo wót awgusta ako dramatikaŕka w serbskem ludowem ansamblu w budyšynje jěwa marja čornakec jo cłonk maśicy serbskeje a wót lěta zrazom cłonk pśedsedaŕstwa za jeje wugbanja na pólu serbskeje źiśeceje literatury a za statkowanje ako awtorka źiwadłowych graśow jo wót załožby za serbski lud oktobra spěchowańske myto k mytu ćišinskego dostała ceuta jo špańske město a špańska enklawa na pódpołnocy afriki lažy na pódpołdnjowem brjoze gibraltarskego pśelewa naprěki gibraltaroju granicujo na pódzajtšu ze srjejźnym mórjom na dłujkem wjacorje z atlantiskim oceanom a na pódwjacorje z marokkom ceuta ma dobry pśirodny pśistaw źinsa jo ceuta awtonomne město ale až do lěta jo była z źělom prowincy cdiz ceuta ma něźi tysac wobydlarjow a cełkowna pśestrěń enklawy jo km gustosć wobydlaŕstwa jo togodla něźi wobydlarjow na kwadratny kilometer nejwuša góra enklawy jo monte hacho starowěke mě mons abila z wusokosću metrow nad mórskeju głaźinu monte hacho lažy nad pśistawom na połkupje peninsula de almina a na jeje wjeršku jo wójaŕske zepěranišćo špańskego wójska priština kyriliski albański prishtina prishtin jo stolica a sedło kněžaŕstwa kosowa jo z wobydlarjami we wjelikej gmejnje nejwětše město kraja a jogo politiski kulturny a góspodaŕski centrum šołta jo isa mustafa kdl priština jo była jadne wót srjejźišćow srjejźowěkowego serbiskego stata a rezidenca pód kralom milutinom dłujkowjacornje města se jo junija bitwa na kosowem polu wótměła pó osmaniskem dobyśu serbiskeje stolicy smederevo w lěśe jo turkojske kněstwo zachopiło w prědnej balkanowej wójnje jo serbiska prištinu dobywaś mógła w jugosłowjańskej jo město wót lěta stolica awtonomneje prowincy kosowo a metochija była w kosowskej wójnje wjelgin wobškóźona jo priština wót głowne město republiki kosowo kótaraž mjazynarodnje pśipóznata njejo jan wjela januara w žydowje januara w budyšynje jo był serbski spisowaśel cesto jo pód mjenim radyserb abo jan wjela radyserb pisał wón jo pisał balady a lyriku a zběrał ludowe basnje a pśisłowa ako jaden z prědnych serbskich awtorow jo se teke pisanju prozy pósćił mimo swójich wudanych knigłow jo teke wjele drobnych wulicowańkow we wšakich casopisach wózjawił wón jo źěłał až do kóńca teke na episkima źěłoma miliduch na brodźinje a pebysław na limasu kótarež pak bóžko wěcej dokóńcył njejo jan radyserb wjela jo měł wjeliki późěl na zběrce pisłowa a pisłowne hrónčka a wusłowa hornjołužiskich serbow kótaraž jo se w lěśe wót arnošta muki wudała wjela jo był pśisłowa zběrał a zgromaźił muka jo był je dorědował a wudał wylem bjero nim wilhelm bhro septembera w drjejcach awgusta w chóśebuzu dolnoserbski casnikaŕ ceptaŕ spisowaśel a pśełožowaŕ źěłał jo ako źěłaśeŕ w rězaku pśi zeleznicy na lětanišću ako knigływjednik nakupowaŕ a pśedawaŕ a ako gmejnski pśistajony wón jo był wušej dwaźasća lět wucabnik w šuli w kuparskich borkowach wot lěta až do wón jo był ako redaktor zagronity za serbsku pratyju bjero jo pisał nastawki a wulicowańka za nowy casnik pratyju płomje a dolnoserbske radijo w jo dostał cesne znamuško domowiny w lěśe jo wótejšeł na wuměńk wón jo był slědny redaktor nowego casnika za kótaregož jo dolnoserbska rěc była mamina wón jo był teke dłujkolětny pśedsedaŕ zjadnośeństwa serbskich rybarjow benjamin běgaŕ nim benjamin bieger februara w janšojcach septembra w wětošowje dolnoserbski faraŕ spisowaśel a kulturny procowaŕ benjamin běgaŕ jo se w janšojcach ako syn wucabnika naroźił w greifswalźe a kielu jo študěrował teologiju w lětach wón jo był z diakonom w picnju w lětach źěłał jo ako faraŕ w krummendeichu w hennestedśe w schlezwig holsteinskej a we wětošowje we wětošowje wón jo był slědny serbski faraŕ kenž serbski jo powědał wót cłonk maśicy serbskeje běgaŕ gromaźe ze hajnom rizom jo wudawał cerkwinski casopis wósadnik wón jo był jaden z głownych organizatorow wjelikego serbskego swěźenja z rozpokazowanim drastwow we wětošowje w lěśe toś ten swěźeń jo se k wrośenicy załoženja dolnoserbskeje wótźělby maśicy serb skeje pśewjadł w lěśe jo benjamin běgaŕ wótejšeł na wuměńk dnja septembra jo wón wumrěł we wětošowje tam na cerkwinskem kjarchobje jo teke jogo row sardišćina sardiski sardu limba sarda jo pódpołdnjoworomaniska rěc kótaruž nałožuju někak rěcnikow na kupje sardiniska tśi nejwažnjejše sardiske narěcy su logudorska nugorska a campidanska sassariska a gallurska narěcy licytej se skerjej ku korsiskim narěcam w měsće alghero powěda se katalański wót lěta amty awtonomneje sardiniskeje regione autnoma de sa sardigna nałožuju tak pomjenjonu limba sarda comuna lsc kótaraž wužywa se w oficielnych dokumentach lsc jo kompromis mjaz wšakimi narěcami a jeje nałožowanje ma akle eksperimentalny charakter sardišćina jo se wuwiwała na kupje ako relatiwnje izolěrowana rěc w pśirownanju z drugimi romaniskimi rěcami jo sardišćina wjelgin konserwatiwna wótergi jo wóna bliša ludowej łatyńšćinje ako modernym romaniskim rěcam za cas fašistiskego režima su musali duchowne wěriwym wujasnjowaś až łatyńšćina kótaruž w cerkwi słyše sardišćina njejo někotare źinsajšne sardiske gramatiske formy su bliše klasiskej łatyńšćinje ako łatyńšćina napismow kótarež su se w pompejach wobchowali na pśikład klasiske łatyńske amat jo se wugroniło w pompejach južo ama kaž w źinsajšnej italšćinje w sardišćinje až do źinsajšnego jo se zdźaržała forma amat sam werb amare pak jo w sardišćinje italskego póchada prědne sardiske teksty póchadaju z lětstotka ale wětšyna sardiniskich spisowaśelow jo twóriła wósebnje we łatyńšćinje a špańšćinje wótergi ale jano rědko w katalańšćinje pózdźej w italšćinje literatura w sardišćinje jo se zachopiła wuwiwaś akle w lětstotku ako prědny jo wopytał jadnotnu spisownu rěc wutwóriś giovanni spanu na zakłaźe logudorskeje narěcy w lěśe jo wudał pietro casu di barchidda swój pśełožk dantoweje bóžeje komedije cełu bibliju pśełožył do nugorskeje sardišćiny profesor bobore ruju italski salvatore ruju pisane teke salvatore ruiu pśedsłowo k jogo pśełožkoju jo profesor massimo pittau napisał nejwuznamnjejša sardiniska spisowaśelka lětstotka grazia deledda nobelowe myto jo pisała italski w italskej sardišćina dłujko njejo była pśipóznata ako wósebna rěc až do źinsajšnego ju někotare narěc mjenjuju akle w lěśe sardiniska kazń cysło definěrujo sardišćinu ako samostatnu rěc w lěśe su zachopili amty na sardiniskej tak pomjenjonu limba sarda comuna powšyknu sardišćinu ako amtsku rěc nałožowaś sardiski móžo wobydlarjow kupy nejwěcej wobgrozona jo campidanska narěc logudorsku a nogursku narěcy wěcej konserwatiwnej powěda teke młoźina sardiski wěcownik ma dwa roda maskulinum a femininum a dwě cysle singular a plural pśed substantiwom zwětšego stoj artikel pak definitny pak indefinitny na rozdźěl k wšym pódzajtšnoromaniskim a pódwjacornoromaniskim rěcam z wuwześim někotarych pódzajtšnych katalańskich narěcow na balearach a pó źělach na costa brava tak pomjenjonego catal salat sardiski definitny artikel su sa njejo se wuwił z łatyńskego ille ale z ipse definitny artikel ma toś te formy indefinitny artikel ma slědujuce formy w singularje pśed wokalami artikel se eliděrujo s amicu pśijaśel s amica pśijaśelka un amicu un amica definitny artikel góźi se wugranjaś a pisaś gromaźe z prepozicijami a do k kin z t gr z kim z cym de z wót a in w assu assa assos assas kissu kissa kissos kissas dessu dessa dessos dessas issu issa issos issas artikel a prepoziciju móžomy wugranjaś teke kaž dwě słowje na pśikład kin su de su in su indefinitny artikel góźi se wugranjaś a pisaś gromaźe z prepozicijoma kin a in kindunu kinduna indunu induna sardiske substantiwy źěle se do styrjoch klasow kaž w pódwjacornoromaniskich rěcach teke w sardišćinje twóri se plural substantiwow a adjektiwow na zakłaźe łatyńskego akuzatiwa plurala na pś pane klěb panes klěby rosa roža rosas rože ma teke wósebne formy za maskulinum femininum a za singular plural stopnjowanje adjektiwow feminimum cara prus cara sa prus cara meda cara plural maskulinum caros prus caros sos prus caros meda caros femininum caras prus caras sas prus caras meda caras dego deo ja teu ty issu issa wón wóna nóis my bóis wy issos issas wóni mu ma mój mója tuo tua twój twója suo sua jogo jeje nóstru nstra naš naša bróstu brsta waš waša issro jich mos mas móje tuos tuas twóje suos suas jogo jeje nstros nstras naše bróstos brstas waše issro jich maju w sardišćinje perifrastisku formu su e unu prědny sa e una prědna su e duos drugi sa e duas druga a pod sardiske werby źěle se do tśoch konjugacijow werby konjugacije maju w infinitiwje kóńcowku are werby konjugacije kóńcowku ere a werby konjugacije kóńcowku ire sardiski werb ma styri modusy indikatiw imperatiw kondicional a konjunktiw a šesć tempusow prezens zestajony preteritum imperfekt pluskwamperfekt futur a zachadny futur futuro anteriore negacija twóri se z pomocu non non faeddo su sardu njepowědam sardiski pomocne werby i konjugacija futur app a cantare zachadny futur app er cantu forma des er cantu imperatiw canta cante perfekt appa cantu pluskwamperfekt are po cantu ii konjugacija iii konjugacija jona herbert nowak apryla w gołynku apryla dolnoserbski faraŕ spisowaśel rěcy wěd nik a kulturny procowaŕ w lětach cłonk dolnoserbskeje rěcneje komisije herbert nowak jo se naroźił w gołynku ako syn wucabnika mjertyna nowaka a jogo manźelskeje selmy wót lěta až do wón jo był z fararjom w pěśich dubach pla eisenhüttenstadta pón až do drjowku w lěśe jo wón wótejšeł na wuměńk myto ćiśinskego jo dostał za jogo wurědnu literarnu a pisnu dolnoserbšćinu konsolidujucu tworiwosć literarne wózjawjenja jo w serbskej pratyji a w antologijach publicěrował madlena norbergowa žu panka domowinskeje župy dolna łužyca w lětach jo nejmłodša źowka herberta nowaka na rowje fararja nowaka poł dnjo wy kjarchob w chóśebuzu stoj kamjeń ze serb skim na pismom jugosłowjańska jo nastała pó prědnej swětowej wójnje z tegdy njewótwisnych kralojstwow serbiskeje a carneje góry montenegro toś ten kraj jo gronił nejpjerwjej kralojstwo pódpołdnjowych serbow chorwatow a słowjeńcow jo pomjenjował kral aleksandr kraj kralojstwo jugosłowjańska pózdźej su słušali k toś tomu kralojstwu teke něgajšne prowincy awstrisko hungorskego kejžorstwa kaž bosniska a hercegowina w lěśe su pśewzeli komunisty pód wjednistwom josipa broza tita móc wót něnto jo gronił kraj socialistiska zwězkowa republika jugoslawija stolica kraja jo była běłogrod beograd wót jo tam se wšo centralnje wóžeł tamnjejše stolicy kaž zagreb chorwatska ljubljana słowjeńska sarajewo bosniska skopje makedońska a podgorica carna góra njejsu měli nic groniś kosovo se ako serbiska prowinca jo wobglědowało a hyšći wobglědujo zachopjeńk tych lět socialistiska republika jugosłowjańska jo rozpadnuła což njewóstała bźez wójny nejpjerwjej w słowjeńskej źaseś dnjow pótom w chorwatskej někak rownocasnje w makedońskej a naposledk w bosniskej carna góra a kosovo wětšyna albańskeje ludnosći stej wostałej abo skerjej stej musałej ze serbiskej gromaźe w nowej zwězkowej republice jugoslawija wostaś njejsu měli pak dalej žedne pšawa jo se wótměł slědna wójna a to na kosovo polu pó wótsajźenju prezidenta južnosłowjanskeje slobodana miloševića w lěśe jo se stało vojislav koštunica z prezidentom južnosłowjanskeje w lěśe jo se napórał nowy stat srbija i crna gora serbiska a carna góra stej z tym nutśikownopolitiski samostatnej w carnej górje płaśa z euro wenkownopolitiski se carna góra hyšći pśez běłogrod zastupujo lětosa kśě w carnej górje wó dopołnej njewótwisnosći wótgłosowaś pó internacionalne pšawa łamajucej wójnje nato w lěśe na kótarejž jo se mjaz drugimi teke nimska wobźěliła kněžy w kosovje něnto un ale teke kosovo co se zesamostatniś šluknov serbski teke słanknow schluckenau jo městko na samem pódpołnocy českeje pśi granicy z górneju łužycu a zrazom nejwěcej pódpołnocna měsćańska gmejna kraja na tamnym boku nimsko českeje granice lažy gmejna załom w budyšyńskem wokrejsu mjaz wobyma sedlišćoma wobstoj granicny pśechod město ma dwórnišćo pśi zelezniskej cerje rumburk zebnica prědne naspomnjenje ako slanknov jo ze lětstotka tegdy jo załožył česki zemjański rod berka z duby how na městnje staršego słowjańskego sedlišća nowe městko wokoło lěta su wužywali husity šluknov a susedny rumburk dla połoženja pśi starej českej sćažce ako wuchadnišćo nadběgow pśeśiwo budyšynoju za cas prědneje čechosłowakskeje republiki jo był šluknov ze srjejźišćom sudetonimskeje strony konrada henleina wót tegdy wokoło wobydlarjow jo była wětšyna nimskorěcna pó kóńcu drugeje swětoweje wójny bu sudetonimske wobydlaŕstwo dla benešowych dekretow z čechosłowakskeje wugnane źinsa słuša šluknovska strona k problematiskim regionam pódpołnocneje českeje z wusokeju bźezdźěłabnosću wšedna jaseń fraxinus excelsior jo bom ze swójźby wólejobomow oleaceae wšedna jaseń jo bom kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do m jeje zymske pupki su pócarnje filcojte łopjena su pśeśiwo stojece njepórowje pjerinate z až zubatymi łopjeńkami kwiśo wót apryla až do maja w kisćach stojece młogolicbne kwiśonki se pśed łopjenami jawje kwiśonki njamaju kwiśonkowy pśikrywny kelušk wisece płody dłujkosć wót cm dośěgnu a jadnobocne kśidła njasu rosćo w ługowych žłobišćowych a měšanych lěsach na rěckach rěkach skałach a kamjeńtnych nakłonjach na fryšnych abo włožnych pódach ale teke na sušych stojnišćach pó germaniskej mytologiji wjelika jaseń swětowa jaseń yggdrasil wót zemje až do njebjaskego wjelba mozilla firefox mobile jo lichotny webwobglědowak projekta mozilla za mobilne kóńcne rědy ako na pś pda mobilne telefony abo mid jadnučki źěłowy system kótaryž se pódpěra jo android kodowe mě za firefox mobile jo fennec engelske a francojske pomjenjenje za pusćinowu lišku fenek firefox mobile za maemo beta jo w lěśe prědna wersija wobglědowaka była kótaraž jo měła oficielne mě a logo firefox firefox mobile wuwija se na zakłaźe mozilla firefox ma pak swójski wužywarski pówjerch ten jo ako na specielne zamóžnosći na pśikład dotyknjeńske wobrazowki tak teke na wobgranicowanja małe wobrazowki toś teje rědoweje klase pśiměrjony firefox mobile bitujo funkcije ako rejtarki gesty dotknjeńskeje wobrazowki blokěrowanje wuskokujucych woknow a zastojnik gronidłow wobměra programa dajo se z pśidankami rozšyriś wersija za android jo wót měrca wózjawjoneje wersije firefox mobile k dostaśeju z wersiju jo se xul pówjerch pśez pówjerch android narownał aby se pótrjeba składa a napołnjowański cas znižyłej z wersiju jo se zrazom pódpěra za android skóńcyła wót wersije kótaraž jo se měrca wózjawiła jo mozilla firefox mobile teke z dolnoserbskim a górnoserbskim wužywarskim pówjerchom k dispoziciji ale jano za rědy z android a wušej dokulaž akle android pódpěra tśipismikowe rěcne kody maemo meego na zachopjeńku jo firefox mobile jano za internetnej tableta nokia n a n k dostsaśeju w februaru jo se pótom prědna alfawersija za htc touch pro wózjawiła prědna stabilna wersija jo se januara za smartfon n wózjawiła wužywanje na tabletoma n a n jo teke móžno było njejo se pak dopórucyło w meego to jo naslědnik maemo firefox mobile jo měł standardny wobglědowak za smartfony byś mozilla jo mjaztym z wuwiśim za maemo a meego pśestał slědna wózjawjona wersija jo firefox mobile był windows mobile lěcrownož firefox mobile jo na mobilne kóńcne rědy wusměrjony su se na zachopjeńku pšawidłownje wersije za desktopowe źěłowe systemy linux os x a windows wózjawili aby wuwijarjam a pśełožowarjam bźez pódpěranego mobilnego rěda wuwijanje dodankow atd zmóžnili nowše wersije muse se za toś te systemy samostatnje kompilěrowaś europa ma styri casowe cony pódwjacoroeuropski cas wet gmt srjejźnoeuropejski cas cet pódzajtšnoeuropski cas eet a moskowski cas msk pódwjacornoeuropski cas wet utc gmt jo casowa cona frskich kupow dłujkozajtšneje grnlandskeje irskeje islandskeje za cas cełego lěta kanariskich kupow madeiry kupy man portugalskeje a zjadnośonego kralojstwa jogo engelske mě jo western european time wet srjejźnoeuropejski cas cet utc jo mě casoweje cony kótaraž ma casowu diferencu jadneje góźiny wót koordiněrowanego swětowego casa utc wužywa se wót wšych krajow w pódwjacornej kontinentalnej europje wótglědajucy wót portugalskeje wužywajuceje pódwjacoroeuropski cas engelske mě jo central european time cet pódzajtšnoeuropski cas eet utc engelski eastern european time eet jo casowa cona pódzajtšo a pódpołnocnoeuropejskich krajow mjazy srjejźnoeuropejskeju casoweju conu a rusojskeju běłoruska bulgaŕska cypriska estniska finska grichiska letiska litawska moldawska rumuńska kaliningradska prowinca ukraina moskowski cas msk utc jo casowa cona europskego źěla rusojskeje wón wužywa se mimo togo w cełem kraju za jězdne abo lětańske plany śěgow lětadłow łoźow wóno teke wustupujo w telegramach mejlkach atd cas jo cesto zdźělone wšudy w kraju za cas radijowych wusćełanjow europski lětny cas jo wujadnanje pó kótaremž styri europske casowe cony se jadnu góźinu za cas nalěśe doda aby wěcej profitěrował wót dnjownego swětła to jo cynite we wšych krajow europy z wuwześim islandskeje kótaraž wužywa utc w cełem lětu perioda źo wót utc slědneje njeźele měrca až do slědneje njeźele oktobra w kuždem lětu mjenja casowych conow změnja do slědujucych pódwjacoroeuropski lětny cas west srjejźnoeuropejski lětny cas cest pódzajtšnoeuropski lětny cas eest a moskowski lětny cas msd pódwjacoroeuropski lětny cas west utc jo casowa cona w lětu frskich kupow dłujkozajtšneje grnlandskeje irskeje kanariskich kupow madejry manksoweje kupy manikowych kupow portugalskeje a zjadnośonego kralojstwa jogo mě engelski jo western european summer time west srjejźnoeuropski lětny cas cest utc jo mě casoweje cony kótaraž ma góźinsku diferencu dweju góźinowu wěcej ako koordiněrowany swětowy cas utc wón jo wužywany wót wšych krajow w pódzajtšnej kontinentalnej europje z wuwześim portugalskeje kótaraž zasej wužywa pódwajcoroeuropski lětny cas jogo mě engelski jo central european summer time cest francojski heure avance de l europe centrale haec a nimski mitteleuropische sommerzeit mesz pódzajtšnoeuropski lětny cas eest utc engelski eastern european summer time eest jo casowa cona europskich krajow mjazy srjejźnoeuropejskeju lětneju casoweju conu a rusojskeju federaciju europske kraje kótarež wužywaju za cas lěta utc běłoruska bulgaŕska cypern estniska finska grichiska letiska litawska moldawska republika rumuńska kaliningradska prowinca ukraina moskowski lětny cas msd utc jo kazniski městny cas w europskem źělu rusojskeje pó casowej conje moskwy za cas lěta moskowski cas jo wužywany za jěźne abo lětański plany śěgow lětadłow łoźow atd wšudy w rusojskej federaciji wón teke se pokazowaś w telegramach w e mejlkach atd pokazuju cas jo cesto zdźělony wšudy w kraju w radijowych wusćełanjach pó moskowskem casu zymski cas jo oficielnjejšy wón jo takrjec normalny městny cas moskwa toś groni až kazniska casowa cona moskwy jo utc městny cas we wšym drugem měsće rusojskeje jo moskowski cas plus wobgranicujuca góźinska diferenca toś ta formula jo płaśiwa pśisamem pśecej wóna njepłaśi jano za cas změny mjazy zymskim a lětnim casom dokulaž změna pśecej jo pó městnem casu casowe cony w europje html eng jo na teksće bazěrowana wóznamjenjeńska rěc za zwobraznjenje wopśimjeśow kaž teksty wobraze a wótkaze w dokumentach html dokumenty su bazy za world wide web a se z pomocu seśowego wobglědowaka pokaza mimo wopśimjeśow kótarež se z browserom pokazuju html teke wopśimjejo dalšne pódaśe w formje meta informacijach kótarež na pś informěruju we teksće wó wužywanej rěcy abo wó awtorje boka abo wopśimjeśe boka zhornu wóznamjenjeńska rěc bu wót world wide web consortium wc až do wersije dalejwuwiwana a se ma něnto pśez xhtml narownowana html bu w lětu wót tim berners lee na cern w genfje zrědowana html dokument wobstoj z tśi wobłukow pótakem wupada bazowa struktura webstrony pó slědujucej šemje titel webstrony wopśimjeśe webstrony denali athapaska ten wusoki abo ten wjeliki něga mount mckinley jo z meterami nejwuša góra alaski zjadnośonych statow a cełeje pódpołnocneje ameriki wót do jo była góra oficielnje pomjenjowana pó zamordowanem prezidenśe william mckinley wjeršk alaskaskego rjeśaza namaka se něźi kilometrow pódpołnocnje alaskaskeje stolicy anchorage w narodnem parku ze samskim mjenim dla izolěrowanego połoženja jo denali góra z nejwušym reliefom na swěśe to groni až njejo drugeje góry kótaraž wustupujo tak wusoko ze swójeje wokoliny z teje pśicyny płaśi teke ako jadna z górow z nejwěcej ekstremneju klimu charakterizěrowaneju pśez mócne wichory cesto nad km h špatne wjedro a wósebnje niske temperatury w ekstremnych padach pód c w zymskich mjasecach wjejo jetstream z wěcej ako km h pśez góru smyckowańska sezona trajo wót apryla do junija prědne dokumentěrowane naspomnjenje góry póchada wót britiskego nadejźarja george vancouver z lěta ako prědny dośěgnu dnja junija amerisko britiski slěźaŕ hudson stuck a alaskaski alpinist henry peter karstens z dwěma indiańskima pśewóźowarjoma wjeršk barentsowe mórjo barentshavet barencewo morje jo nakšomne mórjo arktiskego oceana pódpołnocnje europskeje twardeje zemje lažy mjaz rusojskim franca józefowym krajom na pódpołnocy nowej zemlju na pódzajtšu rusojskim a norwegskim brjogom na pódpołdnju a norwegskim svalbardom na dłujkem wjacorje a bu pó nižozemskim namórniku willemje barentsu pomjenjowane z pśerězneju dłymokosću wót něźi metrow słuša k dłymšym šelfowym mórjam dla pódpołnocnoatlantiskego tšuženja wótnožki golfowego tšuženja jo wjele pśistawow pśi barentsowem mórju teke w zymje bźez lodu lěcrownož laže daloko na pódpołnocy ako granica mjaz barentsowym a europskim pódpołnocnym mórjom płaśi linija wót svalbarda pśez mjadwjeźowu kupu až k pódpołnocnemu kapoju na pódpołdnju jo běłe mórjo za połkupu kolu jadnučke nakšomne mórjo barentsowego mórja za nowej zemlju na pódzajtšu lažy karaske mórjo za cas zymneje wójny a teke pó tom jo była mórska granica mjaz sowjetskim zwězkom resp rusojskeju a norwegskeju zwadna w aprylu stej wujadnałej stata dogrono pó kótaremž běžy granica wósrjejź něźi km wjelikego zwadnego teritorija nejwětše město pśi brjogach barentsowego mórja jo murmansk w rusojskej źož se namaka rowno kaž w něga finskej pječenze stojnišćo rusojskeje polarneje floty w barentsowem mórju nadejźo se teke nejwětšy wobstatk zešrótowanych atomowych podnurjakow na swěśe což pśedstaji riziko za pśirodu a pśimórske strony pód mělšym pódzajtšnym źělom mórja źož se rěka pječora do njogo wulewa su bogate łožyšća zemskego wóleja teke na krotkem wjacorje nadejdu se wólejowe a płunowe łožyšća z tych lět se z mórja wólej wudobywa což jo był tegdy pśicyna konflikta mjaz pśimórskima krajoma dalšna wuznamna góspodaŕska gałuz jo rybarstwo pśedewšym kabeljawa don jo kilometrow dłujka rěka w pódpołdnjowej rusojskej kótaraž se na srjejźorusojskej plaśe blisko nowomoskowska w tulskej oblasći wužrědli a za rostowom do azowskego mórja wulewa don jo stwórta nejdlejša rěka w europje don jo był južo starym gricham pód mjenim tanais znaty a płaśi až do lětstotka ako pódzajtšna granica europy wót casa cara pětra wjelikego jo grajkała rěka za rusojsku wažnu rolu ako pśistup k srjejźnemu mórju žrědła pśiběgow dona namakaju se něźi kilometrow pódpołdnjownje moskwy na srjejźorusojskej plaśe wót tam běžy rěka nejpjerwjej do pódpołdnjowego a pózdźej do krotkozajtšnego směra pśi górnem běgu lažy wjelike město woronjež źož se rěka ze samskim mjenim z donom zjadnośi za wulewom rěki ilowlja we wolgogradskej oblasći wobrośi se don do krotkowjacornego směra na toś tom wótrězku jo jano kilometrow wót dalej na pódzajtšu běžeceje wolgi zdalony něźi kilometrow dłujki zimljanski gaśeński jazor jo z lěta pśez wolgo donski kanal z nejwětšeju europskeju rěku zwězany kanal zwězujo tak pśez rěcny system dona carne mórjo z kaspiskim baltiskim a běłym mórjom něźi kilometrow za wulewom z ukrainy pochadajucego donjeca a za milionowym městom rostow twóri don km wjeliki delta a wulewa se do azowskego mórja na wót kilometrow jo don łoźowny glědaj teke brigitte reimann julija w burgu blisko źěwina februara we pódzajtšnem barlinju jo była nimska spisowaśelka pó abiturje jo źěłała brigitte reimann ako wucabnica a w lěśe jo zachopiła pisaś ako spisowaśelka jo zastupowała wóna tak pomjenjowany bitterfeldski puś to jo socialistiski realizm w lěśe pśeśěgujo do wórjejc źož až do lěta bydliła we wórjejcach jo źěłała w kombinaśe carna plumpa w tom casu jo pisała swój roman ankunft im alltag w lěśe jo dostała brigitte reimann heinricha mannowe myto wót do jo bydliła w neubrandenburgu w starstwje lět jo wumrěła brigitte reimann na nadrowy rak jeje roman franziska linkerhand wostał njedokóńcony ludwigshafen oficielnje ludwigshafen am rhein jo wjelike město z něźi wobydlarjami w krotkowjacornej nimskej lažy napśeśiwo mannheimoju a wulewoju neckara pśi lěwem brjoze ryna na krotkem zajtšu rheinland pfalcojska a jo wažne industrijowe srjejźišćo regiona město wobstoj akle wót lěta ako samostatna gmejna a jo mjaztym wósebnje ako sedło basf a městno tatorta nadregionalnje znate strona ma dosć miłu a suchu klima z pśerěznej temperaturu wót c dalše wjelike města we wokolinje ludwigshafena su mainz na pódpołnocy darmstadt na dłujkem zajtšu heidelberg na krotkem zajtšu a karlsruhe na pódpołdnju ludwigshafen jo rodne město něgajšnego zwězkowego kanclarja helmuta kohla a něgajšnego sakskego ministarskego prezidenta kurta biedenkopfa mohan teke main nimski main jo rěka w nimskich krajach bayerskej baden württembergskej a hesseńskej a z dłujkosću kilometrow nejdlejšy pśiběg ryna wót pšawego boka nastawa blisko kulmbacha w frankskej z běłego a cerwjenego mohana prědny jo km dłujki a wužrědli se na pódzajtšnem boku góry ochsenkopfa w fichtelowych górach na wusokosći m drugi jo km dłujki a pśiźo z frankskeje alby pódpołdnje bayreutha wažne města nad mohanom su stary babin bamberg schweinfurt würzburg aschaffenburg a frankobrod blisko mainza wulewa se mohan do ryna mohan jo wót lěta pśez kanal zwězany z dunajom wažne pśiběgi su regnitz tauber a frankska solawa helmut josef michael kohl roź apryla w ludwigshafenje wum junija jo był nimski kśesćijańskodemokratiski politikaŕ wón jo był wót do ako wjednik carno žołtego kněžaŕstwa šesty zwězkowy kanclaŕ nimskeje w běgu politiskego žywjenja statkował ako ministaŕski prezident rheinland pfalcojskeje zwězkowy pśedsedaŕ strony cdu a wjednik opozicije w zwězkowem sejmje pó złamanju cerwjeno žołteje koalicije a wuspěšnem wótgłosowanju wó wugronjenju njedowěry pśeśiwo kanclarjeju helmutej schmidtoju spd bu kohl dnja oktobra za šestego zwězkowego kanclarja wólony wón jo nawjedował koaliciju stronow cdu csu a fdp až do lěta gaž jo zgubjował we wólbach swóju wětšynu helmut kohl jo ze lětami w zastojnstwje nejdlej amtěrujucy zwězkowy kanclaŕ nimskeje až do źinsajšnego pód nawjednikom kohla stej zjadnośiłej se w lěśe ndr a zrn pó lětach znowa cogoždla ma wón wósebnje w konserwatiwnych krejzach pśimě kanclaŕ jadnoty kurt hans biedenkopf januara w ludwigshafenje jo nimski jurist wusokošulski wucabnik a politikaŕ kśesćijańsko demokratiskeje unije wón jo był wót znowazałoženja pódzajtšnonimskich krajow w lěśe až do lěta z ministaŕskim prezidentom sakskeje kurt biedenkopf jo naroźił se ako syn wilhelma biedenkopfa z kamjenicy techniskego direktora buna zawodow w sakskem schkopauwje tam jo wopytował gymnazij až do kóńca drugeje swětoweje wójny gaž se swójźba do hesseńskeje pśesedliła biedenkopf ma styri źiśi z prědnego manźelstwa biedenkopf jo studěrował w lětoma w zjadnośonych statach politiske wědomnosći a wót w nimskej pšawowědu a ekonomiju nejpjerwjej w münchenje a pótom w frankobroźe nad mohanom źož bu w lěśe promowěrowany jo habilitěrował se za bergarske wikowańske góspodaŕske a źěłowe pšawo a statkował wótněnta na bochumskej uniwersiśe pó pśewrośe jo był w lěśe za krotki cas z profesorom za ludogóspodaŕsku wědomnosć w lipsku na politiskim pólu jom statkował wót do ako generalny sekretaŕ strony cdu wót do ako cłonk zwězkowego sejma a ako cłonk krajnego sejma w nordrhein westfalskej tam jo kandiděrował w nalěśu za swóju stronu bźez wuspěcha pśi wólbach za krajny sejm pśeśiwo ministaŕskemu prezidentoju johannes rau spd pó dwójolětnej pśestawce jo wrośił se ze znowazjadnośonjom nimskeje ako načolny kandidat sakskeje cdu za prědne wólby krajnego sejma w znowazałožonem zwězkowem kraju do aktiwneje politiki a dostał z procentami głosow absolutnu wětšynu pśi wólbach a jo mógł wětšynu strony ako ministaŕski prezident hyšći dalej wutwariś wót nowembra do oktobra jo był zrazom pśedsedaŕ zwězkoweje rady dnja januara wózjawił wótstup ze zastojnstwa k apryla samskego lěta dla pśiběrajucej kritiki na swójom stilu wjednistwa luźe su pomjenjowali jogo žortnje kral kurt a dla wšakich aferow z naslědnikom jo stał se georg milbradt karlsruhe jo wjelike město w krotkowjacornej nimskej a z něźi wobydlarjami pó stuttgarśe druge nejwětše město baden württembergskeje lažy na dłujkem wjacorje zwězkowego kraja pśi pšawem brjoze ryna napśeśiwo rheinland pfalcojskeje a njedaloko wót francojskeje granicy město jo se w lěśe ako barokne planowe město załožyło a měło badeńskej ako stolica a rezidencowe město słužyś charakteristiske su drogow a alejow wjeźecy wót groda we formje machawki do wusokorynoweje nižyny wót lěta jo měło město wěcej ako wobydlarjow wót lěta jo karlsruhe sedło nimskego zwězkowego wustawowego sudnistwa mimo źewjeś wusokich šulow jo město wažne industrijowe stojnišćo z dwěma pśistawoma pśi rynje a drugej nejwětšej rafineriju nimskeje wuznamne wósobiny z karlsruha su pioněra wobchadnistwa carl benz a karl drais kaž teke koparje oliver bierhoff oliver kahn mehmet scholl a boksarka regina halmich helmut heinrich waldemar schmidt decembra w hamburgu nowembra jo był nimski socialdemokratiski politikaŕ a był nimski zwězkowy kanclaŕ w běgu swójogo politiskego žywjenja jo statkował ako zapósłańc zwězkowego sejma nutśikowny senator w rodnem hamburgu pśedsedaŕ frakcije spd w zwězkowem sejmje zašćitowański ministaŕ a financny ministaŕ pó wótstupje willyja brandta bu dnja maja wót sejma za pětego zwězkowego kanclarja wólony wón jo wjedował koaliciju stronow spd a fdp dalej až do lěta gaž jo wustupił fdp z koalicije jogo naslědnik jo był helmut kohl cdu nejwažnjejše temy w casu jogo kanclarstwa su byli mjaz drugim wólejowa kriza reforma rentowego systema teroristiske wobgrozenje ze strony raf w tak pomjenjowanej nimskej nazymje zawjedowanje zgromadnego europskego pjenjeznego systema ecu a wuběźowanje w bronjenju mjazy pódwjacorom a pódzajtšom schmidt jo pódpěrował jědrowu energiju kaž teke bronjenje z raketami na nimskem teritoriju z lěwicaŕskeje opozicije napśeśiwo schmidtowej politice su nastali mjaz drugim zelene ako stwórta strona nimskego politiskego spektruma wót lěta jo był schmidt sobuwudawaŕ tyźenika die zeit wón jo był cesny měsćanaŕ hamburga bremerhavena barlinja bonna güstrowa a kraja šleswig holštejnska kaž teke cesny doktor na uniwersitach mjaz drugim w oxforźe a cambridge uniwersita zwězkoweje wobory w hamburgu groni wót lěta helmuta schmidtowa uniwersita juro frano teke juro frahnow nim georg frahnow w drjenowje wittenberge jo był dolnoserbski prjatkaŕ dušepastyŕ pśełožowaŕ a kulturny procowaŕ juro frano jo se naroźił w drjenowje ako najmłodše šeste góle w burskej familiji jo źěłał ako prjatkaŕ w złem komorowje wittenbergu a w picnju a wokolinje w lětach jo wón był cłonk rady za nastupnosći serbow wón jo jaden ze załožarjow serbskego towaristwa ponaschemu gromaźe z uwe gutšmidtom z bórkow fararjom klausom lischewskym siegfriedom ramotom a hannesom kellom wón jo sobu źěłał w cerkwinej źěłowej kupce serbska namša teke za spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi w ramiku projekta genie juro frano jo hundert rozgronow pśewjadł z maminorěcnymi serbami a jo to nagrawał pśestajił jo do serbskeje rěcy kjarližow staršy bratš jura frana jo prjatkaŕ johannes frano z drjenowa syn jura fred frano jo teke prjatkaŕ herbert cerna teke herbert cernja nim herbert zerna septembra w górach oktobra w popojcach dolnoserbski faraŕ teolog a spisowaśel domowniski slěźaŕ prědny serbski filmaŕ herbert cerna jo se naroźił ako syn ceptarja mjertyna cerny wón jo był wuknik w chóśebuskem gymnaziumje a potom jo studěrował ewangelsku teologiju na uniwersiśe w jenje tübingenje a halle wót lěta až do cerna jo był z fararjom w janšojcach po wójnje wót lěta jo wón fararił w popojcach cerna jo pisał pśinoski do chóśebuskich casnikow a teke jo fotografěrował ludowe nałogi wokoło lěta wón jo zachopił filmy wjerśiś w zymje cerna jo spisał graśe moja domownja kotarež jo było pśedstajone prědny raz w janšojcach w hanelora handrekojc nim hannelore handreck septembra dolnoserbska žurnalistka reportaŕka redaktorka a moderatorka bramborskego serbskego radija rbb hanelora handrekojc jo se naroźiła w mósće wóna jo wuknuła na serbskej rozšyrjonej wušej šuli w chóśebuzu a potom wót jo studěrowała sorabistiku na uniwersiśe w lipsku wót lěta jo wóna źěłała w redakciji nowego casnika w wóna jo se angažěrowała w kupku serbska namša jo teke była zagronita za mjasecnu pśiłogu pomogaj bog w nowem casniku wót hanelora handrekojc jo źěłała w serbskej redakciji radija rbb handrekojc jo pisała pśinoski do nowego casnika mjazy drugim reportaže jo spiwała w mósćańskem žeńskecem chorje dundalija februara jo hanelora handrekojc wótejšła na wuměńk głowna sudecka sćažka mieczysława orłowicza pol główny szlak sudecki imienia mieczysława orłowicza gss jo z cerwjeneju barwu wobznamjenjona pěša górska sćažka kótaraž ze świeradowa zdróju do prudnika pśez nejzajmnjejše źěle sudetow wjeźo ideja sćažki jo se na pósejźenju sudeckej komisiji pólskego tatranskego towaristwa zjawiła kótarež jo se oktobra wótměło lěto pózdźej su se źěła pśi markěrowanju sćažki zachopili pśi góźbje jubileja lět turizma w pólskej w komisija górskego turizma głownego zastojnstwa pttk jo sudeckej sćažce mě mieczysława orłowicza w pśipóznaśu jego pśinoska za turizm a domownjowědu dała w běgu wjelu lět pśeběg sćažki jo se změnił něnt se zachopina w świaradowje zdróju wjeźo pśez izerske góry wysoka kopa m wysoki kamień m do szklarskeje porby pótom pśez kerkonoše wódopad kamieńczyka wielki szyszak m pśechod pod sněžku m do karpacza dalšne etapy su góry rudawy janowickie skalnik m kamjene a carne góry do jedliny zdróju sowje góry wielka sowa m slobrany pśechod źělecy ju wót bardzkich gór dalej pśez wambierzyce sćažka wjeźo w toflojte góry a do bliskich sudeckich kupjelow kudowa zdrój duszniki zdrój dalej orlicke a bystrzycke góry wódopad wilczki górišćo śnienika góry krowiarki londek zdrój złote góry do paczkowa źož jo se w běgu wjelu lět na dwórnišću kóńcył a dalej pśez kałków głuchołazy opawske góry do prudnika sćažka wobejźo někotare wažne sudecke dypki inkluziwnje wjerchy śnieka a śnienik dłujkosć sćažki jo wokoło kilometrow a cas pśechoda jo goźiny izerske góry pol góry izerskie čes jizersk hory kerkonoše pol karkonosze čes krkonoše pśechod pod sněžku przełcz pod śniek kamjene góry pol góry kamienne čes meziměstsk vrchovina carne góry góry czarne sowje góry góry sowie slobrny pśechod przełcz srebrna bardzke góry góry bardzkie toflojte góry pol góry stołowe čes stolov hory orlicke góry pol góry orlickie čes orlick hory bystrzycke góry pol góry bystrzyckie čes bystick hory górišćo śnienika pol masyw śnienika čes krlick sněžnk złote góry pol góry złote čes rychlebsk hory opawske góry pol góry opawskie čes zlatohorsk vrchovina sćažka jo cełolětnje k dostaśeju rownož mógu někotare z jeje źěłow w zymski cas dla tšachoty lawinow kerkonoše respektiwnje tšachotnych bagen toflojte góry zacynjone byś dajo wjele górskich chromcykow w zastojanju pttk pólskego turistiskego towaristwa polske górske chromcyki su zawězane kuždego kenž žedno druge město pśed schowanim słońca najś njamóžo abo w nuznem pade ale w primitiwnych wobstojnosćach zaměstnjowas głowna beskidska sćažka kazimierza sosnowskego pol główny szlak beskidzki imienia kazimierza sosnowskiego gsb jo z cerwjeneju barwu wobznamjenjona pěša górska sćažka kótaraž z ustronja w šlazyńskem beskiźe do wołosatego w bieszczadach wjeźo nejdlejša sćažka w pólskich górach jo wokoła km dłujka a wjeźo pśez šlazyński beskid ywiecki beskid gorce sdecki beskid niski beskid a bieszczady pśechod pśez nejwuše źěle polskich beskidow wjaźe na wielki stoek čes velk stožek baraniu góru policu turbacz przehybu radziejowu jaworzynu krynicku rotundu cergowu chreszczatu smerek a halicz a teke do sedlišćow kaž ustroń wgierska górka jordanów rabka zdrój krościenko nad dunajcem rytro krynica zdrój iwonicz zdrój rymanów zdrój komańcza cisna ustrzyki górne atd głowna beskidska sćažka bu w mjazywójnskem casu utwarjena ruta pódwjacornego źěla ustroń krynica bu wót kazimierza sosnowskego nacerjena a w skóńcona pódzajtšny źěł za projektom mieczysława orłowicza bu w skóńcony a wjadł do čornohory w ukrainskich karpatach kótaraž jo se tegdy w granicy pólskeje namakała mjazy a nosyła mě józefa piłsudskego něnt nejkrotšy cas wobejźenja cełeje sćažki pśisłuša do macieja wiceka inov team pl góźinow a minutow junija helmut hupac nim helmut huppatz junija w prjawozu jo dolnoserbski faraŕ něnt na wuměńku bydli w prjawozu dłujkolětny pśedsedaŕ spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi w jo dostał myto domowiny w lětach wón jo wuknuł na serbskej rozšyrjonej wušej šuli w chośebuzu po abiturje wón jo był wojak pón wot lěta jo studěrował teologiju w barlinju prědny eksamen jo złožył w lěśe tomu jo se pśizamknuł wikariat w měsće neuruppin a prjatkaŕski seminar w gnadau pla magdeburga w lěśe jo złožył teologiski eksamen až do lěta jo źěłał w administratiwnej cerkwinskej słužbje w chośebuzu wót junija jo pśewzeł zastojnstwo fararja w korjenju wón jo był jadnučki absolwent serbskeje wušeje šule w chóśebuzu kótaryž teologiju jo studěrował w faraŕ helmut hupac jo był jaden ze sobuzałožarjow źěłoweje cerkwineje kupki serbska namša wón jo pśewjadł tegdy w dešnje serbske wósadne wótpołdnjo kótarež jo źinsa wiźone ako prědna dolnoserbska namša nowšego casa podstupimske pśinoski k sorabistice nim potsdamer beitrge zur sorabistik jo rěd knigłow wudawanych w podstupimskej universiśe a pósćonych rěcy literaturje stawiznam kulturje a folkloru serbow pśedewšym w dolnej łužycy rěd jo se załožył wót petera kosty a madleny norbergoweje kótarež teke stej byłej jogo redaktora a wudawarja titlowe słowo rěda sorabistika jo pisane z wjelikim pismikom pó pšawopisu toś to słowo dej byś pisane z małym pismikom dokulaž z wielikim zachopnym pismikom pišomy jano prědne słowo sady nadpisma titla atd madlena norbergowa groni až pó jeju měnjenju jo to zmólka ale toś ta zmólka ma juž symboliski wóznam dokulaž mjeńšyna dej byś wjelika peter kosta rozkładujo až to jo pśiznamje našeje samostatnosći to nichten tak njepišo nama jo sorabistika wjelgin wažna togodla smej kśěłej to wuzwignuś dotychměst jo wudanych zešywkow basnikarska kjarmuša z pódtitelom lyrika pó dolnoserbsku wót něga až źinsa su knigły kótarež jo wudało ludowe nakładnistwo domowina w lěśe wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo bernd pittkunings toś te knigły wopśimuju wušej basnjow klasikarjow dolnoserbskeje literatury a teke młodych awtorow w dolnoserbskej rěcy mjazy drugimi su tam basni mata kósyka fryca rochy ericha wojty miny witkojc rože šenkarjoweje marjany domaškojc eriki janoweje uwe gutšmidta a teke pśestajone z górnoserbšćiny handrija zejlerja jakuba barta ćišinskiego a drugich k knigłam jo pśidana cejdejka słuchoknigły na kótarejž serby mj dr martina golašojc fabian kaulfürst jill francis ketlicojc marcus kóńcaŕ recitěruju někótare basni režiserka toś teje cejdejki jo była hanelora handrekojc njaboga pata z pódtitelom žortow a luštnych tšojeńkow z dolneje łužyce su knigły kótarež jo wudało ludowe nakładnistwo domowina w lěśe wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo werner měškank knigły jo ilustrěrowała iris brankačkowa žorty a tšojeńka kótarež su wózjawjone w toś tych knigłach su byli wubrane z pratyje nowego casnika a archiwa serbskego rozgłosa zběrali su je a wulicowali m dr marta bělkowa wylem bjero uwe gutšmidt karlo jordan herbert nowak erich wojto a teke werner měškank werner měškank zestajaŕ toś tych knigłow jo w pśedsłowje napisał take su směchy dolnych serbow kenž daju nam poglědnuś do wšednego žywjenja a mentalnosći luźi w błotach a wokolnosći plon na najśpje z pódtitelom powěsći z našych jsow su knigły kótarež jo wudało ludowe nakładnistwo domowina w lěśe wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo werner měškank knigły jo ilustrěrowała ingrid groschke powěsći kótarež su w toś tych knigłach wózjawjone su byli wubrane z pratyje bramborskego serbskego casnika a zapisow ludowědnikow werner měškank kenž jo zestajił tu zběrku jo wubrał teke take powěsći w kótarychž su wulicowarje pódali teke mjenja městow a jsow z dolneje łužyce w toś tych knigłach su wózjawjone mjazy drugim wulicowanja wó mytiskich bytosćach ako na pś nykus plon lutki błudnik cart carna baba wjelikoraz nocny jagaŕ a dr na kóńcu knigłow jo dodany zapis městow a jsow w dolnoserbskej a nimskej rěcoma hanzo hühnchen teke hanso hühnchen a hanzo kokoška nim hans hühnchen roź nowembra w radowizy wum apryla w groźišću pla picnja jo był dolnoserbski wucabnik kulturny procowaŕ ludowy wulicowaŕ a maśicaŕ dopisowaŕ casnika a pratyji hanzo jo se ako syn kolonista fryca kokoški naroźił jogo swójźba jo była cysto serbska lěcrownož stary fryco kokoška jo dał zapisaś swójo swójźbne mě do farskich a stawniskich lisćinow w nimskem pśełožku ako hühnchen w lětach a hanzo hühnchen jo źěłał ako wucabnik w mósće w wón jo wótejšeł na wuměńk wón jo pisał nastawki reportaže a dopomnjeńki do pratyji a casnika pśi góźbje jubileumowu lět wót naroźenja hühnchena a lět wót jogo smjerśi spěchowańske towaristwo serbskego muzeuma z pomocu familije ceptarja pśewjadło w nowembrje sympozium w chóśebuzu wjaska pod golu z podtitelom wulicowańko z našogo casa su knigły wylema bjera wudane wót ludowego nakładnistwa domowina w awtor toś tych knigłow jo je wopisał ako prědne literarne dolnoserbske źěło wo nastaśu rolnikarskich prodrustwow jadnanje toś tych knigłow wótměwa se w serbskej jsy podgola kótaraž lažy na kšomje wjelikeje gole jaden z głownych ryśarjow jo rolnikaŕ zobak kotaryž jo nejbogatšy we jsy a wustupujo pśeśiwo prodrustwam jogo źowka pak njejo z njom wobjadna a wuběgnjo z domu lěcrownož toś te knigły maju podtitel wulicowańko a nic roman literarny wědomnostnik tomasz derlatka měni až wjaska pod golu jo prědne a rownocasnje jadnučke wopytanje napisaś roman w dolnoserbšćinje wurězk z toś tych knigłow jo był teke we wuběrku źěłow wylema bjera na kałpjeńcu wózjawjony fryco grešeńc teke fryco grěšeńc nim friedrich greschenz roź maja wum februara jo był dolnoserbski wucabnik aktiwist a procowaŕ cłonk maśicy serbskeje a wót teke domowiny awtor pśinoskow wozjawjanych w serbskich casopisach nowy casnik serbska pratyja wón jo był syn wucabnika pó docasnej smjerśi swójogo nana wón jo někotare lěta pśežywił w syrotowni w eberswalźe w wón jo wuchójźił wucabnikojski seminar w chóśebuzu pón jo chopił ceptariś we wóścojskej jsy dubje w lětach jo źěłał ako wucabnik w chóśebuzu wót wón jo był z cłonkom komunstiske partaje nimskeje a w lětach jo był zagronity za zorganizěrowanje nowego serbskego šulstwa ŕ ŕ su grafemy dolnoserbskego a teke słowakskego alfabeta lěcrownož toś ten pismik we dwěma alfabetoma kradu hynakše wěcy wóznamjenijo w słowakšćinje pismik ŕ ŕ wužywa se za markěrowanje dłujkego konsonanta kenž móžo złóžki twóriś tak pomjenjony dłujki sonant w dolnoserbšćinje pak pismik ŕ wóznamjenijo měke palatalizěrowane r a wužywa se na kóńcu měkich maskulinowych i femininumowych substantiwow na pś jaščeŕ njetopyŕ pjepjeŕ mask a ceŕ paśeŕ twaŕ fem toś ten pismik wužywa se teke w serbskich a zeserbšćonych słowach ze sufiksom aŕ a eŕ na pś amtaŕ casnikaŕ faraŕ gribaŕ aŕ źěłaśeŕ eŕ dokulaž w dolnoserbskej pisnej rěcy pismik ŕ se wužywa jano na kóńcu słowow w dolnoserbskem alfabeśe dajo jano małki pismik ŕ wjeliki njejo how typiski do stolěśa jo se toś ten pismik teke w górnoserbskej rěcy wužywał nyks a nykus we słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow arnošta muki nyks a nykso jo mytiska bytosć kotaraž jo znata pśedewšym we folkloru słowjańskich a teke germańskich ludow pla serbow nyks jo teke znaty pod mjenim wodny muž serby su se wšako nyksa pśedstajali na pśikład naraz jo pśipłuwał nykus wón jo měł cerwjeny kamzol a cerwjeny zec zewšym jo był cerwjeny woblacony nyksa jo było lažko póznaś dokulaž wón jo był mokšy raz jo jaden młody nykus z tymi wejsnymi gólcami sobu šeł źowćam na pśězu poznali su nykusa na tom až wobrub jogo kapy jo spozy był mokšy su byli teke žeńske nyksy jo pśišła nykusowa žeńska ta pak jo była ceła naga nyksy su teke mógali źiśi měś jadna źowka nykusa jo něga chójźiła do brjazyny na reju źož jo měła lubego dłujko njejsu wěźeli až wóna jadna nykusowka jo potom pak su ju póznali na mokšych wobrubkach wó nyksach w serbskej ludowej wěrje jo pisał spisowaśel a ludowědnik adolf čern w knigłach mythiske bytosće łužiskich serbow dolnoserbsko nimski słownik nim niedersorbisch deutsches wrterbuch jo dwójorěcny słownik wót manfreda starosty wudany pśez ludowe nakładnistwo domowina w toś ten słownik jo źinsa naglědany ako nejwobšyrnjejšy słownik spisowneje dolnoserbskeje rěcy ze cełkownym wopśimjeśim wót něźi lemata wón wopśimjejo bogatu leksiku zezběranu z dolnoserbskego pismojstwa ze a stolěśa z dodatnym žrědłom rěcnego matriala su byli teke doněnt eksistěrujuce stare słowniki mj dr słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow wót arnošta muki dolnoserbsko němski słownik wót bogumiła šwjele a nimsko dolnoserbski słownik wót pětša janaša w słowniku starosty su zastupjone frazeologizmy a póžyconki z nimšćiny a górnoserbšćiny dajo wušej togo lokalnu dialektnu leksiku pśestarane słowa ze staršego dolnoserbskego pismojstwa słowa z wobchadneje rěcy ako teke wjele rěcnych wobrotow a kolokacijow mimo togo starosta wopśimjejo tež někotare nowe słowa kótarež su nastali akle w stolěśu cernjow nim rutzkau jo sedlišćo w gmejnje bronkow we wokrejsu górne błota łužyca na pódpołdnju bramborskej cernjow njama statusa gmejnskego źěla cernjow jo se dokumentariski prědny raz naspomnjeł ako ruzkowe lěcrownož wěrjepódobnje wón jo był južo jěsnjej wobsedlony nimske mě jsy rutzkau źo wót staroserbskego mjenja ručkov kotaryž jo w zwisku z wósobowym mjenjom ručka druge naspomnjenja jsy w žrědłach a dokumentach ruskow ruschkow a rutzko serbske pak mě jsy źo wót słowa cerny do kotaregož jo był pśiwdany sufiks ow a stakim jo nastała forma cernjow w lěśe jo była naspomnjeta forma zerńow a forma cernjow dejm hyšći bomki sajźaś z pódtitelom antologija dolnoserbskeje literatury su knigły kótarež jo ludowe nakładnistwo domowina wudało w lěśe w seriji kapsne kniglicki cysło toś tu antologiju jo zestajiła ingrid naglowa ilustrěrowała sofija natuškec antologija dejm hyšći bomki sajźaś jo stwórta z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury kenž su doněnta wót wujšli w toś tych knigłach su zastupjone luźe wěcej generacijow zestajaŕka antologije ingrid naglowa jo napisała w pśedsłowje wucabniki redaktory wuknice a studenty su podla pśedewšym luźe kenž su swojo kubłanje po zwětšego na serbskich šulach dostali wóna pišo teke až titul kniglickow jo wuznaśe k žywjenju wobstojecemu a pśichodnemu wylem wěrik nim wilhelm wierik roź decembra w rownem wum januara jo był dolnoserbski mólaŕ a ludowy wuměłc wón jo se ako syn jadnorego bura naroźił w rownem dokulaž jogo nan jo w prědnej swětowej wójnje panduł wylem jo ako połsyrota w dworje starogo nana wótrosł źěłał jo ako mólaŕ a lakěraŕ w wón jo se wóženił wót zachopjeńka lět jo był z cłonkom domowiny a jo se stał ze załožarjom domowinskeje kupki w rownem w jo dostał cesne znamuško domowiny w wón jo se sednuł na wuměńk ingrid naglowa a roža šenkarjowa stej jogo źowce mato nowka nim matthes nowka roź noembra we jsy kózle pla gródka wum maja w łukowje jo był dolnoserbski faraŕ towarišnostny procowaŕ wón jo załožył prědny dolnoserbski tyźenik bramborski serbski casnik mato nowka jo se naroźił w burskej swójźbje we jsy kózle wót do wón jo źěłał ako faraŕ we jsy módłej w r wón z podpěrowanim jo wudał prědny zešywk bramborskego serbskego casnika to jo był prědny casnik w dolnoserbšćinje do mato nowka jo był z redaktorom toś tego casnika pón jogo zagronitosć jo pśewzeł kito pank w mato nowka jo se stał z fararjom we jsy bukow pla gródka mato nowka jo wumrěł w popajźeństwje w łukowje jan bjedrich tešnaŕ nim johann friedrich teschner roź oktobra w gołkojcach wum junija w bad oeynhausen jo był dolnoserbski faraŕ pśełožowaŕ towarišnostny procowaŕ a spisowaśel wón jo wuknuł na gymnaziumje w chóśebuzu pón jo w bralinju teologiju studěrował wót až do swójeje smjerśi wón jo był z fararjom we jsy nieda źins wjas niedów w pólskej w jan bjedrich tešnaŕ jo załožył towaristwo serbskich gymnaziastow łuyca kotarež jo se zaběrało ze serbskeju rěcu a serbskeju literaturu wón jo pisał nastawki do bramborskego serbskego casnika wydawał prjatkarske knigły a bibliske pśełožki na pś w jo wudał serbski pśełožk nowego testamenta znowa rěcnje wóbźěłany a w pólepšowanem serbskem pšawopisu dolnoserbska rěcna komisija jo wědomnostna organizacija kótaraž jo była wót maśice serbskeje powołana wóna jo awtorizěrowany gremium za kodificěrowanje pisneje dolnoserbšćiny w oktobrje pśi instituśe za serbski ludospyt w budyšynje jo se załožyła prědna górnoserbska rěcywědna komisija gsb hornjoserbska rěčespytna komisija tegdy pak njejo był wutwórjony wósebny wótźěl za dolnoserbšćinu to jo było móžne lěbda tencas jo była wutwórjona dolnoserbska rěcna komisija ako wósebna kupka w ramiku serbskeje rěcneje komisije wjednik toś togo gremiuma jo był roźony dolnoserb a diplomowy slawist manfred starosta wón jo pśepšosył do komisiji maminorěcnych powědarjow dolnoserbšćiny mj dr to su byli margita heinrichowa hermann jahn a faraŕ herbert nowak powědaŕ dr fabian kaulfürst serbski institut cłonki zastupujuce cłonki archiv für slavische philologie jo nejstaršy wědomnostny casopis kótaryž jo był slawistiskim studijam a slawistice pósćony wón jo naglědany ako nejlěpšy slawistiski casopis swojog casa archiv jo był załožony wót chorwata vatroslava jagića a wudawany wót weidmannoweje knigłarnje w barlinju z pomocu historikarja theodora mommsena toś ten casopis jo dostał financielnu pódpěru wót pšuskego ministarstwa za kubłanje jagić jo redigěrował casopis bejnje dłujko wót zachopjeńka až do lěta gaž jo se wujšeł zwězk pó smjerśi jagića jo archiv njepšawidłownje wuchadał až do gaž jo był publicěrowany slědny tom redigěrowany wót erich bernekera w casopisu su byli wozjawjone teke někotare nastawki serbskej tematice pósćone na pś bjarnat rjentš nim bernhard rentsch gsb bjarnat rjenč roź julija w miłoćicach wum nowembra jo był serbski wucabnik muzikaŕ a kulturny procowaŕ maśicaŕ bjarnat rjentš jo se naroźił w górnoserbskich miłoćicach ako syn skałarja w jo pśišeł do dołgow w błotach źož jo zachopił źěłaś ako ceptaŕ pón wót jo źěłał ako wucabnik w serbskej rěcnej šuli w dešanku tam jo wucył serbsku rěc historiju a kulturu ku góźbje kongresa domowiny w wón jo natwarił dolnoserbski źiśecy chor pózdźejšy dolnoserbski źiśecy ansambel w lětach jo wón był cłonk rady za nastupnosći serbow w jo dostał cesne znamuško domowiny a w myto domowiny kito albin nimski christian albin julija w jasenju julija w gorjenowje jo był w dolnoserbski ewangelski faraŕ a spisowaśel nabóžnych tekstow sobuwudawaŕ dolnoserbskeje biblije kito albin jo se naroźił ako syn bura we jsy jaseń pola grodka jo chójźił na gymnazium w chóśebuzu potom w halle jo studěrował ewangelsku teologiju w lětach źěłał pśi gorjenowskej cerkwje nejpjerwjej jako pomocny a wót ako głowny faraŕ jo wótejšeł na wuměnk w lěśe jo kito albin jo był jaden ze załožarjow serbskego towaristwa za dolnu łužycu w kótaregož nadawku jo pśestajił srjejźowěkowe nimske tšojenje źiwne tšojenje tego bogego heinricha chośebuz kótarež płaśi jako jadno z prědnych wopytow wudawanja swětneje prozy w dolnoserbšćinje wón jo wozjawił w nimskorěcnej nowinje der schulfreund někotare dolno a górnoserbske pśisłowa jo był wobdźěleny pśi wudaśu dolnoserbskeje biblije jo zawóstajił wobšyrnu chroniku gorjenowskeje wósady a zběrku swojich prjatkowanjow klěb jo tradicionalna caroba kótaraž jo pjacona wót śěsta pśigótowanego z muki wódy gibadła a drugich pśicynkow toś ten twardy śamny zwenkowny źěl klěba jo škórka nutśikowny źěl pak jo srjodka z klěbowego śěsta móžo se teke druge typy pjacywa źěłaś na pś guski dajo wšakorake sorty klěba běły klěb gropnik płone kołace knykate klěbaški topjeńkowy klěb měšany klěb atd dolnoserbske słowo klěb jo pódobne do drugich słowjańskich mjenjow togo pjacywa górnoserbske chlěb pólske chleb česke chlb słowakske chlieb ruske chleb atd wšykne te mjenja du wót prasłowjańskeje formy chlěb kótaraž wěrjepódobnje jo póžyconka wót někotareje germaniskeje rěcy germ xlaiaz pó drugej wersiji toś to słowo móžo byś indoeuropejskego póchada a jo zgromadne dla słowjańskich a germańskich rěcow kisałe górki su caroba kótaraž jo rozšyrjona pśedewšym w srjejźnej a pódzajtšnej europje kisałe górki pśigótowujo se pśez wukisanje fryšnych górkow w drjewjanych sudach cejźarach abo głažkach do górkow se pśidawaju pśicynki kótarež su głownje dyla kśěn kobołk a pó recepśe teke druge ako pjepjeŕ pimentowe zernka lorber winowe abo wišnjowe łopjenka a bazilikum toś te pśicynki se woblewaju z póměrnje solonym rozsołom pón górki deje někotare tyźenje we tom rozsole lažaś až budu kisałe kisałe górki móžoš jěsć bźez pśidatnego wobźěłanja móžoš teke jich wužyś ako pśicynku za wšaku jězu na pś za salaty zupy atd wjelgin rozšyrjone jo pśeznanjenje až kisałe górki su tradicionelny ruski pśikusk k wodce annegret kramp karrenbauer roź awgusta we vlklingen w nimskej jo nimska politikaŕka a wót decembra pśedsedaŕka politiskeje strony cdu julija jo wóna pśewzeła funkciju zwězkoweje ministaŕki zašćitowanja nimskeje wót měrca až do casa wólbow do zwězkowego sejma septembra annegret kramp karrenbauer jo była cłonk nimskego zwězkowego sejma wót wólbów do krajnego sejma w septembrje až do měrca kramp karrenbauer jo źěłała ako wótpósłańcka w saarlandskem krajnem sejmje wót až do jo wóna była ministaŕka w saarlandskem kněžaŕstwje we wšakich ressortach nutśikownem za kubłanje a socialnem gaž ministaŕski prezident jo był peter müller cdu wót nowembra annegret kramp karrenbauer jo cłonk zwězkowego prezidiuma strony cdu wót awgusta do februara jo wóna była ministerprezidentka saarlandskeje wót junija do oktobra jo była teke krajna pśedsedaŕka strony cdu w saarlandskej gotthard bolte januara w barlinju měrca w wětošowje jo był nimski faraŕ pśijaśel serbow wón jo był roźony bratš nimskego literarnego historikarja a bajowědnika johannesa bolte wón jo se naroźił w barlinju ako syn mólarja ako młody kandidat jo pśišeł do bórkow źož jo źěłał gromaźe z fararjom mětom korjeńkom tam jo teke nawuknuł serbski w lěśe su jogo pówołali ako fararja do brjazyny jo se wobźělił na głownej zgromaźinje maśice serbskeje w chóśebuzu junija w w časopisu maćicy serbskeje wón jo wózjawił rěcywědny pśinosk w kótarymž jo podał swójźbne mjenja wupisane z brjazyńskich cerkwinskich knigłow wót jo był pówołany ako faraŕ do wětošowa źož jo źěłał až do swójeje smjerśi w rownosć źeń noc łatyńšćina aequinoctium rowna noc jo astronomiski fenomen wokognuśe gdyž centrum słyńca w jogo widobnem pógibowanju pó ekliptice njebjaskego ekwatora pśekujo dokulaž mjasec a mjenjejgódnjej planety wjadu k wótchylenju zemji wót perfektneje elipsy zwěsći rownosć źeń noc ned oficielnje pśez stawnjejšy ekliptiski stopjeń dlininy słyńca skerjej njejźli pśez jogo deklinaciju wokognuśa rownosćow dnja a nocy tuchylu zwěsće gdyž stopjeń dlininy słyńca jo a systematiski wobglědujucy zejźenje słyńca luźe su zawupytnuli až wóno jo mjazy dwěma extremnyma dypkoma na wokłonje a skóncnje zwěsćili srjejźišćo mjazy nich pózdźej jo było zgónjone až to tšoji se gdyž cas dnja a nocy jo kradu samski w pódpołnocnej hemisferje nalěśna rownosć wóznamjenjujo zachopk nalěśa pla wětšyny kulturow a płaśi ako zachopk lěta w assyriskej pratyje hinduistiskej a persiskej pratyje irańskego kalendera ako nowruz nowy źeń gdyž nazymska rownosć jo zachopk nazymy helmut kurjo roź januara w blunju jo serbski ludowy wuměłc organizator serbskich nałogow a kulturnego žywjenja we blunju dłujkolětny póbratš muzejownik a cerkwjeńc dłujkolětny nawjedowaŕ domowniskego a drastwowego towaristwa bluń nim sorbischer heimat und trachtenverein bluno e v wón jo w swójom domje natwarił bursku śpu priwatny muzeum źož chowa wón pódomk drastwy domacny rěd fotografije a druge drogotne eksponaty kótarež dawaju znankstwo wót burskego a serbskego charaktera jsy w lěśe helmut kurjo jo dostał cesne znamuško domowiny a w myto domowiny wó njom su se nawjerśeli tśo filmy wenn jan und lenka hochzeit machen wót hansa güntera kadena pobraška der hochzeitsbitter wót michaela brnera a kurjos hof wót pětša rochy zebnica nim sebnitz čes soběnice jo wjelike wokrejsne město we wokrejsu sakska šwica pódzajtšne rudne góry z góry dołoj běžaś pśi rěcynu nižynu zebnica a kśinicy na granicy mjazy nimskeju a českeju město ma cirka wobydlarjow a jo se prědny raz w stolěśu naspomnjeło lažy na wusokosći wót až metrow a metry w městowych srjejźišćo pó jutšna k narodnego parku saksko českojska šwica a na pódwjacorno łužyskem góratem kraju lažy na lěwem brjogu rěki zebnicy naprěki českego města doln poustevna kenž jo było až do roku źěł zebnice dalšne měsćańske źěle su altendorf lichtenhain mitteldorf ottendorf a saupsdorfa w kśiniskem dołkach kaž we husokosći schnbach hofhainersdorf amtshainersdorf hertigswalde a hinterhermsdorfa zebnica lažy pśi zeleznicowej śěgi sebnitztalbahn zeleznica narodnego parka sakskeje a českeje šwicy u mjazy dźěćinom žandawom zebnicom doln poustevnom mikulšovicom velk šenovom słanknom do rumburka a pśi śěgi sakskego semmeringbahn rb mjazy zebnicom nowe městom stołpinom do pěrna něga běchu teke hyšći jadne zeleznicowe śěgi wót žandawa do górneje łužycy mjazy krumhermsdorfom nowe městom oberottendorfom wjazońcom wjelećinom rozwodecom budestecom a dźěžnikecom do budyšyna busowe linki wujěś wót sem drježdźan pód móstom pśi głownem dwórnišćy do zebnice enya irske mě eithne pdraign ni bhraonain eng enya patricia brennan roź maja w gweedore grobinstwo donegal irska jo irska spiwaŕka grajaŕka a muzikaŕka multiwokalneje muziki pop a new age enya jo dobyła mjazynarodnu woblubowanosć za spiw orinoko flow sail away z platy watermark w lěśe dalšnej znatej spiwa stej mj dr only time a bodicea kótaryž jo był samplowany pśez kupku fugees w spiwje ready or not w lěśe enya jo grała a spiwała w keltiskej kupce jeje muzikalneje familije clannad wót lěśa wót statkujo ako solistka enya grajo spiwa a producěrujo muziku new age z elementami keltisku klasisku cerkwinu a ludowu muziku enya jo spiwała w rěcach enya jo wjelgin woblubowana muzikaŕka na swěśe wóna jo zepśedawała mil platow a dobyła myta grammy a druge myta asteroid enya jo był pomjenjony pó spiwaŕce enya w lěśe enya bydli w swójskem grodku pla dublina tuneziska francojski tunisia arabšćina tnisyah jo kraj w pódpołnocnej africe stolica jo tunis tuneziska a tunis stej pomjenjowanej pó feniciskej bogowce tunnit tannit w casach antiki fenicijarje wuźěłali tudy měsćański stat kartagina w kartaginje jo był sławny general feniciski hannibal kótaryž atakěrował romski imperium romski imperium kolonizěrował kartagine wót l pśed chr do l pó antice był tudy islamiski stat a arabiske dynastije wót l do l turkojski ottomaniski imperium był tudy wót do a wót tuneziska sta se francojska kolonija tuneziska jo njewótwisne wót francojskeje wót měrca w tuneziskej su berberiske luźi bydle tudy wót dwanastego stolěśa pśed chrystusom tuneziska granicujo z algeriskeju libyskeju a srjejźnym mórjom nejwětše města su tunis sfax sousse ettadhamen kairouan gabs bizerte aryanah gafsa a el mourouj džibuti afarski yibuuti arabšćina jbt francojski djibouti somaliski jabuuti jo mały kraj w pódzajtšnej africe w tak pomjenjonem rogu afriki jogo stolica a nejwětše město džibuti lažy na pśibrjogu indiskego oceana wót antiki bydlitej how luda afar a somali roda issa w srjejźowěku su se how wuwijali islamiske kalifaty w stolěśu su how francozarje załožyli koloniju kótaraž jo se stała ze źěłom francojskego somalilanda w lětach jo toś ta kolonija nosyła mě francojski teritorium afarow a issow w republika džibuti jo dostała wót francojskeje połnu njewótwisnosć džibuti granicujo z etiopiskeju somaliju a eritreju z pódzajtša kraja jo indiski ocean z adeńskem zalewom a z pódpołnocy jo cerwjene mórjo móŕska wuscyna na cerwjenem mórju mjazy džibuti a jemenom jo wuska jano na km nejwuše městno džibuti jo wulkan mousa ali m nad normalneju nulu džibuti jo wjelgin górucy kraj temperatura se how pógibujo mjazy c a c w juliju a mjazy c a c w zymu pśerěznje temperatura w džibuti jo wšednje c hanka krawcec hannah schneider roź měrca w drježdźanach wum oktobra w filipowje česka jo była górnoserbska wuměłska mólaŕka grafikaŕka a ilustratorka wóna jo była znata ako prědna profesionelna serbska wuměłcowka hanka jo była źowka serbskego komponista bjarnata krawca wóna jo se kubłała ako grafikaŕka w drježdźanach a w praskej wusokošuli wuměłskego rucnikaŕstwa w lěśe jo sobuzałožyła koło serbskich twórjecych wuměłcow wót až do kóńca drugeje swětoweje wójny jo wóna bydliła a źěłała ako grafikaŕka w nimskej a wót až do smjerśi w českej tam jo w lětach bydliła a źěłała w warnoćicach pón w filipowje wót lěta jo wóna była sobuźěłaśeŕka domowiny hanka krawcec jo wumrěła w českem filipowje w jeje row jo w warnoćicach hanka jo źěłała grafiki plakaty wobraze temperowe mólby mólby na głažku ilustracije rězby ex librise logo a emblemy nejwuznamnjejša jeje twóŕba jo grafiski cyklus člověk by člověku světlem měl bt w lěśe jo hanka wuźěłała emblem domowiny kenž jo serbska lipa běły bom z tśimi łopenjami na cerwjenej slězynje jeje twóŕby su w zběrkach českeje narodneje galerije a narodnego muzeja w praze hanka krawcec jo dostała myto ćišinskego w lěśe wisława szymborska cełe mě maria wisława anna szymborska roź julija we jsy prowent wum februara w krakowje jo była pólska basnikaŕka lyrikaŕka redaktorka spisowaśelka pśełožowaŕka esejistka a nosaŕka nobelowego myta za literaturu jeje knigły su pśestajone do rěcow mj dr do nimšćiny a do engelšćiny w nimskej szymborska jo stała se znata pśez nimskego pśełožowaŕa karla dedeciusa wušej nobelowego myta szymborska jo dobyła pólskeje rědy rěd běłego jerjeła rěd wózroźenja pólskej złoteju kśicu zasłužby a medalja gloria artis wóna jo była teke nosaŕka myta goethego klubu pen hardera myta załožbu kościelskich a drugich jaden z jeju woblubowanych basni w pólskej to jo kot w pustym mieszkaniu kócka w proznym bydlenju wisława szymborska jo była ze jsy prowent źinsa kórnik pla poznańju a jo bydliła a źěłała w krakowje do smjerśi originalne nadpisma w pólskeje rěcy originalne nadpisma w pólskeje rěcy słyńco łat sol grich bog słyńca helios jo gwězda kótaraž jo centrum našego słyńcowego systema słyńce jo paleca se płuno plasmoweju kula z wóźiku helium a drugich elementow słyńca temperatura powjerchu jo c radius słyńca wunjaso milionow kilometrow raze wěcej ako radius zemje m słyńcowy wolumen wunjaso kg raze wěcej ako zemja wolumen słyńca wunjaso wolumena cełego słyńcowego systema słyńco promjeni swětło śopłota energija a promjenjenja radioaktiwne a ultrawioletne słyńco jo milionow kilometrow wót zemi słyńco jo gwězda głownego rěda teke znate ako žołty lutk w ramjenju oriona w naseju galaksiju ptaškoweju drogu słyńco jo zakładne wuměnjenje za wše žywjenje na zemje za wšych rostlinowu a zwěrjetowu słyńco wiźone ze zemje jo zazdaśim gibaś se na njebju wót zajźenja do schowanju ale jo jano zemja kótaraž wjerśe se wokoło swójeje wósy gaž zemja wobwjerśe se tak až słyńco se pódnurja slězy wokłona na tem městnu zemje jo se zajśmi a jo se zachopijo noc gaž zemja wobwjerśe se tak až pó noce słyńco stupa wušej wokłona na tem městnu zemje jo se zachopijo swětły źeń gaž zemja wobwjerśe se jaden raz stopnjow wokoło swójeje wósy jo minjo se jadna słyńcowa doba abo góźiny ceły słyńcowy system zrazom z zemja kružy teke wokoło słyńca gaž zemja wobkružujo jaden raz dopołny wobběg wokoło słyńca jo minjo se jadne zemske lěto casa abo słyńcowych dnjow słyńco jo było cesćone ako bog abo bogowka wót wšyknych luźi wót kamjeńtneju dobu wót słyńca pomjenjowane su dny tyźenja w łatyńšćinje a germaniskich rěcach ako dies solis sonnabend sontag sndag sunday astronomiski symbol słyńca jo pětr młónk teke młóńk młynk roź měrca w žičenju wum februara w małej boršći jo był górnoserbski ludowy basnikaŕ a narodny procowaŕ młónk jo zbasnił tysac pěsnjow jan arnošt smoler w se młónka basniski dar wjelgin jo wažył a jo wudawał twórbow młónka w casniku tydzenska nowina basniske twóŕby pětra młónka su se wudali w budyšynje ako kěrluše a spěwy wot pětra młónka w dźiwoćicach młónk jo był cłonk a wót apryla cesny cłonk maśice serbskeje młónk jo był teke cłonk serbskego towaristwa w toch gwězdach a w jo sobuzałožył z jaroměrom hendrichom imišom serbske ewangelske knigłowe towaristwo klěbowy kwas jo tradicionelne wuštosowane słowjańske a baltiske piśe kenž se pśigótujo zwětšego z rdžynego klěba znatego w centralno pódzajtšnoeuropskich a aziskich krajach ako carny klěb kwas se klasificěrujo ako njealkoholiski pó standardach ukrainy běłoruskeje rusojskeje letiskeje litawskeje pólskeje hungorskeje serbiskeje a rumuńskeje dokulaž wopśimjeśe alkohola pśi fermentaciji typiski jo niske or proof słowo kwas jo wótwóźone wót starocerkwinosłowjańskego proto słowjańskego kvas kwas fermentěrowane piśe a skóńcnje wót protoindoeuropskego kwat sour źinsa słowa su pśisamem samske běłoruski kwas rusojski kwas ukrainski kwas chlibny kwas syriwec pólski klěbowy kwas letiski rumuński hungorski serbiski chinski gws kws kwas se pśigótujo pśirodnje z fermentaciju klěba wótergi wěrcowany z sadami jagodami rozynkami źinsa kwas se zwětšego gótujo wót rdžyneje topjeńce cukora a droždźejow naya rivera roź januara w valencia kaliforniska wum julija jazor piru kaliforniska jo była us amerikańska grajaŕka spiwaŕka fotomodelka a socialna aktiwistka jeje nejwěcej znata rola jo była santana lopez w muzikalnej telewiznej seriji glee za młodostnych w glee naya jo grała spiwała a rejowała za lesów wót do w glee wóna jo spiwała ako latinoska santana duety gromaźe z ricky martinom gloriu estefan demi lovato a gwyneth paltrow wóna jo była grajaŕka w reklamach a telewiznych serijach wót lěta žywjenja gromaźe z eddie murphym redd foxxom hillary winston a will smithom w jo wóna wudała biografiju sorry not sorry dreams mistakes and growing up wót do jo wóna grała w rejowej seriji step up high water naya jo była wót familiji portorikanaŕka afroamerikanaŕka a nimcowka jeje matka jo fotomodelka yolanda rivera bratš jo sportaŕ nfl mychal rivera a jeje sotša jo fotomodelka nickayla rivera naya jo była aktiwna w projektach za dobrotne zaměry dream foundation glaad stand up to cancer the trevor project the elephant project a the sunshine foundation jimi hendrix james jimi marshall hendrix roź nowembra seattle usa wum septembra w londonje jo był us amerikański rockowy a bluesowy gitarist spiwaŕ komponist producent a muzikowy a kulturny nowotaŕ wón jo był znaty ako muzikowy mejstaŕ a wirtuoza elektriskeje gitary pó měnjenju wjele muzikarjow muzikowego casopisa rolling stone amerikańskego rock and roll hall of fame a drugich muzikowych institucijow jimi hendrix płaśi ako jaden z nejžlěpšych rockowych gitaristow wšakich casow wón jo był lěwicaŕ togodla jo grał na pśewobrośonej gitarje jimi hendrix jo był pioněr pśewopacnjenja zuku elektriskich instrumentow a jo inspirěrował cełe generacije muzikarjow wón ako prědny wužywał stereofoniskeju synchrony a psychedeliskich efektow zukowych na elektriskeju gitaru a zmócnjakach jimi hendrix jo dobył mjazynarodnu woblubowanosć za spiwy hey joe purple haze the wind cries mary voodoo child foxy lady electric ladyland crosstown traffic a all along the watchtower a teke za jogo slědneju studijnu platu electric ladyland wón jo grał na festiwalu woodstock w a drugich festiwalach a koncertach w jimi jo grał na monterey pop festiwalu a na kóńcu jo zapalił jogo gitara na jawišću jimi jo grał jogo slědny koncert septembra na open air love peace festiwalu na nimskej kupje fehmarn pśi šleswig holštejnskeju źinsa jo tam kamjeń k spominanju a jo był tam teke muziski festiwal dopomnjeńka hendrixa wót do jimi hendrix jo lubił psychedeliske stawy wědobnja a dla togo wužywał wopowadła ako hashish a lsd wón wumrěł wjelgin młody na naddozis barbiturata w londonje pó smjerśi kesćan krawc nim christian schneider roź awgusta w lemišowje jo serbski spisowaśel a awtor scenariskich knigłow wón jo se naroźił w lemišowje wokrejs budyšyn ako syn twaŕskego mejstarja w lětach jo chójźił do zakładneje šule w hućinje pón na serbsku wušu šulu w budyšynje až do w lětach jo studěrował žurnalistiku na uniwersiśe karla marxa w lipsku wót jo źěłał ako redaktor pśi serbskej rozgłosowej redakciji w chóśebuzu w lětach jo był šefredaktor górnoserbskego casopisa za źiśi płomjo w jo dostał myto ćišinskego w kolektiwje a teke literarne myto domowiny za reportažu běłoruske impresije pětr malink nim peter mahling roź julija we łazu wum awgusta w budyšynje jo był serbski literarny wědomnostnik spisowaśel dramatikaŕ wudawaŕ a pśełožowaŕ wón jo se naroźił w łazu wokrejs wórjejce ako stwórte góle fararja jurija malinka w lětach jo chójźił do ludoweje šuli we łazu pón do srjejźnej a wušej šuli w bezkowje pó abiturje na serbskej wušej šuli w budyšynje jo źěłał ako wucabnik serbšćiny a nimšćiny wót do jo był z lektorom w ludowym nakładnistwje domowina rownocasnje jo w lětach studěrował kulturne wědomnosće w dalokostudiju karla marxoweje uniwersity pón jo źěłał ako sobuźěłaśeŕ w instituśe za serbski ludospyt wón jo wudał spise jakuba barta ćišińskego zhromadźene spisy jakuba barta ćišińskeho za swójo literarne źěło pśedewšym źiwadłowe graśa wón jo dwójcy dostał literarne myto domowiny a a teke myto ćišinskego august leskien roź julija w kielu wum septembra w lipsku jo był nimski rěcywědnik indogermanist a slawist profesor słowiańskich rěcow na uniwersiśe w lipsku wón płaśi ako jaden ze załožarjow tak pomjenjoneje lipšćańskeje šule młodogramatikarjow w lětach jo wón studěrował klasisku filologiju w kielu a lipsku w jo wón zachopił w jenje rěcne studije ako wuknik augusta schleichera august leskien jo awtor młogich nastawkow na pólu pśirownujuceje gramatiki indogermaniskich wósebnje słowjańskich a baltiskich rěcow jo napisał mj dr pśirucku za starobulgaŕsku rěc starocerkwinosłowjańšćinu pón teke gramatiku starobulgaŕskeje rěcy jo pisał teke nastawki serbskej tematice pósćone na pś jan bok nim johannes hans abo hanns bock łat johannes bocatius roź decembra we wětošowje wum nowembra w uherskim broźe jo był dolnoserbski humanist politikaŕ pedagog a basnikaŕ wón jo se w lěśe ako syn pśekupca a šołty pětša boka z wětošowa naroźił jo studěrował w drježdźanach pón teke we wittenbergu źož jogo wucabnik jo był serb a kurwjerchojski gójc kaspar peuker jan bok jo źěłał mjazy drugim w prešowje a w košicach źož wót lěta jo nawjedował ewangelsku šulu jo źěłał teke ako politikaŕ a diplomat za hungorskego groba stephana bocskai wón jo napisał wěcej ako literariskich źěłow ako basnikaŕ jo bok dojśpił taku cesć a pśipoznaśe až habsburski kejžor rudolf ii jo go z titelom poeta laureatus caesareus pócesćił frido mětšk roź oktobra w annabergu ako alfred mietzschke wum julija w budyšynje jo był serbski spisowaśel historikaŕ pśełožowaŕ a wudawaŕ w lěśe jo frido mětšk absolwěrował gymnazjum w drježdźanach wót do jo studěrował klasisku filologiju historiju a slawistiku w halle a jenje jo napisał disertaciju pod titulom heinrich milde ein beitrag zur geschichte der slawistischen studien in halle krótki cas jo źěłał ako wucabnikojski referendar a wót až do wón jo był z wójakom w drugej swětowej wójnje gaž jo se wrósił ze sowjetskeje wójnskeje popajźi w karelskej jo se w lěśe stał z direktorom serbskeje wušeje šule w budyšynje za serbsku wucbu jo wón spisał material wo serbskiej historiji wót lěta jo mětšk źěłał ako wědomnostny sobuźěłaśer instituta za serbski ludospyt a wót lěta jo był wjednik serbskego kulturnego archiwa w lěśe frido mětšk jo dostał myto ćišinskego w jo habilitěrował na humboldtowej uniwersiśe w barlinju gromaźe z žeńskej ludmilu źowku arnošta holana a sotšu lubiny holanec jo wón měł dwě góleśi wandu a jura lubosć pytaś z pódtitelom antologija dolnoserbskeje literatury su knigły kótarež jo ludowe nakładnistwo domowina wudało w lěśe w seriji kapsne kniglicki cysło toś tu antologiju jo zestajiła ingrid naglowa ilustrěrowała sofija natuškec antologija lubosć pytaś jo tśeśa z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury kenž su doněnta wót wujšli zestajaŕka antologije ingrid naglowa jo w pśedsłowje napisała dolnoserbske awtorysu se dali na drogowanje po slědach lubosći a su pytali w myslach a zacuśach blišego a dalšego suseda su ślěźili za problemami a jich rozwězanim aby namakali stawizny a stawiznicki wšedne a njewšedne godne pak k napisanju sebje a drugim k zabawje a k pśemyslowanju w toś tych knigłach su wulicowańka tšojeńka a teke jadno graśe jurij koch jo pśepisał graśe miny witkojc fryco a majka z jurij koch jo pytał w starych manuskriptach miny witkojc a jo wunamakał až mogu se z toś tych staršych źěłow gaž se wobnowje teke za naš cas wjele wěrnosćow wucytaś hubert žur nim hubert sauer hubert sauer zur a hubert sauer žur roź julija w njebjelčicach wum apryla w rudolstadśe jo był serbski žurnalist pśestajaŕ wudawaŕ a nakładnik wón jo se naroźił w njebjelčicach wokrejs kamjeńc ako syn rucnikarja w lětach jo chójźił do ludoweje šule pón do pólskego gymnaziuma w bytomju tam jo teke nawuknuł pólšćinu w lětach jo studěrował pšawiznistwo na karlowej uniwersiśe w praze dłujke lěta jo źěłał ako wjednik nakładnistwa greifenverlag zu rudolstadt hubert žur jo pśestajał do serbšćiny knigły nimskich a pólskich awtorow a do nimšćiny mj dr knigły j i kraszewskego abo henryka sienkiewicza jurij krawža roź měrca w žuricach wokrejs kamjeńc wum jo był serbski spisowaśel pśestajaŕ a wucabnik wón jo se naroźił w žuricach ako syn rolnikarja w lětach jo chójźił do ludoweje šule w porchowje pón na wušu šulu w biskopicach potom jo wuknuł na serbskim gymnaziumje w českej lipje a varnsdorfje w jo absolwěrował serbsku wušu šulu w budyšynje w lětach jo źěłał ako wucabnik na serbskej wušej šuli w budyšynje a małym wjelkowje wót jo był pśedsedar koła serbskich spisowaśelow w jurij krawža jo dostał literarne myto domowiny dłujke lěta jo jurij krawža źěłał ako inoficielny sobuźěłaśeŕ stasi im günter głomacany górnoserbski głomačenjo čěski glomiti nimski daleminzier pólski głomacze su byli pódwjacornosłowjański rod w górnej łužycy kótaryž jo se w srjejźowěkowych žrědłach někotare razy naspomnjeł prědny raz toś ten rod se naspomnjejo w jadnom dokumenśe z lěta z casow kejžora karlo wjelikego ako talaminzi z togo casa jo znaty jich wjerch semil abo semela kótaregož su franki póbili pón se naspomnjeju głomacany hyšći ako talaminzi drugi raz we srjejźi stolěśa we wopisanju bayerskego geografa wóni su měli tegdy styrnasćo grodow civitates a jich głowne groźišćo jo była gana te głomacany su byli susedy milcanow wót pódwjacora wóni su byli žywe w płodnym glinojtym a glinjanym kraju kótaryž jo se wupśestrěwał po łobju wót mišnja až do strjele a na podwjacoru wót rěki groe rder to jo pśirěka carnego halštera až do módły handroš tara nim andreas thar łat andreas tharaeus andreas thareus roź w mužakowje wum w serbskem bukojcu jo był dolnoserbski humanist ewangelski faraŕ rěcywědnik a wucabnik awtor młogich publikacijow wót jo wón studěrował ewangelsku teologiju pśi viadrinje we frankobroźe wot wokoło až do jo wón źěłał ako faraŕ w bjedrichojcach pla storkowa a wót wokoło w serbskem bukojcu wót abo jo wón był hyšći někotare lěta faraŕ w lubinje wón jo był znaty ako fachnik za serbšćinu a polšćinu wn jo źěłał ako wucabnik pśi gymnaziumje joachimstaler gymnasium pla eberswalde źož jo kśł wuknikam serbsku rc wucyś jo pisał basni w nimskej rěcy ale z wužywanjom serbskich motiwow i tradicijow rada za nastupnosći serbow teke serbska rada nim rat für angelegenheiten der sorben wenden rasw jo kupka kótaraž źěła pśi parlamenśe kraja bramborska jeje nadawk jo póraźowanje krajnego sejma spěchowanje a skšuśenje serbskeje identity na wšyknych pólach serbskego žywjenja w bramborskej dnja julija jo bramborski parlament wobzamknuł kazń k rědowanju pšawow serbow w kraju bramborska nim gesetz über die ausgestaltung der rechte der sorben wenden im land brandenburg wóna zarucyjo mj dr až serby maju pšawo swóju etnisku kulturnu a rěcnu identitu lichotnje zwuraznjaś zachowaś a dalej wuwijaś rada za nastupnosći serbow wobstoj z pěśoch cłonkow kótarež se wuzwóliju za jadnu legislaturnu periodu krajnego sejma juro hanška teke juro hantška nim heinz jürgen hanschke roź w janšojcach jo serbski rolnikaŕski inženjer a kulturny procowaŕ w lětach jo wón był cłonk rady za nastupnosći serbow bydli w brjazynje tam jo se teke angažěrował w domowinskej kupce a jo był wjele lět jeje pśedseda serbsku rěc juro hanška jo w zakładnej šuli nawuknuł a na serbskej rozšyrjonej wušej šuli w chóśebuzu swój abitur złožył pón jo wótzamknuł studij na humboldtowej uniwersiśe w barlinju pótom jo był pśistajony pśi prodrustwje chóśebuz pódpołnoc někotare lěta jo źěłał pśi slěźaŕskem instituśe za pógórnistwowu krajinu w grabinje finsterwalde wót wjeźo jadno priwatne pśedewześe jo załožył rolnikaŕski zawod źož producěrujo jagły a pšušnicu w jo dostał cesne znamuško domowiny toni bruk roź septembra w kubšicach wum decembra jo był serbski filmowy režiser a producent kótaryž płaśi ako drogurubaŕ serbskego profesionelnego filma wón jo se naroźił ako syn serbskeje brukec swójźby w kubšicach pla budyšyna w lipsku na lipsčanskej uniwersiśe a w praze na karlowej uniwersiśe jo studěrował literarnu wědomnosć a dodatnje teke filmowe wuměłstwo w jo wón napisał scenarium za film konrada herrmanna struga wobrazy jedneje krajiny pó literarnem źěle kita lorenca bruk jo był cłonk wutworjoneje pśi studiju za trikowe filmy desa serbskeje filmoweje kupki prodiktionsgruppe sorbischer film tam su nawjerśili dwa do tśich serbskich krotšych filmow wob lěto mjazy nimi su byli teke portretaj marje grólmusec a marje kubašec gaž jo se serbska filmowa kupka w rozpusćiła toni bruk a druge filmarje su załožyli priwatne filmowe studijo sorabija kótarež jo było zagronite za dolnoserbske telewizne wusćełanje łužyca horst adam jo napisał z połnym pšawom móžo se groniś až jo był nestor serbskego filmojstwa jo drogu rubał za serbski film 
